You are on page 1of 96

SEMINAR-OYENTASYON SA

ORTOGRAPIYANG FILIPINO
Ika-20 ng Agosto, 2016
Division Training Center
Dr. Romulo Peralta

UNANG
PAGTATAYA
Pangkatang Gawain

1.Sa pag-aaral ng Filipino, ang unang


dapat matutunan ng bata ay

A. salita.
B. pantig.
C. tunog.
D. pangungusap.

2. Ang baybayin ay binubuo ng


mga simbolo na kumakatawan
sa mga titik. Itoy may
A. 3 patinig.
B. 17 katinig.
C. 20 titik.
D. 31 titik.

3. Ang kasaysayan ng ortograpiya ng


wikang Filipino ay maaaring ugatin mula
sa sinaunang panahong gumagamit ang
mga Pilipino ng
katutubong paraan ng
pagsulat na tinatawag na
A. baybayin. C. abakada.
B. alibata. D. abecedario.

4. Mula sa pagkakaroon ng 20 titik


sa alpabeto noong 1971,
dinagdagan ito noong 1976 ng
A. 11 titik.
B. 8 titik.

C. 3 titik.
D. 31 titik.

5. Noong 1987, muling binago


ang alpabetong Filipino at
ginawa na lamang itong may
A. 28 titik.
B. 20 titik.

C. 31 titik.
D. 25 titik.

6. Ang unang nagpanukala na gawing

20 titik ang alpabeto ay si


A.Lope K. Santos. C. Manuel L. Quezon.
B.Jose Rizal.
D. Tomas Pinpin.

7. Dahil sa dagdag na labing-isang titik


ng binagong alpabeto noong 1976,
ito ay tinawag na
A. pinagyamang alpabeto.
B. alpabetong Pilipino.
C. ortograpiyang pinagyaman.
D. abakadang Pilipino.

8. Kapag may tatlong magkakasunod na katinig sa


loob ng isang salita, ang unang dalawa ay
A. sumasma sa patinig ng sinundang pantig at
ang ikatlo ay napupunta sa kasunod na pantig.
B.
nagsasama ang tatlong magkakasunod na
mga katinig sa loob ng isang salita.
C. kinakaltas ang unang katinig sa loob ng isang
salita.
D.
wala sa mga nabanggit.

9. Ang makahulugang yunit ng isang


salita katulad ng panlapi at salitang-ugat
ay tinatawag na

A. ponema.
pangungusap.
B. morpema.

C.
D. diskurso.

10. Alin sa sumusunod na pangungusap ang


umaayon sa tuntunin ng balarila?
A. Natuto ng sumagot nang pabalang ang mga
kabataan ngayon.
B. Ang mga kababaihan ay dapat igalang.
C. Nagiging mabuti na ang imahe ng Pilipinas
sa mga dayuhan.
D. Nasa bayabasan sila.

11. Tinatawag na makaagham na


pag-aaral ng mga pangungusap
ang
A. morpolohiya.
B. ponolohiya.

C. sintaks.
D. diskors.

12. Ang pang-apat na tuldik sa


Filipino ay
A.tutuldok.
B.patuldik.

C. patuldok.
D. tuldik-kuwit.

13. Alin sa mga salita ang


sumusunod sa tamang paggamit
ng gitling?
A. maka-tao
B. ala-1

C. ika-walo
D. samot-sari

14. Ang salitang baka (di-tiyak) ay


binibigkas nang
A. malumay. C. malumi.
B. mabilis. D. maragsa.

15. Alin ang Malumi sa mga sumusunod


na salita?
A. mana
C. sariwa
B. ina D. dukha

16. Anong bigkas ang


salitang payapa?
A. malumay
B. mabilis

C. malumi
D. maragsa

17-19 Alin ang naiiba sa bawat pangkat batay sa


bigkas?
17. A. lima B. apat

C. isa

18. A. ulo

C. tuhod

B. paa

19. A. palaka

B. butiki

D. tatlo
D. balikat

C. kuneho D. daga

20. Ang set o pangkat ng mga


bahagi sa isang sistema ng
pagsulat na binubuo ng mga titik
o di-titik ay tinatawag na
A. grapema.
B. morpema.

C. ponema.
D. sintaks.

2014

ORTOGRAPIYANG
PAMBANSA

F1KP-IIb-1 Nabibigkas nang


wasto ang tunog ng bawat
letra ng alpabetong Filipino

KAUTUSANG PANGKAGAWARAN
BLG. 34, s. 2013

ORTOGRAPIYANG PAMBANSA
2014 EDISYON

BAYBAYIN
vs.

ALIBATA

1959 Pilipino, may 20 titik


1971 1977 Naging 31 titik (c, ch, f, j, ll, , q, rr, v, x, z)
1987 28 titik, tinanggal ang mga digrapong ch, ll, at rr
1991 itinatag ang Komisyon sa Wikang Filipino
2001 2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa
Ispeling ng Wikang Filipino
2009 binagong edisyon
2012 naglathala ang KWF ng ikaapat na edisyon
2005 2013 nagdaos ng Forum

KATANGIAN NG 2014 ORTOGRAPIYANG FILIPINO


1. Ang pagbuo ng panuto ay kailangang patnubayan ng
matiyagang paglingon sa kasaysayan upang
masipat ang anumang tradisyon ng nagdaang
paraan ng pagsulat sa wika, mula sa panahon ng
baybayin, sa panahon ng pagpapalaganap sa
alpabetong Romano, sa panahon ng abakada, at
hanggang
sa
paggamit
ng
modernisadong
alpabetong Filipino.
2. Kailangang ibatay ito sa mataas na modelo ng
paggamit ng wika.

Kailangang episyente ang ortograpiya o kailangang


nakatutugon ito sa mga pangangailangan ng pagsulat.
4. Kailangang pleksible ang ortograpiya upang
magampanan ang lumalawak (pambansa) na gamit ng
wikang Filipino.
5. Kailangang madali itong gamitin.
3.

GRAFEMA
set o pangkat ng mga bahagi sa isang sistema ng
pagsulat
binubuo ng titik o letra at di-titik
titik o letra ay sagisag sa isang tunog sa pagsasalita.
binubuo ng mga patinig o bokablo at ng mga katinig o
konsonante
ALPABETO serye ng mga titik o letra na binubuo ng
28 titik at kumakatawan ang bawat isa sa isang tunog
Di-titik ay binubuo ng mga tuldik at mga bantas

TULDIK pahilis, paiwa, pakupya, at patuldok na kahawig


ng umlaut o dieresis (Mranaw, Pangasinan, Ilokano,
at mga wika sa Cordillera) upang kumatawan ng tunog
na schwa sa lingguwistika.
BANTAS ay kumakatawan sa mga patlang at himig sa
pagsasalita sa pagitan ng mga titik at pantig, sa pagitan ng
mga salita at parirala, at sa pagitan ng mga pangungusap
kuwit, tuldok, pananong, padamdam, tuldok-kuwit,
tutuldok, kudlit, at gitling
Pantig o silaba ay isang yunit ng tunog na binubuo ng
isang patinig o kambal-patinig at isa o mahigit pang katinig.

PAGPAPANTIG NG SALITA
Una, kapag may magkasunod na dalawa o mahigit pang
patinig sa posisyong pang-una, panggitna, at pandulo, ito
ay inihihiwalay na pantig.
Halimbawa: /aakyat/ (aakyat)
/alaala/ (alaala)
/totoo/ (totoo)

PAGPAPANTIG NG SALITA
Ikalawa, kapag may magkasunod na katinig sa loob ng isang
salita, ang una ay isinasma sa sinundang patinig at ang
ikalawa ay isinasma sa kasunod na pantig.
Halimbawa:
/aklat/ (aklat)
/espesyal/ (espesyal)
/pansit/ (pansit)
/ospital/ (ospital)
Nasasaklaw nit pati ang mga digrapo, gaya sa /kutson/
(kutson), /sitsaron/ (sitsaron), /titser/ (titser).

Ikatlo, kapag may tatlong magkakasunod na katinig


sa loob ng isang salita, ang unang dalawa ay
sumasma sa patinig ng sinundang pantig at ang
ikatlo ay napupunta sa kasunod na pantig.
Halimbawa: /eksperto/ (eksperto)
/transfer/ (transfer)
/inspirasyon/ (inspirasyon)

Ikaapat, kapag ang una sa tatlong magkakasunod na


katinig ay M o N at ang kasunod ay alinman sa BL,
BR, DR, PL, at TR, ang unang katinig (M/N) ay
isinasma sa unang patinig at ang sumunod na
dalawang katinig ay napupunta sa kasunod na
pantig.
Halimbawa: /asamblea/ (asamblea)
/timbre/ (timbre)
/silindro/ (silindro)
/templo/ (templo)
/sentro/ (sentro)

Ikalima, kapag may apat na magkakasunod na


katinig sa loob ng isang salita, isinasma ang
unang dalawang katinig sa sinusundang patinig
at isinasma ang hulng dalawang katinig sa
kasunod na pantig.
Halimbawa:
/eksplosibo/
(eksplosibo)
/transplant/
(transplant)

Baybay ng salita na may kambal-katinig


kapag inuulit:

prito

pi-pri-tu-hin (Ang unang katinig


at patinig lamang ang inuulit.)
Gayunpaman, maaaring ituring na varyant
ang pag-uulit ng dalawang katinig at patinig
gaya ng priprituhin.

Sa pangkalahatan, natutupad pa rin


ang payak na tuntuning Kung ano
ang bigkas, siyang sulat sa
pagbabaybay na pasulat maliban sa
salitang mga na isang pagpapaikli
ng lumang anyo nitong manga.

GAMIT NG WALONG BAGONG TITIK


(C, F, J, , Q, V, X, Z)

Pagpapanatili ng mga kahawig na tunog sa


pagsulat ng mga salita mula sa mga
katutubong wika ng Pilipinas.
Hal. alifugfug (Itawes) ipuipo
safot (Ibaloy) sapot ng gagamba

falendag (Tiruray) plawtang pambibig na may


nakaipit na dahon sa ihipan
feyu (Kalinga) pipa na yari sa bukawe o sa tambo
jambangn (Tausug) halaman
masjid (Tausug, Mranaw mula sa Arabe) tawag sa
gusaling sambahan ng mga Muslim
julp (Tausug) masamang ugali
avid (Ivatan) ganda

vakul (Ivatan) pantakip sa ulo na yari sa damo


na ginagamit blang pananggalang sa ulan at init ng
araw
kuvat (Ibaloy) digma
vuyu (Ibanag) bulalakaw
vulan (Itawes) buwan
kazzing (Itawes) kambing
zigattu (Ibanag) silangan

Sa mga bagong hiram na salita mula sa


Espanyol, Ingles at ibang wikang banyaga.

Sa mga lumang salitang Espanyol.


Hal.
kabayo (caballo)
letson (lechon)
sibuyas (cebolla+s)
komang (manco)
kumusta (como esta)

Di binabagong bagong hiram


Hal.
futbol, fertil, fosil, visa, vertebra,
zigzag, fern, folder, jam, jar,
level (lebel), envoy, develop,
ziggurat, zip

PROBLEMA SA C, , Q, X
Isang simulaing pangwika mula sa baybayin
hanggang abakada ang pangyayaring iisang tunog
ang kinakatawan ng bawat titik.
Sa kaso ng C, maaring K (coche) o S (ciudad)
Sa kaso ng , limitado kahit sa Espanyol ang mga
salita na nagtataglay ng titik na ito. Ang ilang
salitang pumasok na sa Filipino ay natapatan ng
NY, gaya ng donya (doa) at pinya (pia).

Sa kaso naman ng Q at X, ang Q ay


nagiging K mula sa Espanyol na keso
(queso) at KW mula sa Ingles na kwit (quit)
o KY sa barbikyu (barbeque).
Ang X naman ay tinatapatan noon pa ng
KS gaya sa ekstra (extra)

PANGHIHIRAM GAMIT ANG 8 TITIK


pangngalang pantangi
katawagang siyentipiko at teknikal
mahirap dagliang ireispel

EKSPERIMENTO SA INGLES

HALIMBAWA: istambay, iskul,


iskedyul, boksing, rises,
bilding, groseri, anderpas,
haywey, gradweyt, korni,
pisbol, masinggan, armalayt,
bisnes

Kailan hindi pa maaari ang


reispeling?
Nagiging kakatwa o katawa-tawa
ang anyo sa Filipino.
Nagiging higit pang mahirap
basahin sa bagong anyo kaysa sa
orihinal.

Nasisira ang kabuluhang pangkultura,


panrelihiyon, o pampolitika ang
pinagmulan.
Higit nang popular ang anyo sa orihinal.
Lumilikha ng kaguluhan ang bagong
anyo dahil may kahawig na salita sa
Filipino.

kok (coke)
karbon day-oksayd (carbon
dioxide)
bukey (bouquet)
dyuti-fri (duty free)
habyas korpus (habeas corpus)
fungsoy (feng shui)
pitsa (pizza)

ESPANYOL MUNA BAGO INGLES!

Unang piliin ang singkahulugang


salita mula Espanyol, lalot may
nahahawig na anyo, dahil higit na
umaalinsunod ang wikang
Espanyol sa bigkas at baybay na
Filipino kaysa Ingles.

Halimbawa:
estandardisasyon (estandardizacion)
kaysa istandardiseysiyon
(standardization)
bagahe (bagaje) kaysa bageyds
(baggage)
birtud (virtud) kaysa virtyu (virtue)
isla (isla) kaysa ayland (island)
imahen (imagen) kaysa imeyds (image)

MAG-INGAT SA SIYOKOY!...
konsernado (concerned) na ang tama ay
konsernido (concernido)
aspeto (aspect) na ang tama ay aspekto
imahe (imagen) na ang tama ay imahen
endorso (endorse sa Ingles) na ang tama ay
endoso
lebel (level) na binibigkas nang mabilis

GAMIT NG ESPANYOL NA Y

Isulat nang buo ang pangalan ng lalaki


kasama ang apelyido ng ina.
Juan dela Cruz y Dela Cerna

Pagbilang sa Espanyol, maliban kung


nagtatapos sa E ang pangalan ng unang
bilang.
Alas-singko y media
Alas-dose kuwatro

KASO NG BINIBIGKAS NA H SA HIRAM NA ESPANYOL


Halimbawa: oras (hora), eredero (heredero), abilidad
(habilidad)
May mga pagkakataon na kailangang panatilihin ang H
dahil may kahawig ito na salitang iba ang kahulugan,
humano (tao), umano, historya (kasaysayan), istorya
(salaysay)

GAMIT NG J
Pangkalahatan, ginagamit sa tunog na /dyey/
katutubong salita
hiram na salita
Ngunit hindi sakop nito ang ibang salitang ingles na
nagtataglay ng tunog /dyey/ ngunit hindi gumagamit ng J, at
hindi na rin kailangang ibalik ang J sa salitang Ingles na
matagal nang isinusulat nang may DY, gaya ng dyipni,
dyanitor, dyaket.

KASO NG KAMBAL-PATINIG
Sa pangkalahatan, nawawala ang unang
patinig ng kambal-patiig na I + (A,E,O) at
U+ (A,E,I) kapag siningitan ng Y at W sa
pagsulat. Ibig sabihin, napapalitan ng Y ang
orihinal na I at W ang orihinal na U sa
diptonggo: tenyente (teniente), agwador
(aguador), benepisyo (benepicio), perwisyo
(prejuicio)

Itinuturing na patinig na mahina ang I


at U kung ikokompara sa mga patinig na
A,E,O na itinuturing namang patinig na
malakas.

KATALIWASAN !...
TALIWAS 1: Kapag ang kambal-patinig ay
sumusunod sa katinig sa unang pantig ng salita
Hal. tiya (tia)
piyano (piano)
piyesa (pieza)
kiyosko (kiosco)
puwersa (fuerza)

TALIWAS 2: Kapag ang kambal-patinig ay


sumusunod sa dalawa o mahigit pang kumpolkatinig sa loob ng salita
Hal.
ostiya (hostia)
leksiyon (leccion)
eleksiyon (eleccion)

TALIWAS 3: Kapag ang kambalpatinig ay sumusunod sa tunog na H


Hal. estratehiya (estrategia)
kolehiyo (colegio)
rehiyon (region)

TALIWAS 4: Kapag ang kambal-patinig ay


nasa dulo ng salita at may diin ang bigkas sa
unang patinig ng orihinal
Hal.

ekonomiya (economia)
pilosopiya (filosofia)
heograpiya (heogrefia)

VARYANT: ekonomya (pagtitipid)


pilosopya (mapagmalabis na
paggamit ng pangangatwiran)

KAMBAL-KATINIG AT DIGRAPONG SK, ST, SH, KT


Kambal-katinig o digrapo ang dalawang
magkadikit na katinig na pinatutunog sa loob
ng isang pantig gaya ng SK o SC (desk,
disc), ng ST sa Ingles na test, contest, pest,
post, ng KT (CT) sa Ingles na aspect,
subject, correct

SK at ST
Pinatutunog na ang SK at ST kaya maaari nang
baybayin ang desk at disk, at tinatanggap na rin sa
Filipino ang anyong test, contest, pest, post, artist
KT
Hindi pinatutunog ang T sa tabi ng K sa loob ng
isang pantig aspek, korek, sabjek, abstrak, adik,
konek, kontrak

CH at SH
Tinatapatan ng TS ang CH tsismis (chismis),
swits (switch), tsuper (chofer)
SH may nagnanais na panatilihin ito shampoo,
at may nagnanais na tapatan ito ng SY sa syuting.
Paano kapag ambush?
Pansamantalang nakabukas hanggang ang
kasalukuyang gabay para sa mananaig na
eksperimento hinggil dito.

PALITANG E/I at O/U


Bahagi ng pagdidisiplina sa ating dila ang tuntunin
upang maibukod ang E sa I at O sa U.
Pahihintuin ang balbal na ugaling gawing I ang E sa
umpisa ng mga salita
Halimbawa: penoy at Pinoy
meron at miron
balot at balut
ebun at ibon
otot at utot

estasyon
estilo
menudo
leon
negatibo
koryente

Koreano
donasyon
kompanya
sombrero
politika
estruktura

SENYAS SA ESPANYOL O SA
INGLES
ESPANYOL

eskandalo (escandalo)
estasyon (estacion)
espesyal (especial)
esmarte (esmarte)
eskuwela (escuela)
eskolar (escolar)

INGLES

iskandal (scandal)
isteysiyon (station)
ispesyal (special)
ismart (smart)
iskul (school)
iskolar (scholar)

PALITANG O/U
Kapag nagbago ang kasunod na katinig sa loob ng
pantig. Nagaganap ito sa pagpapalit ng N sa M
kapag nag-uumpisa ang kasunod na pantig sa B/V
at P/E.
Hal.
kumbensiyon (convencion)
kumbento (convento)
kumportable (confortable)

EPEKTO NG HULAPI
Nagiging I ang E at U ang O kapag nasa dulo ng
salita at hinuhulapian.
Hal.
balae balaihin
kalbokalbuhn
babae kababaihan paspasin
tae nataihan
takbotakbuhn
Tandaan, hindi awtomatiko ang pagpapalit kaya
hindi nagaganap sa ibang pagkakataon.
Hal. babaeng masipag
birong masakit

Hindi kailangang baguhin ang E at O kapag


inuulit ang salitang-ugat:
Hal.
ano-ano
alon-alon
piso-piso

Kapag bago ang kahulugan.


Hal. haluhalo (pampalamig)
halo-halo(pinagsama-samang ibat ibang bagay)
salo-salo (magkakasabay at magkakasama na
kumain)
salusalo (handaan)
bato-bato(paraan ng paglalarawan sa daanan na
maraming bato)
batubato
(ibon, isang uri ng ihalas na kalapati)

Huwag baguhin ang dobleng


O !....
Hal. noo noohin
nood panoorin
poot kapootan
buod buorin
buo kabuoan
salimuot kasalimuotan

KASONG DIN/RIN, DAW/RAW


Sinasabi na kapag ang sinusundang
salita ay nagtatapos sa -ri,-ra, -raw,
-ray, ang din at daw ay hindi nagiging
rin and raw.
Maaari din.
Kapara daw.
Araw daw.

PATULDOK
wn (Ilokano) - oo
kn (Ilokano) - din/rin
ktkt (Pangasinan) - kagat
silw (Pangasinan) - ilaw
utk (Pangasinan) - utak
panagbnga (Kankanay) - panahon ng
pamumulaklak

tlo (Mranaw) - tatlo


maty (Mranaw) - matagal
tngel (Mranaw) - sampal
sld (Kiniray-a) - loob
yuhm (Kiniray-a) - ngiti
grt (Kuyonon) - hiwa

GAMIT NG NG
AT NANG

NG
1. pananda ng layon ng pandiwa
Hal: Nagpalabas ng patalastas ang ABS-CBN na
ikinagalit ng mga netizen.
2. pananda ng pandiwang balintiyak
Hal: Inilabas ng korte ang TRO na nagpapatigil sa
pagpapalabas ng patalastas.
3. katumbas ng sa
Hal: Tutungo ng Crocodile Park ang lahat na
suporters ni Mayor Duterte.

4. nagsasaad ng pag-aari
Hal:
Nawawala ang susi ng sasakyan ng guro.
5. gumaganap ng tungkulin ng panghalip pamanggit
Hal:
Binawi ng nagbigay ang ibinigay sa binigyan.

NANG

1. kasingkahulugan ng noong
Hal: Umaga nang barilin si Rizal.
2. kasingkahulugan ng upang
Hal: Sa isip ng mga Espanyol, kailangang bitayin si
Rizal nang matakot ang mga Pilipino.
3. katumbas ng pinagsmang na at ng.
Hal: Pero sa isip ng mga Pilipino, sobra nang lupit
ang
mga Kastila.

4. pagsasabi ng paraan o sukat (pangabay na


pamaraan at pang-abay na panggaano)
Hal: Binaril nang nakatalikod si Rizal.
5. blang pang-angkop ng inuulit na salita
Hal: Barilin man nang barilin si Rizal ay hindi
siy mamamatay sa puso ng mga
kababayan.

WASTONG GAMIT
NG GITLING

1. Ginagamit ang gitling sa mga salitang inuulit:


Hal: an-an
arw-raw
gab-gab
sir-sir
ib-ib
2. Gayunman, ginagamit ang gitling sa
onomatopeikong pagsulat sa mga iisahing pantig
na tunog
Hal: tik-tak
ding-dong
plip-plap
tsk-tsk
rat-ta-tat

3. Ginagamit ang gitling upang paghiwalayin ang


pantig na nagtatapos sa katinig at ang
sumusunod
na pantig na nagsisimula sa patinig.
Hal: pag-sa gam-gam mag-is
pang-umnto
pang-lo (kasuotan para sa ulo, at iba sa
panglo o presidente)
tsap-istk (kahit isang salita ang orihinal na
chopstick)
brawn-awt (kahit isang salita ang orihinal
na brownout)

Ngunit ginagamitan ng gitling ang salita kahit


nagtatapos sa patinig ang unang pantig kapag
pangngalang pantangi ang kasunod:
Hal: pa-Mandaluyong, ngunit pahilaga
taga-Itogon, ngunit tagalungsod
maka-Filipino, ngunit makalupa
At kapag salitang banyaga at nsa orihinal na baybay
ang kasunod:
Hal:
pa-cute, ngunit pakyut
ipa-cremate, ngunit ipakrimeyt
maki-computer, ngunit makikompiyuter

4. Ginagamit ang gitling sa mga bagong tambalang


salita, gaya sa sumusunod:
Hal: lipat-bahay
bigyang-bhay
bagong-salta
pusong-martir
amoy-pawis

5. Iwasan ang Bigyan-.Magtipid sa paggawa ng


tambalang salita, lalt hindi kailangan. Isang
bisyo na
ang pagdurugtong ng anumang nais sabihin sa bigyangaya sa
bigyang-pugay samantalang puwede naman at mas
maikli pa ang magpugay
bigyang-parangal samantalang puwede itong
parangalan
bigyang-tulong samantalang higit na idyomatiko ang
tulungan
bigyang-pansin ay puwede nang pinansin

6. Ginagamit ang gitling upang ihiwalay ang numero sa oras


at petsang may ika-gayundin sa pagblang ng oras,
numero man o binabaybay, na ikinakabit sa alas- gaya sa
sumusunod:
Hal:
ika-8 ng umaga, ngunit ikawalo ng umaga
ika-9 ng Marso, ngunit ikasiyam ng Marso
ika-100 anibersaryo, ngunit ikasandaang anibersaryo
alas-12 ng tanghali, alas-dose ng tanghali
alas-3 ng hpon, alas-tres ng hpon
Tandaan: Laging binabaybay ang oras na ala-una.

7. Ginagamitan ng gitling ang salitang may unlaping


de- mula sa Espanyol na nangangahulugang sa
pamamagitan ng o ginawa o ginagamit sa
paraang.
Hal: de-kolr
de-mno
de-kahn
de-bla
de-lta
de-bte

8. Ginagamitan ng gitling ang salitang pinangunguhan


ng di (pinaikling hind) at nagkakaroon ng
kahulugang idyomatiko, tila kasabihan, malimit na
kasalungat ng orihinal nit, at malimit na may
mapagbiro o mapang-uyam na himig.
Hal: di-mahapyang-gtangdi-mahip
di-maitlak-kabgin
di-mahgot-hgot
di-kgandhan
di-maliparng-uwk

9. Ginagamitan ng gitling ang mga apelyido ng babaeng nagasawa upang ipakita ang orihinal na apelyido
noong
dalaga pa.
Hal:
Carmen Guerrero-Nakpil
Gilda Cordero-Fernando
Genoveva Edroza-Matute
Kapag ginamit ang anyong ito sa lalaki, gaya sa kaso ni
Graciano Lopez-Jaena, ang apelyido pagkatapos ng gitling ang
apelyido sa ina. Kung iwawasto alinsunod sa praktikang
Espanyol, ang dapat sanang anyo ng pangalan ng dakilang
Propagandista ay Graciano Lopez y Jaena.

10.Ginagamitan ng gatlang en (en dash) ang panahong


sakop o saklaw ng dalawang petsa.
Hal:
18821903 (Panahon ng Patinding Nasyonalismo)
23 Hulyo 186413 Mayo 1903(Apolinario Mabini)
Gatlang en din ang ginagamit kapag nawawala ang
pangwakas na petsa ng isang
panahunan, gaya sa:
Hal: 1870 (hindi tiyak ang petsa ng kamatayan)

11. Ang mas mahab, ang gatlang em(em dash), sa halip


na gitling, ang dapat gamitin kapag ibinitin ang daloy ng
pangungusap at may idinadagdag na impormasyon sa
loob ng isang pangungusap.
Hal: Napalingon akoat nanlaki ang matnang
makita siy.
Kailangan ng taumbayan ang anumang tulong
pagkain, damit, higaan, malinis na palikuran, tubig,
atbp.

Inaalis ng mga tuntunin


ang hindi kailangang lumang
tuntunin at hindi kailangang
baryasyon para sa higit
na madaling gamitin
ang ortograpiya.

ABANGAN ang susunod


na kabanata sa pagsulong
ng wikang Filipino bilang
isang wikang pambansa
at pandaigdig.

MGA BATAYAN
KAUTUSANG PANGKAGAWARAN BLG.
34, s. 2013 (Ortograpiyang Pambansa)
KALATAS MULA SA TAGAPANGULO NG
COMISSION ON HIGHER EDUCATION
(July 30, 2013)
2014 EDISYON NG ORTOGRAPIYANG
PAMBANSA

Maraming salamat .