You are on page 1of 62

Zloupotreba

psihoaktivnih supstanci
Zloupotreba droga:

 Iz radoznalosti, prkosa, protesta
 Bijeg od problema
 Ublažavanje anksioznosti, napetosti,
depresije
 Navođenje od strane dilera preko
zavisnika u istoj društvenoj grupi
 Nesvjesno zapadanje u zavisnost
zlonamjernim podmetanjem droga
POJMOVI:
 DROGA: (SZO): Svaka supstanca, koja
unesena u organizam može da modifikuje jednu
ili više funkcija.
 OPOJNA DROGA: izaziva stanje psihičke ili
fizičke zavisnosti
 NARKOMANIJA: bolesna zaokupljenost
stanjima obamrlosti do kojih dovode droge
(grč.).
 NARKOMAN: zavisnik ili adikt
 TOKSIKOMANIJA I NAVIKA: ZAVISNOST OD
LIJEKA (drug dependance)
ZAVISNOST:

 Posebno duševno, a ponekad i fizičko
stanje, koje nastaje interakcijom između
organizma i supstance.

 :psihološka, fizička zavisnost i tolerancija
PSIHOLOŠKA ZAVISNOST

 Zadovoljstvo i želja da se ponovi iskustvo
dejstva psihoaktivne supstance ili izbjegne
nezadovoljstvo njenim neuzimanjem
 Apstinencijalni sindrom: nemir, depresija i
letargija nekoliko dana
FIZIČKA ZAVISNOST

 Prilagođeno, promjenjeno stanje
organizma nakon unošenja supstance koja
proizvodi zavisnost
 Najveća fizička zavisnost je kod opioidne i
alkoholno-barbituratne zavisnosti
 Apstinencijalni sindrom:
 nemir, depresija
 Digestivne tegobe: bol i gađenje
 Grčevi, konvulzije i gubitak svijesti
TOLERANCIJA

 Prilagođavanje organizma na supstancu
sa posljedičnom potrebom povećanja doze
da bi se postigao prvobitni efekt
 Najveća tolerancija je kod opioidne i
amfetaminske zavisnosti
Klasifikacija psihoaktivni supstanci
Prema porijeklu: Prema tipu zavisnosti:
Biljne, Opioidni,
polusintetske, Alkoholno – barbituratni,
sintetske Kokainski,
Kharch 2002.:
Amfetaminski,
Stimulansi,
Kanabis,
Halucinogeni,
Halucinogeni,
Opioidi,
anksiolitici
Disocijativni anestetici,
Rastvarači,
lijekovi
STIMULANSI

 Podstiču psihičke i/ili psihofizičke
aktivnosti
 PREDSTAVNICI: kokain, amfetamin i
metamfetamin
Kokain

 Iz lista koke (erythroxylon coca)
 Bijeli, gorki, kristalni prah
 Lokalni anestetik i vazokonstriktor
 Zloupotrebljava se zbog stimulacije CNS-a
i euforije, povećava libido; 50mg peroralno
uklanja osjećaj gladi anastezirajući
sluznicu želuca
 LD: 1g peroralno; 0.2g subkutano;
kokainisti: 5 - 8g
Erythroxylon coca
Način unošenja
 Žvakanjem lišća koke (12 – 15 g, 3 – 4 puta
dnevno)
 Kao čaj
 Ušmrkavanjem
 Inhalacijom – pušenjem (crack)
 s.c. i i.v.
 Anogenitalno
 Krijumčarenje u vrećicama i prezervativima
progutanim ili uguranim u rektum ili vaginu (body
packer)
Metabolizam

 Brzo razlaganje
 Osnovni metaboliti: ekgonin i benzoyl-
ekgonin
 Poluživot do 4h, kod naviknutih do 1h
 Kod uzimanja alkohola nastaje metabolit
koka-etilen, izuzetno toksičan
 Dio kokaina dospijeva u dlake i ne
podliježe transformaciji – mogućnost
dokazivanja
Kokain
 SIMPTOMI TROVANJA:
 Govorljivost, nemir, uzbuđenje, utisak
povećane mentalne i fizičke snage (high
efekt)
 tremor, toničko-klonički grčevi
 Potencirajući efekte norA izaziva tahikardiju i
hipertenziju, izrazito bljedilo kože
 HIPERPIREKSIJA zbog pojačane produkcije
a smanjenog odavanja toplote
 Th trovanja:
 Alfa i beta adrenergički blokatori
 Antikonvulzivi (diazepam, barbiturati)
Mehanizam djelovanja

 Stimuliše lučenje kateholamina u sinapsama
 Kateholaminski efekt na KVS preko α1
adrenergičkih receptora u k. sudovima i β1
adrenergičkih receptora u srcu
 Sprečava re-uptake norA u presinaptički region
(normalno se troši 30% norA)
 SRCE: snopovi kontraktilne nekroze, gubitak
poprečne ispruganosti vlakana ..
 ARTERIJE: disekantne aneurizme i suženja
arteriola
Kokain
 Uzroci smrti: ventrikularna fibrilacija, ishemija srca,
disekantne aneurizme, unutarlobanjska krvarenja,
maligni neuroleptički sindrom
 Pat-anat. kod kokainista:
 Kaheksija,
 Perforacija hrskavične nosne pregrade
 Ubodi, ožiljci
 Apscesi
 Prateće bolesti: AIDS, hepatitis, granulomatoza,
endokarditis
 TOKSIKOLOŠKU analizu obaviti brzo jer se gubi iz
truležno izmjenjenih organa

 Navikavanje brzo, posebno pušenjem
Amfetamin (fenilizopropilamin)
 Psihostimulans:
 povećava nivo budnosti, naročito kod umornih, izaziva
nesanicu,
 povišenje inicijative i raspoloženja, govorljivost, euforiju

 Prouzrokuje i simpatikomimetske efekte na periferiji:
 vazokonstrikcija, hipertenzija,
 ubrzanje frekvencije srca i dilatacija bronha

 Metabolički efekti:
 Povećana potrošnja kiseonika
 Povećana koncentracija slobodnih masnih kiselina u plazmi
 Povišen bazalni metabolizam
Amfetamin i metamfetamin

 Kompulzivna potreba da se doživi efekt u
vidu bljeska (flash), a to se postiže i.v.
aplikacijom amfetamina (speed)

 Postoje
samoubilačke i ubilačke
tendencije

 Izlučuje
se preko bubrega – prvog dana
30% nepromjenjenog amfetamina
Amfetamin
 LD: 20mg kod djece, 10x više kod odraslih
 Znaci trovanja:
 Midrijaza, znojenje
 Hipertenzija
 Uzbuđenje i hiperaktivnost
 Grčevi i cijanoza
 Porast temperature
 Delirijum, kolaps
 Th: Sedativi, adrenergički blokatori,
zakiseljavanje mokraće radi brže eliminacije
 Pat-anat.: punokrvnost organa, krvarenja u
plućima i želučanoj sluznici
MEHANIZAM DJELOVANJA

 Sprečava povratno upumpavanje norA u
presinaptički region
 Inhibiše MAO
 Kateholaminska dejstva na srce i arterije
su duža i morfološke promjene nastaju
brže u odnosu na kokain
Halucinogeni

 Psihodelici; Psihozomimetske supstance
(stanja slična psihozama i halucinacije)
 Predstavnici: Ekstazi, LSD, Hašiš
(Marihuana), Meskalin, Fenciklidin,
Psilocibin
Osobine

 Dominantan efekt – promjene u percepciji i
ponašanju
 Minimalno oštećenje memorije i
intelektualnih funkcija
 Nema stupora ni ekscesivne agitacije
 Slabo izraženi efekti na ANS
 Slaba fizička zavisnost
Brojni sintetski derivati amfetamina
su halucinogeni:
 DOM (2, 5-dimetoksi-4-metilamfetamin) u
hipi slengu STP – Serenity, Tranquilty and
Peace ili Super Terrific Psychodelic. Doze
> 5mg izazivaju halucinacije, 10h
 TMA (3, 4, 5 trimetoksiamfetamin)
 MDA (3, 4- metilendioksiamfetamin) “love
drug”
 MDMA (3,4- metilendioksimetamfetamin)
Ekstazi - MDMA
(3,4- metilendioksimetamfetamin)

 Danas najpopularnija droga (hidrohloridna
so, bijela kristalna supstanca)
 Na sobnoj temp je uljaste konzistencije
 Djeluje nakon 15 min. Poluživot eliminacije
3 – 7h
 LD50 za rezus majmune i.v. 17 – 28mg/kg
Mehanizam djelovanja

 Obrće pravac normalnog djelovanja
kanala za povratni tok serotonina, što
uzrokuje jako pražnjenje serotonina u
sinaptičke pukotine u trajanju do 6h i tako
izaziva halucinogene efekte
 Kateholaminske efekte izaziva zbog
strukturne sličnosti sa kateholaminima
 Gubitak kontrole termoregulacije i
hipertermija
Meskalin
 Izmeksičkog kaktusa “peyote” ili “mescal”
(Lophophora williamsii)
 Hemijski: trimetoksi-fenetilamin sličan
simpatikomimetskim aminima
 Ima ga mnogo u urinu bolesnika od
paranoidne shizofrenije
 Simptomi (5mg/kg):
 Stupor
 Vidne halucinacije raznolikih boja
 Mučnina, povraćanje, midrijaza, dispneja,
palpitacije, hipotenzija i paraliza disanja
 Meskalinska dugmad: isječeni i osušeni
listovi kaktusa
 “Big chef” tečni ekstrakt kaktusa u
kapsulama ili bočicama
 Uzrokuje hiperaktivnost strijato-limbičkog
sistema desne hemisfere uz potiskivanje
funkcija lijeve hemisfere
Psilocibin

 Iz meksičkih pečurki (Psilocybe mexicana)
 Hemijski: N-dimetiltriptamin (sličan
serotoninu)
 Djeluje slično meskalinu, izaziva i osjećaj
straha
Dietilamid lizergične kiseline - LSD

 Sinteza: Hoffman 1938.
 Operacija MK-ULTRA od strane CIA-e
 Na papirićima koji su natopljeni LSD ili sa
slatkišima
 Metaboliše se u jetri a veoma male količine se
nađu u urinu
 Uzorci za analizu (tjelesne tečnosti ili sumnjive
supstance) treba čuvati od svjetlosti.
 Može se dokazati najduže 24h nakon uzimanja
Dietilamid lizergične kiseline - LSD
 Lizergična kiselina je u sastavu alkaloida ražne
glavice (Secale cornutum), a LSD je njen
polusintetski derivat
 Veže se za 5-HT2 receptore
 Simptomi (50 ug):
 Vidne halucinacije živih boja, izmjenjen oblik
stvarnih predmeta
 Govor gubi smisao
 Vremenska dezorjentisanost, depersonalizacija
 Neprijatne somatske pojave: nauzeja, vrtoglavica,
parestezije, tremor, midrijaza, ataksija
Kanabinoidi – marihuana, hašiš
 Iz indijske konoplje (Cannabis sativa)
 Aktivni princip: 9-deltatetrahidrokanabinol
 Unosi se pušenjem, žvakanjem,
ušmrkavanjem, kao jelo i piće uz dodazak
slatkih stvari
 Konoplja ja hermafrodit, veće
koncentracije kanabinoida su u ženskog
oblika biljke
 Različiti tipovi biljke imaju različite
koncentracije Δ9 THC
 Simptomi (120 – 300ug/kg THC):
 Sedacija ili razdraženje (rjeđe)
 Osjećaj lebdenja
 Scenski fantastične vizije u bojama
 Sugestibilnost – navođenje na kriminalne radnje
 Crvenilo konjunktiva
 Natečeni kapci
 Raširene zjenice
 Samo psihička zavisnost (slabo izražena) bez
apstinencijalnih simptoma
 Hašiš – smola iz najaktivnijih dijelova biljke,
sadrži 30% Δ9 THC
Pakovanje marihuane
 Metaboliti Δ9 THC se akumuliraju u masnom
tkivu pa se dokazivanje vrši do 7 dana od
posljednje upotrebe
Faze dejstva

 1. potreba za bukom i hiperkinezija
 2. Faza fantazija: zanos, inkoherentan
govor
 3. Faza halucinacija: obilje scenski bogatih
halucinacija uglavnom prijatnog sadržaja
 4. faza depresije: umor, sanjivost i tromost
Mehanizam djelovanja

 Δ9 THC je agonist prirodnih kanabinoida
koje stvara mozak
 Kanabinoidni receptori CB1 se nalaze u
hipokampusu, cerebelumu i striatumu
 Kanabinoidni receptori CB2 se nalaze u
slezini i hematopoetskim ćelijama
(imunosupresivni efekat)
 Δ9 THC uzrokuje apoptozu neurona
hipokampusa
Opijati
Alkaloidi opijuma
 Mliječni sok zasijecanjem nezrelih čaura
(okičenje) bijelog maka (Papaver somniferum)
 Sušenjem soka nastaje mrkocrvena opijumska
pogača
 25% težine opijuma čine alkaloidi, a od toga:
morfin 10%, kodein 0.5%, papaverin 1%,
noskapin 6%
 LD: 2 – 3g opijuma
 LD: 100 – 400 mg za morfin
 LD: 50 – 75 mg za heroin
Morfin
 Imadvije hidroksilne grupe čijom
supstitucijom se dobijaju derivati morfina:
 Kodein – metilmorfin
 Heroin – diacetilmorfin,
 Nalorfin – N-alil-normorfin (farmakološki
antagonist morfina)
 SIMPTOMI TROVANJA:
 Pri predoziranju, samoubilačko
 Koma,
 Depresija disanja, cijanoza
 Mioza
 Hipotenzija i šok
Morfin
 Th akutnog trovanja:
 Kompetitivni antagonisti: nalorfin, levalorfan,
nalokson
 O2, infuzije ..
 Hronično trovanje (zavisnost – morfinizam)
 LD: 2 – 4g
 Apstinencijalni sindrom: nesanica, nemir i
razdražljivost, midrijaza, dijareja
 Th: psihoterapija, metadon, metadil-acetat,
klonidin
Heroin

 1864. sintetizovan
 Narkotik broj 1. u svijetu
 Doza sadrži 13 – 16 mg aktivne supstance
 Faze dejstva:
 Faza udarnog dejstva- bljeska (flash):
tahikardija i osjećaj toplote
 Euforično-meditativna faza (stound): euforija,
smirenost, prijatan umor i pospanost
 Hipnotička faza: san
 Mehanizam djelovanja opijata: vezivanje za
opijatne receptore u mozgu
 Put unošenja: i.v., s.c., oralno, rektalno i
intranazalno
 U jetri se morfin konvertuje u morfin-glukuronid i
eliminiše se putem žuči i urina
 Heroin se konvertuje u morfin, nalaz kodeina i 6-
monoacetil-morfina dokaz je uzimanja heroina a
ne morfina
 6-monoacetil-morfin se kao i kokain deponuje u
kosi (mjeseci)
Fentanil

η agonist
 Analgetsko dejstvo 100 x jače nego
morfinsko
 Cis izomer (trimetil-fentanil) 5500 x jači od
morfina
 Visoka smrtnost od fentanila prije
dvadesetak godina korištenjem flastera
duragezik
Medicinske posljedice zloupotrebe
opijata
KOŽA:
 ubodi
 Atrofični ožiljci
 Induracije i hiperpigmentacije
 Apscesi i ulceracije
 Trombozirane i sklerotične vene
 Sunđeraste šake (limfedem)
 Nekrotizirajući fascitis
 Tetovaže i na najneobičnijim mjestima
Medicinske posljedice zloupotrebe
opijata
KVS
 Valvularni endokarditis sa mikotičnim
embolusima
 Miokardna fibroza i hipertrofija srca

RESPIRATORNI SISTEM
 Infekcije (fungalne pneumonije i apscesi)
 Granulomatoza pluća zbod dospijevanja stranih
tijela (talk, skrob i mikrokristalna celuloza)
 Plućni edem zbog brzog razvoja respiratorne
insuficijencije
Medicinske posljedice zloupotrebe
opijata
GIT
 Pad motiliteta i opstipacija, virusni hepatitis
RENALNI SISTEM
 Sekundarna amiloidoza i produžena nefropatija
NERVNI SISTEM
 Cerebralni edem
 Fokalne hemoragije
ENDOKRINI I IMUNI SISTEM
 Hiperprolaktinemija
 Smanjen nivo testosterona i parathormona
 limfadenopatija
Disocijativni anestetici
 Analgetici a slabo utiču na stanje svijesti
 U slučaju zloupotrebe su halucinogene
Fenciklidin
 Duža upotreba vodi u psihotične epizode
 Nije rasprostanjene upotrebe
Ketamin
 U veterini
 Kod bolničkog osoblja
γ-hidroksibutirat
 U anesteziji i kao dodatak “zdravoj hrani” (stimuliše oslobađanje
hormona rasta)
 Halucinacije i amnezija
 Olakšava seksualne zloupotrebe (droga silovanja)
 Uzima se oralno, veže se za GABA-b receptore
Organski rastvarači

 Mlađe osobe
 Brzo prelazi hemato-encefalnu barijeru
 Laka euforija, pospanost ili agresivno
ponašanje
 Kombinacije sa alkoholom, barbituratima i
benzodiazepinima vode akutnoj nekrozi
jetre i neurološkim poremećajima
Organski rastvarači

Podjela:
 Aerosolni propelanti: osvježivači
vazduha, dezodoransi, sprej za kosu
 Zapaljivi gasovi: propan, butan, tečni
petrolejski gas
 Hlorisani rastvarači: sredstva za
odmašćivanje
 Rastvarači ljepila: aceton, butan, ksilen..
Zavisnost od lijekova
Barbiturati kratkog dejstva:
 Amobarbital (blues)
 Amobarbital sa sekobarbitalom (blue velvet,
rainbows)
 Pentobarbital (jellow jackets)
 Sekobarbital (reds, red devil)
 Mjesec dana po 500 mg izaziva zavisnost
 Apstinencijalni sindrom izrazito opasan

Benzodiazepini
 40 dana po >60 mg vode u psihičku zavisnost
 Kombinuju se sa alkoholom
Dokazivanje uzroka smrti kod zloupotrebe
psihoaktivnih supstanci

 Komplikovano
 Kriminalističke, patoanatomske i toksikološke analize
Scena smrti:
 narkomanske parafrenalije: špricevi, kompresa, pribor za
zagrijavanje, kašika. Vaga upućuje na dilera.
Autopsija:
 izuzetno važan spoljašnji pregled: ubodi, ožiljci,
depigmentacija sa venosklerozom, otečena šaka, gnojni čirevi
 Unutrašnji nalaz: edem pluća i mozga, endokarditis, hipertrofija
srca, aneurizme, granulomatoza pluća
 Mikroskopski nalaz: nekroze kontraktilnih snopova
kardiomiocita, granulomi, stenoza arteriola, hepatitis, fungozne
infekcije, promjene na AIDS
Dokazivanje uzroka smrti kod zloupotrebe
psihoaktivnih supstanci
Toksikološka analiza
 Analiza parafrenalija, sumnjivih supstanci, tjelesnih
tečnosti i organa sa autopsije
 Utvrđuje se:
 Supstanca
 Kvantifikacija
 Adulteranti (identitet proizvođača) kod heroina: kinin,
kofein, paracetamol, lidokain, laktoza, manitol, skrob
 Sa autopsije uzeti: krv, urin i žučnu kesu
 Vodeća metoda – gasno-masena hromatografija