EMISJA GŁOSU

Ćwiczenia

dr inż. Jolanta Zielińska

Choroby zawodowe:
W 2005 roku stwierdzono 3249 przypadków chorób zawodowych, w tym:
1. choroby narządu głosu 681 (21%),

2. pylice płuc 672 (20,7%),
3. choroby zakaźne lub pasożytnicze 615 (18,9%),
4. choroby skóry 163 (5%),
5. ubytek słuchu 338 (10,4%),
6. pozostałe choroby 780 (24%).
Nauczyciele:
przewlekle choroby narządu głosu: guzki głosowe, zmiany fałdów głosowych,
niedomykalność głośni (strun głosowych). Szkodliwe czynniki: pył kredowy, kurz,
hałas. Chorują na zapalenie krtani czasami ma miejsce nerwica ruchowa (fonastenia):
chrypka i łamanie się głosu, bóle w okolicy krtani, mostka klatki piesiowej,
zablokowanie mięsni oddechowych, nauczyciel nie może dokończyć wykładu, ale może
np. swobodnie śpiewać – wskazana zmiana zawodu.

Choroba zawodowa nauczycieli:
przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym
trwającym co najmniej 15 lat:
• guzki głosowe twarde,
• wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych,
• niedowład mięsni przewodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością
fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.
Okres w którym musi się udokumentować objawy choroby 2 lata.
Inne grupy zawodowe: pracownicy biurowi, lekarze i pielęgniarki, górnicy, rolnicy,
budowlańcy
Świadczenia:
zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiek wyrównawczy, jednorazowe
odszkodowanie, renta z tytułu niezdolności do pracy, renta szkoleniowa, dodatek
pielęgnacyjny, zwrot kosztów leczenia.

Adres Inspektoratu Sanitarnego (Państwowy Inspektor Pracy):

31-202 Kraków
ul. Prądnicka 70
Tel: 012 25-49-555

www.wsse.krakow.pl

Przekaz komunikacyjny: • 7% słowa docierające do rozmówcy • 38% ton głosu • 55% mowa ciała .

ocena co można poprawić samemu. przyczyn nieładu. ust. żuchwy. a co wymaga ingerencji i pomocy specjalisty. Praca nad oddechem. Przygotowanie aparatu głosowego do prawidłowego funkcjonowania poprzez ćwiczenia rozluźniające mięśnie (bez fonacji). wartościowanie i ocena. • decyzja o świadomej pracy nad głosem.Samodzielna praca nad głosem: • ocena własnego głosu. . ewentualnych problemów. rozpoczęcie ćwiczeń od oddechowych. • podnoszenie sprawności aparatu artykulacyjnego (języka. mięśni klatki piersiowej i brzucha. możliwości głosowych. ocena estetyki własnej mowy. • słuchanie innych osób . • słuchanie siebie. podniebienia miękkiego).

. odpowiednia praca rezonatorów głowy (na maskę). • kontrola tempa mowy. np. w ten sposób ułatwiamy sobie następny wdech. przez cały czas fazy wydechowej odczuwalne napięcie mięśni w dolnej części brzucha. kąt-kont. aż do ostatniego dźwięku. zgodna z polską normą. wynika to z ruchu przepony ku górze podczas wydechu. • mówienie poprzez krtań a nie krtanią. zróżnicowanie modulacji głosu (od szeptu do mowy głośnej). • zachowanie podczas fazy wydechowej postawy wdechowej klatki piersiowej.• poszukiwanie wyrazu. kolorystyki. poniżej pępka. odczucie uzupełnienia dolnej części płuc. • uzupełniając powietrze po zakończonej frazie nie wydalamy z płuc pozostałej nadwyżki. przy górnej części klatki piersiowej bez zmian. • wymowa staranna . barwy głosu. ząb-zomp (nie doliterowa). • dbałość o wyrazistość dykcji.

zucha. • unikać rażących regionalizmów np. drzewa. uniwersytet-uniwrestet. • unikać wymowy manierycznej. śródgłosie i wygłosie . jest to. • unikać wstawek typu „yyyyy” czy „eeeee”. kolega. rozziewu międzywyrazowego. • nie połykać głosek np. tutaj-tutej. w wozie. dyrektor-derektor. nie miażdżczyć szczękościskiem samogłoseknp. lokata. • dbać o usprawnienie żuchwy (opuszczanie). • poprawnie wymawiać samogłoski w nagłosie.wogle • zwracać uwagę na zbitki spółgłoskowe np. poprawną ruchliwość języka podczas wymowy spółgłosek.Rady dla uzyskania prawidłowej wypowiedzi: • uwzględnienie w poprawności wymowy tzw. kita. . • nie zastępować samogłoski inną np. w ogóle. z ucha. uelastycznienie ust. aby nie zmieniać znaczenia wyrazu lub zdania np.

wyglądać słowem.• unikać pozbawiania samogłosek nosowych rezonansu nosowego. pięknie brzmiące słowo. słuchane. zastępować go ustnym np. rozumiane. • brać odpowiedzialność za słowo. • prawidłowo akcentować. słowo słyszane. kultura mówienia i interpretacji. . cel : dobrze powiedziane. • kultura żywego słowa. piękność.piełkność. sugestywne. • trójkąt wyrazistości dykcji (SRS).

. potoczna (średnia. gwarowa. • szybka (allegro). niestaranna (niska. regionalna. swobodna).Typy wymowy: • ogólnopolska. szkolna. naturalna). • staranna (wysoka(. wolna (lento).

wyrazu w zdaniu. .Akcent: Wyróżnienie pod względem: • siły dźwięku • wysokości dźwięku • długości trwania dźwięku. Rodzaje akcentu: • wyrazowy – wyróżnienie sylaby. sylaby w wyrazie. • zdaniowy – wyróżnienie wyrazu • logiczny.

na pozostałe akcent poboczny. Ameryka. • W ciągu wymawianiowym wyrazy łącza się ze sobą pod względem akcentu tworząc zestroje akcentowe. • W wyrazach obcego pochodzenia akcent pada na trzecią sylabę od końca .Reguły akcentowania w języku polskim: • Akcent wyrazowy pada z reguły na przedostatnią sylabę.np matematyka. . • Przeczenie „nie” z jednosylabowymi czasownikami jest miejscem akcentu dla obu wyrazów np. ale już amerykański (przedostania sylaba akcentowana). nie-chce. Nie-mama. Na jeden wyraz pada akcent główny (silny). nie-wie.

• Zestroje akcentowe sciągnięte np. . opera-opera. Budowanie zestrojów ściągniętych jest zabiegiem interpretacyjnym. Przykład „Na odu-tych rejonach wystąpiły deszcze”. doskonalącym płynność mówienia. okolica-okolica. na bój. zapobiega skandowaniu. w związkach frazeologicznych. kubek w kubek. ogółemogółem. nabój. Wyjątek jednoakcentowy to nauka ( akcent na „u”) • Akcent może decydować o znaczeniu słowa np. Np. złoty róg. zator –za tor.• Akcent chwiejny: równorzędne oboczne formy akcentowania np. zbić z pantałyku (pierwszy wyraz akcent główny).

mądry. .nie np. moją. rwoncy. w wygłosie – tak np. •np. chcą. .nie np. •„Podstawy polskiej wymowy scenicznej” Danuta Michałowska. tętno. Dziewczynkom. wymowa samogłosek nosowych różna w śródgłosie –tak np. . chcia-em. bąk. d-ugopis. •np. uproszczenia w mowie potocznej: szko-a. wzioł.. rence.Zasady wymawiania – różnice między pisownią a wymową: •„Prawidła poprawnej wymowy polskiej” –Zenon Klemensiewicz.

zmiana miejsca artykulacji. ustności w nosowość. • Perseweracja: narządy artykulacyjne zachowują pozycję inercyjną. Nie może to zmienić znaczenia wyrazu. twardości w zmiękczenie. .Upodobnienia: • Antycypacja: narządy artykulacyjne zachowują pozycję wyprzedzającą. • Koartykulacja: zespół działań (oddziaływań) antycypacyjno-perseweracyjnych co zapewnia płynność mowy. • Sąsiedztwo fonetyczne może decydować o zmianie cech głosek. sposobu artykulacji. przejście dźwięczności w bezdźwięczność.

kręgle – krengle. Wymowa z pełnym rezonansem. trawka-trafka. grubszy. Między wyrazami zawsze upodobnienie wsteczne np.monka. mąka . Oszczędzanie energii i wysiłku mięśniowego podczas artykulacji.bapka.. bank (przesunięci „n” do tyłu). • Pod względem miejsca artykulacji: osadzenie w miejscu artykulacji głoski sąsiedniej. .krzag bzu. Udźwięcznienie: prośba. pociąg – pocionk. doliterowa jest nieprawidłowa: męka . . brzmienie prawie nie zmienione. Np.grupszy.menka. Np. ręka – renka (wytłumienie rezonansu). wóz siana – wus siana.proźba. ubezdźwięcznie babka. krzak bzu.Rodzaje upodobnień: • Pod względem dźwięczności: udźwięcznienie lub ubezdźwięcznienie głoski pod wpływem głoski występujące po niej (upodobnienie wsteczne).

. inżynier. słońce – słoince. Zanik spółgłosek nosowych na ich miejsce pojawiają się samogłoski nosowe. Rozsunięcia np. wybrzmienie nosowe bez artykulacji przedniojęzykowozębowej „n” przed głoską szczelinową np.• Wymowa grupowa: ssinieć. pański – pajski. koński –kojski (zamiast zwarcia środkowo-językowego powstaje szczelina). sczasem. kredens. awans. kunszt. • Pod względem sposobu artykulacji: np.

• narządów artykulacyjnych. • słuchowe.Ćwiczenia prowadzone w terapii mowy: • oddechowe. • fonacyjne (głosowe). • ogólnej sprawności motorycznej. w tym pamięci. uwagi. . • spostrzegawczości. • poszczególnych funkcji psychicznych.

2. „Poszła Ola do przedszkola”. tylko przejście do pogłębionego przykucu. z towarzyszącym wypowiadaniem sylab jakiegoś dłuższego wersu np. 3.Ćwiczenia rozluźniające: Cel: odstresowanie mięśni i całego organizmu Przebieg ćwiczeń: 1. 4. „mama”. . Lekki rozkrok. „tata’ itp. łopatkami. stajemy na palcach i energicznie opadamy na całą stopę wypowiadając sylaby lub wyrazy np. Na końcu oparcie jedynie głową. Uaktywnienie mięsni przepony i brzucha. podczas wypowiadania tekstu świadomie zwalniamy po kolei punkty rozpoczynając od dołu. prostowanie sylwetki-wydech. sklon wdech. Podobnie jak wcześniej. Skłony tułowia (1-2 minuty). Uzyskanie swobodnego rozluźnienia gardła i krtani. Stajemy w słonie do przodu ze swobodnie opuszczona głowa i rękami. Bierzemy wdech i wypowiadamy tekst (wydech). Ten stan odczuwania należy przenieść do mowy lub śpiewu. Rozluźnienie mięsni pleców i pobudzenie mięśni międzyżebrowych do pracy . 5. Oparcie o ścianę 4 miejscami (głową. pośladkami i piętami).

• zsynchronizowanie pauz oddechowych z treścią wypowiedzi. • mówienie tylko na wydechu. • wyrobienie umiejętności pełnego. . • dostosowanie długości wydechu do czasu trwania wypowiedzi. • wyrobienie oddechu przeponowego. szybkiego wdechu i wydłużenia fazy wydechowej.Ćwiczenia oddechowe (należy je wykonywać bez wysiłku): Cel: • wzmocnienie i wykorzystanie mięśni oddechowych. • rozróżnienie fazy wdechu i wydechu. • zwiększenie pojemności płuc.

Ćwiczenie powtórzyć w pozycji leżącej.Postawa swobodna. Powtórzyć z rękami na brzuchu (wyczuwalne ruchy przepony. w lekkim rozkroku.Syczenie węża: w pozycji stojącej głęboki wdech a następnie powolny wydech z wypowiadaniem głoski „s” oraz „f”. 5. Stoimy w pozycji wyprostowanej.Ćwiczenie oddychania torem przeponowym: 1.Dmuchanie balonika: głęboki wdech i szybki. opuszczamy ręce. 3. 4.wydech. Rozluźnienie mięsni oddechowych. który się uwypukla. nabieramy powietrza z jednoczesnym uniesieniem rąk ku górze. lepiej zacząć od niej. 2. potem stojąca i siedząca. . w lekkim rozkroku i rozciągamy ręce w różnych kierunkach. przy wydechu brzuch opada) oraz klatce piersiowej (małe ruchy). przy wdechu przesuwając się w dół wywiera nacisk na brzuch. energiczny wydech.

wydech z powolnym przesuwaniem rak do przodu. Dłonie na karku. do skrzyżowania. przy wydechu powoli opuszczać ją jak najniżej. 8. 9. . przy wdech przesunięcie łokci silnie do tyłu. aż do zetknięcia.6. spojrzeć na sufit. 7. unieść głowę przy wdechu. dłonie na podłodze. przy wydechu powrótdo przodu. Szybki wdech ze skrętem tułowia w bok. W czasie powolnego wydechu powrót do normalnej postawy. Wdech z jednoczesnym szybkim uniesieniem rąk do boku. Uklęknąć.

.Podparcie oddechowe (appaggio): W czasie wydechu klatka piersiowa pozostaje w pozycji wdechowej. Wdech w luźnej pozycji stojącej. Powtórzyć 10 razy. Na 2s zatrzymanie powietrza. ponownie zatrzymanie powietrza na 2 s i policzenie do5. przepona traci napięcie i powoli się unosi. Nie nabierać zbyt dużych. Licz powoli. Pozostałe po drugiej „piątce” powietrze lekko wydychaj. rozsadzających partii powietrza. policzenie głośno do 5.

Wykonać 3 wydechy. 6. Wypowiedzi coraz dłuższych tekstów na jednym wydechu. 3. w czasie pauz nie wydychać powietrza. Ćwiczenia wykonywane jak wcześniej z fazami wydechowymi 5—10—15—20—25 sekund. robiąc pauzy co 3 sekundy. 5. Wymawiać długie „s”. wymawiając „s” równomiernie z jednakową głośnościa. Wykonać 3 wydechy. Odchylenie papiru powinno być cały czas jednakowe. Wymawiać długie „s” . Wykonać wydech. Wykonać 3 wydechy dmuchając na papier. 4. wymawiając „s” jak najciszej. wymawiając „s” raz ciszej raz głośniej. 2. Ćwiczenia równomiernego wydechu i ekonomicznego zużywania powietrza: 1.Ćwiczenia wyrabiania długiej fazy wydechowej: 1. 2. przerywając je 10 razy .

Ćwiczenia narządów artykulacyjnych (z fonacją lub bez): Cel: • usprawnienie ruchomych podniebienia miękkiego. artykulatorów: języka. • opanowanie umiejętności świadomego kierowania ruchami narządów artykulacyjnych. . • wyrobienie wrażliwości miejsc i ruchów w jamie ustnej istotnych dla prawidłowego wymawiania głosek. żuchwy. • usparwnienie koordynacji ruchowej w zakresie aparatu artykulacyjnego. warg.

nie pomaga w ruchu. Wargi silnie ściągnięte. 8. Cmokanie. Powtarzamy czynność kilka razy. Ułożenie ust w „dziubek”. Rozluźnienie warg: przesadnie. 3. Przyłożyć palec pionowo do ust. przesuwanie na lewo i na prawo. Po odciągnięciu powrót do pozycji wyjściowej. wykonać poprzednie ćwiczenie za pomocą jedynie napiętych mięsni policzkowych.Ćwiczenie ust (użyć lustra): 1. 2. Przyłożyć pionowo opuszkę palca wskazującego na środek złączonych warg. Na przemian ściąganie i rozciąganie ust. a następnie rozciągnięcie na zębach (uśmiech „cziiz”). opuszką palca wskazującego odciągać w bok (lewo – prawo) kąciki ust. Złączyć wargi i nie napinać. o. parskanie. . z dużą ekspresją wypowiadamy samogłoski „i. 4. 6. gwizdanie. cmokać odrywając palec po każdym cmoknięciu. 5. 9.u”. Palec oddziela część ruchomą ust od nieruchomej. 7. Rozciągnięcie warg: palcem malujemy rozciągnięte usta jak pomadką kobieta. Powtórzyć ćwiczenie nie odrywając palca i przedłużając cmoknięcia.

16. „prrr.. Nabrać powietrze jak balonik. „br br br”. Całość sprawdzać palcami. Wciąganie warg do jamy ustnej.. Cofnięcie kącików warg i opuszczanie oraz unoszenie żuchwy. przyciskając kąciki ust do luków zębowych wykonać parskanie typu „rrr.Ćwiczyć seriami 17. Położyć palcami zapałkę na górnej wardze. 18.. pu”. Na jednym wydechu.10. „brrr. Potem to samo staccato „pr pr pr”.” ze zmianą wysokości dźwięku. Utrzymywanie między zaciśniętymi wargami kartki papieru. policzyć do 5 i usuwać krótkimi bezdźwięcznymi „pu pu. Ssanie górnej i dolnej wargi. 14. przytrzymać jedynie wargą.”.. Kąciki ust przyciśnięte do łuków zębowych. Mocne wyszczerzanie zaciśniętych zębów. 11.”. usunąć palce. . 12. 13. Drobne ruchy żuchwy. Szybko wymawiać „py py py”. 15.

aby górne zęby nagryzały blaszkę palca wskazującego. 3. To samo bez kontroli palca i przyspieszając ruchy. dolne kciuka. Powoli przesunąć do dołeczków przy stawie skroniowo-żuchwowym.Ćwiczenie ruchliwości żuchwy: 1. Niska pozycja żuchwy. Podnosić i opuszczać żuchwę tak by czuć powstawanie i zanikanie dołeczków. 4. wykonujemy kilkakrotne. . Usta otworzyć szeroko jak do ziewania. 5. Między siekacze włożyć kciuk i palec wskazujący tak. 2. Nie opierać łokci o stół. kontrolowane ruchy opadające. Palce jak wyżej. Palce wskazujące obu rak oprzeć o brodę. Układ rąk jak wyżej. tak by wyczuć dolne położenie żuchwy. Rozchylać obcążkowo palce. Średnio-niska pozycja żuchwy. Palec wskazujący umieścić na brodzie. Kontrolować ruch rękami. Żuchwa lekko opuszczona. „ą”. To samo wykonać całymi dłońmi tak jak przy podpieraniu głowy. Przesuwać żuchwę w lewo – prawo. wymawiać „a”. 6.

tak by czuć ruchy żuchwy. a kciuki znalazły się pod żuchwa. 10. ziewanie. Włożyć czubek kciuka miedzy zęby. ruchy w prawo i w lewo. 8. Chwytanie dolnymi zębami górnej wargi i odwrotnie górnymi dolnej. Wysoka pozycja żuchwy. unoszenie. wysuwanie i cofanie żuchwy. Wymawiać samogłoski staccato (rozdzielnie). . Liczyć do 3. u”. Ułożyć dłonie na żuchwie.7.Stosować rożne układy. Opuszczanie. Wymawiać „a-e-y-i-o-u” 13. Żucie. Tak by opuszki małych palców dotykały kącików ust. 12. Oprzeć brodę na dłoni. wypowiadając kolejno samogłoski „a. e. jego rozpłaszczony czubek winien energicznie naciskać nasadę dolnych zębów. 9. szczękanie zębami „vvvvv” 11. o. To samo zrobić wkładając zapałkę i wymawiając „y” potem „i”. Wykonać mormorando na wydechu. język wybrzuszony. Wargi rozszerzyć bardziej niż przy wymawianiu „e” Kąciki ust cofnięte.

kilkakrotnie wykonać łopatkę.”ttkttktt.. . Rulonik: wysuń wąski język na jego środku połóż zapałkę. bokami języka staraj się ją otulić. 7.Ćwiczenie języka: 1. Czubkiem języka przesuwanie kolejno po tylniej i przedniej ścianie górnych i dolnych zębów. 5. Na przemiennie. boki). kląskanie. ruchy po podniebieniu twardym 2. 6. 4.. Wysuwanie poziomo szerokiego i wąskiego języka (łopatka. liczenie zębów językiem. Wymowa szybko: „tktktk. Wykonanie poziomych ruchów językiem typu „wahadełko”.. dół. wypychanie policzków. strzałka).”. Oblizywanie warg oraz zębów przy szeroko otwartych ustach. 3. rulonik.” „kktkktkkt. strzałkę.. wciągając powietrze i stulając wargi. żuchwa wykonuje przy tym ruchy wertykalne. wysuwanie języka z jamy ustnej (góra.

.W przezwyciężeniu początkowych trudności pomaga korek między zębami.. język w pozycji kociego grzbietu.”. następnie „trrrtrrtrr.”.8. ale bez przywierania do podniebienia...”. Warczenie.”. .. Usta otwarte. jego czubek przywarty do nasady dolnych zębów...”. żuchwa nieruchoma.. na pełnym wydechu artykulacja „rrrrr.. Wymawiaj powoli a potem szybko: „ajajaja.”. 10. Lokomotywa: energicznie i coraz szybciej wymowa „ćććććć.. wargi rozchylone. „ejejej. „ujujuj..”.”. „ojojoj. 9. „drrrdrrdrr. zaciśnięte zęby.

Najpierw westchnięcie. 2. okko. Wdychanie i wydychanie powietrza z językiem wysuniętym na brodę. Obniżenie pozycji krtani i spadek napięcia mięśniowego w jej obrębie. „a”. .Ćwiczenie podniebienia miękkiego ( pierścienia zwierającego gardła): 1. Nabieranie powietrza. ko. Kasłanie z językiem wysuniętym na brodę. potem naturalne ziewnięcie z jednoczesnym swobodnym wydaniem głoski np. wypuszczanie nosem. Głośne chrapanie. Wymawianie sylab i logotomów ze spółgłoskami zwartymi tylnojęzykowymi: „ka. 4. Przenoszenie skrawków papieru za pomocą słomki. 3. Można dołączyć w pozycji siedzącej element jednoczesnego przeciągania się z ruchami rąk. zatrzymanie w policzkach. ku. akka. 6. 5. Ziewanie i wzdychanie z szeroko otwartymi ustami. ukku”. 7. Odczucie podniesienia podniebienia.

• opanowanie umiejętności kierowania strumienia powietrza w trakcie mówienia na komory rezonacyjne nasady (wybrzmiewacie głosu „na maskę”) • ćwiczenia wykonywać ostrożnie.Ćwiczenia fonacyjne: Cel: • zwiększenie lub zmniejszenie napięcia mięsni krtani i gardła. . • wykształcenie umiejętności regulowania natężenia głosu. • osiągnięcie odpowiedniej wysokości głosu w trakcie mówienia. • wypracowanie miękkiego nastawienia głosu. aby nie przeciążyć aparatu fonacyjnego.

głośno). • wymawianie samogłosek nosowych półotwartych a wyraźnym odczuwaniem wibracji w okolicy nosa i warg. krótko. a nastepnie w sekwencjach kilkugłoskowych). • ustalenie wysokości głosu: czytanie tekstu z różną wysokością głosu. • wypowiadanie sylab otwartych i zamkniętych z nosowymi spółgłoskami półotwartymi. wielokrotnie. staccato. wysokość z jaką mówi się najswobodniej i z najmniejszym wysiłkiem to wysokość właściwa. • wymawianie samogłosek na różne sposoby (długo. cicho.Ćwiczenia fonacyjne: • przedłużone wymawianie samogłosek ustnych (pojedynczo. . legato.

2. y. potem głosem pełnym. Fragment tekstu czytać półgłosem. .Ćwiczenie modulowania siły i wysokości głosu: 1. 4. a następnie sinusoidalnie zmieniając (wysko-nisko-wysoko itd. Jeśli głos jest zbyt wysoki podczas wybrzmiewania głoski należy płynnym ruchem za pomocą ręki skierować brodę ku dołowi. Podkreślić pewne wyrazy i wyróżnić je podczas czytania siłą głosu. i” nie zmieniając wysokości głosu. 6. Wymawiać jak najdłużej samogłoskę „a”. Wymówić zdanie „Dziś jest ładna pogoda” szeptem. e. następnie kolejno „o. półgłosem. Wymawiać zdanie szeptem stopniowo zwiększając siłę szeptu 5. Wymawiać jak najdłużej samogłoskę „a”. u. „eyi” itp 3. i”.). a następnie „o. u. y. nie zmieniając natężenia głosu (najpierw cicho potem głośno). głosem pełnym. Na jednym wydechu z tą sama siła wymawiać samogłoski „aou”. krzycząc. e.

Na jednym wydechu z tą sama wysokością wymawiać trzy samogłoski „aou”. . z gniewem. Przeczytać fragment wiersza i prozy wyraziście zaznaczając odpowiednią interpretacja znaki interpunkcyjne zawarte w tekście. Zdanie „Dziś jest ładna pogoda” wymówić jako twierdzenie. 8. zdziwienie. zachwyt. Wymówić połączenia samogłosek „au” z różną intonacją. 9. drwinę. gniew. następnie 4 potem 5. przypuszczenie. wyróżniającą pytanie. 10. pytanie.7. twierdzenie. „eyi”. w końcu wszystkie „aoueyi”.

Ręce umieścić na krtani. policzkach. e” w wygłosie np. mma. o. . Wypowiadamy samogłoski okrągłe „o. 4. potem na czole. To samo dla głoski „n”. Usunięcie głosu zbyt jasnego.cicho. i śródgłosie „mmamm” Wypowiedzi realizujemy szybko -wolno. które towarzyszy atakowi twardemu w głosie. u” oraz ciemne „e”. Ciche mruczenie przez nos. głośno. y. przednich zębów (mikrofon). złe wykorzystanie tylnych przestrzeni rezonacyjnych. 2. Spokojne mruczenie likwiduje napięcie mięśni krtani i gardła. legato – stakato. nagłosie amm. ostrego. Wypowiadamy samogłoski przednie: „i. Usunięcie zbyt głęboko osadzonego głosu. i. 5. 3. e”.Ćwiczenie głosu „na maskę”: 1. y. u. Wypowiadamy mormorando „mmmm’. stanowiących tło dla głosu. potem łączymy „m” z wszystkimi samogłoskami „a. Wyczuwalne odczucie drżenia twarzy. Czytamy tekst nie tłumiąc głosu w szyi. Palec wskazujący dotyka górnych.

6. u. Ręka umieszczona na czubku głowy. Wypowiadamy głośno.y. Wymawianie długo samogłoski „a” z kierowaniem powietrza na podniebienie twarde. To samo dla głoski „n” 7. Powinny być odczuwalne wyraźne wibracje czubka głowy. w sposób przerywany głoskę „m”. i”. . potem to samo z „o. e.

klatka piersiowa rozszerzona. aktywizujemy mięśnie międzyżebrowe. pamiętamy aktywnej pracy mięsni międzyżebrowych. górne drogi oddechowe otwarte (uniesione podniebienie miękkie. obniżona krtań. mięśnie pasa brzusznego napięte. plaski język. jest to przygotowanie do aparatu głosowego do zaatakowania dźwięku podczas fonacji). następnie swobodne wypuszczamy powietrze. Wdech z podparciem oddechowym: chwytamy powietrze. Wydech z utrzymaniem aktywnej postawy wdechowej: (antagonizm). usta ułożone jak do dmuchania powoli świecy lub artykulacji „s”. Powietrze wypuszczamy powoli.jak podczas ziewania. 3. kontrolujemy dłońmi ich zachowanie. Wstrzymanie oddechu. . 2. rozszerzając energicznym ruchem żebra.Ćwiczenia usuwając złe nawyki emisyjne i kształtujące prawidłowe (bezdźwięczne): 1. Podczas wdechu nie wypinamy brzucha. Po wzięciu powietrza wypuszczamy je rytmicznie bezgłośnie lub wymawiając spółgłoskę „s”. pomoc napiętymi lekko mięśniami brzucha. nosem i ustami jednocześnie.

Mięsnie szyi i twarzy rozluźnione. . aktywizujemy w ten sposób przeponę.4. Wykonujemy głębokie powtórzenie głoski „h”. Po wzięciu powietrz wymawiamy energicznie i aktywnie przedniojęzykowa spółgłoskę „r”. Poprzez położenie dłoni w okolicy pasa odczuwamy wyraźne impulsy w postaci napięcia mięsni. Wykonujemy ją utrzymując napięcie mięsni międzyżebrowych. 6. Wykonujemy szybkie następujące po sobie na przemian wdechy i wydechy pracą rozluźnionych mięśni oddechowych. Cwiczenie można wykonać leżąc na plecach. staramy się. aby język wykonywał intensywne. rubaszny śmiech. 5. imitujące serdeczny. rytmiczne uderzenia o dziąsła ponad górnymi zębami.