COÂNG NGHEÄ SINH HOÏC THÖÏC VAÄT

(PLANT BIOTECHNOLOGY) I. KHAÙI QUAÙT VEÀ COÂNG NGHEÄ SINH HOÏC TV II. NUOÂI CAÁY MOÂ & CÔ QUAN THÖÏC VAÄT III. CAÙC ÖÙNG DUÏNG NUOÂI CAÁY TEÁ BAØO IV. NUOÂI TEÁ BAØO THÖÏC VAÄT V. CHOÏN GIOÁNG DÖÏA VAØO COÂNG NGHEÄ TEÁ BAØO

I. KHAÙI QUAÙT VEÀ COÂNG NGHEÄ SINH HOÏC TV
1. LÒCH SÖÛ CUÛA NUOÂI CAÁY MOÂ THÖÏC VAÄT -1937, Gautheret nuoâi thaønh coâng moâ teá baøo caøroát. -1941, Overbeck chöùng minh taùc duïng kích thích sinh tröôûng cuûa nöôùc döøa trong nuoâi caáy phoâi caây hoï caø -1941, Overbeck chöùng minh taùc duïng kích thích sinh tröôûng cuûa nöôùc döøa trong nuoâi caáy phoâi caây hoï caø

-1957, Skoog vaø Miller : aûnh höôûng cuûa kinetin/auxin ñoái vôùi söï hình thaønh cô quan cuûa moâ seïo thuoác laù. -1954-1959, KT taùch vaø nuoâi caáy teá baøo ñôn. -1960, duøng cellulase taïo protoplast. -1966, caây ñôn boäi töø nuoâi caáy tuùi phaán. -1970, taïo caây hoaøn chænh töø protoplast. -1980-1992, thaønh töïu môùi coâng ngheä gen thöïc vaät. - 1995 ñeán nay : söï phaùt trieån nhanh sinh vaät bieán ñoåi gen (GMO = Genetically Modified Organism). Naêm 2005 : 90 trieäu ha - GMF (FOOD) Thöïc phaåm bieán ñoåi gen, - GMC (CROP) Troàng troït bieán ñoåi gen.

2. ÖU ÑIEÅM CUÛA NCMTV
a) Thöù nhaát, vi nhaân gioáng  b) Thöù hai, choïn gioáng in vitro  c) Thöù ba, khai thaùc caùc hoaù chaát baèng nuoâi teá baøo ñôn

a) Thöù nhaát, vi nhaân gioáng (micropropagation)

– Thöïc hieän trong phoøng thí nghieäm vôùi caùc chuaån möïc oån ñònh, khoâng chòu aûnh höôûng dao ñoäng thaát thöôøng cuûa thôøi tieát vaø khoâng phuï thuoäc muøa vuï. Coù theå chuû ñoäng saûn xuaát gioáng ñoùn ñaàu muøa vuï. – Sinh saûn voâ tính taïo ra soá lôùn caây gioáng con giöõ nguyeân caùc ñaëc tính toát nhö caây goác ban ñaàu ñaõ löïa choïn cho naêng suaát toát vaø chuùng coù söï ñoàng ñeàu cao, thuaän tieän cho thu hoaïch vaø cheá bieán ôû quy moâ coâng nghieäp. – Heä soá nhaân gioáng cao, toác ñoä taêng tröôûng nhanh vaø ruùt ngaén thôøi gian ra hoa quaû vôùi nhöõng caây laâu naêm.

b) Thöù hai, choïn gioáng in vitro döïa treân caùc coâng ngheä teá baøo :

– Ruùt ngaén thôøi gian nhieàu naêm vaø ñöa nhieàu thöû nghieäm ñoàng ruoäng vaøo PTN hoaëc nhaø kính nhö choïn caùc doøng khaùng virus, chòu laïnh,... – Söû duïng caùc biomarker saøn loïc nhanh caùc tính traïng töø boä söu taäp gioáng vaø caùc caây lai maø khoûi maát thôøi gian chôø caây moïc töø haït. – Caùc caây löôõng boäi (2n) thuaàn chuûng seõ thu ñöôïc nhôø ña boäi hoaù doøng ñôn boäi öu vieät nhaän ñöôïc qua saøng loïc. – Taän duïng gen im laëng thöôøng khoâng bieåu hieän trong töï nhieân.

hoaù chaát baèng nuoâi teá baøo ñôn

– Saûn xuaát chuû ñoäng vaø lieân tuïc trong phoøng thí nghieäm, khoâng phuï thuoäc ñieàu kieän töï nhieân vaø muøa vuï. Khai thaùc caùc chaát baèng sinh toång hôïp cuûa thöïc vaät thay cho toång hôïp hoaù hoïc. Nhieàu hôïp chaát phöùc taïp nhaän ñöôïc töø sinh toång hôïp cuûa caùc teá baøo thöïc vaät ñöôïc nuoâi. – Choïn doøng teá baøo saûn sinh caùc chaát vôùi naêng suaát cao vöôït troäi so vôùi caây töï nhieân vaø thôøi gian saûn xuaát nhanh hôn. – Thu nhaän nhieàu chaát quyù hieám maø toång hôïp hoaù hoïc ñaét giaù ; baûn thaân caây ñoù taêng tröôûng chaäm, sinh saûn khoù khaên thì nhaân gioáng nuoâi caáy moâ vaø khoáng cheá taïo moâ (nhö reã) seõ saûn sinh nhieàu chaát ñoù. – Chuyeån hoaù sinh hoïc coù theå thöïc hieän nhôø teá baøo ñôn hay teá baøo ñöôïc coá ñònh.

3. Vai troø cuûa CNSH TV trong töông lai

Trong 50 naêm qua, nhôø caùch maïng xanh vaø nhöõng tieán boä cuûa CNSH TV, saûn xuaát löông thöïc ñaõ taêng nhanh kòp ñaø buøng noå daân soá vaø ñaûm baûo ñuû nhu caàu löông thöïc, maëc duø vaãn coøn naïn ñoùi. Noâng nghieäp hieän ñaïi vaãn phaûi tieáp tuïc ñaûm baûo an toaøn löông thöïc trong theá kæ XXI, nhöng ñoàng thôøi phaûi gia taêng chaát löôïng saûn phaåm vaø troàng troït caàn ñaùp öùng nhu caàu lôùn hôn cho chaên nuoâi. Ñeå thöïc hieän nhöõng nhieäm vuï treân, CNSH TV phaûi giaûi quyeát haøng loaït vaán ñeà nhö : choïn gioáng coù chaát löôïng thöïc phaåm toát, thích nghi vôùi nhöõng ñieàu kieän khaùc nhau ; bieän phaùp choáng saâu beänh, coû daïi ; phaùt trieån neàn noâng nghieäp saïch vaø “xanh hôn” (greener agriculture).

Naêm 2001, hôn 5,5 trieäu nhaø noâng canh taùc khoaûng 52,6 trieäu ha caây troàng bieán ñoåi gen (GMO). Lieäu ñaây coù phaûi laø xu höôùng phaùt trieån taát yeáu khoâng, khi maø vaán ñeà GMO ñang tranh caõi gay gaét ? Ngoaøi nhöõng nhieäm vuï truyeàn thoáng coù töø nhieàu thieân nieân kæ vöøa neâu treân, CNSH TV coøn phaûi gaùnh vaùc caùc ngaønh saûn xuaát môùi vôùi caùc muïc tieâu : – Taêng sinh khoái ñeå saûn xuaát naêng löôïng thay theá nguoàn daàu moû. – Phaùt trieån hoaù hoïc xanh ñeå moät maët cung caáp sinh khoái cho saûn xuaát hoaù chaát, maët khaùc phaûi bieán thöïc vaät thaønh nhaø maùy hoaù chaát.

Do teá baøo thöïc vaät coù tính toaøn theá (totipotency), neân deã nuoâi caáy hôn so vôùi teá baøo ñoäng vaät. Ví duï, moâ ôû ñænh sinh tröôûng hay choùp reã qua nuoâi caáy seõ taêng tröôûng thaønh caây ñeán ra hoa, taïo haït. Ñeå nuoâi caáy moâ thöïc vaät (NCMTV) coù hieäu quaû caàn thaønh thaïo caùc kó thuaät voâ truøng, bieát caùch pha cheá moâi tröôøng thích hôïp vaø keøm theo laø caùc duïng cuï trang thieát bò töông öùng.

II. NUOÂI CAÁY MOÂ VAØ CÔ QUAN THÖÏCVAÄT

1. Moâi tröôøng nuoâi caáy teá baøo thöïc vaät

– Caùc chaát voâ cô ña löôïng : N (NO3 vaø NH4), P, K, S, Ca vaø Mg. – Caùc nguyeân toá vi löôïng : Fe, Mn, Zn, Br, Cu, Co vaø Mo. – Caùc vitamin : nhieàu loaïi (nicotinic acid, biotin,...) maø quan troïng nhaát laø thiamine (vitamin B1) döôùi daïng thiamine-HCl. – Nguoàn carbon : sucrose hoaëc glucose.

– Caùc chaát ñieàu hoaø taêng tröôûng thöïc vaät : Caùc auxin vaø cytokinin kích thích söï phaân baøo, kieåm soaùt söï bieät hoaù teá baøo vaø phaùt sinh hình thaùi. Caùc auxin thöôøng duøng : 2,4-D (2,4Dichlorophenoxyacetic acid), IAA (indole 3acetic acid), IBA (indole 3-butyric acid). Caùc cytokinin coù BAP (6benzylaminopurine), zea (zeatin),… Ngoaøi ra coøn coù GA (gibberillic acid) vaø ABA (abscisic acid). Agar söû duïng cho moâi tröôøng ñaëc. Heä thoáng chieáu saùng hôïp lí caàn cho söï phaùt trieån cuûa teá baøo thöïc vaät.

2. Maãu duøng cho nuoâi caáy moâ

Noùi chung, gaàn nhö taát caû caùc phaàn cuûa caây töôi ñeàu coù theå duøng laøm maãu ñeå nuoâi caáy moâ nhö reã, laù vaø thaân hay phaán hoa, noaõn, thòt laù laø caùc kieåu moâ chuyeân bieät. Tuyø theo muïc ñích nghieân cöùu maø choïn maãu töông öùng Tuy nhieân, nguyeân taéc caên baûn laø maãu caáy phaûi chöùa caùc teá baøo soáng töø caùc moâ non coù caùc teá baøo ñang phaân chia maïnh chieám tæ leä lôùn, nhaát laø deã taïo moâ seïo. Dó nhieân laø caây goác phaûi coù phaåm chaát toát, naêng suaát cao vaø khoâng coù daáu hieäu beänh cuõng nhö ñang khoâng ôû traïng thaùi nguû (dormancy).

Maãu caáy phaûi ñöôïc voâ truøng khi ñöa vaøo moâi tröôøng nuoâi. Maãu voâ truøng coù theå thu ñöôïc theo 2 caùch : – Töø haït : Khöû truøng beà maët haït vaø gieo haït vaøo ñieàu kieän voâ truøng ñeå moïc thaønh caây vaø laáy maãu. – Maãu caáy : Maãu laáy tröïc tieáp töø caây töôi ñöôïc xöû lí baèng ngaâm trong dung dòch chaát saùt truøng, maø chaát thöôøng duøng laø sodium hypochlorite (5 – 20%). Noàng ñoä vaø thôøi gian xöû lí tuøy theo loaïi maãu.

3. Nuoâi caáy moâ phaân sinh
Maãu cho nuoâi caáy coù nhieàu loaïi, nhöng thöôøng duøng laø ñænh sinh tröôûng (meristem).  Coâng vieäc tieán haønh theo trình töï : Maãu caây (meristem) –> Khöû truøng beà maët –> Röûa maãu nhieàu laàn cho saïch chaát saùt truøng –> Moâi tröôøng nuoâi –> Taïo moâ seïo –> Taïo cuïm choài –> Nhaân gioáng.

4. Nuoâi cô quan thöïc vaät
Ñaët maûnh meristem vaøo moâi tröôøng khoâng coù kích thích toá thöïc vaät thì töø noù seõ moïc leân caáu truùc töông töï choài. Neáu moâi tröôøng coù boå sung cytokinin, maãu seõ moïc choài nhaùnh ôû naùch laù vaø seõ taïo cuïm choài. Caùc cuïm choài naøy coù theå taùch thaønh cuïm thöù caáp vaø neáu cung caáp ñuû dinh döôõng chuùng seõ phaùt trieån thaønh caây con hoaëc coù theå taùch theâm nhaân gioáng tieáp. Nhaân gioáng kieåu naøy goïi laø vi nhaân gioáng (micropropagation) ñöôïc öùng duïng vaøo saûn xuaát. Reã caây coù theå ñöôïc nhaân ra lieân tuïc theo caùch töông töï, chæ khaùc laø boå sung auxin vaøo moâi tröôøng.

Hình Hình 9.3. Caét maãu 9.4. Moâ seïo hình thaø

Hình 9.5. Cuïm choài phaùt trieån

Hình 9.6. Choài thaønh caây con

5. Teá baøo traàn (Protoplast)
ÔÛ tröôøng hôïp nuoâi meristem neâu treân, khi trong moâi tröôøng nuoâi giaøu kích thích toá taêng tröôûng (auxin vaø cytokininin) thì caùc teá baøo maát bieät hoaù (de-differentiated) vaø moâ seïo hình thaønh. Ngöôïc laïi, trong moâi tröôøng giaûm noàng ñoä caùc chaát ñieàu hoaø taêng tröôûng thì noù coù theå hình thaønh nhieàu caáu truùc taùi bieät hoaù (redifferentiated structures) nhö phoâi soma (somatic embryo), choàiï hay rễ

Teá baøo traàn

6. Söï taùi sinh cuûa moâ nuoâi caáy

Coù theå ñieàu khieån söï phaùt trieån cuûa moâ seïo nhö sau : – Taïo phoâi soma trong moâi tröôøng vôùi noàng ñoä kích thích toá nhaát ñònh. – Vi nhaân gioáng : Neáu noàng ñoä auxin vaø cytokinin thaáp (tuøy loaïi caây) thì noù seõ taïo cuïm choài vaø coù theå taùch cuïm hoaëc caét maãu laù ñem nhaân gioáng tieáp. – Taïo thaân khi cho cytokinin nhieàu trong moâi tröôøng. – Taïo reã neáu auxin coù nhieàu trong moâi tröôøng.

Auxin thaáp + Auxin cao Cytokinin cao PROTOLAST TEÁ BAØO
Moâi tröôøng ñaëc

MOÂ SEÏO NON (Laéc trong moâi tröôøng loûng) Auxin cao +
Moâi tröôøng ñaëc

Choài

CAÂY

REÃ

Phaân CHOÀI huyû enzyme MOÂ SEÏO TEÁ BAØO PROTOPLAST (Duy trì treân (Laéc trong Phaân huyû moâi tröôøng enzyme ñaëc moâi tröôøng loûng) vôùi noàng ñoä cytokinin vaø auxin thaáp) Caáy treân moâi tröôøng ñaëc Laéc treân moâi tröôøng loûng

(Auxin thaáp + cytokinin thaáp) Cytokinin cao Cytokinin thaáp Reã

Hình 9.10. Sô ñoà toùm taét caùc khaû naêng taùi sinh khaùc nhau trong nuoâi teá baøo

Moät ví duï minh hoïa roõ öùng duïng cuûa caùc phöông phaùp naøy laø vieäc nuoâi reã nhaân saâm caáy moâ. Caây nhaân saâm (Penax ginseng) taïo chaát saâm saponin chuû yeáu ôû reã. Duøng nuoâi caáy moâ cho nhieàu auxin kích thích taïo reã thu ñöôïc nhieàu saponin vôùi thôøi gian nhanh hôn

Nuoâi caáy moâ reã nhaân saâm trong bioreact or

7. Nuoâi bao phaán (Anther) vaø haït phaán (pollen)

Caùc haït phaán laø nhöõng teá baøo maø söï phaùt trieån bình thöôøng daãn ñeán hình thaønh oáng phaán vaø caùc giao töû ñöïc. Khi ñaët treân moâi tröôøng thích hôïp, phaàn lôùn haït phaán seõ phaùt trieån theo loái bình thöôøng, nhöng moät soá ít haït phaán seõ taïo moâ seïo. Thay vì nuoâi haït phaán rieâng leû coù theå nuoâi caùc bao phaán nguyeân chöùa caùc haït phaán ñang phaùt trieån (hình 9.9), vaø caùch naøy daãn ñeán söï hình thaønh phoâi soma tröïc tieáp töø haït phaán.

Caùc phoâi naøy ñöôïc kích thích coù theå taïo ra nguyeân caây ñôn boäi. Söû duïng caùc ñieàu kieän thích hôïp coù theå nhaän ñöôïc haøng traêm caây ñôn boäi töø moät bao phaán. Nuoâi caùc teá baøo phoâi soma thì seõ nhaän ñöôïc caây ñôn boäi neáu khoâng thì cuõng hình thaønh caùc moâ seïo. Vieäc nuoâi teá baøo ñôn boäi naøy giuùp ích nhieàu cho coâng taùc choïn gioáng.

III CAÙC ÖÙNG DUÏNG CUÛA NUOÂI CAÁY MOÂ TEÁ BAØO
1. Nhaân gioáng voâ tính quy moâ lôùn  Vi nhaân gioáng ñaõ ñöôïc öùng duïng roäng raõi vôùi quy moâ lôùn, thaäm chí laø saûn xuaát coâng nghieäp. Kieåu nhaân gioáng naøy öu vieät hôn so vôùi nhaân gioáng baèng haït hoaêïc baèng cô quan dinh döôõng nhö choài hay moät ñoaïn thaân.  Vi nhaân gioáng coù theå thöïc hieän theo caùch nhaân noái tieáp lieân tuïc caùc cuïm choài moïc töø moâ seïo ñeå thu soá löôïng lôùn caây con gioáng.

Phöông phaùp thöù hai laø moâ seïo treân moâi tröôøng raén ñöôïc chuyeån sang moâi tröôøng dòch theå, sau khi teá baøo ñaït soá löôïng lôùn, chuùng ñöôïc caáy traûi treân moâi tröôøng raén vaø choïn caùc phoâi soma ñeå saûn xuaát caùc caây con gioáng. Kieåu nhaân doøng voâ tính naøy ñöôïc aùp duïng cho nhieàu caây troàng nhieät ñôùi ôû quy moâ thöông maïi.

Hình 9.12. Caùc caây coï daàu nuoâi caáy moâ (löu yù veà ñoä ñoàng ñeàu)

Söï ñoàng ñeàu cuûa caây gioáng coù yù nghóa quan troïng veà kinh teá nhö tröôøng hôïp chuoái vaø döùa  Hieäu suaát nhaân gioáng cao laø moät öu ñieåm nöõa cuûa gioáng nuoâi caáy moâ  Ruùt ngaén giai ñoaïn phaùt trieån vaø söû duïng öu theá lai nhöõng caây laâu naêm cuõng ñem laïi hieäu quaû kinh teá ñaùng keå

Hình 9.13. Chuoái vaø döùa nuoâi caáy moâ.

Phöông phaùp truyeàn Phöông phaùp vi nhaân thoáng gioáng Naêm 1 100g cuû caây tröôûng thaønh 100g cuû Caây con 10 maàm nuoâi caáy Nhaân gioáng caùc 1600g cuû meristem 65000 cuû bi Naêm 2 16 caây tröôûng thaønh 16 x 600g cuû = 617500 caây tröôûng thaønh 617500 x 500g cuû =

Ngoaøi ra, chuû ñoäng muøa vuï mang laïi lôïi ích kinh teá ñaùng keå.  Nhöôïc ñieåm ñaùng luu yù cuûa gioáng nuoâi caáy moâ laø coù nhieàu caây bieán dò caàn sôùm loaïi boû. Do coù nhieàu öu ñieåm neân xu höôùng chung laø tieán tôùi töï ñoäng hoaù saûn xuaát gioáng nuoâi caáy

2. Cuû khoai bi vaø haït gioáng nhaân taïo (artificial seeds)
Khi caùc choài phuï nuoâi caáy moâ cuûa khoai taây ñöôïc troàng trong ñieàu kieän coù cytokinin vaø gibberillic acid thích hôïp, chuùng seõ ra nhieàu cuû nhoû goïi laø cuû bi. Caùc cuû bi naøy raát thuaän tieän cho baûo quaûn vaø cung caáp gioáng khoai taây. Trong saûn xuaát thöôøng duøng cuû bi kích côõ nhö haït ñaäu Haø Lan, ñöôøng kính khoaûng 1cm

Hình 9.14. Khoai taây cuû bi ñang gieo vaøo baàu

Hình 9.15. Haït nhaân taïo

Haït nhaân taïo laø daïng phoâi soma thu ñöôïc töø nuoâi caáy moâ doøng löôõng boäâi troän vôùi caùc chaát dinh döôõng vaø hormone ; vaø taát caû ñöôïc bao trong chaát töông töï gel (hình 9.15). Haït gioáng kieåu naøy ñang ñöôïc phaùt

3. Saûn xuaát caây gioáng saïch maàm beänh

Nhieàu caây troàng vaø caây caûnh (ornamental) thöôøng bò nhieãm caùc maàm beänh vi sinh vaät nhö viroid, virus, mycoplasma, vi khuaån, naám vaø tuyeán truøng. Chuùng gaây thieät haïi naëng coù khi ñeán 90% saûn phaåm thu hoaïch. Caùch ñôn giaûn hôn caû ñoái vôùi vi khuaån, naám, tuyeán truøng laø choïn caønh nhaùnh khoâng nhieãm ñeå thöïc hieän vi nhaân gioáng.

Ñoái vôùi caùc caây bò nhieãm viroid, virus vaø mycoplasma thì xöû lí khoù hôn nhieàu. Duøng phöông phaùp nuoâi caáy moâ coù theå loaïi ñöôïc virus baèng 3 caùch : – Qua nhieàu doøng caáy truyeàn, doøng naøo bò nhieãm virus thì loaïi boû. – Xöû lí nhieät ñoä : Taêng nhieät ñoä leân cao ñeå giaûm hoaëc loaïi boû söï sao cheùp cuûa virus. Thöôøng xöû lí moâ nuoâi caáy ôû 30 – 37OC trong 10 – 14 ngaøy hoaëc 50 – 60OC vôùi thôøi gian 5 – 10 phuùt ñeå loaïi virus. – Xöû lí xanh malachite hoaëc thiouracil : Khi maãu moâ ñaët treân moâi tröôøng coù caùc chaát naøy, söï sinh saûn cuûa virus giaûm.

Nuôi cấy mô cây quý hiếm

Nhôø nhöõng thaønh töïu cuûa nhöõng naêm 1980, nuoâi caáy teá baøo, moâ vaø cô quan ñöôïc öùng duïng vaøo baûo toàn nguoàn gen trong phoøng thí nghieäm (ex situ). Caùch giöõ gioáng coù hieäu quaû hôn caû ñoái vôùi teá baøo nuoâi caáy moâ vaø meristem laø baûo toàn laïnh (cryopreservation). Vaán ñeà quan troïng trong löu tröõ gioáng laø khoâng ñeå xuaát hieän bieán dò, phaûi kieåm tra thöôøng xuyeân söùc soáng vaø tính oån ñònh cuûa gioáng. Laäp ngaân haøng gen thöïc vaät baèng teá baøo nuoâi caáy moâ laø moät caùch baûo veä söï ña daïng sinh hoïc cuûa thöïc vaät.

gen thöïc vaät

IV. NUOÂI TEÁ BAØO THÖÏC VAÄT
1. Caùc ñaëc ñieåm cuûa nuoâi teá baøo thöïc vaät Ñieåm ñaàu tieân caàn ghi nhaän laø caùc teá baøo rôøi trong dung dòch coù ñoä khoâng ñoàng nhaát cao, thöôøng dính cuïc duø moâi tröôøng thích hôïp (hình 9.16). Moät soá caây nhö thuoác laù, ñaäu naønh cho dòch teá baøo töông ñoái ñoàng nhaát.

Hình 9.16. Teá baøo rôøi trong dung dòch khoâng ñoàng nhaát

Nuôi cấy tế bào động, thực vật

s©m, ®«ng trïng h¹ th¶o b»ng nåi lªn men

So vôùi teá baøo VSV, nuoâi caáy teá baøo thöïc vaät khoù khaên hôn. Söï taêng tröôûng cuûa teá baøo thöïc vaät thöôøng raát chaäm. Raát khoù kieåm soaùt quaù trình nuoâí caáy vaø möùc ñoä oån ñònh cuûa caùc doøng teá baøo. Haøm löôïng caùc chaát mong muoán nhaän ñaöôïc thöôøng thaáp vaø dao ñoäng do aûnh höôûng cuûa moâi tröôøng nuoâi caáy. Hôn nöõa, do teá baøo thöïc vaät coù kích thöôùc lôùn neân chuùng deã bò phaù huûy hôn caùc teá baøo VSV khi bò laéc hay suïc khí maïnh. Söï taêng tröôûng chaäm keùo theo naêng suaát thaáp vaø khoâng oån ñònh. Haøm löôïng caùc chaát trao ñoåi thöôøng thaáp.

Nhöõng öu ñieåm cuûa vieäc nuoâi teá baøo thöïc vaät laøm chaát xuùc taùc sinh hoïc laø :  – Coù theå cung caáp lieân tuïc nhieàu saûn phaåm trong moïi ñieàu kieän thôøi tieát, trong khi caùc caây töø vi nhaân gioáng phaûi ñöôïc troàng môùi cho keát quaû vaø do ñoù phuï thuoäc vuøng laõnh thoåå vaø muøa vuï.  – Chaát löôïng saûn phaåm ñöôïc caûi tieán vaø oån ñònh nhôø khaû naêng choïn ñöôïc caùc doøng teá baøo coù phaåm chaát toát vaø caùc ñieàu kieän nuoâi caáy ñöôïc toái öu hoaù. Trong töông lai, teá baøo rôøi seõ laø nguoàn chaát xuùc taùc ñaày trieån voïng cho caùc phaûn öùng sinh hoïc ñeå taïo ra caùc chaát trao ñoåi sô caáp ñaëc tröng ôû thöïc vaät.

– Neáu kieåm soaùt ñöôïc ñieàu kieän nuoâi caáy, ta coù theå taêng naêng suaát saûn phaåm ñaëc hieäu do thöïc vaät taïo ra.  – Trong quaù trình nuoâi caáy, teá baøo thöïc vaät phaùt trieån coøn nhanh hôn caây gioáng ban ñaàu. Ñieàu naøy môû ra trieån voïng taêng saûn löôïng caây troàng trong töông lai. Trieån voïng taêng naêng suaát caây troàng coøn ñöôïc thuùc ñaåy bôûi caùc ñieàu kieän nuoâi caáy toái öu.

2. Quaù trình nuoâi teá baøo
Quy trình nuoâi teá baøo ñöôïc thöïc hieän theo sô ñoà : Thöïc vaät –> Maãu nuoâi –> Moâ seïo –> –> Sinh saûn trong dòch nuoâi –> Thu teá baøo

So vôùi VSV, nuoâi teá baøo TV cho sinh saûn chaäm hôn. Quaàn theå teá baøo hình thaønh trong quaù trình nuoâi coù ñoä ñoàng nhaát raát nho, Caùc teá baøo thöïc vaät trong moâi tröôøng loûng thì söùc soáng yeáu hôn so vôùi caùc teá baøo VSV. ÔÛ VSV thì trong quaù trình sinh saûn coù theå taïo saûn phaåm nhöng ôû thöïc vaät chæ ôû giai ñoaïn cuoái môùi taïo saûn phaåm. Caùc nhaø sinh hoïc ñang coá gaéng oån ñònh caùc doøng teá baøo vaø tìm caùch caûi thieän naêng suaát vaø taïo ra caùc hôïp chaát höõu duïng.

nuoâi teá baøo
a) Shikonin Teá baøo thuoäc loaøi Lithospermum erythrorhizon ñöôïc söû duïng vaøo coâng ngheä saûn xuaát chaát shikonin vaø caùc daãn xuaát cuûa chaát naøy.  Thaønh phaàn chính cuûa shikonin goàm : acetyl, isobutyl, isovaleryl, 3 hydroxy isovalerin. Caùc nhaø khoa hoïc Nhaät Baûn ñaõ phaùt trieån ñöôïc heä thoáng saûn xuaát shikonin thöông maïi thoâng qua vieäc nghieân cöùu roäng raõi caùc quaù trình choïn doøng teá baøo coù naêng suaát cao. Ñoàng thôøi, hoï tìm caùch caûi thieän chaát vaø löôïng moâi tröôøng nuoâi caáy teá baøo. Keát quaû hoï choïn ñöôïc 2 loaïi moâi tröôøng thích hôïp.

Baèng caùch söû duïng ñoàng thôøi caû 2 moâi tröôøng naøy trong quaù trình nuoâi caáy goàm 2 böôùc. Song song, quaù trình boå sung caùc chaát tieâm chuûng, ñoä thoâng khí vaø vieäc kieåm soaùt taùc ñoäng khaùc cuûa caùc chaát tham gia phaûn öùng phaûi ñöôïc toái öu hoùa cho quaù trình phaùt trieån cuûa teá baøo. Sau coâng ñoaïn toái öu hoaù caùc thoâng soá cuûa moâi tröôøng, caùc nhaø khoa hoïc aùp duïng phöông phaùp choïn loïc moâi tröôøng nuoâi caáy phoâi vaøo quaù trình choïn loïc cuoái cuøng caùc doøng teá baøo. Caùc teá baøo ñöôïc choïn loïc theo phöông phaùp naøy coù theå duy trì naêng suaát saûn xuaát shikonin cao vaø oån ñònh ít nhaát laø 8 thaùng. Sau 14 ngaøy nuoâi caáy , ngöôøi ta thu ñöôïc hôn 2g/l shikonin.

b) Anthocyanin

Theo doõi quaù trình saûn xuaát anthocyanin ôû teá baøo nho ñoû (Vitis) trong moâi tröôøng nuoâi caáy nhuõ töông cho thaáy : noàng ñoä ñöôøng cao vaø noàng ñoä muoái phosphat thaáp, ñieàu kieän chieáu saùng bôûi aùnh saùng maët trôøi seõ kích thích quaù trình taïo saéc toá. Quaù trình taïo saéc toá bò öùc cheá bôûi noàng ñoä cao cuûa muoái nitrat vaø 2,4-D. Ñoä thoâng khí cuõng laø moät nhaân toá quan troïng. Caùc teá baøo Euphorbia millii ñöôïc choïn loïc theo phöông phaùp doøng hoaù taäp hôïp teá baøo cuõng coù khaû naêng toång hôïp anthocyanin. Naêng suaát taïo saéc toá ôû caùc teá baøo naøy töông ñoái cao vaø oån ñònh.

c) Ubiquinon 10 hoaëc coenzyme Q10
Duø ñöôïc nuoâi caáy trong trong moâi tröôøng dòch treo, khaû naêng taïo coenzyme ôû teá baøo Nicotina tabacum raát thaáp. Ngöôøi ta choïn ñöôïc nhieàu chuûng coù naêng suaát cao trong saûn xuaát coenzyme baèng kó thuaät doøng hoaù teá baøo trong moâi tröôøng nuoâi teá baøo thuoác laù ñöôïc ñeà caäp ôû treân. Caùc teá baøo ñöôïc choïn loïc ôû treân coù khaû naêng ñaït ñöôïc 15mg/l hay 1,9mg/g teá baøo khoâ coenzyme Q10 trong ñieàu kieän nuoâi caáy öu vieät.

d) Berberine

Caùc teá baøo thuoäc loaøi Coptis Japonica coù theå taïo berberine. Quaù trình toång hôïp berberine bò öùc cheá bôûi aùnh saùng, nhöng laïi ñöôïc taêng cöôøng bôûi ñoä thoâng khí cao. Caùc doøng teá baøo ñöôïc choïn loïc thaønh coâng cho thaáy coù khaû naêng taïo berberine cao hôn teá baøo khoâng ñöôïc choïn loïc. Doøng teá baøo coù khaû naêng taïo berberine cao nhaát coù theå ñaït 13,2% / khoái löôïng khoâ hay 1,39g/l sau 3 tuaàn nuoâi caáy.

e) Reserpine
Caùc teá baøo Rauwolfia serpentina coù khaû naêng taïo reserpine vôùi haøm löôïng khoaûng 0,03 − 0,06%. Caùc teá baøo ñöôïc choïn loïc coù khaû naêng taïo reserpine nhieàu hôn ajmaline.

f) Tropane alkaloid
 

Caùc teá baøo cuûa Hyoscyamus niger coù khaû naêng toång hôïp caùc tropane alkaloid nhö hyoscyamine vaø scopolamine. Caùc reã phuï moïc theâm döôùi aûnh höôûng kích thích trong moâi tröôøng nuoâi caáy nhuõ töông cuûa H. niger co ùkhaû naêng saûn xuaát nhieàu scopolamin (0,12 − 0,30%) hôn hyoscyamine (0,04 − 0,08%). Hôn nöõa, reã cuûa teá baøo Duboisia leichhardtiic taïo caùc alkaloid coù haøm löôïng cao hôn : 0,53% hyoscyamine vaø 1,16% scopolamine/khoái luôïng khoâ.

g) Ginseng saponin
Caùc nhaø sinh hoïc ñaõ choïn ñöôïc 2 doøng teá baøo coù theå taïo moät löôïng lôùn saponin töø moâ seïo cuûa loaøi saâm Penax ginseng. Neáu nuoâi trong moâi tröôøng laéc, caùc teá baøo seõ phaùt trieån maïnh hôn gaáp 1,8 laàn moâi tröôøng bình thöôøng. Haøm löôïng saponin tích luõy trong 2 moâi tröôøng naøy gaàn nhö baèng nhau, khoaûng 0,7% khoái löôïng khoâ.

h) Biotin
Biotin coù theå ñöôïc toång hôïp ôû nhieàu loaøi thöïc vaät nhö Lavandula vera, Nicotiana tabacum, Glycine max. Teá baøo L. vera xanh luïc taêng tröôûng trong ñieàu kieän chieáu saùng coù theå taïo moät löôïng lôùn biotin. Quaù trình choïn loïc caùc doøng teá baøo coù tieàm naêng treân ñöôïc thöïc hieän bôûi quy trình chieáu saùng tia-γ . Chuùng coù theå taïo ñöôïc 0,5g/g khoái löôïng töôi biotin. Khi nuoâi trong moâi tröôøng coù boå sung caùc hôïp chaát löu huyønh nhö : L-cysteine, DLhomocysteine, L-cystine hay DL-homocystine, chuùng coù khaû naêng tích luõy saéc toá xanh lam.

4. Caùc öùng duïng cuûa teá baøo ñöôïc coá ñònh

Coá ñònh teá baøo thöïc vaät ñöôïc moâ taû laàn ñaàu tieân naêm 1979. Noù höùa heïn khaéc phuïc nhieàu khuyeát ñieåm cuûa nuoâi teá baøo nhö : söï baát oån ñònh cuûa teá baøo, tæ leä taêng tröôûng thaáp,… Tuy nhieân, öùng duïng cuûa caùc teá baøo coá ñònh vaãn coøn nhieàu haïn cheá. Bôûi leõ, trong quaù trình toång hôïp, moät soá chaát bò baøi tieát khoûi teá baøo.

Ñaõ coù quan saùt vaø theo doõi quaù trình chuyeån hoaù codeinone thaønh codeine, moät loaïi thuoác quan troïng do teá baøo Papaver somniferum nhoát trong alginate Yamada ñaõ khaùm phaù khaû naêng taïo biotin cuûa teá baøo hoï Lanvandula vera. Ngoaøi enzyme, teá baøo vi sinh vaät, teá baøo ñoäng vaät, teá baøo thöïc vaät cuõng laø moät trong

V. CHOÏN GIOÁNG DÖÏA VAØO COÂNG NGHEÄ TEÁ BAØO
1. Bieán dò doøng soma (Somaclonal variation)  Khi nuoâi caáy moâ teá baøo thöïc vaät treân moâi tröôøng nhaân taïo, chuùng sinh saûn thaønh nhieàu doøng vôùi bieán dò cao hôn möùc bình thöôøng, ñöôïc goïi laø bieán dò doøng soma.  Choïn gioáng theo phöông phaùp naøy ñaõ thu ñöôïc nhieàu keát quaû cuï theå nhö gioáng caø chua ñaëc ruoät (hình 9.17), khoai taây khaùng beänh,…

so vôùi caø daïi

Daâu taây 4n vaø 2n

Döa haáu 2n vaø 3n khoâng haït

BIEÁN DÒ DOØNG SOMA (Somaclonal variation)

Hình 9.17. Caø chua ñaëc ruoät bieán dò doøng soma (giöõa)

2. Choïn gioáng caùc doøng giao töû

Caùc haït phaán rieâng leû coù theå moïc treân moâi tröôøng nhaân taïo thaønh doøng teá baøo ñôn boäi. Caùc doøng naøy mang caùc kieåu gen khaùc nhau, bieåu hieän söï ña daïng cuûa caùc giao töû, saûn phaåm cuûa giaûm phaân. Chuùng coù boä gen ñôn boäi neân caùc allele laën coù söï bieåu hieän bình thöôøng. Phöông phaùp naøy ñaëc bieät coù hieäu quaû cao khi muïc tieâu choïn laø caùc daïng ñeà khaùng vôùi caùc taùc nhaân baát lôïi cuûa moâi tröôøng nhö khaùng thuoác dieät coû, chòu laïnh, khaùng beänh, khaùng pheøn, maën.

Ví duï : Muoán choïn doøng luùa chieâm chòu laïnh, caùc nhaø choïn gioáng laáy haït phaán cuûa luùa chieâm caáy treân moâi tröôøng nhaân taïo trong caùc hoäp Petri (thöôøng duøng ñeå nuoâi VSV) vaø ñöa vaøo ñieàu kieän laïnh 8 − 10oC. Caùc doøng chòu laïnh seõ moïc, coøn caùc doøng khaùc khoâng moïc. Nhö vaäy, töø moät soá löôïng lôùn caùc giao töû coù kieåu gen khaùc nhau seõ choïn ñöôïc caùc doøng chòu laïnh.

Caùc doøng ñôn boäi qua choïn loïc ñöôïc löôõng boäi hoaù baèng 2 caùch : – Löôõng boäi hoaù doøng teá baøo (n) thaønh (2n) cho caây löôõng boäi. – Cho caây ñôn boäi (n) löôõng boäi hoaù thaønh caây löôõng boäi (2n). Öu ñieåm thöù hai cuûa phöông phaùp choïn gioáng in vitro naøy laø caùc doøng nhaän ñöôïc ñeàu thuaàn chuûng, vì chuùng laø keát quaû cuûa söï löôõng boäi hoaù töø boä gen ñôn boäi ban ñaàu.

3. Dung hôïp teá baøo traàn

Neáu nhöõng teá baøo moâ seïo cho xöû liù caùc enzyme laøm tan voû teá baøo, teá baøo seõ maát vaùch trôû thaønh teá baøo traàn (protoplast) (hình 9.18). Nhöõng teá baøo traàn coù theå lai hay dung hôïp vôùi nhau. Söï dung hôïp teá baøo traàn coù theå ñöôïc thöïc hieän giöõa caùc loaøi khaùc nhau ñeå taïo gioáng. Tuy nhieân, caùc dung hôïp naøy thöôøng coù söï loaïi bôùt nhieãm saéc theå trong phaân baøo vaø khoâng oån ñònh. Cho ñeán nay, ngöôøi ta chæ nhaän ñöôïc caây pomato laø caây lai giöõa caø chua vaø khoai taây vaø phaûi giöõ gioáng khoù khaên trong PTN.

Dung hôïp teá baøo traàn

Cây Khoai-Cà (Pomato)

Lúa lai đã phát triển trên diện rộng

Viên Long Bình- ông tổ Lúa lai

4. Cybridization, chlybridization vaø mibridization

Hình 9.18. Vi tieâm vaøo teá baøo

Hình 9.19. Taïo cybrid (teá baøo phaûi bò maát

Hình 9.20. Taïo chlybrid (luïc laïp teá baøo laï ñöôïc bao trong maøng

Nhôø phöông phaùp vi tieâm vaøo teá baøo thöïc vaät (hình 9.18), coù theå taïo doøng teá baøo mang caùc baøo quan laï : – Cybridization (cy − cytoplasm − teá baøo chaát) + (hybrydization − lai) : Teá baøo lai goïi laø cybrid mang teá baøo chaát 2 loaïi teá baøo nhöng coù moät nhaân (hình 9.19). – Chlybridization (Chl – chloroplast – luïc laïp + hybridization) : Ñöa luïc laïp töø loaøi khaùc vaøo teá baøo taïo theå lai chlybrid (hình 9.20). – Mibridization (mi – mitochondria – ti theå) : Ñöa ti theå töø loaøi khaùc vaøo teá baøo taïo theå lai mibrid.

VI. SÖÏ PHAÙT TRIEÅN COÂNG NGHEÄ GEN THÖÏCVAÄT
1. Caùc phöông phaùp chuyeån gen ôû thöïc vaät  Töø sau 1980, nhôø phaùt hieän vi khuaån Agrobacterium tumefaciens gaây khoái u ôû thöïc vaät, vieäc chuyeån gen ôû thöïc vaät coù böôùc nhaûy voït. Vieäc taïo gioáng baèng KTDT ñaõ môû ra nhieàu öùng duïng môùi cho troàng troït  Do teá baøo thöïc vaät coù vaùch cöùng neân caùc nhaø nghieân cöùu ñaõ tìm nhieàu phöông phaùp khaùc nhau ñeå ñöa gen vaøo beân trong teá baøo.

a) Chuyeån gen qua trung gian Agrobacterium tumefaciens Ñöôïc thöïc hieän nhôø vi khuaån taïo khoái u ôû thöïc vaät, chuû yeáu qua Tiplasmid (hình 9.21). Ñaây laø phöông phaùp thoâng duïng vaø deã thöïc hieän ôû thöïc vaät.

b) Chuyeån gen tröïc tieáp : Coù nhieàu phöông phaùp nhö söû duïng lyposome, ñieän bieán naïp (electroporation), vi tieâm, baén gen, duøng silicon carbide.  + Baén gen laø söû duïng toác ñoä cao cuûa vi ñaïn ñaïo mang RNA hay DNA (microprojectile) xuyeân vaøo trong teá baøo. Caùc vi ñaïn laø nhöõng haït tungsten hay vaøng (ñöôøng kính 1 − 4µ ) taåm DNA.

+ Vi tieâm coù theå ñöôïc thöïc hieän deã daøng ñoái vôùi teá baøo traàn coá ñònh treân alginate. Hieäu quaû coù theå ñaït 20% ñoái vôùi teá baøo caây thuoác laù. + Bieán naïp qua trung gian caùc sôïi silicon carbide (silicon carbide whisker - mediated transformation) : Troän chung caùc plasmid DNA vôùi teá baøo trong söï hieän dieän cuûa caùc sôïi silicon carbide vaø laéc. Khi laéc dung dòch, caùc sôïi maûnh cuûa silicon carbide töông töï nhö nhöõng caây kim laøm thuûng vaùch teá baøo ñeå plasmid DNA xaâm nhaäp vaøo trong.

– Caùc gen ñaùnh daáu : soá löôïng coù ñeán vaøi chuïc. Moät ví duï laø gen gusA (uidA) maõ hoaù cho β glucuronidase (GUS) thöïc hieän phaûn öùng taïo maøu xanh döôùi aùnh saùng huyønh quang khi bieán ñoåi cô chaát X-gluc (5-bromo-4chloro-3-indolyl glucuronide).

2. Caùc caây troàng chuyeån gen

Caùc nhaø choïn gioáng phaûi thoûa maõn nhieàu muïc tieâu trong caûi thieän gioáng caây troàng : thích nghi vôùi caùc ñieàu kieän khí haäu ñòa phöông, khaùng saâu beänh, naêng suaát cao, muøi, vò, maøu saéc haáp daãn, ñaùp öùng nhu caàu dinh döôõng vaø veä sinh, thuaän tieän cho baûo quaûn laâu (nhö ñoâng laïnh), khoù giaäp khi vaän chuyeån vaø taïo baát duïc ñöïc (5%).

Cây trồng chuyể n gen (GMC)

thích nghi vôùi caùc ñieàu kieän khaùc nhau

Ngô chuyển gen kháng sâu hại

GIÔÙI THIEÄU

Thuoác laù khaùng virus

do antisenseRNA

Töø naêm 1994, gioáng caø chua chín chaäm chuyeån gen ñaõ ñöôïc pheùp baùn roäng raõi treân thò tröôøng ôû Mó. Gioáng naøy coù öu theá laø quaû (traùi) khoâng bò giaäp khi vaän chuyeån.  Hieän nay, haøng loaït caây troàng GMO vôùi nhieàu tính traïng vaø chaát löïông caûi bieán (baûng 9.2), dieän tích canh taùc taêng nhanh (baûng 9.3) treân dieän roäng ôû nhieàu nöôùc.

Nồi phản ứng sinh học (Bioreactor)

Văcxin phòng chống bệnh viêm gan B (Yasmin
Thanavala và Charles J.Arntzen )

Hoa hồng màu xanh thẫm
Công ty Suntory (Nhật Bản) hợp tác với công ty Florigene (Australia )

Naêm Trò giaù öôùc tính (USD) 1995 1000000

Trò giaù taêng giaûm (USD)

1996 148000000 1997 859000000 1998 1970000000 1999 2950000000 2000 3044000000 2001 3700000000 2002 > 4000000000

+ 147000000 + 711000000 + 1.111000000 + 977000000 + 94000000 + 656000000

. Doanh soá baùn haït gioáng bieán ñoåi gen treân to

Naêm 2002 laàn ñaàu tieân doanh soá vöôït quaù 4 tæ USD : ñaäu töông bieán ñoåi gen chieám 2,34 tæ USD, boâng bieán ñoåi gen ñaït 849 trieäu USD, ngoâ bieán ñoåi gen ñaït 658 trieäu USD vaø caûi daàu bieán ñoåi gen ñaït 220 trieäu USD Öôùc tính naêm 2001, haït gioáng bieán ñoåi gen chieám khoaûng 13% trong toång thò tröôøng haït gioáng toaøn caàu trò giaù laø 30 tæ USD. Naêm 2003, trò giaù thò tröôøng caây troàng bieán ñoåi gen treân toaøn caàu öôùc tính ñaït töø 4,5 tôùi 4,75 tæ USD, taêng so vôùi con soá 4 tæ USD naêm 2002, chieám 15% trong toång trò giaù 31 tæ USD thò tröôøng baûo veä caây troàng treân toaøn caàu vaø chieám 13% trong toång trò giaù 30 tæ USD thò tröôøng haït gioáng toaøn caàu. Giaù trò thò tröôøng caây troàng GMO treân toaøn caàu döï kieán ñaït 5 tæ USD hoaëc hôn theá nöõa vaøo naêm 2005.

3. Nhöõng baøn caõi veà GMO

Moät soá nöôùc nhö Mó, Canada, Argentina,… vaø nhöõng taäp ñoaøn khoång loà saûn xuaát gioáng caây troàng nhö Monsanto, Arventis, du Pont,… ñaõ ca ngôïi nhieàu ñaëc tính öu vieät, an toaøn thöïc phaåm vaø moâi sinh cuûa caùc caây GMO nhö vöøa neâu treân. Coù theå noùi, chöa bao giôø caùc caây troàng ñöôïc nghieân cöùu kiõ ôû nhieàu khía caïnh (moâi sinh, an toaøn thöïc phaåm) nhö ñoái vôùi caùc GMO. Quaû thaät, neáu ñöôïc öùng duïng roäng raõi thì caùc caây GMO khoâng nhöõng laøm taêng voït saûn löôïng maø coøn coù theå phaùt trieån treân dieän roäng ôû nhöõng vuøng ñaát môùi khaéc nghieät (maën, khoâ haïn, pheøn,…) khoù canh taùc cho ñeán nay.

vieäc öùng duïng roäng raõi GMO gaëp phaûi söï phaûn ñoái gay gaét töø nhieàu nhaø khoa hoïc, vì cho raèng chuùng taïo neân :  – Caùc thöïc phaåm coù ñoäc toá tieàm aån, maø caùc thí nghieäm ngaén haïn chöa theå ghi nhaän ñöôïc.  – Taùc ñoäng xaáu ñeán moâi tröôøng veà nhieàu maët vaø caû ñeán söï ña daïng sinh hoïc.

Ngoaøi ra, taâm lí ngöôøi tieâu duøng ngaïi söû duïng nhöõng saûn phaåm bò bieán ñoåi quaù ñaëc bieät phi töï nhieân laø moät vaán ñeà raát quan troïng. Do ñoù, hieän nay ñaõ ñaït ñeán quy ñònh laø caùc saûn phaåm töø caây troàng bieán ñoåi gen phaûi daùn nhaõn ñeå ngöôøi tieâu duøng coù söï löïa choïn. Caùc nöôùc chaâu AÂu raát thaän troïng trong aùp duïng caùc caây troàng bieán ñoåi gen, nhöng ñeán nay töøng böôùc ñaõ cho du nhaäp. Xu höôùng chung hieän nay treân theá giôùi laø phaùt trieån caùc caây troàng bieán ñoåi gen.

 

Treân theá giôùi, caùc nhaø khoa hoïc cho raèng caàn ñaùnh giaù veà söï an toaøn cuûa GMO ôû 3 maët. − Thöù nhaát, caàn xaùc ñònh taát caû vaät lieäu di truyeàn ñöa vaøo caây troàng : Coù khoaûng 14 gen söû duïng trong bieán ñoåi gen laø coù vaán ñeà, ñaëc bieät laø 5 loaïi gen chuû yeáu ñöa vaøo caây troàng : + Caùc gen khaùng coân truøng nhö Bt taïo ñoäc toá Cry1A töø B. thuringiensis. + Caùc gen khaùng thuoác dieät coû. + Caùc gen khaùng thuoác khaùng sinh laøm gen ñaùnh daáu ñeå choïn loïc. + Caùc gen baát duïc ñöïc kieåu “Terminater” bieåu hieän ôû haït phaán hoa. + Caùc antisense-RNA.

− Thöù hai, caàn ñaùnh giaù nguy cô truyeàn gen sang caùc caây hoaëc sinh vaät khaùc. Trong töï nhieân, quaù trình chuyeån gen giöõa caùc sinh vaät laø phoå bieán, thaäm chí coù theå xaûy ra chuyeån gen töø vi khuaån vaøo teá baøo thöïc vaät nhö tröôøng hôïp vi khuaån Agrobacterium tumefaciens taïo khoái u ôû thöïc vaät vaø hieän vi khuaån naøy ñang ñöôïc söû duïng ñeå ñöa gen vaøo thöïc vaät. Neáu caùc gen khaùng thuoác khaùng sinh ñöôïc truyeàn sang nhieàu loaïi vi khuaån seõ laøm taêng nguy cô khaùng thuoác cuûa nhieàu vi truøng gaây beänh. Moái nguy naøy caàn ñöôïc ñaùnh giaù kiõ trong thôøi gian daøi.

− Thöù ba, caàn ñaùnh giaù ñoä an toaøn cuûa caùc saûn phaåm gen : Thöïc phaåm an toaøn laø vaán ñeà raát nhaïy caûm cho ngöôøi tieâu duøng. Ngaøy nay, yeâu caàu ñoái vôùi thöïc phaåm raát cao : khoâng nhöõng khoâng laøm haïi ñeán söùc khoûe, maø coøn khoâng aûnh höôûng ñeán theá heä tieáp theo vaø khoâng taùc ñoäng xaáu ñeán moâi tröôøng.

Vieäc theo doõi vaø ñaùnh giaù nhöõng vaán ñeà neâu treân khoù thöïc hieän vaø caàn thôøi gian daøi. Ngoaøi ra, theo chuùng toâi : caùc nhaø khoa hoïc cho ñeán nay chuù yù nhieàu ñeán moái nguy veà ñoäc toá vaø moâi tröôøng, maø chöa ñeà caäp nhieàu caùc taùc ñoäng tieán hoaù chung ñoái vôùi quaàn xaõ sinh vaät khi maø noàng ñoä caùc gen nhö cry1A taêng voït trong moät thôøi gian daøi.