You are on page 1of 19

SOCIJALNA INTERAKCIJA UČENIKA

SA SMETNJAMA U RAZVOJU

Dr Rajka Đević, naučni saradnik


Institut za pedagoška istraživanja,
Beograd
Zašto je važno intenzivirati proučavanje socijalnih
interakcija učenika sa smetnjama u razvoju

• Vodeći argument za inkluziju učenika sa


smetnjama u razvoju u redovnu školu.
• Nedovoljan broj istraživanja u našoj sredini o
socijalnom funkcionisanju učenika sa
smetnjama u razvoju u redovnoj školi.
• Izraženija usmerenost na obrazovna
postignuća, a manja na socijalizaciju učenika
sa smetnjama u razvoju.
Rad ima dva cilja:

Prikaz osnovnih Prikaz rezultata


rezultata istraživačkih istraživanja koje smo
studija u svetu o realizovali u našoj
socijalnom ponašanju sredini, a koje se bavilo
učenika sa smetnjama socijalnim
u razvoju u redovnoj interakcijama učenika
školi sa smetnjama u razvoju
i vršnjaka koji nemaju
smetnje u razvoju
Dominantan nalaz istraživačkih studija u svetu

Učenici sa smetnjama u razvoju


češće se suočavaja sa različitim
poteškoćama u socijalnom
funkcionisanju u poređenju sa
učenicima koji nemaju smetnje u
razvoju, kako u osnovnoj, tako i u
srednjoj školi.
Dominantni nalazi istraživačkih studija u
svetu
UOPŠTENI NALAZI SPECIFIČNE TEŠKOĆE
• nizak stepen socijalne • učenici sa teškoćama u
prihvaćenosti intelektualnom razvoju imaju
izražene probleme u ostvarivanju
• nepovoljan socijalni status interakcija sa vršnjacima
• teškoće u ostvarivanju • telesno invalidna deca imaju
prijateljskih veza problem sa kvantitetom
• socijalna izolovanost interakcija
• neravnopravni odnosi kod dece
sa oštećenjem vida
• izraženi problemi u komunikaciji
dece sa oštećenjem sluha
• socijalni i komunikacioni deficiti
učenika sa autizmom
SOCIJALNE INTERAKCIJE UČENIKA SA
SMETNJAMA U RAZVOJU U NAŠOJ SREDINI
CILJ:
• ispitati učestalost i kvalitet socijalnih
interakcija učenika sa smetnjama u razvoju u
osnovnoj školi
METODE, TEHNIKE I INSTRUMENTI:
• sistematsko posmatranje (protokoli za
sistematsko posmatranje)
• sociometrija (sociometrijski upitnik i rejting
skala)
UZORAK ISTRAŽIVANJA

Sistematsko posmatranje Sociometrija


• N=60 (30 učenika sa smetnjama u • Sociometrijski upitnik i
razvoju i 30 učenika bez smetnji u
razvoju). rejting skalu popunili su svi
• 46 dečaka, 19 devojčica u učenici iz odeljenja
ukupnom uzorku.
• 21 dečak, 9 devojčica u svakoj od obuhvaćenih istraživanjem,
posmatranih grupa učenika. te je u ovom segmentu
• 24 učenika trećeg, i 36 učenika
četvrtog razreda. istraživanja ukupno
• 30 odeljenja iz 15 osnovnih škola učestvovalo 724 učenika.
(13 odeljenja trećeg, 17 odeljenja
četvrtog razreda).
• 90 školskih časova i odmora (srpski
jezik, matematika i likovna
kultura).
Rezultati istraživanja

• UČESTALOST I PRIRODA SOCIJALNIH


INTERAKCIJA UČENIKA SA SMETNJAMA U
RAZVOJU.

• SOCIJALNA PRIHVAĆENOST I OSTVARIVANJE


PRIJATELJSTAVA UČENIKA SA SMETNJAMA U
RAZVOJU.
UČESTALOST I PRIRODA SOCIJALNIH INTERAKCIJA
UČENIKA NA ŠKOLSKOM ČASU
UČESTALOST I PRIRODA SOCIJALNIH INTERAKCIJA NA
ŠKOLSKOM ODMORU (učestvovanje u zajedničkim
aktivnostima i njihovo trajanje)
UČESTALOST I PRIRODA SOCIJALNIH INTERAKCIJA NA
ŠKOLSKOM ODMORU (vreme koje učenik provodi sam)
Rezultati istraživanja
(sistematsko posmatranje učenika)
• Učenici sa smetnjama u razvoju su inicirali značajno manji broj
socijalnih interakcija (F(1,58)=4,90, p=.03), a i drugi učenici su sa
njima u manjem broju inicirali socijalne interakcije
(F(1,58)=11,105, p=.02).
• Učenici sa smetnjama u razvoju su ređe prihvatali socijalne
interakcije drugih učenika (F(1,58)=18,363, p=.00).
• Kada su učenici sa smetnjama u razvoju inicirali interakcije, one su
češće bile vezane za sadržaje rada/aktivnosti na času (t(89)=3,627,
p=.00).
• Učenici sa smetnjama u razvoju su učestalije tražili, nego što su
nudili pomoć vršnjacima u odeljenju (t(89)=2,503, p=.01).
• Drugi učenici su im češće nudili, nego tražili pomoć (t(df)=-4,226,
p=0.00).
• Učenici sa smetnjama u razvoju su značajno manje učestvovali u
zajedničkim aktivnostima (F(1,58)=17,795, p=.00).
RAZLIKE U SOCIJALNOJ PRIHVAĆENOSTI IZMEĊU UČENIKA SA
SMETNJAMA U RAZVOJU I UČENIKA KOJI NEMAJU SMETNJE U RAZVOJU
(1=MAKSIMALNA SOCIJALNA PRIHVAĆENOST, 3=MINIMALNA SOCIJALNA
PRIHVAĆENOST
ZASTUPLJENOST UČENIKA SA SMETNJAMA U RAZVOJU (N=30)
I UČENIKA BEZ SMETNJI U RAZVOJU (N=30) U RAZLIČITIM DIMENZIJAMA
SOCIJALNOG STATUSA
Rezultati istraživanja
(sociometrija)
• Učenici sa smetnjama u razvoju su značajno manje socijalno
prihvaćeni u odeljenju (t(29)=-3,692, p=.00). Takođe, učenici sa
smetnjama u razvoju su lošije rangirani od ostalih vršnjaka u
odeljenju.
• Učenici sa smetnjama u razvoju imaju nepovoljniji socijalni status
u odeljenju od učenika koji se ne suočavaju sa smetnjama u
razvoju. Učenici sa smetnjama u razvoju su u većem broju svrstani
u kategoriju „zanemarenih“ i „odbačenih“ učenika. Znatno su ređe
„popularni“ u vršnjačkoj grupi, za razliku od tipičnih vršnjaka koji
su u većem broju zauzimali ovakav socijalni status.
• Učenici sa smetnjama u razvoju ostvaruju manje prijateljstava sa
vršnjacima u odeljenju koje pohađaju. Učenici sa smetnjama u
razvoju imaju manji broj recipročnih izbora (30%), za razliku od
učenika bez smetnji u razvoju koji imaju više takvih izbora (87%).
Ovi učenici u znatno većem broju nemaju nijednog prijatelja, te su
ređe birani kao oni sa kojima bi drugi učenici želeli da se druže.
ZAKLJUČAK

• Učenici sa smetnjama u razvoju su ostvarili


značajno manji broj interakcija tokom školskih
časova i odmora u poređenju sa vršnjacima bez
smetnji u razvoju.
• Kvalitet socijalnih interakcija učenika smetnjama
u razvoju koji smo procenjivali na osnovu
prirode socijalnih interakcija, socijalne
prihvaćenosti i ostvarenih prijateljstava, snižen
je u poređenju sa učenicima bez smetnji u
razvoju.
PEDAGOŠKE IMPLIKACIJE
• Adekvatnija pripremljenost prosvetnog kadra za rad u
inkluzivnoj školi.
• Razvijanje pozitivnih stavova svih učesnika obrazovno-
vaspitnog procesa prema deci sa smetnjama u razvoju.
• Podsticanje nastavnika da intenzivnije primenjuju
nastavne strategije koje unapređuju socijalno
funkcionisanje učenika (na primer, kooperativno učenje,
različite vršnjačke strategije.
• Intenzivirati istraživanja koja bi se bavila uzrocima
nepovoljnijeg socijalnog položaja ovih učenika, kao i
primenom i efektima određenih interventnih programa
koji bi imali za cilj unapređivanje socijalnih veština
učenika sa smetnjama u razvoju.
IDEJE ZA BUDUĆA ISTRAŽIVANJA
• Realizovati slična istraživanja u starijim
razredima osnovne škole, kao i u srednjim
školama.
• Realizovati longitudinalno istraživanje koje bi
pratilo iste učenike u različitim razredima (na
primer, ponoviti opisano istraživanje na istom
uzorku u osmom razredu).
• Zanimljivo bi bilo proširiti istraživačke aktivnosti
van učionice (na izletima, ekskurzijama).
HVALA NA PAŽNJI