You are on page 1of 24

( Palabuuan)

Pag-aaralng mga morpema ng isang


wika at ng pagsama-sama ng mga ito
upang makabuo ng salita.

Pag-aaral
sa pagbuo ng mga salita sa
pamamagitan ng ibat ibang
morpema
Pinakamaliit
na yunit ng isang salita
na nagtataglay ng kahulugan.

Maaaring isang salitang-ugat o isang


panlapi
[ma] unlapi (marami)

[kahoy] salitang-ugat

* Maraming kahoy
Babae salitang-ugat

Isang morpema lamang


Ang morpemang binubuo ng isang ponema

[ -a ]
Halimbawa:

- propesora * dentista
- doktora * pilota
- kapitana
Ang morpemang binubuo ng panlapi

Ang mga panlapi ay may kahulugang taglay,


kayat bawat isa ay isang morpema.
Di-malayang mga morpema

Halimbawa:

Um-/-um pagganap sa kilos ng


isinasaad ng salitang-ugat

Umawit tumalon
Tumakbo umahon
Ang morpemang binubuo ng
salitang ugat

Salitang payak, mga salitang walang


panlapi

Halimbawa:

Anim
Basa
Sayaw
Iyak
isip
Morpemang may kahulugang
leksikal

Morpemang may kahulugang


pangkayarian

Halimbawa:
Kaawa-awa ang mga biktima ng flash
flood.
Angisang morpema ay maaaring
magbago ng anyo dahil sa impluwensya
ng kaligiran.

[pang-]
alomorp:

* [pang-]
* [pam-]
* [pan-]
Ginagamit kung ang inuunlaping salita
ay nagsisimula sa /b/ at /p/

Halimbawa:

Pang + bata = pambata


Pang + boksing = pamboksing
Pang + paaralan = pampaaralan
Pang + pito = pampito
Angsalitang inuunlapian ay
nagsisimula sa /d,l,r,s,t/

Halimbawa:

Pang + dasal = pandasal


Pang + laro = panlaro
Pang + saya = pansaya
Pang + tulog = pantulog
Ang salitang inuunlapian ay wala sa
alinmang nabanggit ( /a, e, I , o, u at iba
pa )

Halimbawa:

Pang + araro = pang-araro


Pang + kamay = pangkamay
Pang + walis = pangwalis
Anumang pagbabago sa
karaniwang anyo ng isang
morpema dahil sa
impluwensya ng kaligiran
nito.
Pagbabagong nagaganap sa /ng/
sa pusisyong pinal dahil sa
impluwensya ng ponemang
kasunod nito.
Ang// ay nagiging /n/ o /m/ o
nananatiling // dahil sa kasunod na
tunog.

Halimbawa:
Pang + pamilya = pampamilya
Pang + barkada = pambarkada
Pang + dikit = pandikit
Pang + taksi = pantaksi
Pang + hula = panghula
Bukod sa pagbabagong nagaganap sa
ponemang // ayon sa punto ng
artikulasyon ng kasunod na tunog,
nawawala pa rin ang unang ponema ng
nilalapiang salita dahil sa ito ay inaasimila
o napapaloob na sa sinusundang ponema.

Halimbawa:
Pang + palo = pampalo = pamalo
Pang + tali = pantali = panali
May mga ponemang nababago o
napapalitan sa pagbubuo ng mga
salita.

/d/ /r
Halimbawa:
Ma- + dapat marapat
Ma- + dunong marunong
Ladad +- an laparan
Tawid + -in tawirin
/h/ /n/
Halimbawa:

tawa + /-han/ tawahan

/o/ /u/
Halimbawa:

dugo + an duguan
mabango mabangung-mabango
Kapag ang salitang-ugat na nagsisimula sa /l/
o /y/ ay ginitlapian [-in], ang /l/ o /y/ ng
salitang-ugat at ang /n/ ng gitlapi ay
nagkakapalit ng pusisyon.

Halimbawa:

-in + lipad nilipad


-in + yaya niyaya
Atip + -an atipan aptan
Tanim + -an taniman tamnan
Itoy nagaganap kapag ang
huling ponema ng salitang-ugat
na hinuhulapian ay nawawala.
Halimbawa:

bukas + -an = bukasan = buksan


dakip + -in = dakipin = dakpin
May mga salitang nagbabago ng diin kapag
nilalapian.
Maaaring malipat ng isa o dalawang pantig
ang diin patungong huling pantig o maaaring
malipat ng isang pantig patungong unahan ng
salita.
Halimbawa:

Basa + -hin basahin


Ka- + sama + -han kasamahan
Laro + -an laruan (lugar)
Pansining
Pangkagat
Mandaragat
Sangkatauhan
Madumi
Magsasaya
Tupdin
Panali
Nilisan
Duguan -
Maraming salamat