You are on page 1of 83

TEHNIKO CRTANJE

PREDAVANJA

1
SADRAJ PREDMETA
Sadraj predmeta Tehniko crtanje obuhvata
dve celine:

Tehniko crtanje
Kompjutersku grafiku

2
TEHNIKI CRTE
Jedan od najboljih naina razmene
informacija u tehnici je grafika
komunikacija primenom tehnikih
crtea
Tehniki crte predstavlja univerzalni
jezik komunikacije tehnikih lica
Tehniko crtanje je tehnika disciplina
koja omoguava da se trodimenzionalni
objekat prikae u ravni crtea
3
TEHNIKO CRTANJE
Osnovni cilj tehnikog crtanja je da se kroz
crte ili skup crtea u potpunosti
jednoznano definiu oblik, funkcija,
dimenzije, vrsta obrade, materijal, kvalitet i
druge karakteristike mainskih delova i
sklopova
U tehnikom crtanju predmeti se prikazuju
tako da se jednostavno mogu odrediti sve
dimenzije predmeta
Za razumevanje tehnikog crtea potrebno je
da tehniki crte bude jasan, pregledan i
precizan

4
STANDARDI
Proces stvaranja i primene pravila u cilju
postizanja jednobraznosti i bolje razmene
informacija naziva se standardizacija, a
propisana pravila su standardi
Standardi mogu biti:
meunarodni (ISO standardi),
nacionalni (nemaki DIN, ruski GOST,
ameriki ANSI standardi itd.),
interni (npr. fabriki standardi)

TEHNIKA KOLA VALJEVO 5


STANDARDI
Pravila tehnikog crtanja su definisana nacionalnim
standardima koji su usklaeni sa meunarodnim
standardima ISO(International Standard Organisation)
Sve industrijski razvijene zemlje imaju nacionalne
standarde
Srpske standarde donosi Institut za standardizaciju
Srbije i oni imaju status Zakona koji se mora primenjivati
Pored oblika, dimenzija, materijala, kvaliteta i ostalih
osobina proizvoda, standardima se takoe propisuje
nain oznaavanja, izgled tehnike dokumentacije,
pakovanje, transport i dr.
Oznake srpskih standarda poinju skraenicom SRPS

TEHNIKA KOLA VALJEVO 6


STANDARDI

Srpski standardi se oznaavaju prema


sledeoj strukturi:

TEHNIKA KOLA VALJEVO 7


Grane -SRPS
Grana A-osnovni i opti standardi
Grana C-metalurgija i tehnologija
prerade metala
Grana L-industrija mernih i drugih
aparata i precizne mehanike
Grana N-elektrotehnika
Grana M-mainogradnja i metalska
industrija

TEHNIKA KOLA VALJEVO 8


FORMATI TEHNIKIH CRTEA (SRPS
A.A0.104)

Tehniki crtei se crtaju na formatima


standardnih veliina
Korienje standardnih formata omoguuje:
racionalno korienje papira
jednobrazno previjanje
lake uvanje u arhivama

9
FORMATI TEHNIKIH CRTEA (SRPS A.A0.104)

Kao osnovni format


uzet je pravougaonik
ija je povrina

10
FORMATI TEHNIKIH CRTEA (SRPS A.A0.104)

Osnovni format je
oznaen sa A0
Manji formati se
dobijaju polovljenjem
veeg formata po
duoj stranici, a
njihove oznake su A1,
A2, A3 i A4

11
FORMATI TEHNIKIH CRTEA (SRPS A.A0.104)

12
FORMATI TEHNIKIH CRTEA (SRPS A.A0.104)
Kod svih formata,osim kod formataA4,dua stranica je
horizontalna
Prostor za crtanje na svakom formatu je ogranien okvirom
crtea

13
FORMATI TEHNIKIH CRTEA (SRPS A.A0.104)
Kada je potrebno kopije crtea odlagati u registratore i
slino,onda se du leve ivice okvira crtea ostavlja polje za
buenje i odlaganje

14
RAZMERE (SRPS A.A0.106)

Predmeti se u tehnikim crteima mogu prikazati u


stvarnoj veliini, uveano ili umanjeno
Razmera je odnos duine linije na crteu i duine u
prirodi koju ta linija predstavlja
Izbor razmere zavisi od veliine predmeta i njegove
sloenosti
Predmeti velikih dimenzija i jednostavnog oblika
crtaju se umanjeno
Predmeti malih dimenzija i sloenog oblika ponekad
se moraju jasnije prikazati, pa se tada crtaju uveano
Bez obzira na to da li je predmet nacrtan u stvarnoj
veliini, uveano ili umanjeno, pri kotiranju u crte
se unose stvarne mere predmeta

15
RAZMERE (SRPS A.A0.106)
Razmera se upisuje u odgovarajue polje
zaglavlja
Oznaka razmere sadri re razmeraili samo
brojke
Primer: Razmera 1:5 ili samo 1:5

16
TIPOVI I DEBLJINE LINIJA (SRPS A.A0.110)
Standardom su propisane vrste linija koje se mogu
upotrebljavati u tehnikom crtanju
Svaka linija ima svoj naziv, oznaku, tano propisan
oblik, debljinu i primenu
Na crteima se koriste dve debljine linija iji je odnos
2:1.
Standardne debljine linija su: 0,25; 0,35; 0,5; 0,7; 1,0;
1,4 i 2,0 mm

17
TEHNIKA KOLA VALJEVO 18
19
TIPOVI I DEBLJINE LINIJA (SRPS A.A0.110)
Preporuene mere pojedinih vrsta linija

20
TIPOVI I DEBLJINE LINIJA (SRPS A.A0.110)
Primeri primene nekih tipova linija

21
OPTI STANDARDI U TEHNIKOM CRTANJU
TEHNIKO PISMO (SRPS A.A0.101, 102 i 103)

Za ispisivanje natpisa, oznaka i brojeva u


tehnikim crteima koristi se tehniko
pismo
Tehniko pismo sadri mala i velika slova
irilice, latinice i grkog alfabeta, arapske i
rimske cifre i znake interpunkcije
Tehniko pismo moe biti pravo ili koso,
pod uglom od 15prema vertikali
22
TEHNIKO PISMO (SRPS A.A0.101, 102 i 103)

Standardom su propisane
visine h tehnikog pisma:
2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14 i 20
mm
Visina tehnikog pisma
odredjuje se prema
veliini raspoloivog
prostora, pri emu se vodi
rauna o lepoti i
preglednosti crtea

23
24
TEHNIKO PISMO (SRPS A.A0.101, 102 i 103)

irilino pismo tipa B -koso Latinino pismo tipa B -koso

25
ZAGLAVLJA ZA CRTEE(SRPS M.A0.040)
Svaki tehniki crte mora imati zaglavlje koje slui za
upisivanje osnovnih podataka potrebnih za
oznaavanje, razvrstavanje i upotrebu crtea
Zaglavlje je uokvireni deo povrine u donjem desnom
uglu crtea
Osnovni podaci koje mora sadrati zaglavlje su:
naziv crtea
razmera
broj crtea
naziv firme u kojoj je crte izraen
imena i potpisi osoba odgovornih za crte

26
ZAGLAVLJA ZA CRTEE(SRPS M.A0.040)

27
SASTAVNICE(SRPS M.A0.041)

Sastavnica je popis svih standardnih i nestandardnih


delova i materijala koji su potrebni za sastavljanje
celine prikazane crteom
Kada se sastavnica koristi na crteu koji ima
zaglavlje, tada se ona crta iznad zaglavlja i ispunjava
odozdo na gore prema rednom broju pozicija

28
PRIKAZIVANJE PREDMETA NA CRTEU

Cilj tehnikog crtanja je prikaz


prostornog dela u ravni crtea
Prostorni deo je geometrijsko telo ili
sklop geometrijskih tela
Oblik dela se prikazuje na crteu
projiciranjem
Projekcija je prikaz trodimenzionalnog
predmeta u ravni
29
30
31
PARALELNO PROJICIRANJE

32
PARALELNO PROJICIRANJE
Aksonometrijsko projiciranje_prostorni prikaz

Kod prostornog prikaza vidljive su sve tri glavne


dimenzije predmeta
Da bi se objekti iz trodimenzionalnog prostora mogli
projicirati na dvodimenzionalnu ravan neophodno je
bar jednu prostornu dimenziju prikazati pod nekim
uglom aksonometrijskom projekcijom
Za razliku od perspektive, kod aksonometrije
paralelne ivice na predmetu zadravaju takav
poloaj i na crteu

33
PARALELNO PROJICIRANJE

Aksonometrijsko projiciranje

U zavisnosti od poloaja glavnih osa i skraenja


u smeru pojedinih osa razlikuju se sledee vrste
aksonometrijskih projekcija:
Izometrija
Dimetrija
Trimetrija
Kosa projekcija

34
35
36
37
38
ORTOGONALNO PROJICIRANJE
Aksonometrijske projekcije su pogodne za prostorno
razumevanje oblika predmeta, ali imaju nedostatke u
pogledu predstavljanja stvarnih dimenzija
U tehnikom crtanju prostornih delova za prikazivanje
predmeta na crteu po pravilu se primenjuje
ortogonalno projiciranje
Najvei broj delova predstavlja geometrijska tela sa
meusobno upravnim povrinama

39
ORTOGONALNO PROJICIRANJE

40
41
TEHNIKA KOLA VALJEVO 42
43
44
ORTOGONALNO PROJICIRANJE
Osnovna svojstva ortogonalne projekcije

Veliine u ravnima paralelnim projekcijskoj


ravni se prikazuju u pravoj veliini
Povrine upravne na projekcijsku ravan se
prikazuju kao dui
Dui upravne na projekcijsku ravan se
prikazuju kao take
Prostorna predstava predmeta na crteu se
potpuno gubi
45
KOTIRANJE
Oblik prostornog dela je na crteu odreen
projekcijama,a kada je to potrebno i
presecima
Kotiranje je unoenje brojnih vrednosti
veliina predmeta u crte
Bez obzira na to u kojoj se razmeri crta,
unesene vrednosti oznaavaju krajnje stanje
veliina gotovog komada

46
OSNOVNA PRAVILA KOTIRANJA
Kotama se moraju oznaiti sve mere potrebne za tanu i
jednoznanu izradu prikazanog predmeta
Svaka mera se na crteu kotira samo jednom
Kota se smeta u onu projekciju, odnosno presek koji
daje najjasniju predstavu o obliku predmeta na tom
mestu
Kote moraju biti rasporeene po svim projekcijama jer
svaka prikazuje neto novo to se mora i kotirati
Sve mere se daju u milimetrima, ali se jedinica ne pie;
meutim ako se radi o nekoj drugoj mernoj jedinici npr.
stepenima ta se jedinica upisuje
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
Kotiranje uglova

59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
TOLERANCIJE U TEHNIKOM CRTANJU
U industrijskoj proizvodnji, usled
nesavrenosti maina, alata, materijala,
metoda merenja, kontrole i ljudskog faktora,
postizanje eljene tanosti mera praktino
nije mogue
Visoka tanost nije ekonomina jer dovodi
do poveanja trokova proizvodnih procesa
Iz ovih razloga unapred se propisuju
dozvoljena
odstupanja pojedinih karakteristika
mainskih delova, u skladu sa njihovom
namenom i funkcijom, a nazivaju se
tolerancijama
72
TOLERANCIJE MERA
Kotiranje tolerisanih mera
-Tolerancije se upisuju slovnim oznakama ili
brojano
-Kod slovnih tolerancija odstupanja se daju
na crteu tabelarno
-Kod brojanih tolerancija odstupanja se
upisuju neposredno uz nazivnu meru

73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
KRAJ

83