Vormgeven aan morele vorming

Conferentie Onderwijsvernieuwing en ICT
Maastricht 27 maart 2008 Toon van Haperen

Opbouw presentatie

Intro ethiek & morele vorming 3 pijlers morele vorming
Curriculum Bekwaamheidsontwikkeling docenten School als morele leeromgeving

Afsluiting

Intro: gangbaar beeld van ethiek…

Normatieve ethiek: 4 brillen

Beginselethiek mijn handelen is moreel juist, als het berust op een beginsel (universaliseerbare regel)

Gevolgenethiek mijn handelen is moreel juist, als de gevolgen voor betrokkenen minstens even goed zijn als de gevolgen van alternatieve handelingen

Deugdethiek mijn leven is goed als ik passende deugden ontwikkel en beoefen (goede karakterhoudingen)

Zorgethiek mijn leven is goed als ik goed zorg voor kwetsbare anderen

Handelen uit plicht, Maximalisatie van geluk/ welzijn door respect voor rationele keuzen universele wet

Geluk/ welzijn door Geluk/ welzijn door excellent zorg voor functioneren kwetsbare anderen

Intro: voorbeelden beroepsethiek (1) Dilemma verzorgende verstandelijk gehandicapte Tijdens de warme maaltijd weigerde een bewoonster te eten. Het probleem is dat ze heel erg is afgevallen en minimaal de helft moet opeten. Ik heb hier moeite mee, omdat ik vind dat de bewoonster recht heeft om niet te eten als ze dat niet wil. Ik heb het eten 3 keer aangeboden. Toen ze bleef weigeren heb ik het weggegooid. Ik heb deze aanpak gekozen omdat ik vind dat ik mijn macht niet mag misbruiken. Na aandrang heeft bewoonster wel het toetje opgegeten.

Intro: voorbeelden beroepsethiek (2) Dilemma verversing remolie Je werkt in een gerenommeerde garage. Als het druk is wordt bij onderhoudsbeurten het verversen van remolie soms ‘overgeslagen’. Ervaren monteurs beweren dat dat geen kwaad kan. Het verversen van remolie wordt wel op de factuur gezet. Wat doe jij?

Intro: voorbeelden beroepsethiek (3)
Integriteit ambtelijk apparaat gemeenten Verleidelijke geschenken... Kwetsbare plekken
Burgerzaken: paspoorten Grondzaken: prioriteiten Ruimtelijke ordening: bestemmingen

Maatregelen
Cursussen Ambtseed Monitoring

Rol MBO?

Intro: fasen van morele ontwikkeling Niveau I Preconventioneel Vermijden van straf Moreel handelen uit eigen belang Niveau II Conventioneel Interpersoonlijke conformiteit Conformiteit met maatschappelijke orde Niveau III Postconventioneel Sociaal contract, welzijn betrokkenen Universele ethische principes

Kohlberg

Intro: Uitgangspunten morele vorming Ontwikkelingsgericht: autonomie, rechtvaardigheid, betrokkenheid, integriteit Niet indoctrinerend en ook niet vrijblijvend Aansluiting bij morele ervaringen in levensrollen studenten Afstemming moreel oordelen en handelen 3 Pijlers:
curriculum bekwaamheid docenten school als morele leeromgeving

Pijler: Curriculum

Voorbeeld ontwikkeldoelen
Rollen Ontwikkeldoelen Bewustwording van waarden: gemeenschap en pluriformiteit Morele communicatie Respectvol omgaan met elkaar Morele (beroeps)codes/ regels Morele oordeelsvorming Morele gevoelens Morele verantwoordelijkheid/ zorg voor jezelf, anderen, milieu Integere (beroeps)houding Morele (beroeps) dilemma’s en spanningen Privé Student Burger Beroep

Pijler: Bekwaamheid docenten en praktijkopleiders

Bekwaming van docenten en opleiders in bedrijven Bekwaming voor: Inhouden morele vorming Didactieken morele vorming Pedagogische taken Coaching en reflectie

Benaderingen van morele vorming Morele ontwikkeling en oordeelsvorming (dilemma - methode) Zorgethische vorming Character education (deugden) Waardenverheldering, waardencommunicatie en rollenovername Socialisatie in (praktijk)gemeenschappen ...

Dilemma – methode

Morele ontwikkeling stimuleren door: uitdagende dilemma’s inbreng argumenten van hogere ontwikkelingsfase bevragingstechnieken stimuleren van perspectiefwisselingen (inleven in andere rollen) bevorderen respectvolle communicatie

Dilemma verpleegkundige mond-op-mondbeademing bij MRSA Meneer De Jong is opgenomen voor een liesbreukoperatie. In het ziekenhuis loopt hij een kleine wondinfectie op. Uit de wondkweek blijkt meneer MRSA-positief, waarna hij in strikte aërogene isolatie wordt verpleegd. De volgende dag heeft hij een drukkend gevoel op de borst en vraagt mij om een ‘nitropuf... Als ik mij omdraai, zie ik de ogen van meneer wegdraaien... Ik leg hem plat neer en roep zijn naam. Hij reageert niet, ademt niet en er is ook geen circulatie. Ik start met hartmassage. Mond-opmondbeademing pas ik niet toe ter bescherming van mijzelf. Op dat moment realiseer ik mij dat de patiënt hiermee niet de optimale zorg krijgt.

Zorgethiek (ruimer dan gezondheidszorg) Zorgethiek: (zorg)relaties

Gilligan
Elementen van zorg ⇔ zorgethiek Zich bezorgd tonen ⇔ Aandachtigheid Zorg op zich nemen ⇔ Verantwoordelijkheid Zorg verlenen ⇔ Bekwaamheid Zorg ontvangen ⇔ Responsiviteit

Tronto

Zorgethische vorming (T. van der Schoot)

Zorgproces in dialoog Ondersteuning cliënt-participatie Omgaan met spanningsvelden

Character education
Aspecten in de klas De onderwijsgevende als moreel model De klas als morele gemeenschap Regels voor onderlinge omgang Medezeggenschap Waarde(n)volle leerinhouden Samenwerkend leren Intrinsieke leermotivatie Ethisch reflecteren Conflictoplossend leren Schoolbrede aspecten De morele schoolcultuur De relatie school - ouders – leefomgeving De maatschappij als leeromgeving

Thomas Lickona

Bedrijfsethiek en deugdenethiek: Linus Vanlaere

Pijler: School en leerbedrijf als integere, morele omgeving

School en leerbedrijf als integere, morele omgeving

Integriteitsstrategie Naleven: morele codes en handhaving Stimuleren: moreel leren en preventie

School als morele leergemeenschap Principes Gerechte Schulgemeinschaft: Reële morele dilemma’s uit schoolleven Koppeling moreel oordelen en handelen Gemeenschappelijke normen ontwikkelen Verstoringen benutten voor moreel leren Democratisering als principe en leeraanbod Rollenovername (identificatie met ander) Werken aan wereld van eigen ontwerp Leerlingen verantwoordelijkheid toevertrouwen (Oser en Althof)

Afsluiting: -> samen vormgeven aan morele vorming Samen speelveld van morele vorming verkend. En insteek van het project
uitgangspunten 3 pijlers

Opdracht en discussie