You are on page 1of 17

Bölüm 20

Çıktı (Output) ve Toplam


Talep
(Aggregate demand)
David Begg, Stanley Fischer and Rudiger Dornbusch, Economics,
8th Edition, McGraw-Hill, 2005
PowerPoint presentation by Alex Tackie and Damian Ward
Kısa Vadede Toplam Çıktı
• Potansiyel Çıktı Düzeyi
– Tüm üretim faktörleri tam kapasite
kullanılıyor olsaydı üretilebilecek olan
çıktı düzeyi; maksimum üretilebilecek
düzey değil
• Fiili (Actual) Çıktı Düzeyi
– Belirli bir dönemde üretilebilmiş olan
çıktı düzeyi
– Ki, çoğunlukla potansiyel düzeyden
sapar

2
Kısa Vadede Toplam Çıktı
(2)
• Fiili çıktı düzeyi potansiyel çıktı
düzeyi etrafında salınır.
• Örnek olarak, fiili çıktının potansiyel
düzeyinin altında olduğunu
varsayalım.
• Ekonominin potansiyel çıktı düzeyine
nasıl, ne kadar hızlı geri döneceğine
bakalım.

3
Birkaç Basitleştirici
Varsayım
• Fiyatlar ve ücretler sabit
• Bu fiyat ve ücret düzeyinde ekonomide
kullanılmayan (atıl) kapasite vardır.
– Bu ücretten çalışmak isteyen ancak iş
bulamayan işçiler vardır
– Ve firmaların kârlı bir şekilde kullanabilecekleri
halde atıl duran üretim kapasiteleri vardır.
– Dolayısıyla, toplam çıktının düzeyi talep
tarafından belirlenir (demand-determined)
– Talepte ortaya çıkan bir artış, üretimi ve çıktıyı
arttırır, ya da tam tersi.
• Şimdilik,
– Hükümet (harcamaları) ve
– Dış ticaretin olmadığını varsayalım
• Sonraki bölümlerde bu kısıtları gevşeteceğiz.

4
Potansiyel Çıktı düzeyine nasıl
erişilir?
• Bu varsayımlar altında, çıktının talep
tarafından belirleneceğini gördük.
• Ekonomide, o ücret düzeyinden çalışmak
isteyen işşizler ve o fiyat düzeyinden satış
yapmak isteyen firmalar olduğu için, hükümet
toplam talebi arttıracak müdahalelerle, fiili
çıktı düzeyini potansiyel düzeye çıkarabilir.
• Fiyatlar ve ücretler ancak bu potansiyel düzey
aşıldıktan sonra artabilir.
• Dolayısıyla, hükümet uygulayacağı politikalar
ile ekonomiyi potansiyel çıktı düzeyinde
tutabilir.
• Keynes (1936) İstihdam, Faiz ve Paranın Genel
Teorisi
5
Toplam Talep (AD)

• Hükümet harcamaları ve dış ticaret


yokken, toplam talep iki bileşenden
oluşur:
– Yatırım (Investment): I
• Firmaların fiziksel sermayeye ve stoklara yapmayı
planladıkları eklemeler
• Şimdilik bunun otonom yani gelirden bağımsız
olduğunu varsayalım
– Tüketim (Consumption): C
• Hanehalkının mal ve hizmet talebi
• Dolayısıyla, AD = C + I

6
Tüketim (Consumption)
Talebi
• Hanehalkı gelirlerini TÜKETİM ve
TASARRUF etmek için kullanırlar.
• Kişisel Harcanabilir Gelir (Personal
Disposable Income)
– Hanehalkı ellerindeki üretim faktörlerini arz
ederek gelir elde ederler, bu miktar
üzerinden vergi öderler, üstüne transfer
gelirleri eklenir.
– Hanehalkı bu harcanabilir gelirini, tüketim
ve tasarruf etmek için kullanır.

7
İngiltere’de Tüketim ve Gelir, 1995
sabit fiyatlarıyla, 1989-2001

Gelirin tüketim harcamaları üzerindeki etkisi çok


güçlüdür ancak tek etken gelir değildir.
8
Türkiye’de Tüketim ve Gelir,
sabit fiyat, 1996-2005
Hanehalk? Tüketim Harcamalar?

355
305
255
(milyar YTL)

205
155
105
55
5
5 55 105 155 205 255 305 355
Reel Harcanabilir Gelir (milyar YTL)
Source: TCMB, DPT, TU?K

9
Tüketim fonksiyonu
Tüketim fonksiyonu toplam geliri toplam tüketime bağlar: C=f(Y)

C=A+cY
Gelir sıfırken, istenilen
C = 8 + 0.7 Y tüketim 8’dir (otonom
tüketim -“autonomous
consumption”).
Marjinal tüketim eğilimi
(marjinal propensity
to consume)
(doğrunun eğimi) 0.7’dir.
8
Her 1 birimlik gelir artışı
0 tüketimde 0.7 birimlik artışa
Gelir (Y) sebep olur.

10
Tasarruf Fonksiyonu

Tasarruf fonksiyonu her gelir


S = -A + (1-c) Y düzeyinde yapılmak istenen
tasarruf miktarını gösterir:
S=f(Y)
S = -8 + 0.3 Y
Tüm gelir ya harcanacak ya
da tasarruf edileceğinden
tasarruf fonksiyonu tüketim
0 fonksiyonundan türetilebilir.
Gelir (Y)

11
Toplam Talep (AD) Doğrusu
Toplam talep toplam
tüketime eşittir. Toplam
tüketim, hanehalkı
AD = C + I tüketim harcamaları ve
firmaların yatırım
harcamalarından
C oluşur.
I
Toplam talep (AD) doğrusu
C ve I’nın dikey toplamıyla
elde edilir.
(Şimdilik I’yı otonom
kabul ediyoruz)

Gelir
12
Denge Çıktı Düzeyi

45o doğrusu 45o doğrusu harcamaların


çıktı ve gelire eşit olduğu
E noktaları gösterir.
AD
C
AD doğrusu veriyken,
Denge E noktasında oluşur

B E noktasında planlanan
harcamalar çıktı ve gelire
eşittir. Y* kısa dönem
Y1 Y* Çıktı denge çıktı düzeyidir,
ancak potansiyel çıktı
düzeyine eşit olmayabilir.
13
Alternatif Yaklaşım
Denge noktasını,
planlanan yatırımları
(I) planlanan
S tasarruflara (S)
eşitleyerek de
E I bulabiliriz.
Denge noktası yine E’dir.

Y* Çıktı

İki yaklaşım da aynı sonucu verir.

14
Toplam talepteki düşüşün
etkileri
45o doğrusu
AD0 Ekonominin Y0
noktasında dengede
olduğunu varsayalım.
AD1
Toplam talep AD1’ e
düşerse

Ekonomi Y1’de yeni


denge noktasına gelir.

Y1 Y0
Çıktı

Denge çıktı düzeyindeki değişim AD’deki değişimden daha büyüktür.

15
Çarpan (Multiplier) Etkisi

• Toplam harcamalardaki (C ve I) artış


zayıflayan dalgalar biçiminde ekonomiye
yayılarak ulusal geliri ilk harcama düzeyinden
daha yüksek ölçülerde arttırır. Harcamaların
gelir üzerindeki bu etkisine Çarpan Etkisi
denir.
• Marjinal tüketim eğilimi (mpc) ne kadar
yüksekse çarpan etkisi de o kadar güçlüdür.
– Marjinal tasarruf eğilimi ne kadar yüksekse,
kazanılan her ilave birim gelirin daha büyük bir kısmı
döngüsel akımdan dışarıya akar.
– Çarpan= 1/1-mpc

16
Çarpan Etkisi: Örnek
• Marjinal Tüketim Eğilimi’nin (c) 0.9 olduğunu
varsayalım.
• Bu ekonomide, 1 birimlik yatırımın (I), ulusal
gelirde (Y) zaman içinde yaratacağı artışı
hesaplayalım.
• 1 birimlik yatırım ulusal geliri 1 birim arttırır.
Ulusal gelirdeki 1 birim artışın tüketimi 0.9 birim
arttırır. Tüketimdeki 0.9 birimlik artış, ulusal geliri
0.9 birim arttırır, bu da yine aynı şekilde tüketimi
0.81 birim arttırır.
• Sonuçta, 1 birim yatırım artışının ulusal gelirde
zaman içinde sebep olduğu artış miktarı;
• M=1/1-c, yani 10 birimdir.

17