You are on page 1of 28

KINEZITERAPIJA KOD

AMPUTACIJA
Osnovni pojmovi
Amputacija ( lat. Amputatio odsjecanje )
predstavlja odstranjivanje ekstremiteta ili
njegovog dijela kao i odstranjenje cijelog ili
dijela organa.
Dezartikulacija ( lat. Desarticulatio )
predstavlja odstranjivanje ekstremiteta ili
njegovog dijela kroz zglob.
Amputacija obuhvata odstranjivanje koe,
potkonog tkiva, miia, ila, ivaca i nakraju
kosti. Miii imaju polazite, ali nemaju
hvatite, krvna ila zavrava slijepo, a ivac
vie ne nosi informacije iz pogodjenog dijela
tijela.
Uzroci
Uzroci mogu biti:
patoloki i
traumatski.
Uzroci
Patoloki uzroci ei su razlog na amputacija na donjim
ekstremitetima ( 80-90% ) u odnosu na gornji ekstremitet ( 10-20
% ).
U patoloke uzronike spadaju:
1. Vaskularna oboljenja
- ateroskleroza
- eerna bolest ( Diabetes melitus )
- Mb. Burger
- Mb. Raynaud
- proirene vene
- embolija i akutna tromboza arterija
- gangrena
2. Infekcije kotane infekcije ( lat. Osteomyelitis )
3. Maligne bolest
- primarni kotani tumori ( Chondrosarcomi i Osteosarcomi )
- metastatski tumori ( najee lijezdanog porijekla )
4. Kongenitalne malformacije
Uzroci
Traumatski uzroci su ei razlog amputacija na gornjim
ekstremitetima ( 80-85% ) u odnosu na donje ekstremitete ( 15-20 %
).

U traumatske uzronike spadaju:


1. Mehanika trauma
- saobraaj
- elementarne katastrofe ( potresi, poplave,.... )
- radne i poljoprivredne maine ( drobilice, prese, kombajni,... )
2. Termike traume
- opekotine
- smrzotine
3. Elektrotrauma
- povreda elektrinom energijom
4. Eksplozivne povrede su kombinacija mehanike i termike traume.
Indikacije za amputacije
Apsolutne:
ireparabilna oteenja ekstremiteta
konkvasacije
teka infekcija
gangrena
maligni tumori
Indikacije za amputacije
Relativne:
hronike trofike ulceracije
hronine kotane infekcije
veliki defekti kostiju
deformiteti koje nije mogue
korigovati
anomalije ekstremiteta
TIPOVI AMPUTACIJE
Amputacije se uglavnom klasifikuju
prema visinama na kojima se
izvedene. Neke amputacije se
nazivaju po imenima hirurga koji su
izumili tu vrstu amputacione tehnike.
Opte pravilo za odabiranje mjesta
amputacije je da se spase sva duina
koliko je to medicinski mogue.
Amputacije donjih ekstremiteta
Amputacija prstiju
Amputacija po Schopart-u
Amputacija po Sajm-u
Amputacija podkoljenice
Amputacija natkoljenice
Dezartikulacija zgloba kuka
( kompletno odstranjivanje butne
kosti )
Amputacije donjih ekstremiteta
Amputacija po Schopart-u je takva gdje ostaje samo petna
kost.
Kod podkoljenih amputacija idealna duina bataljka je oko
17cm.
Kod natkoljenih amputacija duina bataljka mora biti takva
da ostane prostor da bi se ugradio koljeni zglob.
Amputacija po Sajm-u je takva amputacija gdje se
podkoljenica amputira odmah iznad skonog zgloba. To znai
da ostaju duge kosti podkoljenice ( tibia i fibula ) skoro ne
dirnute. Tkivo potpetica je takoe ouvano. I omoguceno je
pacijentu da nosi cijelu teinu svoga tijela na vrhu bataljka.
Budui da je bataljak dugaak skoro isto kao i zdrava noga,
osoba sa Sajmovom amputacijom moe obino da se kree po
kui bez proteze.
Sajmovu amputaciju treba izvesti kad god je mogue.
Meutim kod ena je nepovoljna, poto se teko izrauje
proteza koja bi odgovarala obliku druge noge.
Amputacije na gornjim
ekstremitetima
Amputacija ake
Amputacija podlaktice
Amputacija nadlaktice
Dezartikulacija zgloba lakta
Dezartikulacija zgloba ramena
Krunken- Bergova amputacija se
izvodi kod slijepih osoba, a sastoji se od
falangiziranju radijusa i ulne. Ovim se
bataljak dobija koji ima dobru funkciju
hvatanja. Ova operacija se izvodi u
specijalizovanim ustanovama.
POSTOPERATIVNI POSTUPAK
Postoperativni tretman se sastoji od:
pozicioniranja
bandairanja
vjebi za bataljak
POZICIONIRANJE
Dok se konci ne skinu najvanije je sprijeiti nastanak
kontraktura. Nastanak kontraktura treba sprijeiti pravilnim
pozicioniranjem bataljka u neutralnom poloaju dok je
pacijent u postelji i van nje. Pri pozicioniranju treba koristiti
priruna sredstva i dakie sa pjeskom, a pacijentu
objasniti neophodnost preduzimanja prevetivnih mjera.
Kod natkoljenih amputacija obino se javljaju fleksorne
kontrakture zbog prevage fleksora natkoljenice, i
abdukcione zbog prevage abduktora.
Ako ne postoje kontrakture kod natkoljenih amputacija
obino se jaaju m. gluteus maximus, a takoe i adduktore,
abduktori i fleksori natkoljenice.
Kod potkoljenih amputacija korektivni poloaj je
maksimalna ekstenzija u zglobu koljena. Kod takvih
amputacija jaaju se m. quadriceps kao najvaniji mii, a
takoe i fleksori potkoljenice.
BANDAIRANJE
Bandairanje poinje nedelju dana poslije
amputacije, kada se skidaju avovi. To je
ustvari povijanje bataljka irokim elastinim
zavojom odozgo na dole, pri emu su gornji
proksimalni povoji labaviji od donjih, tj.
distalnih.
Cilj bandairanja je sprjeavanje odnosno
suzbijanje edemnog bataljka i potpomaganje
cirkulacije krvi. Treba izbjegavati suvino
stezanje i stavljanje zgloba u pogrean
poloaj.
VJEBE ZA BATALJAK
Preporuuju se pasivne vjebe u cilju
ouvanja potpune pokretljivosti
zglobova.
Aktivne vjebe uz postepeno
optereenje se takoe
preporuuju,onih miia koji kasnije
treba da pokreu bataljak, a samim tim
i protezu. Ove vjebe za jaanje miia
izvode se nakon skidanja konaca.
PRIVREMENA PROTEZA

U poetku, prije nego to se izradi definitivna proteza,


pacijentu se napravi privremena proteza ( pilon ) koja se
izrauje od gipsa.
Privremena proteza omoguava:
brzu vertikalizaciju i mobilizaciju
formiranje bataljka
prevenciju i savlaivanje kontraktura
navikavanje na pritisak
psiholoki efekat
prilagoavanje na definitivnu protezu
odreivanje rehabilitacionog potencijala
kola hoda
odreivanje pomagala koje e biti propisano.
DEFINITIVNE PROTEZE
Kad je bataljak saniran izradjuje se definitivna
proteza. Za izradu definitivnitivnih proteza
uzimaju se gipsani otisci na osnovu kojih se
pravi model preko kojeg se kasnije navlai
plastika, tako da svaki pacijent ima svoju
protezu.
Natkoljene proteze mogu biti sa
ukoenim koljenom ili sa pokretnim koljenom,
a prave se od drveta ili plastike. Takoe
natkoljena proteze mogu biti sa vakumom ili
bez vakuma, gdje se pomou pojaseva
proteza dri na bataljku.
DEFINITIVNE PROTEZE
Sa definitivnom protezom izvodi se:
stajanje i balans u razboju
iskorak jednom pa drugom nogom
hod u razboju
hod sa takama van razboja
hod uz i niz stepenice
hod po strmoj ravni
KINEZITERAPIJSKI PROGRAM
KOD AMPUTACIJA
Fizijatar i fizioterapeut planiraju
program vjebi ovisno o klinikom
stanju pacijenta.
Poinje se sa vjebama disanja,
potom izometrike vjebe, zatim
vjebe istezanja i jaanja gornjih
ekstremiteta, trupa i zdrave noge.
KINEZITERAPIJSKI PROGRAM
KOD AMPUTACIJA
Vjebe u krevetu, sjedenje i trening
transfera u veini sluajeva poinje prvi
dan nakon operacije. Kod potkoljene
amputacije tokom sjedenja treba staviti
ispod bataljka kliznu plou ili kakvu ravnu i
vrstu podlogu, kako bi koljeno bilo
isprueno. Trening transfera podrazumjeva
prebacivanje sa kreveta u invalidska kolica,
sa kolica natrag u krevet, na stolicu ili wc
olju.
Pri podizanju pacijenta iz invalidskih kolica
fizioterapeut pridrava koljeno zdrave noge,
svojim nogama, i vrsto dri karlicu.
KINEZITERAPIJSKI PROGRAM
KOD AMPUTACIJA
Vjebe istezanja spreavaju skraivanje
tetiva. Kod natkoljenih amputacija radi se
ekstenzija kuka, a kod podkoljenih ekstenzija
koljena.
Vjebe istezanja miia zadnjeg dijela
natkoljenice moe se raditi u leeem
poloaju, odizanjem bataljka u fleksiju ili
savijanjem trupa prema spojenim nogama.
Veinu vremena treba leati na trbuhu jer se
tako isteu tetive miia koji savijaju kuk.
Vjebe za istezanje kvadricepsa mogu se raditi
u leeem poloaju na trbuhu i na leima
odiui bataljak.
KINEZITERAPIJSKI PROGRAM
KOD AMPUTACIJA
Jaanje gornjih ekstremiteta je
potrebno da bi se pacijent pripremio za
izvoenje aktivnosti transfera ( krevet-
kolica, kolica-kada ) te ostalih aktivnosti.
Tegovi i gumene trake su pomagala koja se
koriste kod ovih vjebi. Podiui tegove i
razvlaei trake u razliitim smjerovima
jaaju razliite grupe miia.
Ove se vjebe rade iz poluleeeg, pa
zatim iz sjedeeg pa tek onda iz stojeeg.
KINEZITERAPIJSKI PROGRAM
KOD AMPUTACIJA
Ravnotea i kordinacija se
uvjebavaju kroz vjebe rotacije
trupa i prebacivanja predmeta sa
jednog na drugo mjesto. Takoe
mogu i vjebe dodavanja lopte koje
se izvode iz poluleeeg ili stojeeg
poloaja.
KOLA HODA
kola hoda dio je protetie faze
rehabilitacije koja se radi pod
nadzorom fizijatra i fizioterapeuta.
Cilj je da pacijent u cijelosti savlada
upotrbu proteze.
Poinje se sa vjebama ustajanja,
sjedenja i stajanja sa protezom
KOLA HODA
Invalidska kolica se postavljaju u
razboj. Pri ustajanju najvee
optereenje preuzimaju ruke i zdrava
noga. Rukohvat razboja obuhvatiti
dlanovima, trup nagnuti prema
napred, odignuti se rukama i ustati
oslanjajui se na zdravu nogu. Teinu
tijela rasporediti u omjeru 50:50 na
protezu i zdravu nogu.
KOLA HODA
Nastaviti vjebe ravnotee unutar
razboja. Pacijent se predrava za
rukohvat razboja i prebacuje teinu sa
jedne na drugu nogu odravajui
ravnoteu.
Sledee vjebe su vjebanje
iskoraka u razboju, potom
savladavanje vjebi bonog
hodanja.
KOLA HODA
Potom slijede vjebe oslanjanja na stolac
unutar razboja, zdravom nogom polagano se
zakorai na stolac, a potom se vrati natrag.
Kada su uspjeno savladane sve ove vjebe
poinje se sa hodom unutar razboja. U
toku hoda izbjegavati cirkumdukciju, prvo
ide korak sa zdravom nogom pa sa protezom
i trebaju biti podjednako dugi.
Idiu faza je izlazak iz razboja i hod uz
pomo taka ili hodalice. Poslije toga se
uvjebava hod uz stepenice.
HVALA NA PANJI