You are on page 1of 71

Wykład nr 3

EWIDENCJA
OPERACJI GOSPODARCZYCH

1

Fakty gospodarcze powodujące zmiany w majątku
noszą w rachunkowości miano
operacji gospodarczych
a także zdarzeń gospodarczych, zaszłości
gospodarczych, czy transakcji.

2

Bezpośredni wpływ operacji
gospodarczych na składniki bilansu

3

Przykład
Spółka X rozpoczęła działalność 1 października bieżącego roku. Udziałowcy wnieśli
w tym dniu udziały w kwocie 10 000 w formie wpłaty środków pieniężnych na
rachunek bankowy spółki.
1) Wpłata udziałów na rachunek bankowy 10 000.

BILANS SPÓŁKI X NA l PAŹDZIERNIKA 200X r.
Aktywa
Środki pieniężne w banku 10 000
10 000

Pasywa
Kapitał zakładowy

10 000
10 000

2) 3 października zakupiono maszynę za 3000 płacąc ze środków na rachunku
bankowym.
BILANS SPÓŁKI X NA 3 PAŹDZIERNIKA 200X r.
Aktywa
Pasywa
Środki trwałe
3 000
Kapitał zakładowy 10 000
Środki pieniężne w banku
7 000
10 000
10 000
4

3) 10 października zakupiono od dostawcy towary za 2000. Zapłata według umowy
z dostawcą nastąpi w terminie 2-tygodniowym.
BILANS SPÓŁKI X NA 10 PAŹDZIERNIKA 200X r.
Aktywa
Pasywa
Środki trwałe
3 000
Kapitał zakładowy
10 000
Towary
2 000
Zobowiązania wobec dostawcy 2 000
Środki pieniężne w banku 7 000
12 000
12 000
4) 15 października sprzedano część zapasu towarów odbiorcy za 500; za taką
kwotę zakupiono ten towar.
BILANS SPÓŁKI X NA 15 PAŹDZIERNIKA 200X r.
Aktywa
Pasywa
Środki trwałe
3 000
Kapitał zakładowy
10 000
Towary
1 500
Zobowiązania wobec dostawcy 2 000
Należności od odbiorcy
500
Środki pieniężne w banku 7 000
12 000
12 000
5

5) 17 października spłacono część zobowiązania wobec dostawcy 800 z rachunku
bankowego.
BILANS SPÓŁKI X NA 17 PAŹDZIERNIKA 200X r.
Aktywa
Pasywa
Środki trwałe
3 000
Kapitał zakładowy
10 000
Towary
1 500 Zobowiązania wobec dostawcy 1 200
Należności od odbiorcy
500
Środki pieniężne w banku
6 200
11 200
11 200
6) 31 października za porozumieniem obydwu stron zobowiązanie wobec dostawcy
w kwocie 1000 zamieniono na jego udziały w spółce X.
BILANS SPÓŁKI X NA 31 PAŹDZIERNIKA 200X r.
Aktywa
Pasywa
Środki trwałe
3 000
Kapitał zakładowy
11 000
Towary
1 500
Zobowiązania wobec dostawcy
200
Należności od odbiorcy
500
Środki pieniężne w banku
6 200
11 200
11 2000
6

1. Zmienia się wyłącznie struktura aktywów; zmniejszeniu jednego
składnika aktywów towarzyszy zwiększenie drugiego składnika
aktywów o tę samą kwotę, bądź pojawienie się nowego składnika
aktywów w tej kwocie. Suma bilansowa nie ulega zmianie.
2. Zmienia się wyłącznie struktura pasywów; zmniejszeniu jednego
składnika pasywów towarzyszy zwiększenie drugiego składnika
pasywów o tę samą kwotę, bądź pojawienie się w tej kwocie nowego
składnika pasywów. Suma bilansowa pozostaje bez zmian.
3. Zwiększa się składnik aktywów i równocześnie zwiększa się składnik
pasywów o tę samą kwotę. Suma bilansowa ulega zwiększeniu.
4. Zmniejsza się składnik aktywów i równocześnie zmniejsza się
składnik pasywów o tę samą kwotę. Suma bilansowa ulega
zmniejszeniu.
7

Analizując wpływ operacji gospodarczych na składniki bilansowe
należy podkreślić następujące momenty:
• każda operacja gospodarcza wpływająca bezpośrednio na składniki
bilansowe może być zaliczona do jednego z czterech podanych
powyżej typów operacji,
• każda operacja, niezależnie do jakiego typu operacji jest zaliczona
powoduje zawsze zmiany w dwóch składnikach bilansowych, te
podwójne zmiany są zawsze równe co do kwoty i dlatego nie
naruszają równowagi bilansowej; po każdej operacji aktywa = pasywa
i jest to zgodne z metodą bilansową,
• zapis zmian majątkowych jest dokonywany z punktu widzenia
jednostki, w której te operacje miały miejsce, zgodnie z metodą
podmiotową,
• operacje gospodarcze są przypisane do danego okresu
sprawozdawczego, dlatego mamy do czynienia z bilansem
początkowym a następnie po dokonaniu zapisów operacji
8
gospodarczych za dany okres sporządza się bilans zamknięcia.

Pośredni wpływ operacji gospodarczych na
składniki bilansu
Według założeń koncepcyjnych sporządzania i prezentacji
sprawozdań finansowych pośredni wpływ na kapitał własny
wywiera wynik działalności, zwiększając go, jeśli wypracowany
został zysk, lub zmniejszając go, jeśli wystąpiła strata a więc
różnica pomiędzy przychodami i kosztami.
W bilansie nie występują kategorie kosztów i przychodów.
W bilansie w ramach kapitału własnego wykazywany jest wynik
działalności.

9

Przykład
BALANS POCZĄTKOWY JEDNOSTKI. X NA l STYCZNIA 2OOX ,
Aktywa
Pasywa
Środki trwałe
5 000
Kapitał własny
7 000
Materiały
800
Zobowiązania
3 000
Wyroby gotowe
1 200
Należności
1 800
Środki pieniężne w banku
1 200
10 000
10 000
1) 4 stycznia przychód ze sprzedaży wyrobów gotowych wyniósł 800; odbiorca wpłacił
tę kwotę na rachunek bankowy. W aktywach zwiększa się wartość środków
pieniężnych w banku i o tę kwotę zwiększa się w pasywach kapitał własny.
BILANS JEDNOSTKI X NA 4 STYCZNIA 200X r.
Aktywa
Środki trwałe
Materiały
Wyroby gotowe
Należności
Środki pieniężne w banku

5 000
800
1 200
1 800
2 000
10 800

Kapitał własny
Zobowiązania

Pasywa
7 800
3 000

10

10 800

2) 5 stycznia wydano odbiorcy sprzedane wyroby; koszt wytworzenia wyrobów
wynosi 600. W aktywach zmniejsza się wartość wyrobów gotowych przekazanych
odbiorcy o 600, a w pasywach zmniejsza się kapitał własny o tę samą kwotę.
BILANS JEDNOSTKI X NA 5 STYCZNIA 200X r.
Aktywa
Pasywa
Środki trwale
5 000
Kapitał własny
Materiały
800
Zobowiązania
Wyroby gotowe
600
Należności
1 800
Środki pieniężne w banku 2 000
10 200

7 200
3 000

10 200

11

3) 15 stycznia opłacono z rachunku bankowego koszty prowadzenia biura 70. W
aktywach zmniejsza się stan środków pieniężnych na rachunku bankowym o 70
i o tę samą kwotę zmniejsza się w pasywach kapitał własny.
BILANS JEDNOSTKI X NA l STYCZNIA 200X r.
Aktywa
Pasywa
Środki trwałe
5 000
Kapitał własny
Materiały
800
Zobowiązania
Wyroby gotowe
600
Należności
1 800
Środki pieniężne w banku 1 930
10 130

7 130
3 000

10 130

Kapitał własny na koniec okresu wynosi:
7 000 + 800 – 600 - 70 = 7 130
a zysk z działalności wynosi (przychody - koszty):
800 – 600 - 70 = 130
12

Tradycyjna definicja konta

Konto jest to podstawowym urządzeniem księgowym
służącym do rejestracji operacji gospodarczych.

Definicja konta w technice komputerowej: konto jest
określoną procedurą uzyskiwania informacji o zmianach
w stanie majątkowym i finansowym. Emisja danych
wyjściowych z komputera może mieć różną postać, np.
tabulogramów bądź wyświetlenia na monitorze.

13

Stąd można więc zdefiniować, iż konto jest to dowolny
technicznie rachunek zmian stanu określonej kategorii
majątkowej, wywołanych operacją gospodarczą,
pozwalający na ujęcie zwiększeń i zmniejszeń danej
kategorii oraz ustalenie w dowolnym momencie jej
stanu końcowego.

14

Debet (Dt)
Winien (Wn)

Nazwa konta

Credit (Ct)
Ma(Ma)

15

Każde konto niezależnie od jego formy technicznej i szaty graficznej
zawiera podstawowe elementy:
• nazwę konta wraz z nadanym mu symbolem dla celów praktycznych,
• dwie przeciwstawne strony konta oznaczone symbolami Debet (Winien) i
Credit (Ma) dla ujęcia odrębnie zwiększeń i zmniejszeń danej kategorii
dla której utworzono konto.

W nawiązaniu do nazw stron konta określa się dokonywane na nich zapisy
jako:
zapisy po lewej stronie konta (Dt):
• debetowanie lub zapisanie na stronę Dt,
• obciążenie konta,
• zapisanie w ciężar;
zapisy po prawej stronie konta (Ct):
• kredytowanie lub zapisanie po strome Ct,
• uznanie konta,
• zapisanie na dobro konta.
16

Konta bilansowe to konta odzwierciedlające zmiany w
składnikach bilansowych, czyli w składnikach aktywów i
pasywów.
Konta aktywów odzwierciedlają zmiany w zasobach
(środkach gospodarczych) jednostki i ich stany na moment
bilansowy.
Konta pasywów odzwierciedlają zmiany w źródłach
pochodzenia (finansowania) zasobów jednostki i ich stany na
moment bilansowy.

17

Funkcjonowanie kont bilansowych

• zmiana debetowa (Dt) oznacza zwiększenie składnika
aktywów,
• zmiana kredytowa (Ct) oznacza zmniejszenie składnika
aktywów.
Dt
zwiększenie

Konto aktywu

Ct

zmniejszenie

18

Konta pasywów funkcjonują zaś odwrotnie:
• zmiana debetowa oznacza zmniejszenie składnika
pasywów,
• zmiana kredytowa oznacza zwiększenie składnika
pasywów.
Na koncie teowym pasywu przedstawia się to następująco:
Dt
zmniejszenie

Konto pasywu

Ct
zwiększenie

19

Zadaniem kont bilansowych aktywów i pasywów jest:
• przejęcie z bilansu początkowego poszczególnych,
wyjściowych stanów wartościowych aktywów i
pasywów,
• ujęcie zmian tych stanów na podstawie
udokumentowanych operacji gospodarczych,
• ustalenie wartościowych stanów poszczególnych
składników aktywów i pasywów na koniec okresu
sprawozdawczego, które są podstawą sporządzenia
bilansu końcowego.

20

Dt

Konto aktywu

Ct

Saldo z bilansu początkowego
Operacje gospodarcze
zwiększające stan aktywu

Operacje gospodarcze
zmniejszające stan aktywu

Obrót debetowy

Obrót kredytowy
Saldo końcowe (debetowe)
zapisane dla zamknięcia kont

Zbilansowany obrót debetowy

Zbilansowany kredytowy obrót
(łącznie z saldem końcowym)

21

Dt

Saldo początkowe (Sp)
Operacje gospodarcze
zwiększające stan aktywu
Obrót debetowy
Zbilansowany obrót

Konto aktywu

Ct

100
300 400
600 100
200
1200 500
700
1200 1200

Operacje gospodarcze
zmniejszające stan aktywu
Obrót kredytowy
Saldo końcowe (Sk)
Zbilansowany obrót

22

Dt

Konto pasywu

Ct

Saldo z bilansu początkowego
Operacje gospodarcze
zmniejszające stan pasywu
Obrót debetowy

Operacje gospodarcze zwiększające
stan pasywu
Obrót kredytowy

Saldo końcowe (kredytowe)
zapisane dla zamknięcia konta(Sk)
Zbilansowany obrót debetowy
(łącznie z saldem końcowym)

Zbilansowany obrót kredytowy

23

Dt

Operacje
gospodarcze
zmniejszające stan
pasywu
Obrót debetowy
Saldo końcowe (Sk)
Zbilansowany obrót

Konto pasywu

100
300

400
900
1300

Ct

300 (Sp) Saldo początkowe
200 Operacje gospodarcze
800 zwiększające stan pasywu

1300 Obrót kredytowy
1300 Zbilansowany obrót

24

Funkcjonowanie kont procesowych (wynikowych)

1 000
Koszty

(Sk)

300

500

300

1 500

(Sp) — przychody

1 200
1 500

1 500

25

Funkcjonowanie kont kosztów przedstawia się następująco:

Dt
powstanie kosztu

Koszty

Ct
zmniejszenie.
przeksięgowanie kosztu

26

Funkcjonowanie kont przychodów przedstawia się następująco:
Dt
zmniejszenie
przeksięgowanie
przychodu

Przychody (sprzedaż)

Ct
powstanie przychodu

27

Dt Koszty Ct
Poniesione
koszty
300
300

Dt
Wynik finansowy
przeniesienie
kosztów
300
300 500
300
300 500
(Sk)
200
500
500

Ct
Dt Przychody Ct
przeniesienie
osiągnięte
przychodów
przychody
500 500
500 500

28

Dt

Straty nadzwyczajne

poniesione
straty nadzwyczajne

Dt

Ct

przeksięgowanie
kwoty strat nadzwyczajnych

Zyski nadzwyczajne
przeksięgowanie
zysków nadzwyczajnych

Ct

kwoty zrealizowane
zyski nadzwyczajne

29

Dt

Straty

Ct Dt

nadzwyczajne

Wynik

Ct

finansowy

Dt

Zyski

Ct

nadzwyczajne

poniesione

przeksięgowanie

przeksięgowanie

zrealizowane

straty

strat

zysków

zyski

nadzwyczajne

nadzwyczajnych

nadzwyczajnych

nadzwyczajne

400

400

400 400

500

500

400

400

400 500

500

500

(Sk)

100
500 500

30

PODWÓJNY „EFEKT" OPERACJI GOSPODARCZYCH

Aktywa = Kapitał własny + Zobowiązania

Podwójny efekt (skutek) operacji gospodarczych jest
podstawą podwójnego zapisu w rachunkowości.

31

ZASADA PODWÓJNEGO KSIĘGOWANIA

Każda operacja gospodarcza jest księgowana na dwóch kontach,
po dwóch przeciwstawnych stronach tych kont

32

Zasada podwójnego księgowania wynika z dwóch faktów:
• po pierwsze, każda operacja gospodarcza powoduje zmiany dwóch
składników bilansowych,
• po drugie, z przyjętych od Średniowiecza sposobów funkcjonowania
kont aktywów i pasywów, a mianowicie, iż konta aktywów i pasywów

funkcjonują na odwrót.
Dla kont aktywów zmiany Dt mają znak arytmetyczny + (zwiększenie

składnika) a zmiany Ct znak - (zmniejszenie składnika).
Dla kont pasywów przyjęto odwrotne znaczenie stron; zmiany Dt mają

charakter - (zmniejszenie) a zmiany Ct mają charakter + (zwiększenie).
33

Zasada podwójnego zapisu na kontach bilansowych
Dt konto aktywu B Ct

Dt konto aktywu A Ct
1

Dt konto pasywu C Ct

Dt konto aktywu A Ct
2

Dt konto pasywu C Ct

Dt konto pasywu D Ct
3

Dt konto aktywu B Ct

Dt konto pasywu D Ct
4
34

Przykład
Bilans początkowy firmy X przedstawia się następująco:
Aktywa

Pasywa

I. Aktywa trwale
4 500
Środki trwałe
3 000
Środki trwałe w budowie
1 000
Należności długoterminowe
500
II. Aktywa obrotowe
Materiały
Wyroby gotowe
Towary
Należności
Środki pieniężne w banku
Razem aktywa

2 700
300
400
500
200
1 300
7 200

I Kapitał własny
Kapitał zakładowy
Zysk
II. Kapitał obcy
Kredyty bankowe
Zobowiązania

Razem pasywa

4 500
4 000
500
2 700
2 200
500

7 200

35

Operacje gospodarcze w bieżącym okresie:
1.Zakupiono towary płacąc za nie z rachunku bankowego

100

2.Przeznaczono część zysku na zasilenie kapitału zakładowego

300

3.Zakupiono materiały (zapłata nastąpi w terminie umownym)

400

4.Spłacono część kredytu bankowego

1 000

36

Dekretacja operacji gospodarczych wskazująca na sposób ich
księgowania:
1. Dt Towary

100

Ct Rachunek bankowy

100

2. Dt Zysk

300

Ct Kapitał zakładowy

300

Ct Zobowiązania

400

3. Dt Materiały

400

4. Dt Kredyty bankowe

1 000

Ct Rachunek bankowy

1 000

Razem Dt

1 800

Razem Ct

1 800

37

Dt Środki trwałe Ct
BO 3000

Środki trwałe
Dt w budowie Ct
BO 1000

Należności
Dt długoterminowe Ct
BO 500

Wyroby
Dt gotowe Ct
BO 400

Kapitał
Dt zakładowy Ct
4 000 BO
300 (2

Dt Materiały Ct
BO 300
3) 400
Rachunek

Dt Towary Ct
BO 500
1) 100

Dt Należności Ct
BO 200

Kredyty
Dt Zysk Ct
Dt bankowe Ct
500 BO
2200 BO
2) 300
(4) 1000

Dt bankowy Ct
BO 1300
100 (1
1 000 (4
Dt Zobowiązania Ct
500
BO
400
(3)

38

Zasada podwójnego księgowania na kontach procesowych

Dt

Konto aktywu

Ct

Dt

Koszty

Ct

1

Dt Przychody Ct

Dt Konto aktywu Ct
2

39

Realizacja zasady podwójnego zapisu na kontach bilansowych i procesowych
Dt

Konto
aktywu A Ct

Konto
Dt aktywu B Ct

Konto
Dt pasywu C Ct

1

Konto
Dt pasywu D

Ct

2
3
4

Dt Koszty

Ct

Dt Przychody Ct

5
6
Straty
Zyski
Dt nadzwyczajne Ct Dt nadzwyczajne Ct
7
8
40

Objaśnienia:
• Typ operacji gospodarczej powodujący zwiększenie aktywu A (Dt) z
równoczesnym zmniejszeniem o tę samą kwotę aktywu B (Ct), a więc
powodujący tylko zmiany strukturalne aktywów.
• Typ operacji gospodarczej powodujący zwiększenie pasywu C (Ct) z
równoczesnym zmniejszeniem o tę samą kwotę pasywu D (Dt), a więc
powodujący tylko zmiany strukturalne pasywów.
• Typ operacji gospodarczej powodujący zwiększenie aktywu A (Dt) z
równoczesnym zwiększeniem o tę samą kwotę pasywu C (Ct). Ogólna wartość
majątku zwiększa się.
• Typ operacji gospodarczej powodujący zmniejszenie aktywu B (Ct) z
równoczesnym zmniejszeniem o tę samą kwotę pasywu C (Dt). Ogólna wartość
majątku zmniejsza się.
• Typ operacji gospodarczej o charakterze kosztowym, powodujący zmniejszenie
(zużycie) aktywu B (Ct) z równoczesnym powstaniem w tej kwocie kosztu (Dt).
• Typ operacji gospodarczej o charakterze przychodowym, powodujący
zwiększenie aktywu A (Dt) z równoczesnym powstaniem przychodu w tej samej
kwocie (Ct).
• Typ operacji gospodarczej o charakterze strat nadzwyczajnych, powodujący
zmniejszenie aktywu B (Ct) z równoczesnym powstaniem straty nadzwyczajnej
w tej samej kwocie (Dt).
• Typ operacji gospodarczej o charakterze zysków nadzwyczajnych, powodujący
zwiększenie aktywu A (Dt) z równoczesnym powstaniem zysku nadzwyczajnego
41
(Ct).

CZYNNOŚCI KSIĘGOWE OD BILANSU OTWARCIA DO BILANSU ZAMKNIĘCIA
Otwarcie kont i księgowanie operacji gospodarczych

Przykład
Bilans początkowy firmy X przedstawia się następująco:
Aktywa

Pasywa

I. Aktywa trwale
Środki trwale
Środki trwale w budowie

1 200 I. Kapitał własny
800 Kapitał zakładowy
400 Zysk

II. Aktywa obrotowe
Materiały
Produkty gotowe
Towary
Należności
Kasa
Rachunek bankowy
Razem aktywa

1 000
120
80
90
60
50
600
2200

II. Kapitał obcy
Kredyty bankowe
Zobowiązania

Razem pasywa

1 350
1300
50

850
700
150

2 200
42

Operacje gospodarcze w okresie sprawozdawczym:
1.Pobrano gotówkę z banku do kasy

100

2.Odbiorca wpłacił na rachunek bankowy

20

3.Zakupiono materiały od dostawcy (zapłata nastąpi w terminie późniejszym)

40

4.Spłacono kredyt bankowy ze środków na rachunku bankowym

150

5.Sprzedano towar odbiorcom:
a) wartość sprzedanych towarów w cenie nabycia (wydanie towarów)

b) wartość sprzedanych towarów w cenie sprzedaży

50

80

6.Koszty prowadzenia działalności opłacone gotówką

10

7.Przekazano zysk na zasilenie kapitału zakładowego

50

8.Spłacono gotówką zobowiązanie wobec dostawcy

60

9.Ustalono podatek dochodowy za bieżący okres

5

10.Przeksięgowanie kosztów i przychodów na wynik finansowy
a) Przeksięgowanie wartości sprzedanych towarów w cenie nabycia

50

b) Przeksięgowanie przychodu ze sprzedaży towarów

80

c) Przeksięgowanie kosztów działalności

10

11. Przeksięgowanie podatku dochodowego

5

Suma dokonanych operacji wraz z przeksięgowaniem wynosi

43
710

Dt
(Sp)

Środki trwałe
800
800

800

Ct

Dt
(Sp)


800
800

(Sk

Dt Produkty gotowe Ct Dt
(Sp)
80
(Sp)
80
80
Sk)
80
80

Dt
(Sp)
(1)

Kasa
50
100
150
150

10
60
70
80
150

Środki trwałe w
budowie
400
400
400
400
400
Towary
90
90
90

50
50
40
90

Ct

Dt

Ct (Sp)
(3)

Materiały
120
40

160
Ct Dt
(5a) (Sp)
(5b)
Sk)

Ct

160(Sk
160

Należności Ct
60
20 (2)
80
140
20
120(Sk)
140
140

Ct Dt Rachunek bankowy Ct Dt Kapitał zakładowy Ct
(6) (Sp)
600
100
(1)
1300 (Sp
(8 (2)
20
150
(4
50
(7
620
250
(Sk
1350
1350
(Sk
370
Sk
620
620
1350
1350

44

Dt Kredyty bankowe Ct Dt
Zobowiązania
(4) 150
700
(Sp) (8 60
150
40
5
150
700
(Sk) 550
700
700
60
195
Sk) 135
195
195
Dt Sprzedaż towarów Ct
Koszty działalności
(11) 80

80

80

80

(5b) (6) 10
10

10
10

Ct Dt
Zysk
(SP (7) 50
(3)
(9)
50

Ct

(12 10)
12)
13)
Sk)

Koszt własny
sprzedaży
(5a) 50
50
50
50
Dt

Ct

Ct
50 (Sp)

50

Wynik finansowy Ct
50 80
10
5
65 80
15
80 80

(11

Dt Podatek dochodowy

(10) (9)

5
5

5
5

(13)
45

Zestawienie obrotów i sald na koniec okresu
sprawozdawczego
Nazwa konta
Środki trwałe
Środki trwałe w budowie
Materiały
Produkty gotowe
Towary
Należności
Kasa
Rachunek bankowy
Kapitał zakładowy
Kredyty bankowe
Zobowiązania
Zysk
Koszt własny sprzedaży
Sprzedaż towarów
Koszty działalności
Podatek dochodowy
Wynik finansowy

Obroty

Dt
800
400
160
80
90
140
150
620

150
60
50
50
80
10
5
65
2910

Salda

Ct



50
20
70
250
1350
700
195
50
50
80
10
5
80
2910

Dt
800
400
160
80
40
120
80
370









2050

O







1350
550
135





15
205046

Obroty Dt i Ct bilansują się w kwocie 2910 na którą składają się:

• suma sald z bilansu początkowego ......................................... 2 200
• suma dokonanych operacji gospodarczych wynikająca z
dziennika (wraz z przeksięgowaniami) ................................

Razem ...........................................................................................

710

2 910

47

suma obrotów Dt = sumie obrotów Ct
suma sald Dt = sumie sald Ct

48

Zestawienie obrotów i sald pozwala na wykrycie następujących
błędów:
• zaksięgowania

operacji

niezgodnie

z

zasadą

podwójnego

księgowania(np. dwa razy jako zmiana debetowa, bądź jako zmiana
kredytowa, zapisanie kwoty tylko raz jako Dt lub Ct, zapisanie nie
jednakowych kwot operacji gospodarczej na Dt i na Ct),
• niezaksięgowanie w ogóle operacji gospodarczej (niezgodność z
kwotą dziennika),
• błędne sumowanie obrotów dla poszczególnych kont,
• błędne sumowanie obrotów dla wszystkich koni,
• błędne ustalenie salda lub nieprawidłowe jego wpisanie do
zestawienia obrotów i sald,
• błędne sumowanie sald dla wszystkich kont.
49

Poprawa błędów księgowych

Sposób poprawy błędu zależy od:
• techniki prowadzenia ewidencji,

• momentu dostrzeżenia błędu.

50

Storno może być dokonywane w dwóch postaciach:
• storna czarnego (dodatniego), kiedy to dla wyeliminowania
błędnej kwoty zapisu dokonuje się zapisu po przeciwnej stronie

konta; jeśli błędna kwota występuje po stronie Dt, dla
przeciwwagi wpisuje się ją po stronie Ct, a jeśli błędna kwota
występuje po stronie Ct, dla przeciwwagi wpisuje się ją po

strome Dt,
• storna czerwonego (ujemnego), kiedy to dla wyeliminowania
błędnej kwoty zapisu po danej stronie konta, wpisuje się tę
kwotę po tej samej stronie konta ze znakiem ujemnym (na
czerwono).
51

Przykład
Podjęcie gotówki z banku do kasy 200 zaksięgowanego Dt „Rachunek
bankowy", Ct „Kasa". Operacja ta powinna być zaksięgowana
odwrotnie - Ct „Rachunek bankowy", Dt „Kasa".
Zastosowanie storna czarnego:

Dt Rachunek bankowy
Ct
Dt Kasa Ct
(1) 200 200 (2a)
(2a) 200
200 (1)
200 (2b)
(2b) 200

1) błędny zapis

2a) anulowanie błędnego zapisu przez zapisanie go po przeciwnych stronach
konta
2b) zapis prawidłowy
52

Zastosowanie storna czerwonego:

Dt Rachunek bankowy Ct
1) 200
200 (2b)
(2a) 200

(2b) 200

Dt Kasa Ct
200 (1
200 (2a)

1) błędny zapis
(2a) anulowanie błędnego zapisu (zapis ujemny, „na czerwono„ )
(2b) zapis prawidłowy

53

Inwentaryzacja składników majątkowych

Inwentaryzacja w zależności od składnika majątku może być
przeprowadzona trzema sposobami:

przeprowadzenie spisu z natury,

uzyskiwanie od kontrahentów potwierdzeń prawidłowości stanu aktywów,

porównanie danych w księgach rachunkowych z odpowiednimi
dokumentami i weryfikacji realnej wartości tych składników.

Inwentaryzacja drogą spisu ilości składników z natury, wyceny tych ilości
oraz porównania tych wartości z danymi ksiąg rachunkowych jest
dokonywana dla środków pieniężnych w kasie, papierów wartościowych,
zapasów, środków trwałych
54

Bilans zamknięcia i rachunek zysków i strat za okres
sprawozdawczy
Aktywa
Aktywa trwałe
Środki trwałe
Środki trwałe w budowie
II. Aktywa obrotowe
Materiały
Produkty gotowe
Towary
Należności
Kasa
Rachunek bankowy
Razem aktywa

Pasywa
1 200
800
400
850
160
80
40
120
80
370
2 050

I Kapitał własny
Kapitał zakładowy
Zysk
II Kapitał obcy
Kredyty bankowe
Zobowiązania

Razem pasywa

1 365
1 350
15
685
550
135

2 050

55

Rachunek zysków i strat za okres sprawozdawczy
1. Przychody netto ze sprzedaży

80

2. Koszty uzyskania przychodu

60

a)Wartość sprzedanych towarów w cenie nabycia

50

b)Koszty działalności

10

3. Zysk brutto
Podatek dochodowy
Zysk netto

20
5
15

56

EWIDENCJA SYNTETYCZNA I ANALITYCZNA

Konta syntetyczne odzwierciedlające ogólne dane nie w pełni
spełniają funkcje kontrolną i informacyjną.

Konta analityczne to pomocnicze urządzenia księgowe służące do
szczegółowej ewidencji danych podlegających ewidencji ogólnej na
kontach syntetycznych w taki sposób, aby łączna suma ich obrotów i

stanów była zgodna z danymi ewidencjonowanymi na określonym
koncie syntetycznym.
57

Przykład
W jednostce gospodarczej X jest prowadzone dla ewidencji należności i
zobowiązań jedno konto „Rozrachunki" oraz konta analityczne odrębne dla
każdego wierzyciel i dłużnika.
Na początek okresu sprawozdawczego salda rozrachunków z
poszczególnymi kontrahentami wynoszą:
Dt
Ct
Kontrahent
(należności)
(zobowiązania)
A
4 000
B
1 000
C
5 000
D
500
5 000
5 500

58

Operacje gospodarcze w okresie sprawozdawczym:
1. Spłata ze środków w banku zobowiązania wobec dostawcy C

1 000

2. Zakupiono towary od dostawcy D, zapłata nastąpi w
umownym terminie

2 000

3. Sprzedano produkty odbiorcy B, przychód równy należnościom

3 000

4. Koszt własny sprzedanych wyrobów (dot. póz. 3)

2 500

5. Wpłata należności na rachunek bankowy przez odbiorcę B

3 000

59

Dt

Rozrachunki

Ct

(Sp) 5000

5500 (Sp)

(1) 1000

2000

(2)

(3) 3000

3000

(5)

9000

10500

(Sk) 6500
15500

Dt

A

Ct

(Sp) 4000

Dt

B

(Sp) 1000

4000

3) 3000 3000 (5)
4000 (Sk)

4000

Ct

4000 3000

4000

1000 (Sk)

5000 (Sk)

4000

4000

1550
Dt
C
Ct
(1) 1000 5000 (Sp)
1000

Dt

D

5000

2000

(Sk) 4000
5000

Ct
500 (Sp)
(2)

2500
5000

Sk) 2500
2500

2500

Rachunek
Dt bankowy Ct

X

Dt Towary Ct

1000 (1)

(2) 2000

Dt Produkty Ct

X

2500 (4)

Dt Sprzedaż Ct

3000 (3)

(5)3000
Koszt własny
Dt

sprzedaż

(4) 2500

Ct
60

Zestawienie obrotów i sald kont analitycznych do konta
syntetycznego „Rozrachunki":

Obroty
A
B
C
D

Dt
4000
4000
1 000

9000

Salda
Ct
3 000
5000
2500
10500

Dt
4000
1 000


5000

Ct

4000
2500
6 500

61

Przykład
Operacje gospodarcze w okresie sprawozdawczym:
1. Zakupiono towar A od dostawcy B; zapłata nastąpi
w terminie umownym
2. Sprzedano towar A odbiorcy C:
a) wartość sprzedanego towaru w cenie nabycia wydanego
z magazynu
b) wartość sprzedanego towaru w cenie sprzedaży
tworzącego przychód
3. Zakupiono towar D od dostawcy F z odroczonym terminem
zapłaty za
4. Odbiorca C wpłacił częściowo należność do banku
5. Spłacono częściowo zobowiązanie wobec dostawcy B
6. Sprzedano towar D odbiorcy K:
a)wartość sprzedanego towaru w cenie nabycia wydanego
z magazynu
b)wartość sprzedanego towaru w cenie sprzedaży (przychód)

2 000

500
800
1 600
500
400

400
700
62

Ewidencja na kontach syntetycznych
Koszt własny
Dt Towary Ct

Dt Zobowiązania Ct

Dt sprzedaży Ct

(1) 2000 500 (2a)

(5)

(2a) 500

800 (2b)

(6a) 400

700 (6b)

400

(3) 1600 400 (6a)
3600 900
2700 (Sk)
3600 3600

2000

1600
400

(1)

(3)

Dt Sprzedaż Ct

3600

(Sk) 3200
3600

3600

Rachunek
Dt Należności Ct

Dt bankowy Ct

(2b) 800

(4) 500 400

500 (4)

(5)

(6b) 700

1500 500
1000 (Sk)
1500 1500

63

Konta analityczne do kont „Towary”, „Zobowiązania”, „Należności”.
Dt Dostawca B Ct

Dt Dostawca F Ct Dt Odbiorca K Ct Dt Odbiorca C Ct

5) 400 2000 (1)

1600 (3) (6b) 700

400 2000
Sk)1600

1 600

700

Sk) 1600
1600 1600

Dt Towary A Ct

Dt Towar D Ct

(1) 2000 500 (2a)

3) 1600 400

1500 (Sk
2000 2000

800
700 (Sk

2000 2000

2000 500

(2b) 800

700 700

500 (4)
500
300 (Sk

800

800

(6a)

1600 400
1200 (Sk
600 1600

64

Zestawienie obrotów i sald kont analitycznych do konta
syntetycznego „Towary"
Nazwa konta
Towar A
Towar D

Obroty
Dt
2000
1 600
3 600

Salda
Ct
500
400
900

Dt
1 500
1 200
2 700

Ct


Zestawienie obrotów i sald kont analitycznych do konta syntetycznego
„Należności"

Nazwa konta
Odbiorca C
Odbiorca K

Obroty
Dt
800
700
1 500

Salda
Ct
500

500

Dt
300
700
1 000

Ct

65

Zestawienie obrotów i sald kont analitycznych do konta
syntetycznego „Zobowiązania"

Nazwa
konta
Dostawca B
Dostawca F

Obroty
Dt

400
400

Salda
Ct

2000
1 600
3 600

Dt
-

Ct

1 600
1 600
3 200

66

KLASYFIKACJA KONT

Konta bilansowe dzielą się na:
konta aktywów,
konta pasywów.
Konta procesowe (wynikowe) dzielą się na:
konta kosztów,
konta przychodów.

Podział kont ze względu na zakres informacji
konta syntetyczne,
konta analityczne.
Według kryterium (samodzielności) wyróżniamy:
konta podstawowe,
konta pomocnicze (w tym korygujące).

67

Pozostałe rodzaje kont
Konta pozabilansowe
Konta niebilansowe

Konta bezsaldowe
- rozliczeniowe
- zbiorczo-rozdzielcze

68

Metody podziału kont:

Podział poziomy
Dt Kapitał własny Ct

Dt Kapitał zakładowy Ct

Dt Kapitał zapasowy Ct

69

Podział pionowy
Dt środki trwałe Ct

Umorzenie
Dt środków trwałych Ct

Aktualizacja wyceny
Dt środków trwałych Ct

70

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ

71