You are on page 1of 49

MALZEME

OCAKLARI
ve
NUMUNE ALMA
TEKNKLER
DOAL YAPI MALZEMES NEDR ?

Proje alan veya yakn evresinden temin


edilerek, inaat/yapm almalarnda kullanlan her
eit doal materyal malzeme olarak tanmlanr.
stenilen koullara sahip olan ta, kum, akl,
toprak ve hatta su bu anlamda birer doal yap
malzemesi olarak tanmlanabilir.
Btn bu malzemelere ait belirli ve doal
ynaklar ise genel olarak MALZEME OCAI ad
ile anlmaktadr.
MALZEME OCAKLARININ
KULLANIMINI ETKLEYEN FAKTRLER

1. Malzeme oca ile kullanlaca yer arasndaki


mesafe,
2. Servis yolu durumu,
3. Ocakta mevcut malzeme miktar,
4. Ocak sahasnn ekli,
5. Ocaktaki rt tabakasnn kalnl,
6. Kamulatrma ilerinin kapsam,
7. Malzemenin kalitesi,
8. evresel Etki Deerlendirmesi.
MALZEME KAYNAKLARI

ARYET MALZEMELER

Proje hatt boyunca veya proje alannda organik


veya dk younluklu taban toprann bulunduu
kesimlerde ve yarmalardan alnacak malzemenin
dolgu olarak kullanlmasnn kalite ve rezerv
asndan mmkn olmad durumlarda, dolgu
oluturmak amac ile mmkn olduunca yakn
evreden temin edilen uygun nitelikli malzeme
depolar ARYET OCAI olarak adlandrlmaktadr.
Birikinti konileri, birikinti yelpazeleri, dere ve sel
yataklar ile siltli, kumlu, akll ve molozlu ynlar
ieren alanlar ariyet malzemesi sahalar olarak
kullanlabilirler.
Yol projelerinde iyi kaliteli ariyet malzemeleri ile
oluturulan dolgular zerine gelecek malzeme
(alttemel malzemesi) kalnl daha az olacak ve
dolays ile yapm maliyetlerine ve kullanm
mrne olumlu etkiler yapacaktr.
ALTTEMEL MALZEMELER
Yol gvdesi oluturulurken
taban kuvvetlendirmek amac ile
dolgu tabakas ile temel tabakas
arasna serilen genellikle akarsu
yataklar, sel sahalar, birikinti
konileri, alvyoner teraslar veya
ta ocaklarndan temin edilen
uygun nitelikteki malzemeler
ALTTEMEL MALZEMES olarak
adlandrlr.
TEMEL ve ASFALT KAPLAMA MALZEMELER
Hazrlanan yol taban veya alttemel tabakas
zerine gelecek malzemeler Temel Malzemesi;
akl, krlm akl, veya krlm tatan elde
edilerek asfalt kaplamalarn yapmnda kullanlan
malzemeler ise Asfalt Kaplama Malzemeleri olarak
adlandrlr.
Bu tip malzemeler genellikle ta ocaklarndan elde
edilmekte olup, uygun nitelikte malzeme
bulunmas durumunda krlm, akl ve krlm
volkan crufu vb. uygun nitelikli malzemeler de
kullanlabilmektedir.
SANAT YAPISI MALZEMELER

Kpr, menfez, tnel, istinat duvar vb.


yaplarn inasnda kullanlan her trl agrega
ile para veya blok halindeki kaya malzemeler
Sanat Yaps Malzemeleri ad altnda
tanmlanmaktadr.

Sanat yaps malzemeleri genellikle akarsu


yataklar, sel sahalar, birikinti konileri,
teraslar veya ta ocaklarndan temin
edilmektedir.
Suda znen slfatlar, ufalanan agregalar, opal,
kalsedon ve tridimit gibi imento ile reaksiyona
girebilen mineraller veya cams vb. nitelikli agregalar
beton malzemesi olarak kullanlamazlar.
POTANSYEL
MALZEME
SAHALARI
1. AKARSU YATAKLARI
Akarsu yatak malzemelerinin en nemli zellii,
srekli olarak ykanma sonucunda balayc kilden
arnmalar ve tanelerin yuvarlak, yar-yuvarlak
veya yass olmalardr.
Bu tip malzemelerde tanelerin keli olmamas
nedeniyle isel srtnme azalacaktr. rnein;
temel malzemesi olarak kullanlmalar durumunda
tabaka stabilitesi nemli oranda olumsuz
etkilenecektir.
apraz tabakalanma gzlenen bir
ariyet/tvenan malzeme sahas
Akarsu yataklar boyunca
devaml paralanan veya
srtnerek anma sonucunda
zayf unsurlardan ayrarak
arnan daneler daha dayankl
bir yap kazanmaktadr.

Kil, silt ve ince kum vb.


partikller ise
sspansiyon halinde
tanarak akl veya
kaba kum boyutundaki
tanelerden ayrlarak
kelmektedir.
2. SEL YATAKLARI
Yataklarnda mevsimden mevsime ya da yal
zamanlarda su bulunan ve dolays ile sel etkisi
altnda bulunan yrelerdeki malzemeler ise uzun
mesafeler boyunca tanmad iin genellikle
taneler kelidir.

Bu husus tercih edilen bir zellik olmakla birlikte


iri malzeme miktarndaki fazlalk ve sel oluumu
srecini takiben kelen sspansiyon halindeki kil
ve silt gibi malzemelerin miktar olarak fazlal ise
nemli bir sorun olarak ortaya kmaktadr.
Sel sular
younluunun yksek
olmas nedeniyle
olduka byk bloklar
kilometrelerce uzaa
tayabilirler.

Yksek viskosite ve
karmak yap nedeniyle
sel kelleri dzensiz bir
grnm arz ederler.
3. BRKNT KONLER
Dik yamalardan inen sellerin
veya akarsularn ova veya
geni vadi taban kenarlarna
biriktirdii malzeme depolar
birikinti konileri olarak
adlandrlr.
Bu tip malzemeler genel
olarak ksa tama mesafesi
nedeni az miktarda ince taneli
bir matriks iine yerlemi
keli paralar ierir.
4. TERASLAR
Akarsularn gllerin ve hatta eski i denizlerin eski
yataklarnda veya ky boylarnda biriktirdii
malzemelerdir.
En nemli zellikleri; yuvarlak, veya yar yuvarlak
bir yap arz etmelerine karn, jeolojik sre iinde
gelien konsolidasyon sonucunda ksmen veya
tamamen imentolu bir yap kazanmalar (ksmen
zorlaan sklme, ykselen kaz klas) veya yerinde
ayrma (fiziksel/kimyasal) sonucunda ksmen
killeebilmeleridir.
5. PLAJ MALZEMELER
Sahil eritlerindeki doal plaj malzemeleri fiziksel
ve kimyasal zelliklerinin uygun olmas ve doal
yapnn bozulmamas art ile malzeme kayna
olarak kullanlabilirler.
Deniz kumu agrega olarak deerli bir malzeme
olmakla beraber bulak bulunduu zelti ve tuzlar
dolaysyla yaplarda olduklar gibi kullanlmas doru
deildir.

Ancak bol tatl su ile ykandktan sonra har


ve beton imalatlarnda kullanlabilirler.
6. VOLKAN CRUFU
Eski volkan sahalar ve yakn evresinde, volkanik
fragmanlar (bombalar) ve kllerin konsolidasyon
sonucu katlamasyla oluan sahalar malzeme
kayna olarak kullanlabilir.
Bu malzemelerin en nemli
zellii genellikle non-
plastik davranmalarna
karn poroz yaplar nedeni
ile olduka dk
younluklara sahip
olmalardr.
Volkanik kayalardaki farkllamaya bir rnek
(aglomera, tf , bazalt ve andezit karma)
7. TAOCAKLARI
Tortul, magmatik ve ksmen metamorfik
kayalarn masif ve srekli ynlar halinde
bulunduu lokasyonlarda, ilgili artname
kriterlerine uygunluunun salanmas art ile
krmata retim tesislerinin altrlmas
mmkndr.
Bugn iin karayollarnda kullanlan ta cinsleri
iinde en yaygn olarak tercih edileni kireta,
ve bazalt litolojisindeki kayalardr.
Ta ocaklarnn kum-akl ocaklarna gre bir ok
avantaj bulunmaktadr:
1. Malzemenin tamamnn veya kontrol edilebilir
nitelikteki bir kesiminin homojen olmas,
2. retimin krlarak yaplmas nedeniyle keli ve
agregalar retilebilmesi,
3. Kalite kontrol sistemlerinin doru altrlmas
art ile malzeme kalitesinde srekliliin
salanabilmesi,
4. Tvenan ocak sahalarnn aksine genellikle daha
dar alanlarda daha yksek rezerve sahip
olmalar.
Yine de ta ocaklarnda
rezervin hesaplanmas,
iletmenin nerede ve ne
ekilde balayaca, kontrol
d kesimler (killi, ayrm
kesimler, vb.) gibi
hususlarn belirlenmesinde
yaanan glkler ve ilgili
iletme ve evre
mevzuatlarna uyumda
karlalan aksaklklar
nedeni ile zaman zaman
ocak sahalarnn elden
karlmasna kadar varan
problemler ile
karlalmaktadr.
Kireta litolojisindeki bir ocak sahasnda atlaklar
arasnda gelimi killi seviyeler
Ak iletme yaplan bir ocak aynasnn genel
grnm
OCAKLAR VE AGREGA
KARIIMLARINDAN
NUMUNE ALMA
YNTEMLER
Gnmzde inaat maliyetleri dolays ile yol yapm
maliyetleri olduka yksek rakamlara ulamakta, bu
da malzeme ve imalat kontroln nemli bir hale
getirmektedir. Bu kapsamda, ilgili artname ve
standartlara uygun imalat yaplp yaplmadnn
belirlenmesi ve tespit edilen hatalarn dzeltilmesi
asndan KALTE KONTROL giderek daha da
fazla nem kazanmaktadr.
Kalite kontrolnn gvenilir sonulara ulamas, nce
doru yntemler kullanarak numune almndan daha
sonra ise ilgili niteliksel laboratuar almalarnn
hatasz yaplmasndan gemektedir.
Kalite kontrolnde aadaki sorularn
cevaplar iyi bilinmelidir.

NUMUNE NASIL ALINACAK?


Numune ne kadar alnacak?
Numune ne sklkta alnacak?
Hangi deneyler uygulanacak?
Deneyler nasl yaplacak?
Sonular nasl rapor edilecek?
ARYET VE KUM-AKIL OCAKLARINDA NUMUNE ALIMI

Ariyet ve kum akl oca gibi malzeme kaynaklarnda


numune alnmadan nce bir ukur alarak malzeme
kesiti grlmelidir.
ARYET VE KUM-AKIL OCAKLARINDA NUMUNE ALIMI

Ak yarma ve ocak aynalarnda laboratuar almalar


iin rnek alnrken nebati rt ve yzeydeki ayrm
ve ykntlar nedeniyle birikmi malzemenin alnan
rnee karmas engellenmelidir.
ARYET VE KUM-AKIL OCAKLARINDA NUMUNE ALIMI
ARYET VE KUM-AKIL OCAKLARINDA NUMUNE ALIMI

Aynada birden fazla


tabaka grlyorsa ayn
ilemler tekrarlanarak
her tabakadan ayr ayr
numune alnmaldr.
kinci tabakadan
alnacak numuneye
birinci tabakadan
malzemenin
kartrlmamasna dikkat
edilmelidir.
AGREGA DEPOLARINDAN NUMUNE ALIMI

Temsili numunelerin alnd agrega depolar numune


almnda problem yaanmamas iin usulne uygun
olarak segregasyon olmayacak ekilde oluturulmaldr.
AGREGA DEPOLARINDAN NUMUNE ALIMI

retilen deiik boyutlardaki agregann belirli bir


plan dahilinde ayr ayr gruplanarak depolanmas,
gerek sz konusu agrega kullanlarak yaplacak
imalatlar gerekse malzeme iin yaplacak
rneklemeler asndan byk nem tamaktadr.
AGREGA DEPOLARINDAN NUMUNE ALIMI

Numunenin btn malzemeyi temsil edebilmesi


asndan kaba agrega malzeme ynlarnda etek,
orta ve st kesimlerden olmak zere ukur
almal ve numuneler bu ukurlardan alnmaldr.
AGREGA DEPOLARINDAN NUMUNE ALIMI

Numunenin temizlii ve ayrk (segrege) malzeme


alnmasn nlemek asndan yzeydeki malzeme
kaldrlarak, temsili rnein ynn iinden alnmas
salanmaldr.
Numune almna etekten balamakta fayda vardr.
ukur alrken ve numune alm srasnda
malzemenin karmasn engellemek iin ahap,
plastik veya metal levhalar kullanlmal; alnan
numuneler birletirilerek deney iin gerekli miktar
bl-geler ile elde edilmelidir.
nce agrega sahalarnda da benzer yntemin
kullanlmas mmkndr.
AGREGA DEPOLARINDAN NUMUNE ALIMI

nce agrega sahalarnda, baz durumlarda malzemenin


rutubeti nedeni ile akma veya kme olmayacandan
levha kullanlmas gerekmeyebilir. Bu tr
malzemelerden numune almann bir yolu da boru
eklindeki numune tplerinin ihzaratn alt, orta ve st
ksmlarna yerletirilmesi ve geri karlarak tplerdeki
numunenin birletirilmesidir.
FGRE MALZEMEDEN NUMUNE ALIMI

Herhangi bir amala kullanm yerinde figre edilmi


malzemelerden numune alrken trapez kesitli figrenin
st ksmndaki yzey bozukluklar giderilerek
numuneler alnr ve kartrlr. Numune ukurlarna
yanlardan malzeme ak olmayacak ekilde ve figre
malzemenin boyuna bal olarak gerekli, sayda
numune alnmaldr.
FGRE MALZEMEDEN NUMUNE ALIMI
MAKNELER LE VE NAKLYE ARALARINDAN
NUMUNE ALIMI
KONKASR BANTLARINDAN NUMUNE ALIMI
Hareket halindeki konkasr bantlarnda sisteme
malzemenin ak ynnn dikine entegre edilecek
manuel/otomatik ekipmanlar kullanlarak numune
almak da mmkn olmakla birlikte tm malzemeyi
temsil eder nitelikte numune alnmasn salayacak
bu tip ekipmanlar nemli ekstra maliyet artlar
getirmektedir.
KONKASR BANTLARINDAN NUMUNE ALIMI

Konkasr rneklerinin aynadaki son durumun


temsili asndan, sistem en az yaklak 10-15
dakika altktan sonra alnmas, krcya
beslenen en son malzemenin rneklenmesi
asndan nem arz etmektedir. Ancak bu
srenin sistemden sisteme deiecei hususu
gz ard edilmemelidir.
ZEMN VE OCAK ETD SIRASINDA ALINMASI
GEREKL EN AZ NUMUNE MKTARLARI