You are on page 1of 26

III deo – STRUKTURA I DINAMIKA

DRUŠTVA

Politika i društvo
POJAM, NASTANAK I ULOGA
POLITIKE U DRUŠTVU

 Pojam politika je do građanskih revolucija
označavao unutrašnji poredak države,
odnosno unutrašnju politiku
 Kasnije počinje da označava javnu delatnost
na svim nivoima – lokalnom, regionalnom,
državnom, međudržavnom, svetskom i
globalnom
POJAM, NASTANAK I ULOGA
POLITIKE U DRUŠTVU

 Politika u širem smislu – označava
usmeravanje ljudske delatnosti u ravcu
ostvarivanja određenih ciljeva u raznim
sferama društvenog života – ekonomiji,
obrazovanju, zdravstvu, kulturi itd
 Politika u užem smislu – označava
usmeravanje društvenih odnosa i upravljanje
državnim poslovima prvenstveno pomoću
državne vlasti
POJAM, NASTANAK I ULOGA
POLITIKE U DRUŠTVU

 Političke stranke u modernoj politici su
osnovni posrednik u održanju ravnoteže
masovne demokratije
 Uloga stranaka se sastoji u kanalisanju
zahteva, težnji i interesa društvenih grupa u
politički program i akciju koje treba sprovesti
sredstvima države
POJAM, NASTANAK I ULOGA
POLITIKE U DRUŠTVU

 4 osnovna shvatanja politike:
1. Totalitarno
2. Etatističko
3. Pluralističko i
4. Republikansko
 Tri ključne političke oblasti:
– Vladavina – oslanja se na sistem izvršne i upravne vlasti
– Interes – realizuje se posredstvom predstavničkih i
zastupničkih tela; i
– Javnost – funkcioniše na osnovu opštenja osnovih
političkih aktera - građana
POLITIČKA MOĆ I VLAST

 Moć, prema Veberu, predstavlja izglede da
se u okviru jednog društvenog odnosa
sprovede sopstvena volja uprkos otporu bez
obzira na to na čemu se zasnivaju ti izgledi
 Najbitnija su dva značenja moći:
– Moć pojedinca u odnosu na društvene grupe
– Moć društvenih grupa u društvu
POLITIČKA MOĆ I VLAST

 Osnovni izvori moći:
– Materijalno bogatstvo i svojina
– Status i
– Znanje
 Oblici moći se razvrstavaju po dva kriterijuma:
– Prema posedovanju – pojedinačna moć i društvena moć
– Prema oblasti ljudske delatnosti –
 ekonomska moć,
 politička moć i
 duhovna moć
POLITIČKA MOĆ I VLAST

 Ekonomska moć proističe iz vlasništva i
raspolaganja materijalnim dobrima
 Politička moć proističe iz uloge i vrste
političkih subjekata u društvu
 Duhovna moć proističe iz sfere ideja,
znanja, religije, kao i drugih kulturnih
sadržaja
POLITIČKA MOĆ I VLAST

 Strukturu moći čine:
1. Nosioci moći
2. Ubeđivanje
3. Materijalno bogatstvo
4. Statusni simboli
5. Kontrola društvenih normi
6. Dominacija i hijerarhija
VLAST

 Vlast predstavlja institucionalizovanu moć
 Državna vlast je najmoćnija i najobimnija
politička vlast
 Za strukturu političke vlasti značajna su tri
činioca:
– Stabilnost i trajnost vlasti
– Osnovni sastavni elementi vlasti i
– Uzajamni odnosi između elemenata vlasti
VLAST

 Funkcije političke vlasti proističu iz potreba,
interesa i moći određenog društva,
društvenih grupa (klasa i elita) i pojedinaca
 Osnovni cilj vlasti – pribavljanje legitimiteta
 Legitimna vlast – ispravna, pravična, koja se
zasniva na dobrim argumentima
VLAST

 Veberova tipologija legitimne vlasti:
1. Racionalna vlast
2. Tradicionalna vlast i
3. Harizmatska vlast
DRŽAVA

 POJAM I NASTANAK DRŽAVE
 Država je osnovni i najvažniji oblik političkog
organizovanja društva
 U užem smislu, država se označava kao
državni aparat – hijerarhijska organizacija
sastavljena od nosilaca državne vlasti i
činovnika koji ulaze u sastav njenih različitih
organa
DRŽAVA

 U širem smislu, država predstavlja
celokupno društvo obuhvaćeno jednom
državnom organizacijom – ovo shvatanje
preovlađuje u sociologiji
 Osnovna obežja države:
1. Teritorija
2. Stanovništvo i
3. Suverena vlast
DRŽAVA

 Vladavina je institucionalizovani oblik upravljanje
 Dva tipa vladavine:
– Autokratija i
– Demokratija
 Autokratija je tip neograničene i apsolutističke
vladavine koji označava vladavinu pojedinaca ili
male grupe ljudi samovoljom nad celim društvom
DRŽAVA

 Oblici autokratije:
– Despotija – apsolutna samovolja vladara
– Tiranija – nasilnično i svirepo vladanje
– Diktatura – jedna ličnost ili manja grupa ljudi uzurpira vlast
i održava ograničenja i kontrolu
 Tipovi diktature:
1. Obična diktatura – monopolisanje ključnih poluga državnog
aparata
2. Cezaristička diktatura – vladanje uz pomoć izmanipulisanih
masa
3. Totalitarna diktatura - apsolutna uzurpacija vladavine i
4. Manipulativna diktatura – objedinjuje sve prethodne
DRŽAVA

 Demokratija je tip vladavine koji se u najširem i
izvornom značenju može odrediti kao vladavina
naroda
 Prema liberalno demokratskim shvatanjima, to je
režim formalne jednakosti u kome svako ima pravo
da učestvuje u odlučivanju u javnim, državnim
poslovima
 Dva oblika demokratije:
1. Neposredna – neposredno donošenje odluka od strane
građana
2. Posredna (predstavnička) – kada o državnim poslovima
odlučuje skupština koju narod bira
DRŽAVA

 KLASIFIKACIJE DRŽAVE
 Prema obliku vladavine:
1. Monarhije i
2. Republike
 Prema obliku državnog uređenja
1. Proste (unitarne)
2. Složene (federacije, konfederacije)
DRŽAVA

 Prema organizaciji vlasti:
 Države sa sistemom podele vlasti – kada
su zakonodavna, upravna i izvršna vlast
odvojene
 Države sa sistemom jedinstva vlasti –
kada zakonodavnu, upravnu i izvršnu vlast
vrši jedan organ
POLITIČKI SUBJEKTI

 Političke stranke su parcijalne društvene grupe koje
nastaju radi angažovanja u politici, tj to su političke
organizacije usmerene ka legitimnom osvajanju
vlasti, po pravilu kroz izborni proces
 Konstitutivni elementi političkih stranaka:
1. Članstvo
2. Rukovodstvo
3. Organizacija i
4. Ideologija
POLITIČKI SUBJEKTI

 Stranački sistemi mogu biti:
1. Jednostranački – sistem bez opozicije
2. Dvostranački - u zemljama sa tradicionalno
dve dominantne političke stranke i
3. Višestranački – tekovina liberalne demokratije
POLITIČKI SUBJEKTI

 DRUŠTVENI POKRETI
 Pojava modernog doba
 Obeležja društvenih pokreta:
1. Javna i dobrovoljna akcija
2. Najsnažniji oblik kolektivnog delovanja ljudi
3. Izrasta iz nezadovoljenih potreba i izražava određene
sukobe interesa
4. Pokreće rešavanje nekog društvenog pitanja
5. Pokušaj da se ostvari neki zajednički društveni interes
6. Teži društvenim promenama
POLITIČKI SUBJEKTI

 Klasični i novi društveni pokreti
 Razvoju novih društvenih pokreta doprinose
informacione tehnologije
POLITIČKI SUBJEKTI

 INTERESNE GRUPE
 One su oblik najrazličitijeg političkog
grupisanja i organizovanja ljudi prema
konkretnim interesima koji ih u datoj situaciji
povezuju
 U širem, sociološkom smislu, društvo se
može shvatiti kao mozaik većih ili manjih, vrlo
različitih interesnih grupa
POLITIČKI SUBJEKTI

 Podela interesnih grupa:
– Institucionalizovane – čiji su interesi integrisani u
politički sistem
– Interesne grupe van institucija – utiču spolja,
izvan političkog sistema, na donošenje odluka