Ο ρόλος της διατροφής στις

ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις
νόσους του εντέρου.
Παπαμίκος Βασίλης
Νοσοκομειακός Διαιτολόγος M.Med.Sci, MSc
ΓΝΑ Κοργιαλένειο Μπενάκειο ΕΕΣ
Επιστημονικός Συνεργάτης-Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο
Υπεύθυνος Τύπου και Δημοσίων Σχέσεων
Πανελληνίου Συλλόγου Διαιτολόγων-Διατροφολόγων

Νόσος του Crohn
(εντερίτιδα ή τελική
ειλεϊτιδα)
Προκαλείται από μία χρόνια φλεγμονή που
προσβάλλει εις βάθος όλα τα τοιχώματα
οποιουδήποτε τμήματος του
γαστρεντερικού σωλήνα.
80% προσβάλλει το λεπτό έντερο
(1/3 αυτών αποκλειστικά ο ειλεός)

Ελκώδης κολίτιδα
Προκαλείται από μία χρόνια φλεγμονή
που προσβάλλει κυρίως το παχύ έντερο.
προσβάλλει το παχύ έντερο
(το σιγμοειδές κόλον και το ορθό)
Το λεπτό έντερο λειτουργεί κανονικά

Διαφορές

Αίτια

Δεν είναι γνωστά
Πιθανόν η φλεγμονή να είναι συνέπεια μίας
ακατάλληλης ανοσοποιητικής απάντησης
στα αντιγόνα των βακτηρίων της εντερικής
χλωρίδας ή στα αντιγόνα των τροφών, στα
άτομα με γενετική προδιάθεση
Ίσως η μη ισορροπημένη διατροφή από την
παιδική ηλικία

Αίτια (μη ισορροπημένη
διατροφή)

Τα παιδιά που δεν έχουν ισορροπία λιπαρών οξέων,
λαχανικών και φρούτων στη διατροφή τους
ενδεχομένως να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο
εκδήλωσης νόσου
Παιδιά με την υψηλότερη πρόσληψη λαχανικών,
φρούτων, ψαριών και φυτικών ινών είχαν σημαντική
προστασία έναντι της νόσου Crohn, συγκριτικά με τα
παιδιά με την χαμηλότερη κατανάλωση των
προαναφερόμενων.
Η υψηλότερη αναλογία ω-6/ω-3 λιπαρών οξέων
συσχετίστηκε με υψηλότερο κίνδυνο ή η υψηλότερη
αναλογία ω-3/ω-6 λιπαρών οξέων με προστασία.
Πιθανός αρνητικός ρόλος της αυξημένης
κατανάλωσης ζάχαρης
American Journal of Gastroenterology (2006)

Αίτια (μη ισορροπημένη
διατροφή)

Πιθανός ρόλος στην έναρξη της νόσου του τροφικού
παθογόνου Mycobacterium avium subsp tubercolosis

Το παθογόνο αυτό απαντάται στο γάλα ακόμα και μετά
από την παστερίωση
American Journal of Gastroenterology (2006)

Συμπτώματα νόσου Crohn

Κοιλιακό άλγος (συνήθως δεξί κάτω
τεταρτημόριο)
Διάρροια εξαιτίας δυσαπορρόφησης ή
μειωμένης επιφάνειας εντέρου ή συριγγίων ή
βακτηριακής υπερανάπτυξης
Αν :
Υδαρείς, ογκώδεις → τελικό ειλεό
Έντονες,ακράτεια,τεινεσμό→ παχύ έντερο

Μπορούν να συνυπάρχουν




Εντερροραγία
Αναιμία
Ναυτία - εμετός
Πυρετός
Ανορεξία
Στα παιδιά στασιμότητα βάρους
και ελλιπής ανάπτυξη

Επιπλοκές

Ελκώδης κολίτιδα




Ψευδοπολύποδες
Τοξικό μεγάκολο (πιθανός προδιαθεσικός παράγων: υποκαλιαιμία)
Αιμοραγία
Διάτρηση παχέος εντέρου
Καρκίνος παχέος εντέρου (8-30 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα)

Νόσος Crohn





Στένωση - Απόφραξη εντέρου
Έλκη
Αποστήματα
Συρίγγια
Διάτρηση του εντέρου (αφυδάτωση, διαταραγμένοι ηλεκτρολύτες)
Ελλείψεις σε πρωτεΐνη, ενέργεια και βιταμίνες λόγω ανεπαρκούς
πρόσληψης ή απώλειας πρωτεΐνης από το έντερο λόγω διαρροιών ή
δυσαπορρόφησης

Εξωεντερικές Επιπλοκές




Αρθρίτιδα
Δερματολογικά προβλήματα
Φλεγμονή σε μάτια και στόμα
Λίθοι νεφρών και χολής
Παθήσεις ήπατος και χοληφόρων

Θεραπεία

Δεν υπάρχει πλήρης και μόνιμη
θεραπεία.
Η νόσος διαδράμει με εξάρσεις και
υφέσεις, ενίοτε ακόμη και υπό
θεραπεία

Η ύφεση μπορεί να διαρκέσει χρόνια

Θεραπευτικοί στόχοι
Έλεγχος φλεγμονής
 Κάλυψη διατροφικών ανεπαρκειών
 Ανακούφιση από τα συμπτώματα

Θεραπευτικά μέσα

Χορήγηση φαρμάκων
Χορήγηση διατροφικών
συμπληρωμάτων
Χειρουργείο

Φαρμακευτική αγωγή

Αμινοσαλικυλικά

Κορτικοστεροειδή







Εμποδίζουν την απορρόφηση του φυλλικού οξέος
Οστεοπόρωση
Οίδημα
Αυξημένη όρεξη
Αύξηση βάρους
Ανακατανομή λίπους
Διαταραχή καμπύλης γλυκόζης

Ανοσοκατασταλτικά
Ανοσοτροποποιητικά (Παράγοντας αντι - TNF)
Αντιβιοτικά

Χειρουργείο
Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις που η
νόσος έχει παρουσιάσει επιπλοκές
επικίνδυνες για την ζωή του ασθενούς.
Αποφεύγεται ως επιλογή,
διότι η νόσος μπορεί να υποτροπιάσει σε
οποιοδήποτε άλλο τμήμα του πεπτικού
μετά από λίγα έτη.

Διαιτητική αντιμετώπιση

Υποθρεψία

Μειωμένη πρόσληψη
θρεπτικών συστατικών

Απώλεια πρωτείνης
μέσω διαρροιών

Δυσαπορρόφηση

Ελκώδης Κολίτιδα
ΠΙΘΑΝΕΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΕΛΚΗ:



Δυσαπορρόφηση θρεπτικών συστατικών
Απώλεια όρεξης
Απώλεια βάρους
Διάρροια

Χαμηλά επίπεδα βιταμινών (βιταμίνη Α, Β12, φυλλικό οξύ)
Αναιμία

Ο φόβος οδηγεί σε συνεχή κατανάλωση άνοστων φαγητών, όπως
μακαρόνια

Ελκώδης Κολίτιδα


ΣΗΜΕΙΑ ΚΛΕΙΔΙΑ
Η φύση της νόσου δυσκολεύει την πρόσληψη όλων των
θρεπτικών συστατικών
Επιβάλλεται μια υγιεινή διατροφή με ποικιλία τροφών
Ορισμένα φαγητά μπορούν να εντείνουν τα συμπτώματα
της νόσου
Δεν υπάρχει μία καθολική δίαιτα. Κρατήστε ημερολόγιο
τροφίμων για να βρείτε ποια τρόφιμα ενοχλούν εσάς και
μόνο
Συστήνεται η κατανάλωση υπερθερμιδικής και
υπερπρωτεϊνούχου δίαιτας

Ελκώδης Κολίτιδα

ΣΗΜΕΙΑ ΚΛΕΙΔΙΑ
Καταναλώστε πρωινό, 2 κύρια γεύματα και 2-3
ενδιάμεσα σνακς
Υπάρχει πιιθανότητα στην πορεία να χρειαστείτε
συμπληρώματα βιταμινών για να προσλάβετε τα
θρεπτικά συστατικά που δε μπορείτε να απορροφήσετε
Πιθανά προβληματικά τρόφιμα

Γαλακτοκομικά (για όσους έχουν δυσανοχή στη λακτόζη)
Τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες (ωμά φρούτα, λαχανικά,
δημητριακά ολικής άλεσης).

Ελκώδης Κολίτιδα
Συστάσεις για άτομα με δυσανοχή στη λακτόζη



Πίνετε μικρές ποσότητες γάλακτος (150-200 ml) κάθε φορά
Πίνετε γάλα μαζί με τα γεύματα και αποφεύγετε να το καταναλώνετε χωρίς
άλλα τρόφιμα
Καταναλώνετε γαλακτοκομικά προϊόντα χωρίς ή με λιγότερη λακτόζη
Δοκιμάστε να πιείτε γάλα σόγιας εμπλουτισμένο με ασβέστιο
Αν δεν μπορείτε να καταναλώσετε επαρκείς ποσότητες γαλακτοκομικών,
προσθέστε στη διατροφή σας προϊόντα εμπλουτισμένα με ασβέστιο, όπως χυμοί
και ψωμί
Το ελβετικό τυρί, το τυρί Cheddar και το Cottage cheese έχουν χαμηλή
περιεκτικότητα σε λακτόζη και φυσιολογικά η κατανάλωσή τους δεν προκαλεί
συμπτώματα
Διαβάζετε τα συστατικά στα τρόφιμα που αγοράζετε καθώς κάποια, όπως η
σκόνη γάλακτος και άλλα παραπροϊόντα των γαλακτοκομικών περιέχουν
σημαντικές ποσότητες λακτόζης.

Ελκώδης Κολίτιδα

ΣΗΜΕΙΑ ΚΛΕΙΔΙΑ
Πιθανά προβληματικά τρόφιμα

Τρόφιμα που προκαλούν αέρια:


Καυτερά τρόφιμα, σάλτσες
Λιπαρά τρόφιμα και φαγητά





Λάχανο, μπρόκολο, φασόλια, κρεμμύδια
Τρόφιμα με φλούδα ή τσόφλι: ξηροί καρποί (καρύδια, αμύγδαλα,φυστίκια), καλαμπόκι, αρακάς, ντομάτα,
μπάμιες

Τηγανιτές πατάτες
Βούτυρο, μαργαρίνη
Μαγιονέζα, παγωτό
Αλλαντικά, φυστικοβούτυρο,

Τρόφιμα με καφεΐνη (σοκολάτα, καφές)
Υδατανθρακούχα ποτά
Αλκοόλ

Ελκώδης Κολίτιδα


ΣΗΜΕΙΑ ΚΛΕΙΔΙΑ
Τα τρόφιμα που εντείνουν τα συμπτώματα σε περιόδους εξάρσεων δεν
αυξάνουν τη φλεγμονή ούτε χειροτερεύουν τη νόσο
Προσπαθήστε αντί να αποκλείετε ολόκληρες ομάδες τροφίμων να
βρίσκετε υγιεινές αντικαταστάσεις τους
Τρόφιμα που μπορούν να είναι προβληματικά σε περιόδους εξάρσεων
ίσως να μπορεί να καταναλωθούν άφοβα σε περιόδους ύφεσης
Πειραματιστείτε χωρίς φόβο αλλά με σωστή στρατηγική
Τα προβιοτικά προϊόντα ΙΣΩΣ να βοηθούν

Ελκώδης Κολίτιδα
ΣΗΜΕΙΑ ΚΛΕΙΔΙΑ
Αν παρουσιάζετε λίπος στα κόπρανα δοκιμάστε τα εξής:

Επιλέξτε προϊόντα χαμηλών λιπαρών

Επιλέξτε άπαχα κομμάτια κρέατος (π.χ. κιλότο, άνω και κάτω μηρό βοοειδών,
τσακ, κοτόπουλο, ψάρι [π.χ μπακαλιάρος]).
 Αντί να τηγανίζετε τα φαγητά δοκιμάστε να τα ψήνετε ή να τα βράζετε
 Μαγειρέψτε (π.χ βράστε ή ψήστε) τα φρούτα και τα λαχανικά χωρίς τη φλούδα ή τα
σπόρια που περιέχουν
 Δοκιμάστε ακόμα και κονσερβοποιημένες μορφές τους
 Πίνετε άφθονα υγρά για να αποφύγετε την αφυδάτωση, τους χολόλιθους και τις
νεφρικές βλάβες
 Αν χάνετε βάρος παρά τις προσπάθειές σας με τη διατροφή, δοκιμάστε υπερθερμιδικά
σκευάσματα διατροφής

Διαιτητική αντιμετώπιση

Υποθρεψία

Μειωμένη πρόσληψη
θρεπτικών συστατικών

Απώλεια πρωτείνης
μέσω διαρροιών

Δυσαπορρόφηση

ΝΟΣΟΣ CROHN
Διατροφή κατά την
έξαρση της νόσου

Ποια οδό σίτισης
επιλέγουμε;

Επιλέγουμε εντερική οδό
Παρεντερική μόνο όταν
αντεδείκνυται η εντερική πχ



Βαριά έξαρση της νόσου
Εντερική απόφραξη
Συρίγγια
Σύνδρομο βραχέως εντέρου

Υπολογισμός αναγκών σε
ενέργεια & θρεπτικά
συστατικά

ΤΕΕ δεν είναι αυξημένη, εκτός αν ο
ασθενής έχει πυρετό
Ενέργεια
40-50 kcal/kg IBW/day
Πρωτεΐνη
1-1.5 gr/kg IBW/day

Μείωση ποσοστού λίπους λόγω
στεατόρροιας
Προτιμώ MCT


Δεν απαιτούν χολικά άλατα για την
απορρόφησή τους
Πέπτονται με την εντερική λιπάση
Εισέρχονται απευθείας στην πυλαία φλέβα

Αποφυγή γαλακτοκομικών
προϊόντων
λόγω μείωσης της δραστικότητας
της λακτάσης

Δίαιτα χωρίς φυτικό υπόλλειμα
λόγω της ύπαρξης στενώσεων

Εντερικά σκευάσματα

Συνίσταται η σίτιση του ασθενούς με
εντερικό σκεύασμα ως αποκλειστική πηγή
διατροφής για 4-6 εβδομάδες

Στοιχειακό ή ημιστοιχειακό ή πολυμερές

Χορήγηση per os ή μέσω levin

Μελέτες έχουν αποδείξει ότι η
χορήγηση στοιχειακών
σκευασμάτων δεν υπερτερεί
έναντι των ημιστοιχειακών ή
πολυμερών σκευασμάτων στην
επίτευξη ύφεσης της νόσου

Σκευάσματα εντερικής
σίτισης
Modulen IBD
Πολυμερές σκεύασμα εξειδικευμένο για ασθενείς με νόσο του Crohn
Περιέχει τον παράγοντα TGF-β2 μία αντιφλεγμονώδη κυτοκίνη που αναστέλλει
δράση της IFN-γ περιορίζοντας την φλεγμονή
Ensure Plus
Πλούσιο σε θερμίδες και θρεπτικά συστατικά
Alitraq
περιέχει αργινίνη, γλουταμίνη,
χαμηλή περιεκτικότητα σε λίπη 13.8%- από τα οποία 53% MCTs και
47% ελεύθερα αμινοξέα
Prosure
συστήνεται σε ελκώδη κολίτιδα και σε περιπτώσεις καχεξίας
περιέχει EPA/DHA χαμηλή περιεκτικότητα σε λίπη 18,8%

Ελαφρά δίαιτα με μικρά συχνά γεύματα

Σταδιακή εισαγωγή τροφών κάθε 3-5 μέρες
Διατροφή χαμηλή σε λιπαρά και φυτικές ίνες

Σταδιακή εισαγωγή γαλακτοκομικών
(προσοχή στην ανεπάρκεια λακτάσης)

Σταδιακή αύξηση των φυτικών ινών και επιστροφή
στην φυσιολογική διατροφή

Διατροφή με λειτουργικά τρόφιμα
(προβιοτικά)
Από εκατοντάδες «προβιοτικά» βακτηριακά στελέχη που
εξετάστηκαν, ούτε ένα δεν αποδείχθηκε ότι βελτιώνει την
εντερική λειτουργία ή την ανοσία. (EFSA October, 2009)
Οι μεγαλύτερες εταιρείες προβιοτικών αντέδρασαν
γρήγορα επισημαίνοντας ότι οι δικοί τους ισχυρισμοί δεν
έχουν αξιολογηθεί ακόμη από την EFSA.
Η Danone απέσυρε πριν μερικούς μήνες τους αρχικούς
της ισχυρισμούς για τα προϊόντα Actimel και Activia,
λέγοντας ότι θα τους υποβάλει ξανά.
Η Yakult υπέβαλε επιστημονικούς φακέλους για τα
προβιοτικά της ροφήματα υπό διαφορετική κατηγορία, οι
οποίοι δεν έχουν εξεταστεί ακόμη.

Ειδική εντερική διατροφή




Βραχείας αλύσου λιπαρά οξέα
Γλουταμίνη, αργινίνη (ανοσοδιεγερτικές ουσία)
ω-3 λιπαρά οξέα
Προβιοτικά, πρεβιοτικά
Ιδιαίτερη προσοχή για την αποφυγή ανεπάρκειας σε
βιταμίνη Α χρειάζεται σε άτομα με δυσαπορρόφηση
των λιπαρών τροφών
Απαιτούνται μεγαλύτερες καλά σχεδιασμένες μελέτες για τον
καθορισμό της αποτελεσματικότητάς τους

Chron’s & παιδική ηλικία


Πιθανή λήψη συμπληρωμάτων ασβεστίου και
βιταμίνης D
Εντερική διατροφή σε φάσεις έξαρσης
Πιθανή λήψη συμπληρωμάτων φυλλικού οξέος
και σιδήρου σε περίπτωση αναιμίας
Σε περίπτωση εγχείρησης πιθανή η εφαρμογή
ολικής παρεντερικής διατροφής
Ερώτημα: Εντερική διατροφή Vs
κορτικοστεροειδή;

Chron’s & παιδική ηλικία


Υποθρεψία
Καθυστέρηση ανάπτυξης
Αντιμετώπιση της υποθρεψίας μπορεί να
οδηγήσει σε λύση της φλεγμονής
Στοιχειακές, ημιστοιχιακές δίαιτες (εντερική
σίτιση)
6-8 εβδομάδες εντερική σίτιση με σταδιακή
επιστροφή στη φυσιολογική σίτιση

Καθώς αναρρώνει ο ασθενής
λαμβάνει χώρα η σταδιακή
επαναεισαγωγή των τροφών
ανάλογα με τα συμπτώματα

ΚΛΙΝΙΚΟ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ

Γυναίκα 21 ετών, με διαγνωσμένη νόσο
Crohn από 17 ετών, εισέρχεται στο
νοσοκομείο με έξαρση της νόσου και
συμπτώματα κοιλιακού άλγους, απώλειας
βάρους, πυρετό και αναφέρει ότι είχε
διαρροϊκές κενώσεις για 1 μήνα.
Της χορηγείται φαρμακευτική αγωγή και
ζητείται διαιτολογική παρέμβαση

Ανθρωπομετρικά στοιχεία


Υψος 155 cm
Τωρινό βάρος 42 kg
Σύνηθες βάρος 50 kg

Στο νοσοκομείο

Ενέργεια : 2000 – 2500 kcal
Πρωτεΐνη : 50 – 75 γρ

Αρχικά αποκλειστική χορήγηση
Modulen

Ελαφρά δίαιτα με μικρά συχνά γεύματα

Σταδιακή εισαγωγή τροφών κάθε
3-5 μέρες
Διατροφή χαμηλή σε λιπαρά και
φυτικές
ίνες

Διαιτολόγιο εξιτηρίου 2100
kcal

Πρωινό
Modulen 250 ml
Γεύμα
90 γρ κρέας/ψάρι/κοτόπουλο
1 φλ βραστά λαχανικά με 1 κουτ σούπας ελαιόλαδο
1 φλ μακαρόνια ή 2 μικρές πατάτες ή 2/3 φλ ρύζι
1 φέτα λευκό ψωμί
1 κομπόστα φρούτου

Διαιτολόγιο εξιτηρίου

Απογευματινό
Modulen 250 ml

Δείπνο
Ομοίως με γεύμα

Προ ύπνου
Modulen 250 ml

Γενικές Συβουλές




1. Περιορίστε τις φυτικές ίνες (όσπρια, φρούτα, λαχανικά, όχι όμως τις
πατάτες), ιδιαίτερα τις εποχές έξαρσης της νόσου, όταν δηλαδή έχετε πόνο ή
διάρροια.
2. Καταναλώστε αρκετές πρωτεΐνες, όπως, π.χ., κρέας, γάλα (εάν το ανέχεστε).
3. Μαγειρεμένα φρούτα επιτρέπονται.
4. Το γάλα, η φέτα, τα μαλακά λευκά τυριά και τα γαλακτερά επιτρέπονται
μόνο αν γίνονται ανεκτά. Για να δοκιμάσετε αν ανέχεστε τα γαλακτερά, πιείτε
νηστικός/ή ένα ποτήρι κρύο πλήρες γάλα. Αν μέσα σε δύο ώρες παρατηρήσετε
φουσκώματα στην κοιλιά ή και διάρροια, τότε είναι καλό να τα αποφεύγετε.
Στην περίοδο που δεν έχετε συμπτώματα δεν χρειάζεται αυστηρή δίαιτα.
Αλκοόλ.. Σε περιορισμένη χρήση. Η μπίρα, το κόκκινο κρασί ή το τζιν μπορεί να
σας προκαλέσουν διάρροια.

ΣΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΓΙΑ ΤΗΝ
ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΑΣ
http://diaitologia.blogspot.co
m
http://diaitologia.wordpress.
com

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful