You are on page 1of 28

FIZIOLOGIJA

RESPIRATORNOG
SUSTAVA

Doc. dr. sc. Gordana Blagojevi Zagorac, dr.med.


RESPIRACIJA DISANJE

RESPIRACIJA = DISANJE (VENTILACIJA) + PERFUZIJA (CIRKULACIJA)


RESPIRACIJA je cijelokupan proces oksidacije metabolita kojim ivui
organizmi stvaraju korisnu energiju

Da bi respiracija bila adekvatna, moraju biti zadovoljeni slijedei uvjeti:


1. Adekvatna ventilacija alveola
2. Adekvatna pluna cirkulacija
3. Alveo-kapilarna membrana
PLUNA VENTILACIJA
Osnovni cilj ventilacije je odravanje optimalnog sastava alveolarnog
zraka kako bi se omoguila adekvatna izmjena plinova.
Jedan respiracijski ciklus sastoji se od inspirija (udisaja) i ekspirija
(izdisaja).
Normalna frekvencija disanja je 12/minuti (12 respiracijskih ciklusa u 1
minuti).

Respiracijski minutni volumen ukupna koliina novog zraka koja svake minute
ulazi u dine puteve (= RV x frekvencija respiracije ~ 6L/min).

Alveolarna ventilacija koliina novog zraka u podruju respiracijskog sustava u


kojem se odvija izmjena plinova (alveole, alveolarni sakuli, alveolarni
duktusi i respiracijski bronhioli).

Mrtvi prostor podruje u respiracijskom sustavu u kojem se ne odvija izmjena


pilinova 150 ml.
Razlikujemo anatomski i fizioloki mrtvi prostor

Minutna alveolarna ventilacija


VA = frekvencija x (VT VD) ~ 4200 ml/min
Respiracijska jedinica respiracijski bronhiol, alveolarni
duktusi, atrij i alveole.
Glavni (i jedini pri normalnom mirnom disanju) respiracijski mii je dijafragma. Pri mirnom
disanju kontrakcija dijafragme je odgovorna za udisaj, dok je izdisaj pasivni proces koji
nastaje jer plua sadravaju mnogo elastinih vlakana.
Prilikom udisaj dijafragma se pomie prema dolje, dok se rebra pomiu prema gore i van
poveava se volumen prsnoga koa. Prilikom izdisaja imamo obrnutu situaciju.

UDISAJ IZDISAJ

Pomoni inspiratorni miii: Pomoni ekspiratorni miii:


-vanjski meurebreni miii -unutranji meurebreni miii
-mm. Scaleni -trbuni miii
-mm. Serrati anterior
-m. sternocleidomastoideus
Plua su poput balona i da nema sile koja ih dri proirenima, potpuno bi
se ispuhala uloga negativnog pleuralnog tlaka

Pleuralni tlak tlak u uskom prostoru izmeu plune pleure i pleure


prsne stijenke. Iznosi od 0.5 (- 0.75) kPa.
Alveolarni tlak tlak unutar plunih alveola (-0.1 (+0.1 kPa)).

Transpulmonalni tlak = pleuralni tlak alveolarni tlak


Mehanizam disanja
Pluna popustljivost veliina irenja plua za svaku jedinicu
porasta transpulmonalnog tlaka (0.2 L / 0.1 kPa)

Elastine sile plua:


elastine sile samog plunog tkiva
elastine sile uzrokovane povrinskom napetou tekuine
koja oblae unutarnje stjenke alveola vanost surfaktanta
(fosfolipidi, bjelanevine, ioni) lue ga alveolarne
stanice tipa II i on smanjuje povrinsku napetost
Statiki pluni testovi
Pluni volumeni i kapaciteti- statiki testovi
Spirometrija biljeenje volumena pri kretanju zraka u plua i iz njih.

PLUNI VOLUMENI PLUNI KAPACITETI

Respiracijski volumen (TV) (500ml) Inspiracijski kapacitet (IC) (3600ml)


Volumen zraka koji udahnemo i izdahnemo TV+IRV
prilikom jednog normalnog respiracijskog
ciklusa
Inspiracijski rezervni volumen Funkcionalni rezidualni kapacitet
(IRV) (3100ml) (FRC) (2300ml)
Volumen zraka koji moemo dodatno ERV+RV
maksimalno udahnuti nakon normalnog
udisaja

Ekspiracijski rezervni volumen Vitalni kapacitet (VC)


(ERV) (1100 ml) (oko 4600ml)
Volumen zraka koji moemo dodatno
maksimalno izdahnuti nakon normalnog
IRV+TV+ERV
udisaja
Rezidualni volumen (RV) Ukupni kapacitet (TLC)
(1100ml) (oko 5800ml)
Volumen zraka koji ostaje u pluima IRV+TV+ERV+RV
i nakon maksimalnog izdisaja
Dinamiki pluni testovi

Maksimalni
Normalno
inspirij
volumena plua (L)
Promjena

Vrijeme (sekunde)

Tiffneau indeks
FEV1
~ 0,8
FVC
PLUNA CIRKULACIJA
Udahnuti Izdahnuti
zrak zrak

Pluni
alveoli

Kapilare

Prijenos
plinova
(sistemska
cirkulacija) Srce

Sistoliki tlak = 3.3 kPa;


Dijastoliki tlak = 1.1 kPa,
Tkivo Srednji arterijski tlak ~ 2 kPa,
Srednji kapilarni tlak ~ 1 kPa
Kapilare
Karakteristike plune cirkulacije:
velika popustljivost arterijskog dijela
protok krvi kroz plua ~ SMV
smanjeni pO2 dovodi do kontrakcije krvnih ila u pluima
gradijent hidrostatskog tlaka utjee na protok krvi kroz plua
pri miinom radu se poveava protok krvi kroz plua, kao i broj
otvorenih kapilara

Postoje tri zone protoka krvi kroz plua (2 u fiziolokim stanjima):


1. Zona protoka nema niti za vrijeme sistole niti za vrijeme dijastole (u
fiziolokim stanjima ne postoji)
2. Zona krv kroz plua tee samo u vrijeme sistole (fizioloki u vrcima
plua)
3. Zona krv kroz plua tee kontinuirani, i za vrijeme sistole i za
vrijeme dijastole (fizioloki u plunim bazama)
IDEALNO, omjer ventilacije i perfuzije svih djelova plua su jednaki, ALI

Omjer ventilacije i perfuzije u zdravim pluima


VA
~ 0,8
Q

VA/Q

pojedinim dijelovima plua


Ventilacija ili perfuzija u
Odnos ventilacije i perfuzije

DESNO-LIJEVI
SHUNT

MRTVI PROSTOR
vrh baza
IZMJENA I PRIJENOS CO2 I O2
Osnovni proces koji omoguava prijenos O2 i CO2 izmeu alveola i
tkiva je difuzija.

% udio plina u smjesi


Parcijalni tlak plina =
ukupni tlak smjese plinova

Koncentraciju O2 u alveolama, kao i njezin tlak, odreuje


ravnotea izmeu brzine apsorpcije O2 u krv i brzine
dolaska novog O2 u plua ventilacijskim procesom.

Alveolarni pCO2 poveava se izravno proporcionalno veliini


stvaranja CO2 u tkivima, a obrnuto je proporcionalan
alveolarnoj ventilaciji.
Respiracijska membrana (pluna membrana) sve membrane
zavrnih dijelova plua

Endotelna membrana kapilare

Sloj tekuine koji oblae membranu


i sadri surfaktant

Alveolarni epitel

Bazalna membrana epitela Bazalna membrana kapilare

Uski meustanini prostor


imbenici koji odreuju brzinu prolaenja plinova kroz RM:

1) Debljina membrane
2) Povrina membrane
3) Difuzijski koeficijent plina u samoj membrani (za CO2 je 20x
vei nego za O2)
4) Razlika tlakova izmeu suprotnih strana membrane
Prijenos O2 u krvi
97 % vezano za Hb
3% otopljen u vodi plazme i stanica

p02 koji se vraa u p02 koji naputa


srce plua
Postotak zasienja

Kisik otputen iz
hemoglobina (u tkiva)

Zaliha kisika (u Hb)

20 40 60 80 100 (mm Hg)


5,3 12,7 (kPa)
Bohrov uinak

Pri niem pH krivulja disocijacije Hb


se pomie udesno
- lake otputanje kisika
Prijenos CO2 u krvi
1) Prijenos u otopljenom stanju 7%
2) Prijenos u obliku bikarbonatnog iona (vanost karboanhidraze) 70%
3) U obliku karbaminohemoglobina (ne vezuje se na hem) 23%
REGULACIJA RESPIRACIJE
Centar za disanje
- nairoko razasute skupine ivanih stanica smjetene
bilateralno u produljenoj modini i ponsu
1) Dorzalna respiracijska skupina izaziva inspiraciju i
uspostavlja osnovni respiracijski ritam.

2) Pneumotaksijski centar sudjeluje u kontroli frekvencije i


naina disanja. alje inhibicijske signale u inspiracijsko podruje
i ograniava udisaj. Time posredno djeluje na poveanje
frekvencije respiracije.

3) Ventralna respiracijska skupina moe uzrokovati i inspiraciju i


ekspiraciju ovisno o tome koji su neuroni podraeni. Ovi neuroni
su inaktivni tijekom normalnog disanja, ali tijekom snanih
poticaja za poveanje plune ventilacije se aktiviraju. Osobito je
vaan uinak ekspiracijskih neurona koji uzrokuju kontrakciju
unutranjih meurebrenih, kao i abdominalnih miia tijekom
snanih izdisaja.

4) (???) Apneustiko podruje alje stimulacijske impulse u


inspiracijsko podruje ime produljava inspiraciju dok je
pneumotaksiko podruje inaktivno.
Normalna ventilacija Forsirana ventilacija
AKTIVIRA

INSPIRACIJSKO EKSPIRACIJSKO
INSPIRACIJSKO PODRUJE
PODRUJE PODRUJE
AKTIVNO INAKTIVNO
AKTIVNO

2 sekunde 3 sekunde

Oit i vanjski Oit i vanjski Oit, vanjski Unutarnji


meurebreni meurebreni miii meurebreni miii, meurebreni i
miii se s relaksiraju to je sternocleidomastoideus, abdominalni
se aktivno praeno djelovanjem pectoralis minor i miii
kontrahiraju povratnih elastinih scalene se kontrahiraju
sila prsnog koa i se kontrahiraju
plua

Normalan Normalan Forsiran Forsiran


inspirij ekspirij inspirij ekspirij
Hering - Breuerov refleks napuhavanja posredovan
receptorima za istezanje smjetenih po itavim pluima u
stijenkama bronha i bronhiola koji u sluaju prevelikog
rastezanja plua alju vagusom signale u dorzalnu
respiracijsku skupinu neurona djelujui inhibicijski. Time
prekidaju inspiracijski rastui signal ime se zaustavlja
daljnje udisanje.

Kemijska kontrola disanja


Kemosenzitivno podruje dinog centra

- smjeteno bilateralno 1/5 mm ispod ventralne povrine


produljene modine
- veoma je osjetljivo na promjene pCO2 ili koncentracije
vodikovih iona u krvi
- kasnije podrauje ostale dijelove dinog centra, uzrokujui
pojaanu ventilaciju.
Smatra se da vodikovi ioni podrauju neurone ovog podruja.
No, pretpostavlja se da u kemosenzitivno podruje ne ulaze
izravno, ve nastaju disocijacijom H2CO3, koja je nastala
spajanjem CO2 (koji je dospio difuzijom) i H2O.
Konani uinak je poveanje alveolarne ventilacije.
Periferni kemoreceptorski sustav
- Veoma je osjetljiv na promjene O2 u krvi (najosjetljiviji kad pO2
arterijske krvi padne na vrijednosti izmeu 8,0 i 4,0 kPa), a manje
na konc CO2 i vodikovih iona. Poveava respiraciju, ali manje od
oekivanog zbog posljedino smanjenog pCO2 i vodikovih iona.
- Najvie kemoreceptora je smjeteno u karotidnim i aortalnim
tjelecima. Protok krvi kroz njih je izrazito velik tako da su cijelo
vrijeme izloeni arterijskoj krvi.
Poticaji koji utjeu na frekvenciju i dubinu respiracije

POTICAJI KOJI POJAAVAJU POTICAJI KOJI SMANJUJU (ILI


FREKVENCIJU I DUBINU INHIBIRAJU) FREKVENCIJU I
RESPIRACIJE DUBINU RESPIRACIJE
Poveanje arterijskog pCO2 i Smanjenje arterijskog pCO2 i
koncentracije H+ iona koncentracije H+ iona
Smanjenje arterijskog pO2 Smanjenje arterijskog Po2
od 105 50 mm Hg ispod 50 mm Hg (< 6 kPa)
Smanjenje krvnog tlaka Poveanje krvnog tlaka

Smanjenje tjelesne temperature


Poveanje tjelesne temperature smanjuje frekvencije respiracije,
dok iznenadna hladnoa dovodi do
apneje
Produljena bol Otra bol uzrokuje apneju

Iritacija drijela ili grkljana


Rastezanje analnog sfinktera dodirom nekih kemikalija
uzrokuje apneju
UTJECAJ AUTONOMNOG IVANOG SUSTAVA NA
RESPIRATORNI SUSTAV:

1) Simpatika regulacija
adrenalin i noradrenalin (bronhalna dilatacija)

2) Parasimpatika regulacija
acetil kolin (blaga do jaka kontrakcija)