Rozdział II

Historia praw człowieka
1215 Magna Charta Libertatum – Wielka Karta Swobód wydana przez króla Anglii – "żaden wolny człowiek nie ma być pojmany ani uwięziony albo wyrzucony z posiadłości, albo proskrybowanym, ani wygnany lub innym sposobem pognębiony; i ani sami na niego nie wyruszymy, ani nikogo innego przeciw niemu nie wyślemy, jak tylko na podstawie legalnego wyroku równych jemu albo na podstawie prawa ziemskiego (...)" - teoria praw naturalnych jednostki John'a Locka  rozwinięcie idei praw człowieka :  1628 Petition of Rights  1679 Habeas Corpus Act  1776 Bill of Rights w stanie Wirginia  1789 Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela

Konstrukcja rozdziału
Zasady ogólne  Wolności i prawa osobiste  Wolności i prawa polityczne  Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne  Środki ochrony wolności i praw  Obowiązki

Wolność, prawo

Wolności- polegają na tym, że nikt, w tym władza publiczna nie może bez upoważnienia konstytucyjnego lub ustawowego ingerować w sferę swobody jednostki i w dokonywane przez nią wybory Prawa- polegają na tym, że jednostka może domagać się od innych podmiotów, w tym władzy publicznej określonych zachowań lub świadczeń na swoją rzecz

Zasady ogólne
Nienaruszalność godności człowieka (art.30)  Dopuszczalność jedynie ustawowych ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności (art.228)  Nienaruszalność istoty wolności i praw  Równość wobec prawa

Realizacja zasady równości:
 

     

Prawo do równego traktowania przez władze publiczne Zakaz dyskryminacji kogokolwiek w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym (art. 32, art. 53 ust. 1i2; art. 35; art. 37; art. 54 ust 1; oraz art. 233 ust.2) Równouprawnienie kobiet i mężczyzn (art.33) Równość prawa wyborczego Równy dostęp do kultury (art.6) Równouprawnienie kościołów i innych związków wyznaniowych (art. 25) Równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 68) Równy dostęp do wykształcenia (art. 70)

Nabywanie i utrata obywatelstwa polskiego (art. 34; art.137)  Zapewnienie praw mniejszością narodowym i etnicznym  Prawo do opieki ze strony RP obywateli za granicą  Korzystnie z konstytucyjnych praw i wolności

Środki ochrony wolności i praw

   

1. wynagrodzenie szkody jak została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej 2. sądowe dochodzenie naruszonych wolności i praw 3. zaskarżenie orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji 4. wniesienie skargi do Trybunału Konstytucyjnego 5. wystąpienie do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej

Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO)
jednoosoby urząd centralny, pełniący funkcję ombudsmana.  Urząd ten powstał w Polsce w 1987. Pierwszym rzecznikiem została prof. Ewa Łętowska. Obecnie działalność RPO reguluje Konstytucja RP i Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich. Rzecznik powoływany jest przez Sejm za zgodą Senatu na pięcioletnią kadencję. Rzecznik wypełnia 4 funkcje:  prewencyjną  diagnostyczną  kontrolną  kreującą Rzecznicy Praw Obywatelskich:  I kadencja: Ewa Łętowska - 1987 -1992  II kadencja: Tadeusz Zieliński - 1992 - 1996  III kadencja: Adam Zieliński - 1996 - 2000  IV kadencja: Andrzej Zoll - 2000 - 2006  V kadencja: Janusz Kochanowski -2006

Poczet Rzeczników

Systemy ochrony praw człowieka
Uniwersalny (ogólny, szczegółowy)  Regionalny (ogólny, szczegółowy)  Krajowy Uniwersalny: obejmuje wszystkie państwa Regionalny: odnoszą się do ludności zamieszkującej dany obszar

System uniwersalny ogólny
Karta Narodów Zjednoczonych  Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela (10 XII 1948) System prawny (tworzy prawa i obowiązki, tworzy system

implementacji (kontrola przestrzegania zobowiązań)

  

Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (1966) Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, socjalnych i kulturalnych (1966) Polska ratyfikowała w 1977

System uniwersalny szczegółowy

  

Chroni pewne kategorie podmiotów: kobiety, dzieci, uchodźcy Zwalczanie dyskryminacji, nieprzedawnianie zbrodni wojennych i zbrodnie przeciw ludzkości Konwencja o prawach politycznych kobiet (1953) Konwencja Praw Dziecka (1989)- Polska 1991 Konwencja o statusie uchodźców (1951)

Instytucje uniwersalne
ONZ: Komitet Praw Człowieka- Genewa; UNESCO; UNICEF (Fundusz Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom) Wysoki Komisarz ds. Praw Człowieka Wysoki Komisarz NZ do Spraw Uchodźców (UNHCR)

System regionalny (europejski)
Instytucje:  Rada Europy (1949)- Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (1950) Polska 1993; Karta socjalna (1961) Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu  Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE) 1994

System Unii Europejskiej
 

Europejski Rzecznik Praw Człowieka, instytucja w strukturach europejskich Rzecznik bada prawidłowość funkcjonowania instytucji i organów Wspólnoty Europejskiej (Komisja, Rada, Parlament) i przedstawia raporty Parlamentowi Europejskiemu. Nie zajmuje się działaniami organów sądowniczych. Wszczyna postępowania w większości przypadków na podstawie skargi, może także działać z własnej inicjatywy. Rzecznik praw obywatelskich Unii jest powoływany na okres kadencji parlamentu z prawem do reelekcji. Może on prowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie kierowanych do niego skarg. W wyniku śledztwa powstaje sprawozdanie skierowane do instytucji, której działalności dotyczy skarga. Ta instytucja w ciągu 3 miesięcy ma prawo zgłosić swe uwagi. Po ich rozpatrzeniu rzecznik przygotowuje końcowe sprawozdanie dla Parlamentu. Rzecznika wybiera Parlament Europejski. Pierwszym rzecznikiem był w latach 1995-2003 Fin Jacob Soederman; od 1 kwietnia 2003 funkcję tę sprawuje Grek Nikiforos Diamandouros.

Systemy regionalne - inne
Organizacja Państw AmerykańskichKonwencja praw człowieka -1969  Organizacja Jedności Afrykańskiej- Karta praw człowieka i ludów -1981

Organizacje pozarządowe (NGO’s)
  

 

Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża Amnesty International (1961) Międzynarodowa Helsińska Federacja Praw Człowieka (Komitet Helsiński, Fundacja Helsińska) Międzynarodowy Instytut Praw Człowieka Human Right Watch

Obowiązki
    

Wierność RP oraz troska o dobro wspólne Przestrzeganie prawa RP, Ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie Obrona Ojczyzny (służba wojskowa lub służba zastępcza) Dbanie o stan środowiska oraz odpowiedzialność za spowodowanie przez siebie jego zagrożenia