Nieuwe media en populaire cultuur: computergames (hoorcollege 6

)

Homo Ludens 2.0
Joost Raessens Dinsdag 15 december 2009

Introductie: Slumdog deel I 1. Homo ludens: de spelende mens 2. Speelse media~toepassingen: • Computergames, YouTube en Social media 3. Retorica van het spel 4. Ludificering van de cultuur !? Eindspel: Slumdog deel II 5. NWO-programma Playful Identities

Introductie: Slumdog deel I
Slumdog millionaire (Boyle, 2008)
1. • • • 2. 3. Format ~ spelprogramma, TV-quiz: Openingsritueel Spel Slotritueel Fiske: symptomatisch voor kapitalistische ideologie Echter: TV-quiz EN verhaal van Jamal’s leven

1. Homo ludens: de spelende mens
• Cultureel-maatschappelijke ontwikkeling Hedendaagse (post)moderne cultuur: ‘een spel [game] zonder overkoepelend doel, spel [play] zonder transcendente bestemming’ Opkomst en succes van digitale media Kunst- en mediaopleidingen (universitair, HBO) Nieuwe disiplines: new media studies, computer game studies Conclusie: zij maken (verder) onderzoek naar spelbegrip mogelijk, wenselijk en werkelijk

• •

Homo ludens (Huizinga, 1938)
• • • • • Spelelement in de cultuur Spelelement van de cultuur Spelelement in de verschillende tijdperken Spelelement in tegenwoordige tijd Is spelelement in de hedendaagse cultuur afgenomen of toegenomen?

Spel volgens Huizinga ‘een vrijwillige handeling of bezigheid, die binnen zekere vastgestelde grenzen van tijd en plaats wordt verricht naar vrijwillig aanvaarden doch volstrekt bindende regel, met haar doel in zichzelf, begeleid door een gevoel van spanning en vreugde, en door een besef van “anders zijn” dan het “gewone leven”’ (p. 56)

Voetbal ~ gemediatiseerde sport • • Belang: enorm toegenomen Verwijdert zich ‘uit de zuivere spelsfeer’. Niet meer ‘doel in zichzelf’ maar professioneel en commercieel Afname spelvreugde, zuivere spelgehalte: ‘Zidane, de spelende mens die tot op het bot gefrustreerd raakte door de ultieme bewaker van het tactische systeem: Materazzi’ (Willem Vissers, de Volkskrant)

• •

Maradonna ~ warming-up halve finale UEFA Cup 1989 ~ Live is life ‘Latino’s en Afrikanen zijn de smaakmakers, of ze nu Drogba, Ronaldinho, Robinho, Messi, Babel, Henry of Eto’o heten. Hun spel kenmerkt zich, afgezien van de vaardigheid, door speelsheid en passie. In hen valt de buitenspelende jongen te ontdekken’

2. Speelse media~toepassingen
• Computergames ~ Serious games: Food Force (United Nations World Food Programme, 2005) Doel: speler tot bepaalde inzichten en gedragsverandering brengen • ‘Occupaties, die in belang, nood of behoefte haar reden hebben, dus aanvankelijk niet den spelvorm vertoonen, ontwikkelen secundair een karakter, dat men moeilijk anders dan als dat van het spel kan opvatten’ (p. 231) ‘Doel in zichzelf’ versus nut en belang

MMORPGs: ‘gemeenschapsverbanden’ (World of Warcraft)

Man, Play and Games (Caillois, 1958)
• • • • • • Agon: competitie (voetbal) Alea: geluk (loterij) Mimicry: doen-alsof (rollenspel) Ilinx: duizeling (achtbaan) Ludus: regels van het spel Paidea: creativiteit, spontaniteit, improvisatie

MMORPGs: ‘gemeenschapsverbanden’ (World of Warcraft) • Aantrekkingskracht: mystiek, magie alternatief voor ‘onttovering van de wereld’ Huizinga: ‘Ernst wordt spel’ Bedrijfsleven: Spelers durven risico’s te nemen, zijn competitief, spelen om te winnen, zijn bereid te experimenteren en zijn gewend om in groepsverband naar een gemeenschappelijk doel te werken Huizinga: ‘Het spel wordt weer ernst’

Twee aspecten van spel: • • Tekst heeft spel, ‘speling’ Kijker geeft spelenderwijs aan tekst interpretatie

Drie vormen van spel: • • • Interpretatieve flexibiliteit (creatieve receptie) Reconfiguratie van bestaande teksten (Re)constructie van nieuwe teksten: countercinema en countergaming (Schleiner: Velvet Strike 2002-4)

YouTube • • • • • Paradieën, remixen (reconstructie) Zelfgemaakt materiaal (constructie) Open in doelen, gebruiksvormen (paidea) Spelen met regels en nieuwe regels (ludus) Mimicry (nabootsing): televisie-spelen en ‘eruit zien als een professional’

Social Media ~ Weblogs, Sociale netwerksites (Facebook, LinkedIn, Twitter) Twee vormen van spel: 1. Spelen met taal: ‘Digitaal schrijven is de grootste revolutie in geletterdheid sinds de Grieken’ (Andrea Lunsford) Taal(gebruik) is speels en experimenteel geworden, nieuwe media lokken creativiteit en flexibiliteit uit

2.

Spelen, experimenteren met persoonlijke identiteiten Gemeenschapsverbanden die spelenderwijs uitdrukking geven aan: * Wat gebruikers denken dat ze zijn * Hoe zij door anderen gezien willen worden Voorbeeld 1 ‘Profielfoto’s zijn de boegbeelden van onze identiteiten, want wij weten: we facebooken, dus we bestaan, of: we bestaan, dus we facebooken, we facebooken om te leven, we leven voor facebook, facebook verdrijft de leegte’ (Hanna Bervoets, de Volkskrant)

Voorbeeld 2

Seks is een game (Rutgers Nisso Groep, 2006)
Jongeren gebruiken Internet om te experimenteren: • Contacten • Flirten • Cyberseks (Marie-José Klaver, NRC Handelsblad)

3. Retorica van het spel
Persuasieve retorica’s van het spel: • • • • • • Vooruitgang: iets leren dat zinvol is (vaardigheden) ?! Noodlot: kansspellen ?! Macht: competitie ?! Zelf, identiteit ?! Fantasie, verbeelding, creativiteit ?! Frivoliteit, lichtzinnigheid: speels protest tegen bestaande orde ?!

(The Ambiguity of Play, Sutton-Smith, 1997)

4. Ludificering van de cultuur !?
Media-cultuur bestaat uit spelelementen, maar: ‘De poging om het verwarde heden op zijn spelgehalte te beproeven leidt ons telkens weer tot tegenstrijdige conclusies’ (p. 231) • • • • Van ernst naar spel of van spel naar ernst (MMORPGs, serious gaming)? Facebook: communicatie of spel met identiteit? Voetbal: zuiver of gecorrumpeerd? Games: spelen volgens of met regels?

‘Speelse’ wending in mediatheorie: aandacht voor spellen en speelse omgang met media

Eindspel: Slumdog deel II
1. Spelstructuur van TV-quiz EN narratieve structuur van rags-to-riches 2. Specifiek spelkenmerk is ‘wedijver’ (p. 162): • Held (Jamal) volbrengt moeilijke taak ~ winnen quiz • Vervulling van een belofte ~ jeugdliefde Latika terugvinden 3. Format TV-quiz: kennis testen ~ agon 4. Filmstijl (razende ritme, hectische montage, opzwepende muziek) geeft gevoel van achtbaan ~ ilinx

5. NWO-programma Playful identities Convergence culture: • Media: verbindingen tussen computergame, theater, internet, mobiele telefonie Mediatheorie: multi- en interdisciplinair onderzoek

Het doel van dit project is te onderzoeken of, en zo ja in welke mate en op welke wijze, digitale media de constructie van persoonlijke en culturele identiteiten transformeren “Transformatie” van (1) narratief naar (2) ludisch: (1) Narratieve identiteitstheorie (2) Wisseling van dominantie EN hybride vormen van het narratieve en ludische

Mobiele media: mobiele telefoon, i-Pod… Internet: chatrooms, websites, MSN, P2P-netwerken… Computergames: arcadegames, consolegames, PC-games, mobiele games… Synthetische studie: Homo Ludens 2.0

Interdisciplinair onderzoek: • Conceptueel-filosofisch perspectief Mediatheoretisch perspectief

Conceptueel-filosofisch perspectief Narratieve identiteit: • Mimesis 1: beleving of geleefde ervaring, pre-narratieve samenhang • Mimesis 2: uitdrukkingen, bijvoorbeeld in de vorm van verhalen • Mimesis 3: zelfbegrip

Mimesis 1: • Bush: Good guys versus bad guys (outlaws), smoke ‘em out of their holes, hunt ‘em down, go it alone Mimesis 2: • James Woolsey: George Bush is zoals Will Kane (Gary Cooper) in High Noon (Zinneman, 1952) • Susan Faludi: Bush heeft de oorlog verklaard aan een Amerikaanse mythe

Mimesis 3: • Bush: “Het gevangennemen van Bin Laden wordt het allereerste doelwit van een oorlog tegen Afghanistan. Ik wil rechtvaardigheid. Ik sluit me aan bij wat er op de oude posters stond van het Wilde Westen: Gezocht dood of levend”

“Van Pippi [Langkous] tot Sheherazade. Ayaan Hirsi Ali bouwde haar memoires, én haar leven, op klassieke verhalen” “De autobiografie van Ayaan Hirsi Ali is een ouderwetse ‘rags to riches story’. Haar boek illustreert dat wij niet zelf onze verhalen kiezen, maar dat de verhalen ons maken tot

Man, Play and Games / Les Jeux et les Hommes (Roger Caillois, 1958):
1. PLAY = PAIDIA. Die vorm van spel die jonge kinderen spelen, zoals make believe: het doen alsof. Paidia-games zijn meer open games 2. GAME = LUDUS. Spellen met sociale regels, die een winnaar en verliezer aanwijzen. Meer binaire, gesloten games

3. META-GAMING. Beide vormen van spel kennen ook een zogenaamde meta-niveau 4. GAME LITERACY. Het inzicht dat bepaalde regels ideologisch gekleurd zijn en dat je ze kunt accepteren, aanpassen of verwerpen

de Volkskrant
• • De spelregels voor het gezelschapsspel ‘Irak’ Het mensenrechtenspel van Genève: “Voor Kofi Annan staat er veel op het spel”, “Hij [Kofi Annan] maant de raad expliciet iets te doen aan Darfur: ‘De mensen zullen zich afraden wat de raad doet: hebben ze daar geen gevoel voor

Ludische identiteit Play 1. Beleving of geleefde ervaring is speels: • Het flirten via SMS: “En al die tijd moeten je berichtjes kort, snel, creatief en grappig zijn: dat is onderdeel van het spel” Het nemen van foto’s met je mobiel just for fun

Play 2. Speelsheid wordt expliciet gearticuleerd in uitdrukkingen zoals games •

Seks is een game (Rutgers Nisso Groep, 2006): “Jongeren gebruiken internet als speelveld om met seks te experimenteren”

(Huizinga: “Vrije handelingen die

Myrthe Hilkens: McSex. De pornoficatie van de samenleving “iedere speelsheid, iedere vrolijke noot die je in de jaren zeventig nog wel tegenkwam, moet je in de hedendaagse porno met een vergrootglas zoeken”

Play 3. De speler begrijpt zichzelf vanuit het perspectief van dit speelveld van mogelijke handelingen en internaliseert dit zelfinzicht •

World of Warcraft (een Massive Multiplayer Online Role Playing Game): reconstructie, deconstructie van bestaande identiteiten of

Media-theoretisch perspectief (1) Mediumspecificiteit en onderlinge vergelijking (2) Relatie technologie en cultuur: • • • Technologisch determinisme (macro) Sociaal constructivisme (micro) Technologisch interactionisme (meso)

(3) Domesticatie onderhevig aan krachtenspel M-commerce / communicatief handelen • Communicatieve rationaliteit versus experience economy Globalisering / lokalisering • Globale spellen op lokaal niveau Homogenisering / heterogenisering

Voorbeeld Reality games: videogames en propaganda

http://www.vpro.nl/programma/ram/afleveringen/17