You are on page 1of 47

PERGERAKAN BAHAN-BAHAN MERENTASI MEMBRAN PLASMA

BAB 3

PERGERAKAN BAHAN-BAHAN MERENTASI MEMBRAN PLASMA BAB 3
PERGERAKAN BAHAN-BAHAN MERENTASI MEMBRAN PLASMA BAB 3
3.1 PERGERAKAN BAHAN-BAHAN MERENTASI MEMBRAN PLASMA • Pergerakan bahan-bahan ke dalam dan keluar dari sel-sel berlaku

3.1 PERGERAKAN BAHAN-BAHAN MERENTASI MEMBRAN PLASMA

Pergerakan bahan-bahan ke dalam dan keluar dari sel-sel berlaku merentasi membran plasma. Membran plasma membantu sel untuk mengekalkan suatu persekitaran dalaman yang malar supaya sel-sel boleh berfungsi dengan berkesan. Struktur membran plasma:

(a) Teori bendalir-mosaic mula-mulanya dibentang oleh Singer dan Nicholson pada 1972. (b) Mereka mencadangkan bahawa membran plasma terdiri terutamanya daripada fosfolipid dan protein. (c) Membran plasma terdiri daripada dua lapisan fosfolipid dengan sebilangan besar protein-protein yang berbeza bertaburan sepanjang dan dalam dwilapisan fosfolipid.

Model mozek bendalir membran plasma
Model mozek bendalir membran plasma

Model mozek bendalir membran plasma

• Setiap molekul fosfolipid mempunyai suatu kepala polar yang hidrofilik(tertarik ke arah air) dan sepasang ekor

Setiap molekul fosfolipid mempunyai suatu kepala polar yang hidrofilik(tertarik ke arah air) dan sepasang ekor bukan-polar hidrofilik (ditolak oleh air). Molekul-molekul fosfolipid tersusun dalam dua lapisan (dwilapisan) dengan kepala hidrofilik pada lapisan luar, menghadap bendalir ekstrasel dan kepala hidrofilik lapisan dalam menghadap bendalir sitoplasma. Di antaranya adalah ekor-ekor hidrofobik. Lapisan fosfolipid mengandungi kolesterol yang menambahkan ketegaran dan kestabilan membran sekeluruhannya.

Dwilapisan Fosfolipid

Dwilapisan Fosfolipid

Dwilapisan Fosfolipid
Dwilapisan Fosfolipid
• Beribu-ribu jenis protein yang berbeza wujud dalam membran. Protein- protein yang berada keseluruhannya merentasi membran

Beribu-ribu jenis protein yang berbeza wujud dalam membran. Protein- protein yang berada keseluruhannya merentasi membran disebut protein intrinsik, sementara protein-protein lain yang berada pada permukaan dalam atau luar membran disebut protein ekstrinsik. Jadual di bawah menunjukkan protein-protein dalam membran plasma:

Protein pembawa

Molekul protein yang bertindak sebagai pembawa

Protein liang

Molekul protein yang membentuk laluan atau liang

Glikoprotein

Protein membran yang mempunyai karbohidrat yang terikat padanya

Protein-protein dalam membran plasma

Protein-protein dalam membran plasma

Protein-protein dalam membran plasma
• Struktur membran mengandungi molekul-molekul fosfolipid dan protein-protein tertentu yang boleh bergerak dalamnya. • Molekul-molekul protein

Struktur membran mengandungi molekul-molekul fosfolipid dan protein-protein tertentu yang boleh bergerak dalamnya. Molekul-molekul protein adalah bertaburan dalam lapisan fosfolipid untuk membentuk satu corak mosaik. Ini membenarkan membran plasma menjadi struktur dinamik, seperti bendalir dan fleksibel.

Ketelapan membran plasma

Ketelapan membran plasma • Membran plasma adalah ketelapan memilih atau separa telap. • Ini bermakna bahawa

Membran plasma adalah ketelapan memilih atau separa telap. Ini bermakna bahawa membran plasma membenarkan hanya bahan- bahan tertentu untuk merentasi dan bukan bahan yang lain.

Dua faktor yang menentukan ketelapan sesuatu molekul merentasi membran plasma ialah:

(a) saiznya

  • (b) kekutubannya

Molekul-molekul yang bergerak secara bebas merentasi membran plasma ialah:

  • (a) molekul larut lemak seperti asid lemak, gliserol, bahan-bahan steroid

dan vitamin A,D,E dan K yang boleh larut dalam dwilapisan lipid dan bergerak merentasinya.

  • (b) molekul-molekul kecil bukan-polar (tidak bercas) seperti oksigen dan

karbon dioksida yang boleh bergerak melalui dwilapisan fosfolipid.

  • (c) air yang cukup kecil untuk bergerak antara dwilapisan fosfolipid atau

bergerak melalui liang-liang.

• Molekul-molekul yang tidak boleh bergerak secara bebas merentasi membran plasma adalah: (a) molekul-molekul besar, larut-air

Molekul-molekul yang tidak boleh bergerak secara bebas merentasi membran plasma adalah:

  • (a) molekul-molekul besar, larut-air dan asid amino yang tidak boleh bergerak

dengan senang melalui kawasan hidrofobik dengan membran plasma.

  • (b) Walau bagaimanapun, molekul-molekul ini boleh meresap merentasi

membran plasma dengan bantuan protein-protein pembawa

  • (c) Molekul-molekul kecil, larut air dan ion-ion seperti K + , Na + dan Ca 2+ yang

hanya boleh bergerak melalui membran plasma dengan bantuan protein liang.

Kenal pasti molekul-molekul yang boleh bergerak secara bebas merentasi membran plasma  Asid-lemak  Glukosa 

Kenal pasti molekul-molekul yang boleh bergerak secara bebas merentasi membran plasma

Asid-lemak Glukosa Asid amino Oksigen Karbon dioksida Vitamin E Air Ion K + Steroid Ion Ca+ Vitamin B

Boleh merentasi membran plasma

Tidak boleh merentasi membran plasma

   

SPM 2008 (Kertas 3-Soalan 2)

SPM 2008 (Kertas 3-Soalan 2) Membran Membran separa separa telap telap didefinisikan didefinisikan sebagai sebagai membran
Membran Membran separa separa telap telap didefinisikan didefinisikan sebagai sebagai membran membran yang yang membenarkan membenarkan
Membran Membran
separa separa
telap telap
didefinisikan didefinisikan
sebagai sebagai
membran membran
yang yang
membenarkan membenarkan
molekul molekul
tertentu tertentu
meresap meresap
melaluinya melaluinya
tetapi tetapi
tidak tidak
membenarkan membenarkan
peresapan peresapan
molekul-molekul molekul-molekul
lain. lain.
Peresapan Peresapan
molekul molekul
melalui melalui membran membran separa separa telap telap adalah adalah berdasarkan berdasarkan saiz saiz molekul-molekul molekul-molekul
tersebut. tersebut.

Berdasarkan maklumat di atas, rancang satu eksperimen dalam makmal

untuk mengkaji saiz molekul yang boleh meresap melalui membran separa

telap.

Perancangan eksperimen anda hendaklah meliputi aspek-aspek berikut:

Pernyataan masalah

Hipotesis

Pembolehubah

Senarai radas dan bahan

Teknik yang digunakan

prosedur

Cara data dipersembahkan

Susunan radas untuk mengkaji pergerakan bahan merentas membran separa telap 400 ml air suling 15 ml

Susunan radas untuk mengkaji pergerakan bahan merentas membran separa telap

Susunan radas untuk mengkaji pergerakan bahan merentas membran separa telap 400 ml air suling 15 ml

400 ml air suling

15 ml larutan glukosa + 15 ml ampaian kanji

Tiub visking

Eksperimen untuk mengkaji saiz molekul yang boleh meresap melalui Membran separa telap Prosedur 1. Rendamkan tiub

Eksperimen untuk mengkaji saiz molekul yang boleh meresap melalui

Membran separa telap

Prosedur

 

1.

Rendamkan tiub visking di dalam air selama 5 minit untuk melembutkannya.

Simpul dan ikatkan salah satu hujung tiub Visking dengan benang supaya tidak

bocor.

2.

Isi tiub visking dengan 15ml larutan glukosa dan 15ml ampaian kanji. Ikat dengan

ketat hujungtiub Visking satu lagi dengan benang.

3.

Bilas bahagian luar tiub visking dengan air suling.

4.

Isikan 400ml air suling ke dalam bikar.

5.

Masukkan tiub visking ke dalam bikar seperti yang ditunjukkan dalam Rajah dan

biarkan selama 40 minit.

6.

Selepas 40 minit, keluarkan tiub visking dan pindahkannya ke bikar yang kering.

7.

(a)

Titiskan setitis larutan dari bikar ke dalam titisan iodin dalam jubin putih

berlekuk. Rekodkan pemerhatian.

  • (b) Ulang langkah 7(a) untuk larutan dari tiub visking.

  • 8. Jalankan ujian Benedict terhadap larutan di dalam tiub visking dan larutan di dalam

bikar.

  • (a) Masukkan 2ml setiap larutan ke dalam tabung uji berasingan dan campurkan

1 ml larutan Benedict.

  • (b) Panaskan larutan tersebut di dalam kukus air selama kira-kira 5 minit dan

rekodkan perubahan warna.

Ujian Sampel Makanan

Ujian Sampel Makanan Uji untuk Reagen Prosedur Pemerhatian Inferens mengesan Kanji Larutan iodin 1 titik iodin

Uji untuk

Reagen

Prosedur

Pemerhatian

Inferens

mengesan

Kanji

Larutan iodin

1 titik iodin

Warna kuning

Makanan

ditambah

bertukar kepada

mengandungi

kepada

warna hitam

kanji

sampel

kebiruan (blue

makanan

black)

Gula penurun

Larutan

Tambahkan

Mendakan merah

Makanan

(glukosa)

benedict

1ml larutan

bata terhasil

mengandungi

benedict

gula penurun

kepada

sampel

makanan

Panaskan

larutan

tersebut di

dalam kukus

air selama 5

minit

PERGERAKAN BAHAN MERENTAS MEMBRAN PLASMA
PERGERAKAN BAHAN MERENTAS MEMBRAN PLASMA
Pengangkutan pasif
Pengangkutan pasif

Resapan ringkas

Resapan berbantu

Osmosis

Pengangkutan aktif

Kecerunan kepekatan

Kecerunan kepekatan

Kecerunan kepekatan

Resapan ringkas

Resapan ringkas • Proses ini tidak menggunakan tenaga oleh sel. • Resapan ringkas ialah pergerakan rawak

Proses ini tidak menggunakan tenaga oleh sel. Resapan ringkas ialah pergerakan rawak molekul atau ion dari kawasan berkepekatan tinggi ke kawasan berkepekatan rendah (menuruni kecerunan kepekatan) sehingga keseimbangan tercapai. Resapan ringkas dapat diperhatikan dalam cecair dan gas. Contoh: meletakkan hablur kalium manganat (VII) di dalam air.

▫ Molekul hablur bergerak dari kawasan berkepekatan tinggi ke kawasan berkepekatan rendah.

▫ Resapan akan berlaku secara berterusan sehingga kedua-dua jenis molekul tersebar sama rata ke seluruh larutan.

▫ Keseimbangan dinamik tercapai apabila kepekatan tidak lagi wujud.

Proses resapan kalium manganat (VII)

Proses resapan kalium manganat (VII)

Proses resapan kalium manganat (VII)
Proses Resapan Kalium manganat (VII) (molekul pewarna)

Proses Resapan

Proses Resapan Kalium manganat (VII) (molekul pewarna)
Proses Resapan Kalium manganat (VII) (molekul pewarna)
Proses Resapan Kalium manganat (VII) (molekul pewarna)

Kalium manganat (VII)

(molekul pewarna)

Osmosis

Osmosis • Proses pergerakan molekul air dari larutan berpekatan zat terlarut rendah (kepekatan molekul air tinggi)

Proses pergerakan molekul air dari larutan berpekatan zat terlarut rendah (kepekatan molekul air tinggi) ke larutan berkepekatan zat terlarut tinggi (kepekatan molekul air rendah) merentas membran separa telap. Osmosis penting kepada sel kerana sel memerlukan air mencukupi untuk berfungsi dengan baik.

Resapan berbantu

Resapan berbantu • Molekul kecil bercas seperti ion atau molekul berkutub yang tidak larut dalam lipid

Molekul kecil bercas seperti ion atau molekul berkutub yang tidak larut dalam lipid dan bersaiz besar seperti asid nukleik, asid amino dan glukosa tidak dapat bergerak merentas dwilapisan fosfolipid. Proses ini dinamakan resapan berbantu Molekul bergerak dari kawasan berkepekatan zat terlarut tinggi ke kawasan berkepekatan zat terlarut rendah. Tidak memerlukan tenaga kerana protein pembawa mengangkut molekul menuruni kecerunan kepekatan.

• Protein pembawa adalah khusus kerana setiap satu hanya boleh bergabung dengan molekul tertentu sahaja. •

Protein pembawa adalah khusus kerana setiap satu hanya boleh bergabung dengan molekul tertentu sahaja. Misalnya molekul glukosa hanya boleh bergabung dengan protein pembawa khusus untuk glukosa. Selepas proses penggabungan protein pembawa akan berubah bentuk untuk menggerakan molekul merentas membran plasma. Protein pembawa kembali ke bentuk asalnya dan bersedia untuk mengangkut molekul seterusnya. Protein liang membentuk liang atau terusan bagi membenarkan molekul kecil terlarut terutamanya ion bergerak melaluinya. Liang mempunyai ciri khusus yang hanya membenarkan ion khusus melaluinya.

Pergerakan bahan merentas membran plasma melalui pengangkutan aktif • Pengangkutan aktif ialah pergerakan bahan (ion dan

Pergerakan bahan merentas membran plasma melalui pengangkutan aktif

Pengangkutan aktif ialah pergerakan bahan (ion dan molekul) merantas membran plasma menentang kecerunan kepekatan, iaitu dari kawasan berkepekatan rendah ke kawasan berkepekatan tinggi dengan menggunakan tenaga metabolisme. Proses ini memerlukan bantuan protein pembawa dan tenaga untuk mengangkut bahan merentas membran plasma.

• Tenaga untuk pengangkutan aktif datangnya dari molekul ATP(Adenosina Trifosfat) yang dijana oleh mitokonria. • Protein

Tenaga untuk pengangkutan aktif datangnya dari molekul ATP(Adenosina Trifosfat) yang dijana oleh mitokonria. Protein pembawa mempunyai tapak aktif untuk bergabung dengan sesuatu molekul atau ion tertentu dan satu lagi tapak aktif untuk bergabung dengan molekul ATP. Tenaga ATP(adenosina trifosfat) terurai kepada ADP(adenosina difosfat) dan P. Proses penguraian ini membekalkan tenaga kepada protein pembawa untuk berubah bentuk dan untuk menggerakkan ion natrium merentas membran plasma.

Contoh pengangkutan aktif – pam natrium kalium • Protein pembawa dikenali sebagai pam. • Protein pembawa

Contoh pengangkutan aktif – pam natrium kalium

Protein pembawa dikenali sebagai pam. Protein pembawa memerlukan tenaga untuk menggerakkan bahan menentang kecerunan kepekatan. Pam natrium-kalium membantu mengekalkan kecerunan kepekatan dengan mengangkut ion natrium keluar sel dan ion kalium ke dalam sel.

Pengangkutan aktif dan pengangkutan pasif dalam organisma hidup • Pertukaran gas antara alveolus dan kapilari darah

Pengangkutan aktif dan pengangkutan pasif dalam organisma hidup

Pertukaran gas antara alveolus dan kapilari darah Akar rambut menyerap air dan garam mineral

Tulis perbezaan antara pengangkutan aktif dengan pengangkutan pasif Pengangkutan aktif Perbezaan Pengangkutan pasif Keperluan tenaga Kecerunan

Tulis perbezaan antara pengangkutan aktif dengan pengangkutan pasif

Pengangkutan aktif

Perbezaan

Pengangkutan

pasif

 

Keperluan tenaga

 

Kecerunan

 

kepekatan

Protein pembawa yang dikenali sebagai pam

Keperluan protein pembawa

Protein pembawa diperlukan untuk resapan berbantu

Penyerapan garam mineral oleh sel akar

Contoh

Resapan kalium manganat (VII)

3.2 PERGERAKAN BAHAN MERENTAS MEMBRAN PLASMA DALAM KEHIDUPAN SEHARIAN Persekitaran dalam sel haiwan dan sel tumbuhan

3.2 PERGERAKAN BAHAN MERENTAS MEMBRAN PLASMA DALAM KEHIDUPAN SEHARIAN

Persekitaran dalam sel haiwan dan sel tumbuhan

Setiap sel dikelilingi bendalir luar sel (bendalir interstis). Oleh itu, sel sentiasa mengalami proses osmosis. Pergerakan air merentas membran plasma bergantung pada kepekatan air dalam sel. Air bergerak dalam arah yang menyeimbang kepekatan air kepada kedua-dus belah sel.

Larutan isotonik

Larutan isotonik • Kepekatan zat terlarut di luar sel sama dengan kepekatan zat terlarut sel. Kesan

Kepekatan zat terlarut di luar sel sama dengan kepekatan zat terlarut sel.

Kesan larutan isotonik

Air meresap masuk ke dalam dan keluar sel pada kadar yang sama.

Jadi, dalam keadaan ini, pergerakan air meresap masuk dan keluar sel secara osmosis merentas membran plasma adalah seimbang. Isi padu dan bentuk sel tidak berubah

Larutan hipotonik

Larutan hipotonik • Kepekatan zat terlarut di luar sel adalah lebih rendah daripada kepekatan zat terlarut

Kepekatan zat terlarut di luar sel adalah lebih rendah daripada kepekatan zat terlarut sel.

Kesan larutan hipotonik

Ini menyebabkan terdapat pergerakan bersih air dari luar ke dalam sel.

Air masuk ke dalam sel secara osmosis, menyebabkan isipadu sel bertambah dan sel mengembang.

Larutan hipertonik

Larutan hipertonik • Kepekatan zat terlarut di luar sel lebih tinggi daripada kepekatan zat terlarut dalam

Kepekatan zat terlarut di luar sel lebih tinggi daripada kepekatan zat terlarut dalam sel.

Kesan larutan hipertonik

Ini menyebabkan berlaku pergerakan air bersih dari dalam sel ke luar sel. Air meresap keluar melalui proses osmosis. Isipadu sel dan tekanan dalam sel berkurang.

Tugasan Dalam Kumpulan

Tugasan Dalam Kumpulan • Kumpulan 1 : Bincangkan apakah yang terjadi kepada sel haiwan apabila berada

Kumpulan 1 : Bincangkan apakah yang terjadi kepada sel haiwan apabila berada dalam larutan isotonik. Lukiskan perubahan struktur sel.

Kumpulan 2: Bincangkan apakah yang terjadi kepada sel tumbuhan apabila berada dalam larutan isotonik. Lukiskan perubahan struktur sel.

Kumpulan 3: Bincangkan apakah yang terjadi kepada sel haiwan apabila berada dalam larutan hipotonik. Lukiskan perubahan struktur sel.

Kumpulan 4: Bincangkan apakah yang terjadi kepada sel tumbuhan apabila berada dalam larutan hipotonik. Lukiskan perubahan struktur sel.

Kumpulan 5: Bincangkan apakah yang terjadi kepada sel haiwan apabila berada dalam larutan hipertonik. Lukiskan perubahan struktur sel.

Kumpulan 6: Bincangkan apakah yang terjadi kepada sel tumbuhan apabila berada dalam larutan hipertonik. Lukiskan perubahan struktur sel.

Kesan sel tumbuhan & sel haiwan dalam larutan isotonik • Tiada perubahan isi padu dan bentuk

Kesan sel tumbuhan & sel haiwan dalam larutan isotonik

Tiada perubahan isi padu dan bentuk sel.

Kesan sel haiwan dalam larutan hipotonik • Air masuk ke dalam sel haiwan. • Sekiranya larutan

Kesan sel haiwan dalam larutan hipotonik

Air masuk ke dalam sel haiwan. Sekiranya larutan sangat hipotonik, sel haiwan seperti sel darah merah mengembang dan akhirnya meletus atau pecah.

Ini adalah kerana membran plasma adalah terlalu nipis untuk menahan tekanan osmosis yang tinggi dalam sel.

Pemecahan sel darah merah akibat tekanan osmosis dalam sel dikenali sebagai hemolisis.

Kesan sel tumbuhan dalam larutan hipotonik • Berbeza daripada sel tumbuhan, sel haiwan tidak pecah kerana

Kesan sel tumbuhan dalam larutan hipotonik

Berbeza daripada sel tumbuhan, sel haiwan tidak pecah kerana dinding selnya tegar.

Apabila sel tumbuhan dimasukkan ke dalam larutan hipotonik, air meresap secara osmosis dan memenuhi vakuol.

Vakuol sel mengembang.

Cecair dalam vakuol akan menekan sitoplasma dan menolak membran plasma ke dinding sel.

Sel dikatakan berada dalam tekanan segah.

Tekanan segah penting kerana memberi sokongan dan mengekalkan bentuk sel.

Kesegahan sel juga menyebabkan sel pengawal mengembang dan stoma terbuka untuk proses fotosintesis.

Kesan sel tumbuhan dalam larutan hipertonik • Air meresap keluar dari sel ke larutan hipertonik secara

Kesan sel tumbuhan dalam larutan hipertonik

Air meresap keluar dari sel ke larutan hipertonik secara osmosis.

Vakuol dan sitoplasma sel mengecut menyebabkan membran plasma menjauhi dinding sel. Proses ini disebut plasmolisis, iaitu pengecutan sitoplasma akibat osmosis. Sel dikatakan flasid, tumbuhan menjadi layu. Sekiranya plasmolisis berlaku secara berterusan, tumbuhan tersebut akan mati. Walau bagaimanapun, sel tumbuhan yang mengalami plasmolisis boleh menjadi segah semula jika dipindahkan ke dalam larutan hipotonik. Sel dikatakan mengalami deplasmolisis.

Kesan sel haiwan(sel darah merah) dalam larutan hipertonik • Air daripada sel meresap keluar melalui proses

Kesan sel haiwan(sel darah merah) dalam larutan hipertonik

Air daripada sel meresap keluar melalui proses osmosis. Isi padu sel dan tekanan dalam sel berkurang.

Sel tersebut akan mengecut dan sel darah merah dikatakan mengalami krenasi.