Onderzoeks- en praktijkkennis over competentiegericht beroepsonderwijs

Niek van den Berg (Zadkine) Elly de Bruijn (HU en UU) CVI Conferentie Maastricht 26-27 maart 2008

1

Voorstellen
s s

Niek van den Berg Lector beroepsonderwijs bij Zadkine Onderwijsontwikkeling Kennis: onderzoek en praktijkkennis Beroepspraktijk: werkplekleren en samenwerkende organisaties www.zadkine.nl/smartsite15431.html
2

s s s

s

Review cgo
s

s

s s

Onderzoek door Niek van den Berg en Elly de Bruijn Initiatief van kenniskring lectoren en hoogleraren beroepsonderwijs Subsidie van CINOP Expertisecentrum Zowel traditionele literatuurstudie als werksessies bij roc’s, dus: onderzoekskennis én praktijkkennis
3

Context
s s s

s

s

Hard werken aan vormgeving cgo Tegelijkertijd heftig debat Eendimensionale ‘beliefs’ i.p.v. bewijs en nuance Behoefte aan kennis uit onderzoek en praktijk Beleidslijn mbo 2010: accent op doen! Geen evaluatie/reflectie/onderzoek
4

Afbakening (1)
s

s

s

Het nieuwe onderwijsconcept als een synthese van bestaande en experimentele werkwijzen Vooral op zoek naar kennis over vormgeving en effecten Focus op vmbo/mbo/hbo, incl. werkplekleren

5

Afbakening (2)
s

Vormgeving a.h.v. 4 domeinen:
s s s s

leerdoelen begeleiding beoordeling leeromgeving (o.a. werkplek)

s

Effecten bij leerlingen:
s s s

zachte en harde effecten gewenste en ongewenste effecten effecten nu en later in de loopbaan
6

Aanpak
s

Traditionele literatuurstudie
s s s

Klassieke review, formele kennis uit proefschriften en ander onderzoek NL + buitenlanden Vanaf circa 2000

s

Werksessies bij roc’s
s s

Gedocumenteerde praktijkkennis hele beroepskolom, 4 regio’s, 100 mensen

7

Literatuurstudie

Literatuurstudie
s s s

s s s

Meer dan de helft over het mbo Veelal over meer beroepsdomeinen Soms specifiek domein (techniek, zorg, agrarisch; bij hbo vaak lerarenopleiding) Vooral kleinschalige studies Beperkt generaliseerbaar Nederland loopt vrij voorop met cgo en onderzoek naar cgo
9

Vormgeving cgo (1)
s

s

s

Onderzoek vooral naar aspecten, niet naar integrale concept Integrale concept komt ook weinig voor (Edelenbos e.a. 2004; De Bruijn e.a. 2005) Betekent dat effecten meestal effecten van mix zijn

10

Vormgeving cgo (2)
s

Meeste onderzoek naar begeleiding en leeromgeving, bijv:
s

s

docenten nog onvoldoende toegerust en zoekende (Lunenberg & Korthagen, 2003; De Bruijn & Van Kleef, 2006) Begeleiding/instructie samenwerkend leren essentieel voor de kwaliteit van die samenwerking (Hijzen, 2006)

11

Effecten cgo
s s

s s

I.h.a. nog weinig effectonderzoek Vanwege onderzoek naar aspecten van vormgeving ook hoogstens gegevens over deeleffecten Vooral ‘tevredenheid’ als effectmaat Een enkele studie laat zien dat in de onderzochte situatie resultaten niet minder, soms zelfs beter zijn (Edelenbos e.a., 2004).
12

Vormgeving én effecten (1)
s

s

Voorbeeld uit mbo: het gericht, stapsgewijs bevorderen van zelfsturing draagt bij aan de studievoortgang (De Bruijn e.a., 2005). Voorbeeld uit hbo: studentbetrokkenheid bij het leer- en beoordelingsproces heeft een positief effect op de leerresultaten van studenten (Sluijsmans, 2006).
13

Vormgeving én effecten (2)
s

Voorbeeld uit buitenland: Duitse literatuurstudie bevestigt dat slaagkans cgo afhangt van synthese oud/nieuw. Bijvoorbeeld zelfsturing in combinatie met docentsturing en veel reflectie, opdat alle soorten weten aan bod komen (Nickolaus e.a., 2005).

14

Vragen tot nu toe?
Duidelijk? Tempo oké? Herkenbaar?
15

Werksessies

Aanpak werksessies
s s s

s s

Huiswerk: documentatie meenemen Goed doorvragen door vz. subgroepen Eerst direct op basis van meegebrachte documentatie Daarna in reactie op de literatuurstudie Ook kennisbehoefte gepeild

Gegevens
s s

Verslagen werksessies Verzamelde documenten, o.a. visiestukken, projectbeschrijvingen, evaluaties, peilingen Documenten vaak zonder context en interpretaties In gesprekken wel die aanvullingen

s

s

Vormgeving cgo (1)
Integraal s Diverse casusbeschrijvingen van cgo met alle onderscheiden aspecten van vormgeving Per aspect s Leerdoelen: operationaliseren samen met branche s Begeleiding/zelfsturing: hot item

Vormgeving cgo (2)
Per aspect (vervolg) s Beoordelen: veel ontwikkelwerk. Ook onderzoek naar kwaliteit van instrumenten s Leeromgeving: toename buitenschools leren; alternatieven nodig voor o.a. mkb en zorgsector

Effecten cgo (1)
Tevredenheidsonderzoek bij leerlingen s Niet altijd relatie te leggen met vormgeving van een opleiding s Concept oké s Verschil per doelgroep/leerstijl nodig s Condities niet altijd oké

Effecten cgo (2)
Feedback bedrijven s Functioneren leerlingen i.h.a. oké; soms bijstellingen curriculum nodig Feedback vervolgonderwijs s Bijv: uitvallers mbo-hbo achter met wiskunde/engels -> zomerschool

Effecten cgo (3)
s

In/door/uitstroomgegevens laten zien dat uitval naar voren verschuift en rendement toeneemt. Ideeën over schakels: s minder uitval door meer begeleiding s vroege uitval door sneller beroepsbeeld, s meer motivatie bij stapsgewijs meer zelfsturing, s sneller door flexibilisering

s

Vragen aan jullie
s s s

Herkenning? Aanvullingen over vormgeving? Aanvullingen over effecten? Kun je er wat mee in je eigen werk? Hoe zie je de rol van onderzoek en van praktijkkennis bij onderwijsontwikkeling?

s

s