ZGHEDHJA KONSUMATORE DHE KERKESA

I. Zgjedhja racionale dhe vendimet e konsumatorit 
çdo subjekt vendimmarrës ekonomik përballet me

pamjaftueshmërinë e burimeve 
Edhe konsumarori si njëri ndër agjentët ekonomik ballafaqohet

me pamjaftueshmerin e burimeve (mjeteve monetare)

Ky kufizim monetar varet nga 
te ardhurat personale kurrente,  kursimet e mëparshme,  mundësitë për te marr hua etj. 
Ne kuadër te këtij kufizimi konsumatorët do te vendosin se

si ti përdorin sa me mirë mundësitë e tyre monetare.

Kur një konsumator do të blejë një produkt shtesë????? 
Një konsumator racional nuk do te blinte një produkt shtesë ne

qoftë se përfitimi shtesë qe ai parashikon te marr prej tij është me i vogël se shpenzimi shtesë për blerjen e tij.

II. Dobia marxhinale dhe kërkesa e konsumatorit. 
Me termin dobi kuptojmë masën e kënaqësisë qe

përfiton konsumatori nga konsumi i një produkti te caktuar. 
Duke shprehur konceptin e zgjedhjes racionale te

konsumatorit ne termat e dobisë munde te themi se: 

Zgjedhja konsumatore përcaktohet nga dobia

margjinale dhe jo nga dobia totale. 
Konsumatorët kërkojnë te maksimizojnë dobinë

totale, por ketë e bëjnë duke e krahasuar dobinë marxhinale me kostot marxhinale. 

Ekziston një prirje qe, kur rritet sasia e konsumit te

një te mire, eventualisht ne kushtet kur faktorët tjerë nuk ndryshojnë , dobia marxhinale e njësisë se fundit te konsumuar vjen vazhdimisht duke rënë. 
Kjo prirje njihet ne ekonomi si ligj i dobisë

margjinale rënëse.

Dobia totale dhe marxhinale
Numri i gotave te limonadës 0 1 2 3 4 5 0 6 11 15 18 20 Dobia totale (TU) (njësi dobie) Dobia marxhinale (MU) (njësi dobie)

6 5 4 3 2

TU (Dobia totale)

Dobia totale

a)
MU (Dobia marxhinale)

Sasia e limonadës

b) Sasia e limonadës

Numri i gotave te limonadës

Dobia marxhinal e (ne euro) 3 2.5 2 1.5 1

1 2 3 4 5

Çmimi
3 2.5 2 1.5 1

1

2

3

4

5

Sasia 

Në përgjithësi, konsumatorët do të vazhdojnë të

blejnë deri në momentin që dobia marxhinale (MU) e njësisë së fundit të blerë të barazohet me çmimin e produktit (P), pra MU=P 

Në realitetin e ekonomik konsumatorët ndodhën përballë shumë

alternativash dhe zgjedhja racionale kërkon balancimin e përfitimeve shtesë me kostot shtesë të këtyre alternativave të mundshme. 

Supozojmë se konsumatori ka si alternativa dy grupe te produkteve (A)

dhe (B), dhe përpjekja e tij është qe te zgjedh një kombinim optimal ndërmjet këtyre dy produkteve A dhe B kur niveli i te ardhurave të konsumatorit është X dhe atij i duhet që këtë shumë ta ndaj midis produkteve A dhe B 

Në qoftë se të dy produktet do të kishin të njëjtin çmim,

në përcaktimin e zgjedhjes do të bazoheshim vetëm në dobinë marxhinale. 
Kur njohim çmimin dhe dobinë marxhinale të të dy

produkteve krahasojmë përfitimet shtesë (dobinë marxhinale) me kostot shtesë (çmimin)

Dobia marxhinale për 1 euro te shpenzuar

!

Dobia marxhinale e produktit A Çmimi i produkti A

Njëjtë është situata edhe me produktin B: Dobia marxhinale për 1 euro te shpenzuar

!

Dobia marxhinale e produktit B Çmimi i produkti B

Dobia marxhinale e produktit A Dobia marxhinale e produktit ! Çmimi i produkti A Çmimi i produkti

Dobia marxhinale e A Çmimi i A ! Dobia marxhinale e Çmimi i 

Tejkalimi i përfitimit total (shumes se dobive marxhinale) ndaj

kostove totale (sasi e blere x çmim), quhet teprice e konsumatorit. 
Shembull:  Me çmimin 10 euro për njësi, do te kërkohen 100 njësi, ne

njësinë e 100-te çmimi është i barabarte me dobinë marxhinale. Por çdo njësi para njësisë se 100-te vlerësohet me shume nga blerësi. Për shembull, njesia e 50-te vlerësohet me 12 euro, ose 2 euro me shume nga sa paguajnë ne fakt blerësit.

Teprica e konsumatorit
Çmimi
14 12 10 8 6 4 2

E

A

B
D

50

100

150

Sasia

III. Zgjedhja konsumatore dhe ligji i kërkesës 
Sipas te ligjit te kërkesës, kur çmimi i produktit ulet, blerësit

do te kërkojnë një sasi me te madhe te tij. 
Sasia e produkteve qe konsumatori munde te blejë me te

ardhurat e tij monetare, ose dobia totale e siguruar nga blerjet e produkteve me këto te ardhura quhet e ardhur reale. 
Rritja e sasisë se produktit te blere, e shkaktuar nga një

rritje e te ardhurave reale, quhet efekt i te ardhurave. 
Ndryshimi ne sasinë e blere te produktit, i shkaktuar nga

një ndryshim i çmimit relativ, duke mbajtur konstante te ardhurat reale, quhet efekt i zëvendësimit.

IV. Analiza ordinaliste e zgjedhjes konsumatore 
Sipas kësaj teorie është e rëndësishme, vetëm

renditja e preferencave që kanë konsumatorët për produktet që mund të zgjedhin. 

Le ta shohim më nga afër këtë teori.

Tabela 4.3: Zona indiferente për produktet x dhe y

Kombinimi X A B C D 1 2 3 4

Produktet Y 6 3 2 1.5

Figura 4.4: Kurba e indiferencës për produktet x dhe y

y

6 5 4 3 2 1 1/2

1 2 3

4

x 

Kemi thënë se zgjedhja midis dy produkteve varet nga vlera

relative që blerësi i jep sasive shtesë të secilit prej tyre. 
Për të matur këtë vlerë relative, përdoret koncepti i normës

marxhinale të zëvendësimit (MRS), që mat sasinë e një produkti (për shembull produkti y) që blerësi është i gatshem të sakrifikojë ( y), për të marrë një njësi shtesë të një produkti tjetër, x ( x), duke mbajtur konstante dobinë totale. Pra, 

MRS

(y (x

Figura 4.5: Harta e indiferencës

y 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 U2 U3 6 x

U1 5

Drejtëza e buxhetit 
Supozojmë se të ardhurat (m) të konsumatorit janë 60 euro

dhe i shpenzon për të blerë dy produkte x dhe y, çmimet e të cilave janë përkatësisht  Px =15 euro/njësi dhe  Py = 10 euro/njësi. 

Nga të dhënat e tabelës ndërtojmë drejtëzën e

buxhetit e cila matematikisht paraqitet: Qx x Px + Qy x Py = m

Tabela 4.4: mundësitë alternative të konsumit të produkteve X e Y

Situata M . . . N

Produktet X 4 3 2 1 0

Produktet Y 0 1.1/2 3 4.1/2 6

Drejtëza e buxhetit

y 6 5 4 3 2 1

N

M
1 2 3 4 5 6 x

Zhvendosje të drejtëzës së buxhetit

y 6 5 4 3 2 1

N1 N

1 x

M` 2

M 3

M1 4

M`` 5 6

7 

Për të përcaktuar zgjedhjen optimale ballafaqohen

preferencat me mundësitë. 
 Në figurën 4.8 paraqitet ky ballafaqim i tyre.  Konsumatori është i lirë të lëvizë në drejtëzën e

buxhetit dhe të pozicionohet në atë pikë që i siguron atij kënaqësinë më të madhe, duke shfrytëzuar mundësitë që ka, pra duke shpenzuar të gjitha të ardhurat e tij

Zgjedhja optimale

y 6 5 4 3 2 1 1 N c B U2 U1 6 x

a 2 3 M 4

U0 5 

Midis tre kombinimeve të mundshme të paraqitura në figurë (a, B,

c), kombinimi në pikën B është më i miri, sepse ndodhet në kurbën e indiferencës më të lartë të mundshme. 
Në pikën B pjerrësia e drejtëzës së buxhetit është e barabartë me

pjerrësinë e kurbës së indiferencës. 
Pjerrësia e kurbës së indiferencës paraqet gjithashtu raportin e

dobive marxhinale (në vlerë absolute), ndërsa pjerrësia e drejtëzes së buxhetit paraqet raportin e çmimeve (në vlerë absolute). Pra, në ekuilibër do të kemi:

MUx Px ! MUy Py

MUx MUy ! Px Py 

Në qoftë se ndryshojnë të ardhurat e konsumatorit ose çmimet

produkteve, do të ndryshojë edhe zgjedhja optimale 
Le të shohim më nga afër rastin e ndryshimit të çmimit të

njërit prej produkteve, për të evidentuar efektin e zëvendësimit dhe efektin e të ardhurave në ndryshimin e sasisë së kërkuar të produktit që i ndryshon çmimi

Efekti i zevendesimit dhe efekti i të ardhurave
y a a1 E0 E1 E2

b q0 q1 q2

b1

U1

U2 l x

Përfitimi i kurbës së kërkesës
y a E0 E2 U1 b q0 P P0 P1 E0 E2 Kurba e kërkesës q0 q2 sasia e x q2 l x

U2

Ju mbetet vetëm për të lexuar

Fund