You are on page 1of 30

5 ‫فصل‬

‫ترموشيمي‬
Thermochemistry

1

Thermochemistry ‫گرما شیمی‬

 System
 Surroundings

2

‫دما و گرما‬
‫‪‬دما میزانی از داغی و سردی است‪.‬‬

‫‪‬گرما رامیتوان به صورت نوعی انرژی تعریف کرد که به‬
‫طور خود به خودی از جسمی با دمای بیشتر به جسمی با‬
‫دمای کمتر جاری می شود‪.‬‬

‫‪3‬‬

‫اندازه گیری دما‬ ‫‪4‬‬ .

‫تبدیل واحدهای دما‬ ‫سانتی گراد‬ ‫‪K  C  273.15‬‬ ‫‪‬‬ ‫فارنهایت‬ ‫‪‬‬ ‫‪F  32‬‬ ‫‪C‬‬‫‪‬‬ ‫کلوین‬ ‫‪‬‬ ‫‪180‬‬ ‫‪100‬‬ ‫‪5‬‬ .

‫اندازه گیری گرما‬ ‫‪6‬‬ .

o C1‬بال ببرد‬ ‫‪ ‬ظرفیت گرمایی جرم معینی ازماده ) ‪ ، ( C‬مقدار گرمای‬ ‫لزمی است که دمای آن جرم از ماده را ‪ 1oC‬بال ببرد‪.‬‬ ‫‪) ‬گرمای ویژه()جرم( = ‪C‬‬ ‫‪q = C(t2-t1) ‬مقدار گرمای لزم‬ ‫‪7‬‬ .‫اندازه گیری گرما)ادامه(‬ ‫‪ ‬گرمای ویژه ‪ :‬مقدار گرمایی که دمای یک گرم ماده را‬ ‫‪.

‫گرمای واکنش و کالریمتری‬ ‫‪ ‬انرژی شیمیایی‬ ‫‪ -‬مربوط به انرژی داخلی یک سیستم است‪.‬‬ ‫‪8‬‬ .‬‬ ‫‪ ‬گرمای واکنش‬ ‫‪ -‬مقدار گرمایی که بین یک سیستم و محیط اطرافش تبادل می‬ ‫شود وقتی که یک واکنش شیمیایی در دمای ثابت در این‬ ‫سیستم رخ می دهد‪.

q > 0. 9 .  Consumes heat. Produces heat. q < 0.Heats of Reaction Exothermic reactions. Endothermic reactions. Calorimeter  A device for measuring quantities of heat.

‫کالریمتری ) گرما سنجی(‬ ‫‪ ‬کالریمتری یعنی اندازه گیری تغییرات‬ ‫گرمایی درواکنش های شیمیایی‬ ‫‪ ‬نوع کالریمتر بستگی به نوع واکنش‬ ‫دارد‬ ‫‪‬کالریمتری بمبی برای اندازه گیری‬ ‫گرمای حاصل از احتراق بکار میرود‬ ‫‪10‬‬ .

Bomb Calorimeter qrxn = -qcal qcal = qbomb + qwater + qwires +… Define the heat capacity of the calorimeter: heat qcal = allm c T = CT i i i 11 .

‬‬ ‫)‪(T>0‬‬ ‫‪ ‬در چنین واکنشهایی محتوای‬ ‫انرژژی مواد اولیه بیشتر از‬ ‫محتوای انرژی مواد حاصل‬ ‫است‪. ‫واکنشهای گرمازا‬ ‫‪ ‬در یک واکنش شیمیایی‬ ‫گرمازا‪ ،‬گرمای تولید شده‬ ‫دمای واکنشرا بال می برد‪.‬‬ ‫‪12‬‬ .

‬‬ ‫‪‬در این واکنشها محتوای انرژی‬ ‫مواد حاصل بیشتر از محتوای‬ ‫انرژی مواد اولیه است‪.‬‬ ‫‪13‬‬ . ‫واکنشهای گرماگیر‬ ‫‪‬در یک واکنش شیمیایی گرماگیر‪،‬‬ ‫گرمای گرفته شده از واکنش‪ ،‬دمای‬ ‫واکنشرا پایین می برد‪(T<0).

‫محاسبه گرمای واکنش‬ ‫‪q  mCT‬‬ ‫گرما‬ ‫جرم‬ ‫اختل ف دماگرمای ویژه‬ ‫‪14‬‬ .

‫ارزش آبی کالریمتر) ظرفیت گرمایی کالریمتر(‬ ‫‪q  mCT‬‬ ‫برای مواد درون کالریمتر‬ ‫‪q  AT‬‬ ‫برای کالریمتر‬ ‫گرماسنج‪= CH2O + C‬کل‪C‬‬ ‫)‪(t2-t1‬کل‪q= C‬‬ ‫‪15‬‬ .

‫کالریمتری‬ ‫‪ ‬بمب کالریمتری‬ ‫‪ -‬در حجم ثابت‬ ‫‪ -‬برای مطالعه واکنشهای احتراق‬ ‫‪16‬‬ .

‬‬ ‫واکنشهای گرما ده ‪ΔH‬منفی دارند‪.‬‬ ‫بنا بر قرارداد مقادیر ‪ ΔH‬برای واکنشها در ‪ 25oC‬و‬ ‫‪‬‬ ‫فشار ‪ 1‬آتمسفر گزارش میشود‪.‫آنتالپی‬ ‫گرمای حذف یا آزاد شده در واکنشهایی که تحت فشار ثابت‬ ‫‪‬‬ ‫انجام میشوند مربوط به خاصیتی است که آن را آنتالپی می‬ ‫نامند و با نماد ‪ H‬مشخص می شود‪.‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪17‬‬ .‬‬ ‫‪‬‬ ‫واکنشهای گرما گیر ‪ ΔH‬مثبت دارند‪.‬‬ ‫تغییرآنتالپی به دما ‪ ،‬فشار‪ ،‬حالت فیزیکی و ماده شیمیایی‬ ‫‪‬‬ ‫بستگی دارد‪.

‫‪Hess’s Law‬‬ ‫قانون هس‬ ‫‪ ‬تغییر انتالپی یک واکنش یا فرآیند یک تابع حالت است‬ ‫‪‬به چگونه انجام شدن واکنش بستگی ندارد‬ ‫‪ ‬واکنش چه در یک مرحله و چه در چند مرحله انجام شده باشد‪ ،‬تغییر‬ ‫آنتالپی آن یکسان است‬ ‫‪A‬‬ ‫‪B+C‬‬ ‫‪D‬‬ ‫‪18‬‬ .

‫بیان قانون هس‬ ‫‪‬تغییر انتالپی برای واکنش یک مرحله ای برابر تغییر انتالپی‬ ‫همان واکنش در چند مرحله است‬ ‫)‪ H(many steps) = H(1 step‬‬ ‫‪19‬‬ .

‫مثال‬ ‫واکنش یک مرحله ای‬ CH 4 ( g )  2O2 ( g )  CO2 ( g )  2 H 2O(l ) H  890kJ 20 .

‫مثال‬ ‫همان واکنش در دو مرحله‬ CH 4 ( g )  2O2 ( g )  CO2 ( g )  2 H 2O( g ) H  802kJ 2 H 2O( g )  2 H 2O(l ) H  88kJ CH 4 ( g )  2O2 ( g )  2 H 2O( g )  CO2 ( g )  2 H 2O( g )  2 H 2O(l ) CH 4 ( g )  2O2 ( g )  CO2 ( g )  2 H 2O(l ) H  802kJ  (88kJ )  890kJ 21 .

‬‬ ‫‪ ‬یعنی ‪ ΔH‬به مقدار ماده وابسته است‪.‬‬ ‫) ‪H 2O(l )  H 2O( g‬‬ ‫‪H  44kJ‬‬ ‫) ‪2 H 2O(l )  2 H 2O( g‬‬ ‫‪H  2  (44)kJ‬‬ ‫‪22‬‬ . ‫مثال‬ ‫‪‬نکته‬ ‫‪ ‬در هنگام استفاده از قانون هس چنانچه لزم باشد که واکنش در‬ ‫عدد صحیح یا کسری ضرب شود‪ ،‬باید ‪ ΔH‬هم در همان عدد‬ ‫صحیح یا کسری ضرب شود‪.

‬‬ ‫) ‪H 2O(l )  H 2O( g‬‬ ‫‪H  44kJ‬‬ ‫) ‪H 2O( g )  H 2O(l‬‬ ‫‪H  44kJ‬‬ ‫‪23‬‬ . ‫مثال‬ ‫‪‬نکته‬ ‫‪ ‬در هنگام استفاده از قانون هس چنانچه لزم باشد که واکنش‬ ‫وارونه شود‪ ،‬باید ‪ ΔH‬هم وارونه شود‪.

‬‬ ‫) ‪C ( s )  1 2 O2 ( g )  CO ( g‬‬ ‫با فرض آن که‪:‬‬ ‫) ‪C ( s )  O2 ( g )  CO2 ( g‬‬ ‫‪H  393.0kJ‬‬ ‫‪24‬‬ . ‫قانون هس‬ ‫مثال ‪ :‬برای واکنش زیر تغییر انتالپی را حساب کنید‪.5kJ‬‬ ‫) ‪CO ( g )  1 2 O2 ( g )  CO2 ( g‬‬ ‫‪H  283.

‬‬ ‫) ‪NO ( g )  O( g )  NO2 ( g‬‬ ‫با فرض آن که‪:‬‬ ‫) ‪NO ( g )  O3 ( g )  NO2 ( g )  O2 ( g‬‬ ‫‪H  198.3kJ‬‬ ‫) ‪O2 ( g )  2O( g‬‬ ‫‪H  495. ‫قانون هس‬ ‫مثال ‪ :‬برای واکنش زیر تغییر انتالپی را حساب کنید‪.0kJ‬‬ ‫پاسخ ‪-1/304 :‬‬ ‫‪25‬‬ .9kJ‬‬ ‫) ‪O3 ( g )  3 2 O2 ( g‬‬ ‫‪H  142.

‫‪Born-Haber Cycle‬‬ ‫چرخه بورن‪ -‬هابر‬ ‫• یکی از کاربردهای قانون هس‬ ‫•اندازه گیری انرژی شبکه در جامدات بلورین‬ ‫)‪Na(s) + ½ Cl2(g)  NaCl(s‬‬ ‫‪26‬‬ .

‫چرخه بورن‪ -‬هابر‬ ‫برای نوشتن چرخه بورن‪ -‬هابر چه باید کرد؟‬ ‫؟‬ ‫باید تفاوت بین واکنش تشکیل و واکنش تبلوررا بدانیم‬ ‫از واکنش تشکیل شروع می کنیم که در آن همه مواد باید درحالت استاندارد‬ ‫خود باشند‬ ‫از واکنش تشکیل باید به واکنش تبلور برسیم‬ ‫برای این منظور می دانیم که در واکنش تبلور مواد باید به صورت یونی باشند‬ ‫پس برای رسیدن از حالت استاندارد به حالت یونی چه می توان کرد‬ ‫گرمای مربوط به هر مرحله باید از مآخذ به دست آید‬ ‫در مرحله آخر جمع جبری گرماهای هر مرحله محاسبه می شود‬ ‫‪27‬‬ .

........K ( s )  12 Cl 2  kCl ( s ) formation ‫ هابر‬-‫چرخه بورن‬   K  Cl  KCl ( s ) crystallization  K    K .ionization electroaff inity 28 ..Cl 2    Cl ? ? K (s)  K ( g ) Cl 2 ( g )  Cl ( g ) sub lim ation dissociation  Cl ( g )  Cl  K (g)  K 1st......

‬‬ ‫‪29‬‬ . ‫چرخه بورن‪ -‬هابر‬ ‫‪ ‬نکته‬ ‫باید به ضریب واکنشها دقت شود تا درمحاسبه مقادیر ‪ΔH‬در‬ ‫نظر گرفته شوند‪.

‫چرخه بورن هابر‬ ‫برای پتاسیم کلرید‬ ‫انتالپی استاندارد برای ‪:‬‬ ‫تصعید پتاسیم ‪kJ mol-1 89+‬‬ ‫یونش پتاسیم ‪kJ mol-1 425 +‬‬ ‫اتمی شدن گاز کلر ‪kJ mol-1 244+‬‬ ‫الکترون خواهی کلر ‪kJ mol-1 355-‬‬ ‫مجهول‪ :‬انرژی شبکه پتاسیم کلرید‬ ‫‪30‬‬ .