You are on page 1of 29

Fusha e Kurrikuls

Kurrikula

si fush studimi sht karakterizuar si e pakapshme dhe e


ngatrruar,por ne duhet t ndrgjegjsohemi se kurrikula si fush studimi sht
vendimtare n mbarvajtjen e shkollave por t gjith shoqris.
Nse kurrikuln e vlersojm n kuptimin e ngusht si nj list lndsh q
msohen n shkoll,por dhe n kuptimin e gjer t prvojave q krkojn
individt pr pjesmarrje t plot dhe reale n shoqri,nuk mohohet se kurrikula
ndikon tek t gjith,jo vetm arsimtart dhe kurrikularistt por tek shoqria n
prgjithsi.
Jan shkruar shum libra pr kurrikuln por ka ende paqartsi,sidoqoft me kt
kurs leksionesh nuk synojme te sqarojm paqartsit por t thellojm t
kuptuarit e paradigms s ktij aspekti.
Ne duhet t kuptojm se kurrikula sht produkt dhe rezultat I shoqris
njerzore.
Shoqria sot sht dinamike dhe shpesh antart e saj cfaqin pasiguri dhe
paqartsi,prandaj edhe kurrikula pasqyron paqartsi t tilla.
Se cfar kuptojm me kurrikul,cfar grsheton ajo,kush prfshihet n ndrtiminn
e kurrikuls dhe kujt I shrben ajo,t gjitha kto kuptohen m s miri duke
analizuar konceptin e kurrikules n nj konteks t gjr.
Prandaj kurrikuln e studiojm n kuptimin e metods dhe t prkufizimit.
Kt panoram t gjr t kurrikuls e paraqesim duke qn t vetdijshm se
ne si autor dhe ju si lexues jemi krejtsisht t prfshir n sistemin dinamik t
saj

Metodat e kurrikuls
Metoda

e kurrikuls prfshin nj qndrim gjithprfshirs ose gjith-orientues.


Ajo mpleks bazat e kurrikuls,lmet e kurrikuls si dhe parimet teorike dhe
praktike t kurrikuls.
Meoda shpreh nje pikpamje pr zhvillimin dhe hartimin e kurrikuls,pr rolin e
nxnsit, t msuesit dhe t specialistit t kurrikuls,prcaktimin e
objektivave t kurrikuls si dhe cshtjet e rndsishme q duhen t
shqyrtohen.
Metoda pasqyron pikpamjet tona pr shkolln dhe shoqrin.Duke kuptuar
qndrimin e nj njeriu ndaj kurrikuls dhe metodn mbi sunduse t shkolls
ose t komunitetit t shkolls ku punon ather mund t arrijm n
prfundimin nse pikpamja etij bie ose jo ndesh me pikpamjet zyrtare t
institucionit.
Shpesh arsimtart nuk kan nj metod t vetme por ata ndikohen nga
shum metoda.
Metodat e kurrikuls jan pes,tre t parat mund t klasifikohen si teknike ose
shkencore dhe dy t fundit si jo teknike ose jo shkencore.
Metodat teknike, shkencore pasqyrojn metoda shkollimi t zbatuara dhe
zyrtare.Kto metoda shqyrtohen brnda kampit pozitivis ose modern.
Metodat jo teknike ose jo shkencore kan prirjen ti kundrvihen praktikave t
zyrtarizuara t arsimit,kto pasqyrojn pikpamjet e postpozitivistve.

Metoda Bihevioriste
Kjo

sht metoda m e vjetr dhe kryesore e kurrikuls.E ka zanafilln n universitetin


e Cikagos(nga Bobi deri te Tileri dhe Taba)
Zakonisht n themel qndron nj plan prandaj quhet plan-program ose
dokument.Prmbajtja e saj dhe veprimtarit renditen pr tiu prgjigjur objektivave
kurse rezultatet e t msuarit vlersohen n lidhje me synimet dhe objektivat.
Kjo metod sht zbatuar gjat dy t tretave t shek.njzet dhe shrben si pik
referimi pr t krahasuar metodat e tjera t kurrikuls.
Metoda Bihevioriste nisi me iden e rendimentit,nn ndikimine bisnesit,industris.Cdo
puntor n fabrik paguhej sipas rendimentit,pra sasis s prodhuar pr nj periudh t
caktuar kohe.
Funksionimi me rendiment I shkollave dhe I institucioneve shoqrore,e quajtur nga
kritikt Teoria e makinsu b objektivi kryesor q n vitet 1920.
Shpesh rendiment n shkolla do t thoshte eliminim I klasave t vogla,uljen e
shpenzimevepr pagat e msuesve dhe uljen e numrit t administrats.
Objektivat do ti bnin shkollat dhe hartimin e kurrikulave m shkencore.
Bobi ishte I pari q zhvilloi teorin e objektivave q vitet 1920,por I takoi studiuesit
Tiler ti zhvilloi objektivat biheviorist,pra t mos ishin aq t imt dhe t
ngurt,teknikat themelore t kurrikuls, msimdhnies dhe t vlersimit u shkrin n
nj plan t vetm.
Sot ka pak biheviorist t mirfillt.
Nxnsit e vn n jet kurrikuln dhe reagojn ndaj saj n mnyra t vecanta,q
varen nga interpretimet kulturore dhe veprimtarit e mparshme jetsore t tyre.
Nj ngacmim nuk ngjall t njjtin reagim tek cdo njeri.
Kjo metod ka rritur popullaritetin e saj si mjet per krijimin e programe msimore.

Metoda menaxheriale
Kjo

metod e merr shkolln si sistem shoqror,pra nxnsit,


msuesit,administratort dhe specialistt e kurrikulave
ndrveprojn n prputhje me norma t caktuara.
Arsimtart q mbshteten n kt metod e planifikojn kurrikuln
n drejtim t programeve,orareve,hapsirs,burimeve,pajisjeve dhe
personelit.
Kjo metod I kushton rndsi zgjedhjes, organizimit dhe mbikqyrjes
s njerzve t prfshir n vendimet pr kurrikulat si dhe
komunikimit me ta.
Si degzim I metods bihevioriste edhe metoda menaxheriale
mbshtet n nj plan,n parime racionale,dhe n hapa logjik por jo
n metodat bihevioriste,kjo prqndrohet m tepr n aspektet
mbikqyrse dhe administrative t kurrikuls vecanrisht n procesin
organizativ dhe t zbatimit.
Specialisti I kurrikuls mendohet t jet zbatues dhe jo teoricien,ai
lehtson procesin e ndryshimit n shkollat q jan prfshir n
reformn arsimore.
P.sh.n rast se shkolla e v theksin tek tre R-t,specialisti I
kurrikuls parashikon planet prkatse.

Metoda menaxheriale
Detyrat

e specialistit t kurrikuls:
1.Ndihmon n zhvillimin e objektivave arsimor t shkolls.
2.Planifikon kurrikuln bashk me nxnsit,msuesit,prindrit,administratort.
3.Harton programe studimore sipas viteve shkollore.
4.Planifikon ort msimore dhe orarin e shkolls.
5.Ndihmon personelin e shkolls n hartimin e objektivave.
6.Pregatit udhzues kurrikule pr msuesit.
7.Pregatit planet e reja msimore.
8.Ndihmon n przgjedhjen e teksteve msimore.
9.Organizon dhe przgjedh mjetet msimore.
10.Ndihmon msuesit n zbatimin e kurrikuls n klas.
11.Nxit risit dhe dhe ndryshimin n kurrikul.
12.Kryen hulumtime n fushn e kurrikuls.
13.Harton standarte pr vlersimin e kurrikuls dhe msimdhnies.
14.Planifikon programe pr zhvillimin e personelit.
15.Punon me mbikqyrsit,drejtuesit,personelin burimor dhe specialistt e tekniks
arsimore.
Kjo metod I ka rrnjt n modelet administrative n fillim t viteve 1900.
Kta ishin m pak t interesuar pr prmbajtjen se sa ndaj organizimit dhe zbatimit.
Sot shum nga idet tonat rejapr reformn dhe ristrukturimin e shkolls I kan
rrnjt n idet e ndryshimit dhe risive q karakterizuan vitet 1950-60.
Sot vihet re rritja e rolit te drejtorit dhe inspektorit si udhheqs t kurrikuls.

Metoda e sistemeve
Q

t kalosh nga organizimi I njerzv dhe I politikave n organizimin e


kurrikuls n sistem nuk sht hap I madh.
Metoda e sistemeve u ndikua nga teoria e sistemeve,analiza e sistemeve
dhe inxhinieria e sistemeve n vitet 1950-60.
Xhorxh Boshamb ishte I pari q prshkroi teorin kurrikulare t
sistemeve.Ai I ndau teorit e arsimit n pes teori t mdha me rndsi t
barabart:1.administrimi,2.kshillimi,3.kurrikula,4.msimdhnia dhe
5.vlersimi.
Shum prof.t arsimit nuk e pranojn nocionin e teorive t barabarta.p.sh
Specialistt e kurrikulave e shohin kurrikuln si sistem madhor ndrsa
fushat e tjera t prafrta si procesi arsimor,msimdhnia dhe mbikqyrja
shihen si nnsisteme q ndihmojn zbatimin e kurrikuls.
Boshamb u prpoq q t shprehte se pes teorit e para t arsimit
zbatohen n ato fusha t dijes q idet I marrin nga bazat e
arsimit:psikologjia,filozofia,sociologjia,historia dhe kshtu me radh.
Specialistt e kurrikuls interesohen si trajtohet kurrikula n t gjitha
programet dhe n fushat e prmbajtjes,n cfar mase kurrikula pasqyron
strukturat organizative t sistemit t shkolls,nevojat dhe formimi I
pjesmarrsve,,si dhe metodat e ndryshme per ndjekjen dhe vlersimin e
rezultateve
Planifikimi afat gjat shkrihet me planifikimin afat shkurtr ose t rastit.

Metoda akademike
Kjo

metod e quajtur dhe tradicionale,tenton t analizoj dhe sintetizoj


qndrimet,drejtimet dhe konceptet kryesore t kurrikuls.
Kjo metod I ka rrnjt n veprate filozofve dhe intelektuale t studiusve si Xhon
Djui,Henri Morrison dhe Boid Bode.
Ajo u prhap n vitet 1930-50,gjat ksaj periudhe fusha e kurrikuls u b
gjithprfshirse,sepse librat e botuar grumbulluan njohuri dhe material t madh
pr kurrikuln.
Pas viteve 1950 interesi kryesor pr kurrikuln u prqndrua tek struktura e
disiplinave dhe metodat cilsore.
Kshtu metoda akademike e humbi pak shklqimin,sot specialistt e kurrikuls e
shohin kurrikuln nga nj knd poatmodernist.
Sot vmndja sht prqndruar n t kuptuarit se si mund t ndrtohet,t
zbrthehet dhe pastaj t rindrtohet dija dhe si ndikojn kto veprimtari n
zhvillimin e kurrikuls.
Metoda akademike e kurrikuls zgjeron prqndrimin ton prtej lnds dhe
pedagogjis.
Akademikt trajtojn tema t shumta themelore,zakonisht
historike,filozofike,shqrore dhe politike.
Kjo metod trajton fusha t pa prfshira n veprimtarin e kurrikuls sic jan
feja,psikoterapia,kritika letrare,gjuhesia,q pr shum arsimtar duken si fusha t
huaja.
Sot shum shkenctar pohojn se fusha e kurrikuls I ka rrnjt n gjith realitetin
dhe duhet t prfshij gjith jetn n trsin e saj nga lindja deri n vdekje.

Metoda humaniste
Disa

studiues mendojn se metodat q folm m lart jan shum


teknokratike dhe t ngurta.
Sipas tyre specialistt e kurrikuls harrojn aspektet individuale dhe
shoqrore t kurrikuls dhe msimdhnies,shprfillin aspektet
artistike,fizike dhe kulturore t lnds.
Kjo pikpamje I ka rrnjt n filozofin prparimtare dhe n lvizjen e
prqndruar tek fmija n fillim t viteve 1900.
Kjo prirje fitoi shtytje n vitet 1940-50 me zhvillimin e psikologjis s
fmijs dhe psikologjis humaniste.
Nga kjo metod kan lindur nj sr veprimtarish pr
kurrikulat,kryesisht n arsimin 9-vjecar,prfshir msimet e
mbshtetura n prvojat jetsore,lojrat me grupe,projektet n
grupe,veprimtarit artistike,dramatizimin,udhtimet n
terren,siprmarrjet shoqrore etj.
Kto veprimtari prfshijn zgjidhjen krijuese t problemeve dhe
pjesmarrjen aktive t nxnsve.
Ato e vendosin theksin n socializimin,n prshtatjen e jetess nga
nxnsit dhe n lidhjet m t forta familjare,komunitet-shkoll.
Ato prfaqsojn shkolln ideale t dijetarve si Parker,Djui,Kilpatrik etj.
Dhe llojet e veprimtarive q kta studiues zbatuan n praktik.

Metoda humaniste
Nga

metoda humaniste burojn teori t ndryshme pr zhvillimin e kurrikuls


dhe metoda e kurrikuls e prqndruar tek fmija
Kurrikula zyrtare nuk sht e vetmja q duhet t merret parasysh t vlefshme
jan dhe kurrikulat e padukshme.
Kjo metod merr parasysh fmijn fmijn n trsi dhe jo vetm aftsin
njohse
Teorive humaniste u vihet nganjher theks m shum se teorive bihevioriste
dhe teoris s njohjes.(Muzika,artet,edukimi I shndetit dhe shkencat
humane jan po aq t rndsishme sa shkencat.
Specialistt e kurrikuls q mbshtesin kt metod,shprehin besim t madh
n vep.shoqrore si dhe n t msuari nprmjet bashkpunimit,t msuarit
t pavarur dhe t msuarit n grupe t vogla.
Ky besim sht m I vogl tek t msuarit konkurrues t sunduar nga
msuesi dhe n grupe t mdha.
Komitetet e kurrikuls ndrtohen nga poshte lart dhe jo nga lart-posht,dhe
nxnsit ftohen shpesh n takimet pr kurrikuln.
Kjo metod fitoi popullaritet n vitet 1970 kur arsimi I hapur dhe arsimi
alternativ u bn pjes e lvizjes pr reforma n arsim.
Por kjo metod ka pak mbshtets,sot akademikt mendojn se n shek e ri
krkohen njerz t mendimit dhe jo njerz t ndjenjave.
Pra nxnsve tu krkohet nj baz e mir e lndve akademike formuese.

Rikonceptualistt
Prfaqsojn

nj metod q prbn zgjerim t orientimit humanist.


Ata vijn n fushn e kurrikuls t prqndruar n cshtjet m t
mdha ideologjike dhe morale t arsimit dhe edukimit(jo vetm t
kurrikuls).
Ata prqndrohen m shum tek t kuptuarit e kurrikuls se sa tek
zbatimi.Zhvillimi I kurrikuls sht nj sistem I
hapur,prqndrohen n ndrveprimin e kurrikulave me forcat
politike,ek,shoq,kulturore dhe artistike.
Shkolla prbn nj aspekt t shoqris sht trsisht pjes e
realitetit,qllimi I saj nuk sht tia prshtas nxnsin realitetit por
ta bj t aft t shndrroj veten dhe shoqrin.
Ata mendojn se kurrikulat sot duan t ruajn rendin q sht
statik dhe shtyps,ndrsa shkolla dhe kurrikula duhet t ekzistoj
pr ta ndryshuar at.
N fakt kjo rrym I ka rrnjt tek rikonstruksionizmi .
Ndoshta ajo q I dallon kta sht vendosmria e qndrimeve t
tyre politike dhe ideologjike.
Ata bien n kurthin e nj prshkrimi prgjithsues politik dhe
social.

Prkufizimi I kurrikuls
Lidhur

me kurrikuln mund t vecohen pes pikpamje ose


prkufizime themelore.
1.Kurrikula mund t prkufizohet si plan ose nj dokument I
shkruar,q prfshin stradegjit pr arritjen e objektivave ose
t qllimeve t dshiruara.
Ky kendvshtrim I prhapur nga Ralf Tileri dhe Hilda Taba
prfaqson nj pikpamje lineare t kurrikuls.
Pjesa m e madhe e bihevioristve ,disa prfaqsues t
metods menaxheriale dhe mbrojtsit e sotm t metods
s sistemeve e pranojn kt prkufizim.p.sh.
Seilor e prkufizonsi nj plan pr sigurimin e disa
mundsive t t msuarit pr njerzit q do t arsimohen
Ndrsa David Prat shkruanKurrikula sht nj trsi e
organizuar piksynimesh pr arsimin dhe formimin zyrtar
Xhon Uaills dhe Xhozef Bondi e shohinkurrikuln si plan pr
t msuarit,ku objektivat prcaktojn se cfar lloj t msuari
sht I rndsishm.

Prkufizimi I kurrikuls
2.Kurrikula

mund t prkufizohet gjrsisht si fusha q trajton


prvojat e nxnsit.
Kjo pikpamje quan pjes e kurrikuls cdo gj brenda
shkolls,madje dhe jasht saj(pr sa koh ajo planifikohet.)
Ajo I ka rrnjt n prkufizimin q I bn Djui prvojs dhe
arsimit,kurrikula prfaqsont gjitha prvojat q fmijt
prfitojn nn udhzimin e msuesve.
Specialistt humanist t kurrikuls I prmbahen ktij
prkufizimi,Kurikula prbhet nga prvojat e vazhdueshme t
fmijve nn orientimin e shkolls.
Ajo sht nj mjedis I vecantq I ndihmon fmijt t arrijn
vet realizimin nprmjet pjesmarrjes aktive brenda shkolls.
Eisner v n dukje:kurrikula sht nj program q shkolla u
ofron nxnsve t saj.
Kurrikula prfshin t gjitha prvojat q prftojn individt nga
nj program arsimor q sht planifikuar n lidhje me teorin
dhe krkimin ose praktikn e shkuar e t sotme prof.

Prkufizimi I kurrikuls
T

tre prkufizimet e tjera ndodhen midis ktyre dy


prkufizimeve t prgjithshme.
3.Kurrikula mund t vlersohet si nj sistem pr
trajtimin e njerzve dhe t proceseve,ose pr
organizimin e personelit dhe t procedurave pr
zbatimin e ktij sistemi.
Sistemi mund t jet linear ose jo lonear.
Sistemi linear buron nga nj pikpamje e thjesht q
nj proces ose mekanizm synon arritjen e qllimit
t dshiruar.
Sistemi jo linear e lejon specialistin e kurrikuls t
ket hapsir veprimi t ndrhyj n pika t
ndryshme t modelit.
Shum kurrikularist menaxherial dhe t
sistemeve mbshteten n kt prkufizim.

Prkufizimi I kurrikuls
4.Kurrikula

mund t shihet edhe si fush studimi me bazat e saj,lmet e veta t dijes,


si dhe me hulumtimin,teorin,parimet dhe specialistt e vet pr interpretimin e ksaj
dije.
Diskutimi pr kurrikuln sht zakonisht akademik dhe teorik,jo praktik dhe trajton
ceshtje t mdha historike,filozofike ose shoqrore.Shpesh akademikt mbshtesin
kt pikpamje.
5.Kurrikula mund t shqyrtohet n lidhje me
lndn(matem.,shkenca,anglisht,historine etj.)ose prmbajtjen(mnyrn se si e
organizojn dhe si e prvetsojn informacionin).
Kur flasim pr lndn ose prmbajtjen duhet t kemi parasysh edhe nivelet,sipas
viteve shkollore.
Nga ky kndvshtrim theksi vihet n faktet,konceptet dhe prgjithsimet e nj lnd
t vecant ose grupi lndsh,prkundrejt koncepteve dhe parimeve t prgjithshme
t prpilimit t kurrikuls.
Ktij prkufizimi nuk I prmbahet asnje metod,ndrkoh q cdo metod kurrikule
duhet t mbshtetet n kt prkufizim.
Boshamb pohon se vetm prkufizimet q prfshijn nj plan,sistem dhe fush
studimi,prfaqsojn prdorime kyce ose t prligjura t fjals kurrikul.
Por dhe dy prkufizimet e tjera q kan t bjn me prvojat dhe lndt prputhen
me teorin dhe praktikn e mir.
Pr arsye se shkollat n t gjith vendin e zhvillojn kurrikuln n drejtim t lndve
dhe t viteve t ndryshme shkollore krijohet prshtypja se kurrikula duhet par n
lidhje me kt prkufizim.
Fakti q zbatuesit e prdorin kt form kurrikule cdo dit dhe teoricienet rrall .

Sfidat e prkufizimit
Pra

sic pam ka shum prkufizime pr kurrikuln dhe kjo pr disa


shkakton paqartsi.
N t vrtet kjo mori prkufizimesh tregon dinamizmin e zrave t
shumllojshm n kt fush.
Njeriu duhej t shqetsohej po t kishte vetm nj z q do t paraqiste
nj paradigm dhe do t binte dakort pr nj kurrikul t vetme.
Debatet lidhur me prkufizimin krkojn kohn dhe energjin pr trajtimin
e cshtjeve dhe t problemeve themelore.
Sa m I prpikt prkufizimi I kurrikuls dhe sa m shum t mbshtetemi
n nj plan a dokument t parakonceptuaraq m e madhe sht prirja pr
t harruar,shprfillur apo anashkaluar faktor t rndsishm lidhur me
msimdhnien dhe t msuarit sepse kta faktor nuk jan pjes e planit
t shkruar.
Sic v n dukje DollCdo shkoll ka nj kurrikul t shkruar,t pranuar
zyrtarisht,por ajo ka edhe nj t till t paplanifikuar,jozyrtare t
fshht,q duhet t merret parasysh.
Kurrikula zyrtare e planifikuar prqndrohet tek qllimet,objektivat,lnda
dhe organizimi I msimdhnies.
Kurrikula e paplanifikuar jozyrtare ka t bj me veprimin e ndrsjellt
psikologjik ndrmjet nxnsve dhe msuesve,vecanrisht me
ndjenjat,qndrimet dhe sjelljet e tyre.

Sfidat e prkufizimit
Nse

marrim parasysh vetm kurrikuln zyrtare t paraqitur n nj dokument t


shkruar ose nse jemi tepr kshillues n metodn q prdorim n dhnien e
udhzimeve nga ana jon ka t ngjar q t shprfillim pasojat e shumta
pozitive dhe negative q mund t shkaktohen prej ksaj.
Ne mund t mos arrijm ta kuptojm fuqin e kurrikuls jo zyrtare,t asaj pjese
q edhe pse nuk sht e shkruar,sigurisht q do t msohet nga nxnsit.
Duke prkufizuar tepr ngusht kurrikuln nuk arrijm t njohim at q Eisner e
quante kurrikula e padukshme, dhe cfar msojn nxnsit prej saj.
Kurrikula e padukshme ka t bj me lnd dhe prvoja q nuk jepen nga
msuesit,as prvetsohen nga nxnsit por t gjith e din q ekzistojn.
Lnd si vallzimi,drejtsia shpesh lihen jasht dhe zvndsohen me lnd
themelore,shkencat natyrore dhe shoqrore.
Jo rrall nxnsit nxjerrin msime m t fuqishme nga kurrikulat e padukshme.
Shpesh nxnsit mund t msojn t mos e plqejn shkolln ,jo vetm pr at
q lihet jasht por dhe pr mnyrn se si jepen lndt e prfshira.
Nxnsit msojn matematik por mund t msojn dhe t mos e plqejn at.
Cshta sht se ne nuk duhet t jemi shum t rrept ose t mbyllur n
prpjekjen pr t mbushur t gjitha hapsirat.
Arsimi prfshin shum njerz t ndysh dhe nuk mund t planifikoj
paraprakisht gjithcka.
Po dhe nj prkufizim I gjr, I llojit t cadrs, si prmbledhs I prvojave t
shkollave bhet tepr I vshtir,sic bhet dhe ndarja e saj nga fush.e tjera

shtje t prgjithshme t prkufizimit t kurrikuls

Edhe

cshtjet e prmbajtjes s lnds kan rndsine e tyre.


A sht e prshtatshme t flitet per nj kurrikul t lndve shoq.ose t matematiks?
A ka parime t prgjithshme kurrikula q zbatohen pr t gjitha lndt apo parime t
vecanta pr lnd t vecanta?
Deri n cfar mase lnda sht cshtje e zgjedhjes nga nxnsi,profesionale apo nga
prindi?
Aduhet t prcaktohet ajo nga komuniteti,shteti apo kombi?
Si duhen organizuar lndt?
Cpjes e lnds duhet konsideruar e prgjithshme,e specialitetit apo si fakultative?
Cili sht raporti mes lndve t prgjithshme dhe fakultative?
Cili sht theksi q duhet t vn mbi faktet,konceptet dhe parimet e lnds?
Boshamp shkruante:Qndrimi q mban njeriu n lidhje me prmbajtjen e kurrikuls
do t ket ndikim t pashmangshm n teorin e planifikimit.
Cshtjet e tjera kan t bjn me njerzit:
Cilt jan pjesmarrsit kryesor?
Deri n cmas duhet t prfshihen nxnsit,prindrit,antart e komunitetit n
planifikimin e kurrikuls?
Prse drejtuesit e shkollave dhe administratort marrin m shum prgjegjsi se
specialistt e kurrikulave?
Cfar roli kan hulumtuesit dhe zbatuesit n ndrtimin e kurrikuls?

Pyetje themelore
Shtrimi

I pyetjes s duhur ka rendesi vendimtare per zgjidhjen e


problemeve n lidhje me kurrikuln dhe n prcaktimin e
koncepteve,parimeve dhe metodave krkimore themelore t ksaj fushe.
Nse shtrojm pyetje t gabuara dhe prgjigjet q vijojn kan pak vler.
Lista e par e pyetjeve themelore u formulua nga nj komitet I famshm
prej 12 antarsh n vitin1930,I kryesuar nga Harold Hag.
Ky grup specialistsh hartoi 18 pyetje themelore q shrbenin si baz pr
shqyrtimin e ceshtjeve dhe t problemeve t kurrikuls pr at epok.
Nj numr tjetr pyetjesh u prezantuan 50 vjet m von.
T dy grupet e pyetjeve prqndrohen n rolin e shkolls n
shoq.amerikane,n vendin dhe funksionin e lnds,n metodat dhe
materialet pr lehtsimin e t msuarit,n rolin e specialistit t
kurrikuls,n msimdhnien dhe mbikqyrjen,si dhe n nivelet shtetrore
t hartimit t kurrikuls.
M e rndsishmja sht se kto pyetje prcaktojn ate q Tiler e quante
racionalja e kurrikuls,dhe q Shubert pohoi se ishte paradigma q
prcakton se si mund t realizohet hulumtimi n fushn e kurrikuls.
Duke shtruar kto pyetje t llojit cfar dhe si,specialistet e kurrikuls
mund t prshkruajn teori,koncepte dhe metoda t rndsishme.

18 pyetjet e vitit 1930


1.deri

n cmosh parashikohet shkollimi?


2.Si mund t t pregatis kurrikula pr pjesmarrje me sukses n jetn si I rritur?
3.A jan t detyruar hartuesit e kurrikulave t shprehin nj pikpamje pr qytetrimin
amerikan?
4.A duhet vlersuar shkolla si institucion pr prmirsimin shoqror?
5.Si duhet konceptuar prmbajtja e kurrikuls?
6.Cfar vendi dhe funksioni ka lnda n procesin msimor?
7.Cpjes e arsimit duhet konsideruar si e prgjithshme dhe cila pjes profesionale?
8.A duhet t prpilohet kurrikula paraprakisht?
9.N cfar mase organizimi I lnds bhet cshtj e t menduarit t nxnsit kurse
planifikimi nga hartuesi I kurrikuls rezultat I eksperimentimit?
10.Nga kndvshtrimi I msuesit kur sht realizuar t msuarit?
11.N cfar mase duhen msuar vecorit n mjedisin natyror,nj situat jetsore.
12.Sa duhet ti parashikoj kurrikula dallimet individuale?
13.Deri n cfar mase prdoret koncepti minimaln ndrtimine kurrikuls?
14.Cform duhet t ket organizimi I kurrikuls?
15.Si do t prdoren,nese po,interesat spontane t fmijve?
16.Cfar lloj materialesh duhet t analizoj hartuesi I kurrikuls pr veprimtarit q
angazhohen nxnsit?
17.Deri n cfar mase do t standartizohen metodat e t msuarit?
18.Pyetje administrative:-N cfar afatesh kohore do t organizohet kurrikula dhe
Dhe pr cfar njsish,ne shkall kombtare apo zonale,vendore?

15 pyetjet e vitit 1987


1.Si

prkufizohet kurrikula?
2.Cfar filozofish dhe teorish transmentojm qllimisht ose jo n kurrikuln
ton?
3.Cilat forca shoqrore dhe politike ndikojn n kurrikul,cilat jan imponuse
apo vendosim kufizime?
4.Si realizohet t msuarit?Cfar veprimtarish jan t prshtatshme pr t
plotsuar nevojat e nxnsve?
5.Cilat jan lmet e dijs n kurrikul,clloje njohurish mbi kurrikuln jan
themelore?
6.Cilat jan pjest themelore t kurrikuls?
7.Prse ndodhin ndryshimet n kurrikul,si ndikon ndryshimi n kurrikul?
8.Crole dhe prgjegjsi ka specialisti I kurrikuls?
9.Si organizohet m s miri kurrikula?
10.Crole dhe prgjegjsi kan msuesi dhe nxnsi n organizimin e
kurrikuls?
11.Cilat jan qllimet dhe synimet tona dhe si I kthejm kto n objektiva?
12.Si I prkufizojm nevojat tona pr arsim?
13.Clnd ose prmbajtje sht e vlefshme?
14.Si e masim ose e verifikojm at cka po prpiqemi t arrijm?
15.Cila sht lidhja e prshtatshme e kurrikuls me msimdhnien,kurrikuls
me vlersimin?

Bazat e Kurrikuls
Debatet

vazhdojn n lidhje me at se cfar sht kurrikula dhe si t


prcaktohen themelet baz dhe lmet(njohurit) e kasaj fushe.
Bazat kryesore:filozofia, historia,psikologjia dhe sociologjia.
Kto baza prcaktojn kufijt e njohurive pr kurrikuln,nga t cilat
vijn teorit,parimetdhe idet prkatse t fushs s kurrikuls.
Sigurisht vetm shqyrtimi I bazave nuk sht I
mjaftueshm,specialistt duhet t bjn lidhjen mes bazave dhe
kurrikuls,ata duhet t analizojn dhe sintetizojn njohurit e secils
baz dhe ndikimet e sotme q kan t bjn me kurrikuln.
Kjo do t thot q specialisti I kurrikuls prdor koncepte, metoda dhe
mjete krkimore t filozofit,psikologut,sociologut,ekonomistit dhe
shkencave politike.
Pavarsisht nga pikpamjet e tyre filozofike,historike,psikologjike dhe
sociale,njerzit q merren me kurrikulat natyrisht mbshteten n
bazat q prbjn bazat e kurrikuls dhe I prdorin si mjete pr
studimin dhe lvrimin e kurrikuls.
N kt modul n katr kapituj ne do t zhvillojm s bashku t katr
bazat me synym paraqitjen e burimeve t rndsishme t
informacionit nga fusha t tjera,q kan lidhje t drejtprdrejt me
kurrikuln.

Lmet e kurrikuls
Ndrsa

bazat prfaqsojn kufijt e jashtm t ksaj fushe,lmet e kurrikuls


prfaqsojn kufijt e brendshm ose njohurit e pranuara t ksaj fushe.
Kto njohuri mund ti nxjerrim nga studimi I teksteve t botuara.
Ndrsa pr bazat specialistt e kurrikuls bien dakort, per lmet,njohurit e
kurrikuls kan mendime t ndryshme.
Shum prpjekje jan br pr t prcaktuar nj matric ose hart t njohurive me
qllim q t vendoset nj kufi brnda ksaj fushe.
Mungesa e konsensusit pr lmet e kurrikuls ilustrohet nga vet ekspertt.p.sh.
Boshamp I ndau njohurit pr kurrikuln n planifikim,zbatim dhe vlersim.
S fundi sht pranuar se lmet e kurrikuls prmbledhin:hartimin e
politikave,zhvillimin,vlersimin,ndryshimin,vendim-marrja,fushat e studimit,si dhe
format e hulumtimit.
Kto u kategorizuan n 9 lme:
1.filozofia e kurrikuls,2.teoria e kurrikuls,3.hulumtimi I kurrikuls,4.hartimi I
kurrikuls,5.zhvillimi I kurrikuls,6.historia e kurrikuls,7.vlersimi I
kurrikuls,8.politika e kurrikuls,9.kurrikula si fush studimi.
Megjith kt munges konsensusi n prcaktimin e lmeve t kurrikuls sht e
rndsishme t vendoset nj korniz per konceptimin e lmve t
kurrikuls,domethn njohurit e rndsishme dhe t domosdoshme pr
kurrikuln.
Ne jemi t mendimit se ndr t gjitha lmet e njohurive pr kurrikuln,zhvillimi dhe
hartimi I kurrikuls q disa I quajn aspektet teorike dhe disa t tjer aspektet
teknike t kurrikuls jan vendimtare pr cdo tekst.

Zhvillimi I kurrikuls
Analiza

e kurrikuls n drejtim t zhvillimit t saj sht metoda m tradicionale dhe m


e zbatuara n lidhje me kt fush.
Ideja sht t tregohet si evoluon ose si planifikohet,zbatohet dhe vlersohet si dhe t
prcaktohen njerzit,proceset dhe procedurat e ndryshme q prfshihen n ndrtimin e
kurrikuls.
Seilor dhe t tjer prshkruajn nj model q prmbledh katr faza:1.synimet dhe
objektiva,2.hartimi I kurrikuls(specifikimet),3.zbatimi I
kurrikuls(msimdhenia),4.vlersimi I kurrikuls.
Studiues t tjer rendisin 5 faza duke shtuar dhe vlersimin e nevojave,por ka q
propozojn dhe 7 faza si Frensis Hankins.(Konceptimi,diagnoza,zgjedhja e
prmbajtjes,zgjedhja e prvojs,zbatimi,vlersimi dhe aktualizimi I kurrikuls.
Shpesh duke prshtatur modele specialistt e kurrikuls I kufizojn zgjedhjet n kurrikul
n caktimin e vijimsis ose t fazave nga qllimet dhe objektivat deri tek vlersimi I
detyrave dhe I rezultateve t t msuarit.
Gjithsesi prdorimi I nj a m shum modeleve t zhvillimit nuk na pengon t
tregojm m shum vmendje sepse nj kurrikul mund t jet me e prshtatshme n
nj shkoll se sa tek nj tjetr.
Sikur sistemi I kurrikuls t mendohej si nj sistem I hapur ose I mbyllur dhe jo si nj
model kjo gj do t ndihmonte m shum.
Sistemet e hapura jan dinamike dhe zhvilluese.
Duke njohur dhe pranuar kt msuesit dhe nxnsit do tu gzoheshin sfidave n
mnyr q t arrihet t msuarit dhe t realizohet shndrrimi I vetvetes.
Kurrikula si nj sistem I hapur do t thot pr t gjith ata q prfshihen n t,si nj
udhtim q duhet t prjetohet me zell dhe jo si nj stacion q duhet arritur dhe pastaj
arkivohet.

Hartimi I kurrikuls
Hartimi

kurrikuls prfshin elementt kryesor t saj(lndn,prmbajtjen,metodat


dhe materialet msimore,prvojat ose veprimtarit e nxnsit..)
Shumica e autorve nuk kan nj model t vecant ose t pastr t kurrikuls,ata
ndikohen nga shum modele,shum metoda dhe shpesh huazojn nga pak nga
modele t ndryshme.
Gjithsesi mnyra e hartimit sht rrnjosur n prkufizimin e kurrikuls.p.sh.
Ata q e shohin kurrikuln sipas kndvshtrimit biheviorist me nj plan t
parapregatitur dhe nj shifr rezultatesh t t msuarit,hartojn modele t
ndryshme nga ata q e shohin kurrikuln si nj sistem pr administrimin e njerzve
dhe organizimin e procedurave.
Ata q u mshojn m tepr aspekteve psikologjike t msimdhnies dhe t
msuarit paraqesin pikpamje t ndryshme nga ata q kan pikpamje t forta
sociale dhe politike pr shkolln.
Shtrimi I pyetjeve t tilla se cfar jan shkollat,cfar duhet tu msojm nxnsve
dhe cfar duhet t nnvizojn teorit e t msuarit ngjallin mjaft polemika.
Prgjigjet e arsimtarve pr kto pyetje pasqyrojn modelet e kurrikulave q ata
plqejn.
Hartimi I kurrikuls ndikohet nga kndvshtrimi I autorit t saj ashtu sic ndikohet
dhe piktura nga kndveshtrimi I artistit.
N shek e kaluar specialistt e kurrikulave u orientuan nga prmbajtja,ata anonin
nga disiplinat akademike.
Ky vlersim I prmbajtjes gjeti prkrahjen e publikut q krkon nga shkollat t
mundsojn msimin e prmbajtjes nga ana e nxnsve.
Ky qndrim duket se nuk do t psoj ndonj ndryshim rrnjsor.

Teoria dhe praktika


Nj

fush studimi prfshin n thelb njohurite teorike dhe praktike.


Me teori kuptojm njohurit m t prparuara dhe t vlefshme q mund
t prgjithsohen dhe zbatohen n shum situata.
Teoria I ndihmon njerzit e angazhuar,hulumtuesit dhe zbatuesit t
analizojn dhe sintetizojn t dhnat t organizojn konceptet dhe
parimet,t dalin me ide dhe lidhje t reja madje dhe t gjykojn pr t
ardhmen.
Sipas Boshamp,teoria mund t prkufizohet si trsia e njohurive dhe
pohimeve qI japin kuptim nj morie ngjarjesh dhe marrin formn e
prkufizimeve,tezave,postulateve dhe hipotezave.
N rastin e teoris s kurrikuls prmbajtaj prfshinvendimet mbi
prdorimin e kurrikuls,hartimin e kurrikuls dhe vlersimin e kurrikuls.
Ky prkufizim sugjeron nj metod shkencore dhe teknike q e v theksin
tek ato njohuri q prputhen me zhvillimin e kurrikuls dhe me shumicn
e teksteve t sotme.
Sa m I larmishm dhe I ndrlikuar t mendohet procesi I msimdhnies
dhe I t msuarit,aq m tepr na forcohet bindja se sht e pamundur t
prcaktojm ose t biem dakord n lidhje me prgjithsimet ose t
zotrojm parashikueshmri t lart t rezultateve.

Nga teoria n praktik


Pavarsisht

nga teorit ata q merren me kurrikuln n nj mnyr a n nj


tjetr duhet t merren me praktikn.
Prova e teoris s mir sht aftsia e saj pr t udhhequr praktikn,nga ana
tjetr praktika e mir mbshtet teorin.
Me praktik kuptojm procedurat,metodat dhe shprehit q zbatohen n botn
e puns vendi ku nj njeri sht punsuar.
N diskutimet e punonjsve t kurrikulave bhet shum zhurm pr ndarjen e
teoris dhe praktiks.
Thelbi I cshtjes sht dhnia e prgjigjeve praktike pr pyetjet mjaft praktike
q kan t bjn me hartimin,zhvillimin,zbatimin dhe vlersimin e kurrikuls.
Shumica e teksteve t kurrikulave jan m shum teorike se praktike dhe t tilla
jan edhe tekstet pr arsimin n prgjithsi.
Cfar prfshin praktika e kurrikuls?
Prgjigja sht e hapur pr debat.Pr mendimin ton praktika e kurrikuls
prfshin kuptimin e kufizimeve dhe t specifikave q veprojn brnda shkolls.
Ajo prfshin procedurat dhe proceset q mund t zbatohen n klasa.
Zbatuesi I suksesshm I kurrikuls sht I aft ta zhvilloj ta zbatoj dhe ta
vlersoj kurrikuln,ai mund t przgjedh dhe organizoj 1.synymet dhe
objektivat,2.prmbajtjen,3.metodat dhe mjetet didaktike,4.prvojat dhe
veprimtarit e t msuarit dhe pastaj 5.ti vlersoj kto procese.
S fundi specialisti I kurrikuls duhet t dij q teoricieni dhe zbatuesi kan
prceptime t ndryshme lidhur me at se cfar sht e rndsishme.

Prgjegjsit e punonjsit t kurrikuls


Prgjegjsit

e ngarkuara brnda shkolls jan t rndsishme,por t paqarta sepse


n rolin e punonjsit t kurrikuls shrbejn njerz t
ndryshm(msuesit,drejtort,administratort etj.)
Msuesit I krkohet ndr t tjera t realizoj msimdhnien,drejtorit t
administrojn shkolln dhe tu krijoj kushte t mira msuesve.
N rast se ekziston nevoja pr qartsimin e prgjegjsive pr punonjsin e
kurrikuls duhet t kemi parasysh:
1.Zhvilloni metoda dhe mjete teknike pr planifikimn e kurrikuls n sholl ose n
nivel kombtar.
2.Shkrijeni teorin me praktikn,zotroni njohuri dhe zbatoni ato n shkoll.
3.Bini dakort pr at q do prfshihet n hartimin e kurrikuls.
4.Bini dakort pr lidhjet mes kurrikuls,msimdhnies dhe mbikqyrjes.
5.Veproni si faktor ndryshimi q e shikon shkolln n lidhje me shoqrin.
6.Perpiloni objektivat q t sigurojn drejtim t prqndruar brnda institucionit.
7.Jini t hapur ndaj mendimeve t reja rreth kurikuls.
8.Zhvilloni biseda me grupe t ndryshme prindrish,profesionist ose komunitetit.
9.Nxitni kolegt dhe specialistt e tjer t zgjidhin probleme profesionale.
10.Hortoni nj program pr hartimin zhvillimin dhe vlersimin e kurrikuls.
11.Harmonizoni dhe integroni lndt dhe vitet shkollore brnda kurrikuls s
prgjithshme.
12.Kuptoni hulumtimet e sotme n fushn e msimdhnies dhe t msuarit.

Mesuesi dhe kurrikula


Megjithse

Doll e sheh ekspertin n radh t par si kryetar apo drejtor shkolle,ai I


kushton vmndje rolit t msuesit n planifikimin dhe zbatimin e kurrikuls n
tre nivele:klas,shkoll dhe zon.
Sipas mendimit t tij msuesi duhet t angazhohet n cdo faz t prpilimit t
kurrikuls.
Olivia paraplqen nj konceptim m t gjr t rolit t msuesit.Pr t msuesi
duhet par si grupi parsor n zhvillimin e kurrikuls,roli I tyre sht t
zhvillojn,t zbatojn dhe vlersojn kurrikuln.
Kta studiues,Doll dhe Olivia,sugjerojn nj metod nga posht-lart t kurrikuls
ku msuesi luan rolin kryesor si pjesmarrs n komitete kurrikulash n nivele
shkolle dhe shtetrore gjat vers por dhe gjat gjith vitit.
Mbshtetur n teorit tradicionale t organizimit shoqror dhe t sistemeve t
hapura si dhe n njohurit e fundit q kemi pr shkollat e suksesshme
interpretimi nga ana jon e rolit t msuesit n ndrtimin e kurrikulave sht
qndror.
Msuesit shihen pjes e nj ekipi profesional q punojn me
specialistt,administratort n t gjitha nivelet n baz shkolle dhe zone.
Per mendimin tim msuesi e sheh kurrikuln si nj t tr duke e zhvilluar at n
komitete,duke e zbatuar at n klas dhe duke e vlersuar at si antar I ekipit
teknik.
Sigurisht specialisti,administratori veprojn si lehtsues,japin mbshtetje dhe
komunikojn me qllim q t arrihet misioni por sht msuesi q duhet t luaj
rolin kryesor n planifikimin,zbatimin dhe vlersimin e kurrikuls.

Prfundime
N

kt kapitull diskutuam pr kurrikuln n shum drejtime.


U prpoqm ta prkufizojm,t tregojm lidhjet ndrmjet
bazave dhe lmeve t kurrikuls.
Treguam si ndrlidhet kurrikula me teorin dhe praktikn si
dhe prshkruajm rolet dhe prgjegjsit e punonjsit t
kurrikuls.
U treguam se ju mund t prqndroheni n
metodat,prkufizimet ,n bazat dhe lmet,n teorin dhe
praktikn,ose n kurrikuln dhe msimdhnien.
Ne pranojm se askush nuk mund ta integroj plotsisht
fushn e kurrikuls.
N fund cdo njeri duhet t zgjedh metodn ose
prkufizimin,shkolln filozofike dhe psikologjike,modelet e
zhvillimit dhe t hartimit,lidhjet teori-praktik dhe
prgjegjsit pr kurrikuln q ai dshiron t zhvilloj.
N kt kapitull prmblodhm disa alternativa kt do t
vazhdojm t bjm edhe n kapitujt e tjer.
Ju faleminderit