OSNOVE EKONOMIJE

Kontrolna pitanja

1. Objasnite pojam Economics-a.
Istaknite razlike u odnosu na pojam
Politička ekonomija

Alfred Marshal (1890) mijenja naziv za ekonomiju kao nauku te umjesto
Politička ekonomija, uvodi pojam Economics - Ekonomika

Definicija Economics kao ekonomske nauke glasi:
„Ekonomika je naučno proučavanje kako društva upotrebljavaju oskudne
(rijetke) resurse da bi proizvela korisne robe i raspodijelila ih različitim ljudima i
grupama”

Ekonomika (economics), kao teorijska nauka, treba da usmjeri svoje
interesovanje samo na aspekte ekonomskog izbora, pa je u predmetu
ekonomije ekonomski fenomen „rijetkosti“ dobara. Zato ekonomija
proučava kako društvo treba da odlučuje o tome šta, kako i za koga
proizvoditi.

Economics naglasak daje na tržište i ponašanje privrednih subjekata, sa
neutralnim odnosom prema politici, a politička ekonomija na širi, društveni
karakter ekonomije i zakonitosti u proizvodnji i raspodjeli stvorenog bogatstva
između pojedinaca i društvenih grupa, sa značajnim političkim implikacijama.

2. Osnivač ekonomije kao naučne
discipline je _________________ , dok
je
pojam Economics-a uveo
_______________ .

1890. . treba da usmjeri svoje interesovanje samo na aspekte ekonomskog izbora.• Adam Smith – otac ekonomije kao nauke • Osnivač škole klasične ekonomije • Prvi naziv za ekonomiju kao nauku – Politička ekonomija • Djelo „Bogatstvo naroda. „Nevidljiva ruka” • Alfred Marshal • Uveo naziv Economics za ekonomsku nauku • Djelo „Principi ekonomike”. Ekonomika. • Definira političku ekonomiju kao nauku koja proučava prirodu i uzroke bogatstva nacije. . pa je u predmetu ekonomije ekonomski fenomen „rijetkosti“ dobara. kao teorijska nauka. 1776.

3. Da li je ekonomija nauka ili vještina ? .

iako nije u potpunosti egzaktna nauka. • Njeni zaključci imaju stohastički (relativni) karakter. zbog čega se teorijski modeli i stvarnost ponekad razlikuju. odnosno realnih nauka.Ekonomija je i nauka i vještina. • Ekonomska nauka spada u grupu empririjskih. a to prozilazi iz složenosti ekonomskog svijeta. .

Pojasnite pojmove mikroekonomije i makroekonomije .4.

• Makroekonomija = analizira ponašanje i kretanje ukupne privrede jedne zemlje u kojima se zbirno (agregatno) izraženi njeni resursi i rezultati (ekonomski agregati). funkcionisanje i stabilnost tržišta.Ekonomska nauka proučava privredni život na mikro i makro razini • Mikroekonomija = analizira ponašanje pojedinačnih ekonomskih subjekata (pojedinaca. . domaćinstava i preduzeća) u korišćenju ograničenih resursa. određivanje visine plaća. • Određivanje cijene proizvoda. • Nivo i rast proizvodnje. nezaposlenost. inflacija isl. vrijednost dionica. uvoz i izvoz roba i usluga. cijena kapitala. rezultati poslovanja preduzeća i sl. analiza troškova poslovanja.

Šta podrazumjeva i na koja pitanja je usmjerena normativna ekonomija ? . 5.

.• Normativna ekonomija je usmjerena na objašnjavanje ekonomskog života ili jednog njegovog segmenta na način kakav bi on trebao da bude. • Uključuje vrijednosne (etičke) sudove o pitanjima šta. Ona se mogu riješiti samo političkim odlukama a ne ekonomskim analizama. kako i za koga proizvoditi. sredstva i metode kojima društvo može povećati blagostanje svojih pripadnika. .Ekonomija blagostanja – pravac ekonomske misli koji istražuje uslove. odnosno koje ekonomske promjene su poželjne i koje su u pozitivnoj vezi sa postavljenim društvenim vrijednostima i ciljevima. pa se uglavnom zasniva na preporukama šta bi trebalo uraditi. • Na pitanja normativne ekonomije nema pravih ili pogrešnih odgovora jer ona uključuje vrijednosne stavove a ne činjenice.

Objasnite pojam pozitivne ekonomije ! .6.

tada” • Pr.• Pozitivna ekonomija opisuje ekonomske činjenice i ekonomska pojašnjenja i ima za cilj objašnjavanje kako stvarni privredni život funkcioniše i kako ga različite snage mijenjaju. . tada se obezvrijeđuje novac” ili „ako smanjimo najamnine. radnici postaju siromašniji”. • Konstatacija tipa „ako. „ako se pojavi inflacija.. • Objašnjava se ekonomska stvarnost bez prosuđivanja da li su ekonomski rezultati dobri ili loši..

7. Čime se bavi ekonomska politika? Ko su njeni nosioci ? .

• Ekonomsku politiku čini sisitem ekonomskih mjera i konkretnih akcija koje provodi država da bi utjecala na privredna kretanja i ekonomski razvoj. • Nosioci ekonomske politike su država – vlade i njihova specijalizirana tijela. . • Ekonomska politika otkrića ekonomske teorije koristi kao oruđa za postizanje željenih ciljeva.• Ekonomska politika se bavi konkretnim aktivnostima koje se preduzimaju u određenim društvenim okolnostima.

Koje su glavne komponente ekonomskog sistema .8.

tehničko – tehnološko znanje. običaja i propisa koji determinišu pravila ljudske aktivnosti i organizacije trajnijeg ekonomskog ponašanja. rad i kapital). država. • Procesi – ekonomske aktivnosti koje objašnjavaju kako funkcioniše ekonomski sistem tj. • Ekonomske institucije.kao ustaljen odnos između ekonomskih subjekata.• Resursi (inputi) – faktori proizvodnje (prirodni resursi. . upotreba inputa i njihova transformacija u outpute (rezultate). poduzetništvo i organizacione sposobnosti. a plod su navika. • Ekonomski subjekti – domaćinstva. preduzeća.

9. Navedite razlike između komandne i tržišne ekonomije ! .

• Tržišni sistemi funkcioniraju na osnovu sistema cijena koje vrše efikasnu raspodjelu proizvodnih faktora. bivše socijalističke zemlje. • Svaki sudionik na tržištu je motivisan sopstvenim interesom. robe i usluge se obezbjeđuju putem robne razmjene sa drugim sudionicima. • Karakteristično za monopartijske političke sisteme. • „nevidljiva ruka” • Karakteristična za demokratska državna uređenja . bivše fašističke zemlje. • Tržišna ekonomija – pojedinci i privatna preduzeća samostalno donose odluke o proizvodnji i potrošnji.• Komandna ekonomija – na pitanja šta. kako i za koga proizvoditi odgovor daje planska regulacija koju sprovodi država. nedemokratska društva. • Obično se zasniva na državnom vlasništvu nad resursima • Ne postoji problem ekonomskog izbora od strane ekonomskih subjekata. • Mehanizam koji svjesno (odlukama vlade) unaprijed kroz institucije planiranja donosi sve odluke ne samo o proizvodnji nego i o raspodjeli i cijenama.

Pojasnite i istaknite razlike između anglosaksonskog i socijalno-tržišnog modela ! .10.

Švedska. • Proizilazi iz doktrine liberalne ekonomije • Model socijalno tržišne privrede (zemlje Zapadne Evrope – Njemačka. Austrija i dr.) • Unosi korekture u tržišni način privređivanja • Rješavanje socijalnih problema • Princip tržišne ekonomske efikasnosti dovodi se u sklad sa općim ciljevima kao što su socijalna pravda.• Anglosaksonski model (SAD) – apsolutizira ulogu tržišta i ekonomskih sloboda kao preduslova ekonomskoj efikasnosti. Finska. • Socijalna pitanja su gotovo zapostavljena. . individualne slobode i zaštita čovjekove okoline. • Poduzetništvo i velika mobilnost proizvodnih faktora.

Objasnite fenomen rijetkosti! Kako ekonomija rješava ovaj problem ? .1.

potrebe i težnje. prihoda i rashoda. • I na strani inputa i na strani outputa postoji rijetkost tj. • Ekonomska dobra su rijetka i ima ih manje nego što su ljudske potrebe.• Fenomen rijetkosti je vezan za oskudnost resursa. • Rijetkost ekonomskih dobara i usluga kojima se zadovoljavaju brojne želje. da ljudi datim izborom treba da poboljšaju svoje ekonomsko stanje. • Nužnost efikasnog korištenja dobara • Donošenje odluke o izboru pretpostavlja upoređivanje koristi i šteta. rad i kapital) ograničeni. ljudi su primorani da donose odluke o tome šta da pribave a bez čega da ostanu. • Resursi su svi materijalni i nematerijalni izvori bogatstva bilo da su nađeni u prirodi (sirovine) ili su proizvedeni ljudskim radom. i naše proizvodne mogućnosti su ograničene. • Pošto su faktori proizvodnje (zemlja. . • Potreba izbora – zbog toga što nisu u mogućnosti neograničeno zadovoljavati svoje želje i potrebe. troškova i dobiti tj. ne raspolažemo količinama koje bismo željeli. izviru iz oskudnosti resursa.

2. Predstavite inpute (faktore) proizvodnje! .

Obrazovanje .Tehnologija . rukovodeće. . usmjeravajuće i inovatorske funkcije u proizvodnji.Prirodni resursi (zemlja) – prvi i najvažniji resurs. . fiksna ponuda ali uz mogućnost obnove .Rad – najširi pojam kojim se označavaju različite fizičke i mentalne sposobnosti ljudi koje se upotrebljavaju u proizvodnji dobara i usluga. .Izvedeni .Faktori proizvodnje – resursi potrebni za proizvodnju dobara.Primarni .Poduzetništvo – obuhvata organizatorske.Kapital – realni kapital i finansijski kapital .

3. Prikažite jednačinu ove funkcije! . Šta pokazuje proizvodna funkcija.

može ostvariti ulaganjem određenih količina proizvodnih faktora (inputa): Y = f (K. ZA KOGA proizvoditi (pitanje raspodjele. koja se uz određenu tehnlogiju. Labor) t = (tehnički faktor) Suočeni s ograničenim resursima sudionici svake ekonomske organizacije noraju rješavati tri temeljna međuzavisna ekonomska problema (pitanja) 1. ŠTA proizvoditi (šta i koliko proizvoditi: više košulja a manje čokolade ?) 2... . nečije potrebe će biti zadovoljene.) Y = količina proizvodnje (output) K = kapital L = rad (engl. L.Proizvodna funkcija – pokazuje maksimalnu količinu proizvodnje nekog proizvoda. a nečije neće) 4. t. koji tehnoški postupak) 3. Dodatno pitanje: Ko donosi odluke i na koji način ? . KAKO će se proizvoditi (na koji način.

Ilustrujte krivu proizvodnih mogućnosti? . Šta pokazuje granica proizvodnih mogućnost. 4.

• Granica proizvodnih mogućnosti predstavlja maksimalnu količinu proizvodnje koju neka privreda može postići uz date tehnološke uslove i dostupnu količinu proizvodnih inputa. • Ova kriva prati različite količine proizvoda koji se mogu efikasno proizvoditi uz postojeću tehnologiju i resurse • Svaka proizvodnja na KPM jeste efikasna proizvodnja • Uz uslov pune zaposlenosti. povećanje proizvodnje jednog dobra moguće je samo uz smanjenje proizvodnje drugog dobra . • Ukupni nivo proizvodnog potencijala privrede ilustruje se pomoću granice proizvodnih mogućnosti (ilustracija pomoću KPM).

.

5. Šta podrazumjeva i zašto se pojavljuje oportunitetni trošak? .

štedjeti ili trošiti. • Usljed rijetkosti i ograničenosti. odnosno čini vrijednost dobra ili usluge koje nismo koristili a mogli smo. • Pojedinac odlučuje da li će raditi ili se školovati. • Dolazi do sučeljavanja ograničenih resursa i neograničenih potreba i želja. • Trošak određenog izbora podrazumijeva odricanje od onoga što bi se dobilo kao alternativni izbor. . odlučuje o rasporedu prihoda na dobra i usluge. svi moraju birati između različitih mogućnosti koje su nam na rasoplaganju.• Oportunitetni trošak je trošak koji snosimo ili žrtvujemo kada pravimo izbor ili donosimo odluke.

6. Pojasnite razliku ekonomskog i računovodstvenog troška! .

kamate i drugi troškovi koji se iskazuju u poslovnim knjigama (eksplicitni troškovi). • Ovi troškovi nisu iskazani u poslovnim knjigama • Označavaju prihode koji bi mogli biti ostvareni angažovanjem inputa na drugim mjestima. (implicitni troškovi). • Ekonomski trošak – trošak koji proizilazi iz propuštenih prilika.• Računovodstveni trošak – stvarni izdaci preduzeća za najamnine. utrošeni materijal. . • Npr. Nisu vezani za novčane izdatke i predstavljaju trošenje vlastitih resursa. transport. Vlasnik može u preduzeće unijeti svoj novčani kapital iako bi ga mogao položiti u banku i dobijati kamate ili kupiti dionice nekog drugog preduzeća i ostvarivati dividendu.

7. Zašto je važna marginalna analiza? Šta su marginalni troškovi i prihodi? .

• Marginalni (granični) prihodi – dodatni prihodi po jedinici rasta ili smanjenja ekonomske aktivnosti. To su prihodi od prodaje dodatne jedinice proizvoda. obrta i profita. • Radi se o razmatranju dodatnih efekata povećanja ili smanjenja ekonomske aktivnosti. pri povećanju za jednu totatnu veličinu.• Marginalna analiza pokazuje promjene troškova. • Marginalni (granični) troškovi – dodatni troškovi po jedinici rasta ili smanjenja određene ekonomske aktivnosti. .

Zašto djeluje zakon opadajućih prinosa? .8.

• Poljoprivredno zemljište je ograničeno pa se povećavanje poljoprivredne proizvodnje zasniva jedino na povećavanju rada (broja sati ili radnika). . a povećava se količina rada (varijabilni input). pa će svaki novozaposleni radnik proizvoditi sve manje i manje proizvoda. sa kojima se kombinuje u cilju povećavanja proizvodnje. svaki novi uloženi varijabilni input proizvodnje nailazi na sve manju masu fiksnog inputa. • Zemljište ostaje konstantan input. • Uz nepromjenjivu tehnologiju.• Zakon opadajućih prinosa – Sa povećanjem dodatne jedinice inputa dok se ostali inputi drže konstantnim. obim outputa po jedinici inputa se smanjuje.

Pojmovi ukupnih i opadajućih prinosa. .9.

Potreban rad Ukupna količina prinosa Dodajni prinosi (broj radnika) (u tonama žita po ha) po radniku 0 0 - 1 15 15 2 25 10 3 30 5 4 33 3 5 34 1 6 34 0 .

.

10. Pojam i oblici transakcionih troškova .

. pa ekonomija funkcioniše manje efikasno • Troškovi po osnovu oporezivanja i regulatorne uloge države - Povećanje poreza smanjuje dohotke poduzeća. • Troškovi sticanja informacija. u realnom svijetu su često ove informacije neraspoložive. ili je loše definirano.kad god pravo vlasništva ne postoji. a uspostavljanje kontrole i nadzora zahtjeva vrijeme i pregovore što stvara transakcijske troškove. prestaje odgovornost i počinju štete i uništavanja (npr.• Transakcijski troškovi – uslovi koji onemogućavaju da tržište obavlja svoju funkciju efikasno za sve subjekte. ili neprimjenjivo.Iako samo tržište omogućava jeftin proces prenošenja informacija (cijene kao tržišni signali).prirodna dobra). Zato će poduzeća prikrivati dio sklopljenih transakcija • Troškovi u vezi sa strukturom vlasničkih prava . • Oni troškovi koji ometaju izvršenje obostrano korisnih transakcija.