You are on page 1of 23

Porodica Enterobacteriaceae

U ovoj porodici se nalaze Gram negativni, fakultativno anaerobni štapići.
Veličine su 0,3-1 μm x 1,0-6,0 μm. Pokretni su sa peritrihijalnim flagelama
ili su nepokretni. Ne stvaraju spore. Neke vrste posjeduju kapsulu.

Dobro se razmnožavaju na običnim hranljivim podlogama, ali se za izolaciju
iz bolesničkog materijala, naročito patogenih vrsta koriste selektivne i
diferencijalne podloge. Biohemijski su aktivni. Sve vrste fermentuju
dekstrozu uz produkciju kiseline ili kiseline i gasa, redukuju nitrate u
nitrite i oksidaza su negativne. Fermentuju mnoge ugljene hidrate i alkohole
uz produkciju kiseline i najčešće gasa.

Na osnovu fermentacije laktoze dijele se na dvije grupe: laktoza pozitivne i
laktoza negativne, pa se zbog toga u diferencijalnim podlogama za
enterobakterije (SS agar, dezoksiholatsko-citratni agar, Mac Conkey agar i
dr.) nalazi laktoza i indikator da bi ove dvije grupe bakterija mogle da se
razlikuju.

Za biohemijsko ispitivanje smatra se značajnim IMV i C test koji
čini četiri reakcije:
I-dokazivanje sposobnosti stvaranja indola iz triptofana;
M-metil crveno reakcija;
V-Voges Proskauerov test i
C- dokazivanje sposobnosti bakterija da koriste limunsku kiselinu i
njene soli kao jedini izvor ugljenika.

Antigena građa im je kompleksna i na osnovu svojih O, H, K i Vi
antigena dijele se na serogrupe i serotipove.

Leclercia. Cedecea. Proteus. Vrste iz novo opisanih ili reklasifikovanih rodova rijetko se izoluju iz bolesničkog materijala i njihov klinički značaj je još nedovoljno poznat (to su rodovi: Budvicia. Citrobacter. Erwinia. . Leminorella. Trabulsiella. Klebsiella. Pripadnici rodova : Escherichia. Morganella i Yersinia. i Yokenella). Pragia. Tatumella. Hafnia. Enterobacter. se često navode pod zajedničkim neformalnim nazivom «koliformni bacili». Buttiauxella. Citrobacter. Salmonella.Većina značajnih vrsta nalazi se u 14 rodova koji su od ranije poznati: Escherichia. Enterobacter. Serratia. Oni čine dio normalne crijevne flore ljudi i životinja i mogu da se izoluju iz različitih izvora iz spoljne sredine zbog čega imaju značajnu ulogu u sanitarnoj bakteriologiji kao indikatori fekalne kontaminacije. Pantoea. Zajednička osobina većina vrsta iz ovih rodova je da fermentuju laktozu. Serratia. Moellerella. Kluyvera. Xenorhabdus. Klebsiella. Rohnella. Edwardsiella. Shigella. Providentia.

One mogu da budu striktno ili uslovno patogene. povrću. u i na životinjama. Važno je napomenuti da enterobakterije predstavljaju mikroorganizme koji se najčešće izoluju iz bolesničkog materijala. Mnoge od njih snabdjevaju organizam znatnim količinama vitamina B kompleksa. na voću. oko 50% kod septikemija). Nalaze se u zemljištu. do oportunističkih infekcija. insekatima i čovjeku. cvijeću i drveću. ali mogu da izazovu infekcije svih organa i tkiva. Mnoge vrste Enterobakteriaceae čine znatan dio normalne mikroflore ljudi i životinja. karantenskih bolesti (kuga). Enterobacteriaceae mogu da izazovu različita oboljenja ljudi: od veoma teških. 50% svih izolata u bolnicama opšteg tipa pripada uzročnicima iz ove porodice (više od 70% kod infekcija urinarnog trakta. 60-70% kod bakterijskih enterokolitisa.Pripadnici ove porodice veoma su rasprostranjeni u prirodi. Izazivaju pretežno crijevne infekcije. vodi. Pri tome one su korisne za svog domaćina. jer djeluju antagonistički na razne druge patogene i proteolitičke bakterije (lučenjem bakteriocina ili na neki drugi način). .

enterica (sa 6 podvsta) enterica. diarizone. salamae.Rod Salmonella Vrste unutar roda -S. houtenae i indica. bongori . arizonae. -S.

dok su ostale Salmonelle adaptirane i na ljude i na životinje. Tifoidni bacil je izolovao Gaffkey u Njemačkoj 1884 godine iz slezene inficiranih pacijenata. insekata. . Salmonelle su široko rasprostranjene u prirodi. sendai su visoko adaptirane na ljude i nemaju drugih poznatih nosilaca. gmizavaca i td. paratiphy.Salmonelle su dobile ime po patologu Salmonu koji je prvi izolovao S. choleraesuis iz crijeva svinje. Neke vrste Salmonella kao što je S. Pfeiffer i Kalle su 1896 godine napravili prvu vakcinu sa toplotom ubijenim bacilima a 1948 godine Theodore Woodward i kolege su ustanovili uspješan tretman ovih pacijenata sa hloramfenikolom. ptica. S. mogu se naći u digestivnom traktu domaćih i divljih sisara. tiphy. i S.

Kao i drugi članovi ove porodice i Salmonelle su Gram negativne štapićaste bakterije promjera 2- 3X0.4-0.Morfološke karakteristike Salmonella je rod porodice Enterobacteriaceae.Svi pripadnici ovog roda su oksidaza negativni. Sem S. fegmentuju glukozu do kiseline. gallinarum-pullorum ostale su pokretne i to pomoću peritrihijalnih flagela. .6 µm .

laktoza negativne. -Krv na sterilnu goveđu žuč .Kulturelne osobine -fakultativno anaerobne bakterije. Selenit F bujon ili Kauffmann-Mülerov tetrationatski bujon. nakon 18-24 sata na 37 0C porastu kolonije koje su bezbojne ili plavičaste. prozračne. -tečne podloge.Blairov agar) kolonije smeđe do crne kolonije sa metalnim sjajem. -dezoksiholatno-citratni agar. -SS agar. -na specijalnoj podlozi (Wilson.

somatski O Ag LPS.12 I 1.27 B l. wien 1.(5). faze 1 i faze 2 tipska pripadnost . -somatski površni Ag Vi. paratyphi C 6.12 f.5 S.w S. Kauffmann-Whiteova shema (antigenska struktura) Grupa Serotip O antigen H antigen faze 1 H antigen faze 2 A S. derby 1.4.12 b 1.g - C1 S.7 r 1. grupna pripadnost.(5).4.12.(2).Antigena građa . paratyphi A 1.12 a - B S.4.2 .2 S. paratyphi B 1.flagelarni H Ag .(5). virchow 6.4.7 (Vi) c 1.2 S typhimurium 1. endotoksin.

krvotok-RES.Patogeneza i klinička slika -trbušni tifus i paratifus -septikemije. -unosi se per os-kolonizacija ileuma i kolona. -fokalne infekcije i kliconoštvo. -izlučuju se stolicom i urinom . invazija epitela i mezenterijalnih limfnih žlijezda. -gastroenteritis.

simptomi kasnije krvava dijareja na samom dijareja početku Hemokultura Pozitivna tokom Pozitivna za vrijeme Negativan prve nedjelje visoke temperature Koprokultura Pozitivna od druge Rijetko pozitivna Pozitivna ubrzo po nedjelje nadalje. povraćenje. izbijanju bolesti često negativna na početku bolesti . ENTERIČNE SEPTIKEMIJE ENTEROKOLITIS GROZNICE Inkubacioni period 10-14 dana varira 8-48 h Početak Podmukao Nagao Nagao Temperatura Postepena. Često ih nema Muka. a Sporo se razvija visok plato sa zatim slijedi “tifoidnim” stanjem “septična” temperatura Trajanje bolesti Nekoliko nedjelja Varira 2-5 dana 2-5 Gastrointestinalni Često rani zatvor. ali se često javljaju i mješovite forme oboljenja. zatim Razvija se brzo.Salmonele izazivaju tri osnovna oblika oboljenja ljudi.

dolazi do porasta temperature. Enterične groznice (tifusna groznica) Nakon ingestije. . hepatitis. Najteža komplikacije do koje može doći u toku bolesti su crijevna krvarenja i perforacija crijeva. Poslije inkubacije od 10-14 dana.1. Broj leukocita je normalan ili smanjen. zatvora. periosta. Temperatura je vrlo visoka. a potom u krvotok. mogu se vidjeti u rijetkim slučajevima. odakle prodiru u limfotok. Preko krvi stižu do mnogih organa. uključujući i crijeva. malaksalosti. Mikroorganizmi se razmnožavaju u limfnom tkivu crijeva i izlučuju se stolicom. Glavne lezije su hiperplazija i nekroza limfnog tkiva. fokalne nekroze jetre i zapaljenje žučne kese. Salmonele dospijevaju u tanko crijevo. Ružičaste mrlje na koži trbuha i grudi. glavobolje. Poslije ozdravljenja ostaje u rekonvalescenata kliconoštvo koje obično traje 3-4 sedmice dok u oko 6-7% traje do godinu dana a kod 2-3% ostaje doživotno kliconoštvo. a slezina i jetra su uvećane. bradikardije i bolova u mišićima. pluća i drugih organa.

choleraesuis i S. Tokom infekcije u serumu se prvo javljaju O aglutinini.Definitivna dijagnoza enterične groznice se postavlja izolacijom Salmonella iz krvi. Postoje veliki broj seroloških testova kao što je klasična Widalova reakcija sa različitim Ag ali one nisu dovoljno osjetljive. specifične i dovoljno brze za kliničku upotrebu. dublin ). typhi i drugim Salmonellama su u razvoju . bakterije brzo prodiru u krvotok. stolice. 2. . koštane srži te gastričnog i intestinalnog sekreta. DNA probe za S. urina. oko 8 dana bolesti dok se nešto kasnije oko 10-12 dana javljaju i H aglutinini koji dostižu veći titar i duže se održavaju. dok su crijevne manifestacije često odsutne. Bakterijemija sa fokalnim lezijama Nakon unosa per os (S.

Bolest prestaje poslije 2-3 dana. povraćanje i profuzne dijareje sa malim brojem leukocita i krvi u stolici. infantis. glavobolja. Enterokolitis Ovo je najčešća manifestacija infekcija izazvanih salmonelama. Poslije preležanog gastroenteritisa uzrokovanog sa Salmonelama. S. enteritidis. U tankom i debelom crijevu javljaju se inflamatorne lezije. . tiphymurium. S. iste se mogu izolovati tokom sljedećih 4-5 sedmica dok nakon infekcije sa Salmonelom typhimurium kultura stolice može biti pozitivna i do 20 sedmica. Ovu infekciju mogu izazvati bilo koji od 2000 seroloških tipova. virchov i td. S. Na našem području najčešće je izazivaju S. Osam do 48 h nakon ingestije javljaju se mučnina. Često je temperatura blago povišena.3.

5.Patogeneza Kada se Salmonelle unesu per os. one moraju da prebrode prvu barijeru odbrane protiv enteričnih infekcija a to je kiselost želudačnog soka. žučne kese uključujući pankreasne enzime i žučne soli. Salmonele moraju da pređu površni mukus intestinalnog zida i izbjegnu sekretorne produkte crijeva. pankreasa. gdje ulaze u interakciju sa intestinalnim zidom. Sekretorni IgA i intestinalni mukus igraju značajnu ulogu u prevenciji penetracije Salmonelle kroz enterocite. .0 ili više. koji ima normalna gastrična kiselina one imaju adaptivnu toleranciju na povećani pH tako da mogu da prežive na pH manjem od 4. Poslije napuštanja želudca ovi pokretni miroorganizmi odlaze u tanko crijevo. Mada Salmonelle teško preživljavaju na pH manjem od 1.

Činjenica da se u većini slučajeva S. typhi jedino može kultivisati iz koštane srži u toku tifusne groznice sugerira da su ove bakterije prilagođene da imaju intracelularni položaj unutar mononuklearnih ćelija.Sposobnost Salmonela da prežive unutar makrofaga je vjerovatno inicijalno u patogenezi tifoidne groznice. . U pacijenata sa tifusnom groznicom i pozitivnom hemokulturom ogromna većina mikrorganizama je u mononuklearnoj frakciji ćelija i ovi mikrorganizmi se najviše šire unutar krvnih monocita. kao i širenja mikoorganizama od crijeva do cirkulacije. Ova mogućnost dopušta eventualnu diseminaciju bakterija do krvne cirkulacije kroz ductus thoracicus.

Ovi simptomi su posljedica lučenja citokina iz makrofaga kao odgovor na bakterijsku infekciju. Sposobnost indukcije fagocitoze unutar makrofaga i epitelijalnih ćelija štiti Salmonelu od fagocitoze polimorfonuklearnih leukocita jer oni brzo uništavaju Salmonelle. Simptomi bolesti se javljaju kada se broj mikroorganizama kritično poveća.Tokom asimptomatske inkubacije mikroorganizmi su u velikom broju prisutni unutar makrofaga i vjerovatno epitelijalnih ćelija. Povećanje jetre i slezine je tipično za tifusnu groznicu i posljedica je preživljavanja ili replikacije unutar retikuloendotelijalnih ćelija. .

dok je S.U patogenezi netifusne infekcije važno je istaći da Salmonele indukuju epitelijalne ćelije da luče IL-8. npr. Imunitet za S. Za infekciju Salmonelama izuzetno je važna specifičnost domaćina. . typhi je patogena za samo za ljude a apotegena za miša. moćan hemotaktički faktor. typhi zahtijeva oba i celularni i humoralni imunitet . jer su pojedini serološki tipovi prilagođeni da izazivaju oboljenja samo kod jedne vrste domaćina. S. Virulencija bilo kojeg mikroorganizma uključuje interakciju između mikrorganizma i sposobnosti domaćina da ograniči infekciju. typhimurium čest uzročnik gastroenteritisa u ljudi a letalne tifusne groznice za miša.

.Komplikacije Većina slučajeva septičnog artritisa u djece (50%). Osobe koje su HLA-B27 pozitivne mnogo češće oboljevaju od ovog sindroma kao i osobe starosne dobi od 28 godina. IgG i IgA klase kao i T ćelijski klon) su nađeni u serumu i sinovijalnoj tečnosti osoba sa ovim sindromom. Simptomi mogu da se kreću od srednje artralgije do teške artopatije. Oko 2% gastrointestinalnih infekcija je praćeno simptomima reaktivnog artritisa (Reiter syndrom). imunokompromitovanih osoba i onih sa srpastom anemijom ima u anamnezi dijarealnu bolest. Salmonella –specifična At (IgM. ali njihova patofiziološka signifikanca nije jasna. Specifična terapija sa nesteroidnim antiinflamatornim sredstvima su obično efektni i prognoza je oglavnom dobra.

Kliconoše ne smiju da rade sa hranom. Nakon ubrizgavanja dviju doza acetonom ubijenih S. jaja u prahu i zamrznuta jaja. meso i jaja moraju biti dobro termički obrađeni. mačke i td. psi. meso i mesne prerađevine. Oralna primjena živih avirulentnih sojeva S. školjke i rakovi. typhi i baster doze nekoliko mjeseci kasnije. typhi pruža značajnu zaštitu u endemskim područjima. Inficirna perad. .Epidemiologija Izvor infekcije su hrana i voda koji su kontaminirani Salmonelama (mlijeko i mliječni proizvodi (sladoled. Za profilaksu trbušnog tifusa i paratifusa postoje vakcine koje se koriste prema epidemiološkim indikacijama.) U prevenciji i kontroli infekcije moraju se poštovati sanitarne mjere u cilju sprječavanja kontaminacije hrane i vode preko glodara i drugih životinja koje izlučuju Salmonelle. sir i puding). lake droge. životinjske boje i kućni ljubimci (kornjače. razvija se djelimična otpornost na infekciju malim inokulumom (na veliki inokulum ne razvija se otpornost).

cefalosporini treće generacije. trimetoprim sulfametoksazol. Kod teških dijareja najvažnija je nadoknada tečnosti i elektrolita a za invazivne Salmonele primjenjuju se ampicilin. . U posljednje vrijeme radi brzog razvoja rezistencije na antibiotike terapija se uglavnom provodi prema antibiogramu. fluorokinoloni ili hloramfenikol.Terapija Za liječenje enterične groznice i septikemija neophodna je antimikrobna terapija (7-14 dana a za intravascularnu infekciju oko 6 sedmica intravenske aplikacije) dok za većinu enterokolitisa nije.

mokraća. žuč i gnoj). -Widalova reakcija aglutinacije.Mikrobiološka dijagnoza -kulturelno (krv. dno bez gasa i sa H2S. citrat (+)). manitol (+). laktoza (-). urea (-). -biohemijsko ispitivanje (trostruki šećer-kosina neaktivna. indol (-). stolica. -aglutinacija na pločici .