Otonom Sinir Sistemi

Uzm. Dr. O uz SARIYILDIZ

www.stetuskop.com

Sinirsel Komponentler 
Somatik Sinir Sistemi Otonom Sinir Sistemi

Otonom Sinir Sistemi 

Parasempatik Sempatik

www.stetuskop.com

Tek Tip Otonomik nnervasyona Sahip Dokular
Sempatik
Gözde radial kaslar Ekrin ter bezleri Apokrin ter bezleri Ventrikül kas HisHis-Purkinje lifleri Dalak kapsülü Arter ve venler Karaci er Ya dokusu

Parasempatik
Gözde sirküler kaslar Gastrointestinal sistem Parotis

Gözdeki Kaslar
Radial Sirküler Silier Sempatik
Konstrüksiyon

Midriyazis Miyozis

Parasempatik

Konstrüksiyon

Sempatik+Parasempatik

Ter Bezleri
Ekrin Sempatik Ach NA Apokrin

n

M

E, F

Damarlar

KVS

G S

Sempatik

Parasempatik

KoKo-transmitterler
Parasempatik

Sempatik

Ach=V P
Ach V P VD VD NA NPY VK VK

Otonom Sinir Sistemi Anatomisi 3
7,9,10

T1 I II

L3

S

www.stetuskop.com

O.S.S. Genel Krokisi
Sempatik Ach Ni Parasempatik Ni Adr. Ach Ni NA
E,F

Ach
M

Nikotin
Sempatik Ach Ni Parasempatik

Ni Adr.

Ach Ni

KVS

NA
E,F

Ach
M

G S

Fizostigmin
Sempatik Ach Ni Parasempatik

Ni Adr.

Ach Ni NA
E,F

Ach
M

Fizostigmin etkisini asetilkolini art rarak ortaya ç kard na göre ayn etkiyi asetilkolin vererek de elde edebilirmiyiz?

Ach sinaptik kav a a ula amadan psödokolinesteraz taraf ndan parçalan r

Nörotransmitter Sal n m

Nörotransmitter Sal n m

Ca

Nörotransmitter Sal n m

Ca

Nörotransmitter Sal n m

Ach

Kolinerjik Sistem

Ach

Kolinerjik Sistem
Kolin+Asetil CoA Ach

Hemikolinyum

Vesamikol
Kolin+Asetil CoA Ach

Kolinerjik Sistemin Reseptörleri Nikotinik reseptörler Muskarinik reseptörler

Nikotinik Reseptörler
Lokalizasyon NM
Nöromusküler kav ak

Antagonist D-Tubokürarin Rokuronyum Vekuronyum Trimetafan Heksametonyum Mekamilamin Pentolinyum

NN

Gangliyonlar

NSSS

SSS

Muskarinik Reseptörler
Etki Mekanizmas M1 M2 M3 M4 M5 Gq Gi Gq Gi Gq Lokalizasyon Sinir dokusu Kalp Düz kas, glandlar Oküler ? Antagonist

Pirenzepin
Atropin

Tripitramin
Atropin

Darifenasin
Atropin Atropin

Muskarinik Reseptörler
M1 M2 M3 M4 Sinir Kalp Di er Oküler

Adrenerjik Sistem

YOOOK!

NA

Adrenerjik Sistem

NA

Adrenerjik Sistem

NA

Trisiklik Antidepressan

NA NA NA NA NA NA NA NA

Reserpin

NA

Adrenerjik Sistem

NA

YOOOK!

NA

Adrenerjik Sistem

NA

COMT

Steroidler

NA

COMT

Katekolamin Sentezi
Tirozin
Tirozin hidroksilaz

DOPA Dopamin
DOPA dekarboksilaz Dopamin F hidroksilaz

Noradrenalin
PNMT

Adrenalin

Katekolaminlerin Metabolitleri 
Katekolaminler MAO ve COMT ile y k l rlar  Katekolaminlerin metaboliti VMA·d r VMA·d  Ancak SSS·de katekolaminler sadece MHPG·ye kadar y k l rlar MHPG·ye  MHPG daha sonra perifere geçer ve VMA·ya çevrilir ve VMA olarak at l r

PARASEMPAT K H z k s tlay c basamak Kolinin re-uptake·i reH z k s tlay c basama bloke eden Depolanmay bloke eden Sal n m bloke eden Sal n m aktive eden Hemikolinyum Vesamikol Botulin toksini Mg Latrotoksin

SEMPAT K Tirozin hidroksilaz Metitirozin Reserpin Nöron blokörleri Mg Latrotoksin Anjiotensin Endotelin TAD Kokain Kortikosteroidler

ReRe-uptake·i bloke eden Hemikolinyum

PARASEMPATOM MET KLER

Asetilkolinin Etkileri
Vazodilatasyon + Di er düz kaslarda konstrüksiyon + Tüm d salg larda art (Sfinkterler gev edi i için)

Asetilkolin 
Damarlarda vazodilatasyon Solunum sisteminde bronkokonstrüksiyon Gastrointestinal sistemde tonus ve peristaltizmde artma

Asetilkolin 
riste sirküler kaslarda konstrüksiyon ve miyozis Silier kaslarda konstrüksiyon ile akomodasyon spazm

Asetilkolin 
Mesane çeper kaslar nda kas lma ve sfinkterlerde gev eme ile miksiyon  Midenin asit, pepsin, mukus, hipersalivasyon, pankreas ekzokrin salg s , solunum yolu mukoza salg s , terleme, lakrimasyon, miksiyon, defekasyon gibi bütün d salg larda art

Asetilkolinin Damardaki Etkisi

NO

Asetilkolinin Damardaki Etkisi

Asetilkolinin KVS deki Etkileri 
(-) notorop (-) Kronotrop (-) Dromotrop

Asetilkolinin Etkileri 
Solunum sistemi
Bronkokonstrüksiyon 

Gastrointestinal sistem
Barsak düz kaslar nda kas lmaya ba l olarak tonüs ve peristaltizm art 

D

salg bezleri
Tüm d salg larda art

Asetilkolinin Gözdeki Etkileri
Ach Sirküler

Asetilkolinin Gözdeki Etkileri
Ach Sirküler

Gece Körlü ü

Asetilkolinin Gözdeki Etkileri
Sirküler
Atropin

Asetilkolinin Gözdeki Etkileri
Sirküler
Atropin

Fotofobi

Asetilkolinin Gözdeki Etkileri
Silier Ach Atropin Miyopi Hipermetropi

Akomodasyon spazm Akomodasyon felci (siklopleji)

Asetilkolinin Etkileri 
Mesane
Detrussör (çeper) kas n kas p, sfinkterin tonusunu dü ürerek miksiyon olu turur Nörojenik mesanede (flask tip) tedavi amac yla kullan l r

Parasempatomimetik laçlar 
Kolin esterleri: Ach, Betanekol, Karbakol, Metakolin  Alkaloidler: Pilokarpin, Arekolin, Oksotremorin, Muskarin, DMPP, Lobelin, Aseklidin  Antikolinesterazlar:
Reversibl: Edrofonyum, Distigmin, Ambenonyum, Neostigmin, Fizostigmin, Tacrine, Rivastigmin, Pridostigmin, Demekaryum rreversibl: Organofosfatlar

Kolin Esterleri
Kolinesteraza Duyarl l k Asetilkolin Metakolin Karbakol Betanekol ++++ + Muskarinik Etki +++ +++ + ++ Nikotinik Etki ++ / +++ + +++ -

Kolin Esterleri 
Betanekol
G S ve mesane üzerine en güçlü etki olu turur Nörojenik mesane ve reflu özefajit tedavisinde kullan l r 

Karbakol
Sadece oftalmik olarak kullan l r 

Metakolin
KVS üzerinde en güçlü etki olu turur
www.stetuskop.com

Betanekol

Alkaloidler 
Pilokarpin Arekolin Oksotremorin Muskarin Musc mol Amanitin

Pilokarpin 
Bütün parasempatomimetik maddelerden d salg lar ve ter bezleri üzerine en belirgin etki gösterenlerden biridir  Hem aç k hem de dar aç l glokomda kullan l r (akut dar-aç l glokomun acil dartedavisinde miyozis yapt kullan l r) için; aç k aç l için glokomda Schlemm·s kanal n açt

Glokom Tedavisi

Dar aç l Aç k aç l

ridokorneal Aç

Glokom Tedavisi

Dar aç l Aç k aç l

Parasempatomimetikler Parasempatomimetikler + Sempatomimetikler 

Arekolin
SSS·de ö renme ve bellek fonksiyonlar ile ilgili M1 reseptörleri selektif olarak uyar r 

Oksotremorin
Beyinde striatumdaki muskarinik reseptörleri selektif olarak etkilerler Sonuçta ataksi, tremor ve rijidite gibi parkinsonizm benzeri belirtiler olu turur

Antikolinesterazlar 
Tüm kolinerjik sinapslarda kolinesteraz
enzimini inhibe ederek Ach·in parçalanmas n engeller. Böylelikle tüm kav aklarda Ach birikmesine yol açarlar ve Ach biriktirdikleri için de; muskarinik + nikotinik etki gösterirler

Antikolinesterazlar 
Kardiyovasküler sistem hariç etkileri muskariniklerle ayn d r. Kardiyovasküler sistemde sempatik a r m art rd klar için kan bas nc n bütün di er kolinerjik maddelerden farkl olarak yükseltirler

Fizostigmin
Sempatik Ach Ach Ni Ach Ach Ni Ach Ach
M

Parasempatik

Ni Adr.

NA
E,F

Antikolinesterazlar 
Nöromusküler kav akta Ach birikimine
yol açt klar ndan çizgili kaslar stimüle ederler. Bu nedenle myastenia gravis tedavisinde tedavisinde kullan l rlar

Reversibl Kolinesteraz nhibitörleri 
Edrofonyum
En k sa etkilisidir 

Distigmin
En uzun etkilisidir

Reversibl Kolinesteraz nhibitörleri 
Fizostigmin
Santral antikolinerjik ilaçlar (atropin vb.), fenotiyazinler ve TAD ile zehirlenme kullan l r 

Neostigmin
Santral etkiden yoksundur Myastenia graviste en güçlü etki gösteren ilaçt r 

Tacrine / Rivastigmin
Santral etkili kolin esteraz inhibitörüdür Alzheimer hastal n n tedavisinde kullan l rlar

rreversibl Kolinesteraz nhibitörleri 
Tabun / Sarin / Soman (Sinir Gazlar )
Bu gruptaki en toksik maddelerdir 

Ekotiofat
nsanlarda ilaç olarak kullan l r Aç k-aç l glokomun lokal olarak kronik tedavisinde kkullan l rlar ve oldukça uzun etkilidir 

Malation / Paration
Güvenlik indeksi en yüksek ve toksisitesi en dü ük oland r nsektisit olarak kullan l rlar

Organofosfat Zehirlenmesi

Ach Ach Ach Ach Ach Ach Ach

Organofosfat Zehirlenmesi 
Oküler (miyozis, oküler a r , konjuktival konjesyon, siliyer spazm) ve respiratuar bulgular ilk önce olu ur  Rinore, bronkokonstrüksiyon ve bron iyal sekresyonda art , istemsiz defekasyon, ereksiyon, bradikardi ve hipotansiyon

Organofosfat Zehirlenmesinin Tedavisi 
Oksimler (Pralidoksim (PAM), Obidoksim)
Bunlar kolinesteraz enzim reaktivatörüdür Kolinesteraz enzimi ile organofosfat aras ndaki ba parçalar ve böylece kolinesteraz enzimini serbestle tirir lk 2 saatte kullan l rlar SSS·de etkileri yoktur 

Atropin
Muskarinik reseptör blokörüdür Her zaman kullan l r ve SSS·e geçer

Parasempatomimetik laçlar n Yan Etkileri 
Diare, a r terleme, hipersalivasyon, rinore,

lakrimasyon ve miksiyon gibi tüm d 
Peptik ülser  Görme bulan kl  Bronkospazm p Solunum güçlü ü

salg larda art 

Hipotansiyon, bradikardi ve kalp ileti sisteminde

yava lama

Parasempatomimetiklerin Endikasyonlar 
Paralitik

leus 

Mesane atonisi ve nörojenik mesane bozukluklar  Reflü özefajit  Miyastenia gravis  Glokom  Atropin, TAD ve fenotiyazinlerle olan

zehirlenmelerin tedavisi

Parasempatomimetiklerin Kontrendikasyonlar 
G S ve üretrada mekanik t kan kl k  Hipertiroidi  Ast m  Koroner yetmezlik  Peptik ülser  Parkinson  Gebelik

PARASEMPATOL T KLER

Parasempatolitikler 
Belladon alkaloidleri: Atropin, Skopolamin  Sentetik belladon alkaloidleri: Tropikamid,

Homatropin 
Kuarterner amin türevleri: pratropium,

Propantelin, Hiyosin-N-butilbromür, Glikopirolat Hiyosin Selektifler: Pirenzepin  Santral antikolinerjikler: Biperiden, Benztropin,

Triheksifenidil

Parasempatolitikler 
Bu gruptaki ilaçlar kolinerjik reseptörler için kompetetif antagonsittirler  Sadece muskarinik reseptör blokörleridir ve nikotinik reseptörleri etkilemezler (Kuvarterner amin türevleri hariç)

Parasempatolitikler 
Çe itli dokularda bulunan muskarinik reseptörlerin bu ilaçlarla bloke olma s ralar farkl l klar gösterirler
En kolay bloke olan; tükrük ve ter bezleridir En dirençli olan ise; mideden asit sal n m , pankreas ekzokrin salg s ve safra sal n m d r

Belladon Alkaloidleri 
Bu ilaçlar muskarinik reseptörlerin
kompetetif blokörüdür ve iki tanedir:
Atropin: Kalp, G S ve bron lar üzerine etkisi daha belirgindir Skopolamin: Ter, tükrük, d gösterir
www.stetuskop.com

salg

bezleri ve göz üzerine daha belirgin etki

Atropin 
Atropinin t1/2·si 4 saattir Midriyazis hariç bütün etkileri 4 saatte biter Midriyazis 24 saat, akomodasyon bozuklu u ise 1 hafta devam edebilir

Atropinin Etkileri 
Damarlarda muskarinik aktivite bask n olmad için, damarlardaki etkileri belirgin de ildir Yüksek dozda histamin sal n m nedeniyle flushing ve hipertermi olu turur

Histamin Sal n m na Yol Açan laçlar 
Atropin Kürar Morfin Vankomisin

Histamin = Ach KBq T KBq B

Atropin + Ach nin Etkisi 
Ach tek ba na verilince hipotansiyon olu turur  Atropin kullan ld ktan sonra Ach kullan l rsa; muskarinik reseptörler atropin ile bloke oldu u için, Ach sadece nikotinik reseptörleri uyarabilir  Bu nedenle atropinlenmi ki ide Ach kan bas nc n yükseltebilir

Atropinin Kalpteki Etkisi 
Dü ük dozlarda santral vagal nukleusu uyararak bradikardi olu turabilirler  Fakat esas olarak ta ikardi olu tururlar  AV iletimi h zland r rlar (AV nodda refraktör periyodu k salt rlar) ve bu nedenle EKG·de P-R aral Pk sal r 

Önce bradikardi, sonra ta ikardi ortaya ç kartan üç tane ilaç vard r:
Atropin Süksinilkolin Dijitaller 

Önce ta ikardi sonra bradikardi ortaya ç karan ilaç:
Kinidin

Ach ve Atropinin Gözdeki Etkileri 
Ach, sirküler kaslar kasarak miyozis olu turur. Ach,

Atropin sirküler kaslar gev eterek midriyazis yapar 
Ach, silier kaslar kasarak gözü yak n görmeye Ach,

odaklar (Akomodasyon spazm ). Atropin, silier (Akomodasyon kaslar gev etip gözü uzak görmeye odaklar. Dolay s yla akomodasyon felci (siklopleji) geli ir siklopleji)

Ach Atropin

Akomodasyon spazm Akomodasyon felci (siklopleji) Akomodasyonu bozmaz

Sempatomimetikler

Atropinin D Salg Bezlerine Etkileri 
Ter ve tükrük bezlerinin salg s n inhibe eder
Sempatik sistem taraf ndan innerve edilen apokrin ter bezlerinin salg s n etkilemezler Ekrin ter bezlerinin salg s n keserler 

Bron mukozas nda mukus salg layan bezleri de inhibe eder
Bu nedenle anestezik premedikasyonda kullan l rlar

Atropinin G S e Etkileri 
Ach, barsaklarda tonüs ve motiliteyi art r r. Atropin, tonüs ve motiliteyi azalt p, konstipasyon ortaya ç kart r  Atropin antispazmodiktir. Fakat safra antispazmodiktir. kanallar ve safra kesesinin tonüs ve motilitesi üzerine inhibitör etkileri belirgin de ildir

Atropinin G S e Etkileri 
Asid, HCO3, müsin ve proteolitik enzim sal n m n azalt rlar D salg olarak; asid salg layan hücreleri, salg s n , barsak mukoza salg lar ) di er yerler kadar pankreas d (yani G S d

bezlerinin salg s n ve safra salg nmas n belirgin etkilemezler

Atropinin GÜS e Etkileri 
Mesanenin çeper kaslar n gev etir ve
sfinkterleri kasar (=miksiyon güçlü ü) (=miksiyon ü) 

Nörojenik mesane (spastik tip) ve (spastik tip)
stres inkontinans olgular n tedavisinde kullan l r

Atropinin SSS deki Etkileri
Terapötik doz Atropin Etki yok Yüksek doz Eksitasyon Eksitasyon

Skopolamin Depresyon-sedasyon DepresyonSkopolamin, hareket hastal

n n tedavisinde kullan l r

Hareket Hastal

n n Tedavisi 

Antihistaminikler (H1 reseptör blokörleri)  Skopolamin

Atropin Zehirlenmesi 
Atropin zehirlenmesinin ilk bulgusu a z, bo az ve cilt kurulu udur  Atropin zehirlenmesinin en spesifik bulgusu ani ba layan yak n görme bozuklu udur  Hipertermi, eksitasyon, mental konfüzyon, halusinasyonlar ve koma görülür

Atropin Zehirlenmesinin Tedavisi 
Zehirlenme tedavisinde kolinerjik bir
madde olan fizostigmin kullan l r 

Psi ik eksitasyonlara kar
da faydal d r

diazepam

Atropinin Kontrendikasyonlar 
S cak ortam ve ate li hastal klar Dar-aç l glokom DarProstat hipertrofisi Mide ve barsak atonisi (ileus) Reflu özefajit

Sentetik Belladon Alkaloidleri 
Tropikamid
M4 reseptörleri üzerinden etki gösterir Sikloplejik ve midriyatik etkisi en k sa sürendir (en uzun süren atropin) 

Homatropin

Kuvarterner Amin Türevleri 
Bu gruptaki ilaçlar muskarinik reseptörlerden

ba ka, sempatik ve parasempatik gangliyonlarda nikotinik reseptörleri de bloke ederler 
Nikotinik reseptörleri de bloke ettikleri için

sempatolitik yan etkiler olu turabilirler (=postural hipotansiyon, idrar retansiyonu) 
Yüksek dozlarda kürar benzeri nöromusküler blokaj

olu turabilirler

pratropium 
Bron lara oldukça selektif etki
gösterirler 

Atropine en önemli üstünlükleri;
mukosilier aktiviteyi bozmamalar d r

HyosinHyosin-N-Butilbromür 
Safra kanallar na en güçlü etki gösteren antispazmodiktir
Atropinin safra kanallar na belirgin etkisi yoktur

Propantelin 
Gangliyon blokör etkisi en belirgin olan d r Enürezis nokturna (ilk tercih (ilk imipramin) imipramin) ve nörojenik mesane tedavisinde kullan l r

Glikopirolat 
Tükrük salg s n inhibe edici etkisi atropinden bile daha güçlüdür Bu nedenle anestezi premedikasyonlar nda ilk tercih edilmesi gereken antikolinerjiktir

Selektif Etkililer 
Pirenzepin
Gastroselektif M1 reseptör blokörüdür Mide asit salg s n azalt rlar 

Tripitramin
Kalpteki M2 reseptörlerin selektif blokörüdür 

Darifenasin
Glandlar ve düz kaslardaki M3 reseptörlerinin selektif blokörüdür

Santral Antikolinerjikler 
Biperiden  Benztropin  Triheksifenidil  Orfenadril  Sikrimin  Prosiklidin  Bornaprin  Klorfenoksamin

SEMPATOM MET KLER

NA Adrenalin soprotorenol Dopamin Dobutamin

NA

Direkt Etki!

Tiramin Amfetamin

NA

NA

Tiramin Amfetamin

ndirekt Etki!

Efedrin
NA

Miks Etki!

Katekolamin Reseptörleri
E 1 2 Konstrüksiyon (+) notrop Dilatasyon Lipoliz

F 1 2 3 4

Katekolaminlerin Metabolik Etkileri
Lipoliz Hiperglisemi F1+F3 1+F F2

Glikojenoliz o Glukagon o nsülin o

Tek Yönlü li kili Hormonlar
nsülin Glukagon

Vit D

Parathormon

Progesteron

Östrojen

E2 Reseptörler

E2
NA NA NA NA NA

E2
NA NA NA

E2 Reseptör Agonisti

E2
NA NA

E2

Sempatolitik

E2 Reseptör Antagonisti

E2
NA NA NA NA NA NA

E2
NA NA NA

Sempatomimetik

Hiperkalemi Yapan Kardiyovasküler Sistem laçlar 
F-blokörler ACE inhibitörleri Toplay c tübüle etkili diüretikler

Otonom Sinir Sisteminin Reseptörleri
E1 E2 F Gq Gi Gs M1 M2

Nikotinik reseptörler iyon kanal reseptörüdür

Otonom Sinir Sisteminin Reseptörleri
E1 E2 F Gq Gi Gs M1M1-3-5 M2M2-4

Nikotinik reseptörler iyon kanal reseptörüdür
www.stetuskop.com

NA, soproterenol, Adrenalin
NA sopr. Adr. E F E+F VK VD VK+VD KBo KBo KBqq KBqq KBq KBq B T T

Katekolaminlerin Etkileri 
Damarlar
Katekolaminlerin etkisine en duyarl damar segmenti arteriyoller ve prekapiller sfinkterlerdir 
E: Kas c d r. Cilt, mukoza ve splanknik damarlarda bulunur F: Gev eticidir. skelet kas damarlar nda bulunur

Katekolaminlerin Etkileri 
Kalp
(+) inotrop ve kronotrop etkilidirler Aritmojen (çok odakl ventriküler ta ikardi / fibrilasyon) etkileri bulunmaktad r Tüm bu etkiler esas olarak F1 reseptörler ile olu ur

Katekolaminlerin Etkileri 
D
Salg Bezleri
Mukus salg da art (submaksiller ve sublingual bezlerde) + seröz salg da azalma = yap kan salya ve a zda kuruluk Parotis bezini etkilemezler. Çünkü parotis etkilemezler. sadece n. glossofarengeus yani parasempatik innervasyon sahiptir

Katekolaminlerin Etkileri
Noradrenalin Adrenalin Sistol o - Diastol o Sistol o - Diastol q Bradikardi Ta ikardi Ta ikardi

zoproterenol Sistol o - Diastol q

Katekolaminlerin Etkileri
Adrenalin Total Periferik Direnç Ortalama Kan Bas nc Koroner Kan Ak m Renal Kan Ak m NA zoproterenol Dopamin

qo qo oo q

oo oo o q

qq qq o q

oq oq o oo

Katekolaminlerin Etkileri 
Düz kas
Adrenalin ve isoproterenol; F2-reseptörler üzerinden tüm düz kasl yap lar gev etirler (bronkodilatasyon, barsak, (bronkodilatasyon, safra kesesi, dalak kapsülü, mesane, uterus vb.). Buna kar l k sfinkterleri ise kasarlar Mesane detrüssör kas n gev etir (F) ve sfinkteri ise kasarlar (E). Sonuç etki miksiyon güçlü üdür üdür

Katekolaminlerin Etkileri 
Göz
Radial düz kaslar kasarak midriyazis ortaya ç kart rlar. Reseptörü E1·dir Göz içi bas nç:

E F

Aköz humorun aoutflow·unu art r rlar

Silier epitelden aköz humor sal n m n art r rlar

Katekolaminlerin Etkileri 
Metabolik Etkileri
Hiperglisemi 
Karaci er ve çizgili kaslarda glikojenolizde artma (F2/E (F2/E  Glukagon sal n m ve reaktif olarak insülin sal n m nda art (F2) (F 

nsülin sal n m n n inhibisyonu (E2) (E 

Glukoz uptake·inde azalma

Katekolaminlerin Etkileri
Lipoliz 
Hormon duyarl lipoprotein lipaz stimülasyonu (F1 ve 3) Lipoliz inhibisyonu (E2)

Kan laktat düzeyinde yükselme (= metabolik asidoz) Hipokalemi / fosfatemi 
Potasyum ve fosfat n hücre içine al nmas (F2)

ACTH ve GnRH salg lan m nda art

Sempatomimetikler

Katekolaminler

Sempatomimetik Aminler

MAO COMT

Dopamin/Dobutamin Aras ndaki Farkl l klar
Dobutamin Dopamin F1 F1 D1 + Renal kan o GFR Hipovolemi KBq KBq T

Ketakolaminler 
Dipiverfin
Adrenalinin ön-ilac d r önGöz dokusunda hidrolize edilerek aktif adrenaline y k l r Kronik aç k aç l glokomun tedavisinde lokal olarak kullan l r 

Etilnoradrenalin
Bronkodilatör etki için parenteral kullan l r

Sempatomimetik Aminler 
ki tip s n fland rma mevcuttur:
Etki mekanizmalar na göre Reseptör etkilerine göre

Sempatomimetik Aminler (Etki Mekanizmas na Göre)
Direkt Etkililer Fenilefrin Metoksamin Mitodrin ndirekt Etkililer Tiramin Amfetaminler Miks Etkililer Efedrin Metaraminol

Sempatomimetik Aminler (Reseptör Etkilerine Göre) 
E-M MET K
Antihipotansifler Dekonjestanlar SSS stimülanlar Santral Sempatolitikler (E2-agonistler) 

F-M MET K
Vazodilatatör (F2) (F Bronkodilatatörler (F2) (F Tokolitikler (F2) (F Kardiyostimülanlar (F1) (F

E-Mimetik Aminler 
Antihipotansifler
Efedrin 
Miks (direkt ve indirekt) etkilidir  E ve F reseptörleri etkiledi i için; etki kal b adrenaline benzer  Amfetaminler gibi hem SSS üzerinde hem de atletik performans üzerinde belirgin etkisi vard r  Çok iddetli palpitasyon olu turur  Etkisine çok çabuk tolerans geli ir (Ta iflaksi)

E-Mimetik Aminler 
Antihipotansifler
Fenilefrin 
Direkt etkilidir  Esas olarak E1 reseptörleri etkiler  E1 agonistleri; hem arter hem de venleri kast klar için, ortostatik hipotansiyonun tedavisinde en etkilidirler

Metaraminol 
FMF te hisinde kullan l r

Hidroksiamfetamin 
SSS·e geçmeyen bir amfetamin türevidir. Etkisi periferiktir

Dört Önemli Amfetamin 
Metilfenidat
Hiperkinetik çocuk hastal 

Fenfluramin
tah kesici 

Hidroksiamfetamin
Pür periferik etki 

Kloramfetamin
Deneysel serotonin eksikli i

E-Mimetik Aminler 
Dekonjestifler
Lokal Etkililer Sistemik Etkililer 
Psödoefedrin  Fenilpropranolamin 

Santral Stimülanlar (Amfetaminler)  Santral Sempatolitikler (E2-agonistler) (E

F-Mimetik Aminler 
Bronkodilatatörler (F2) (F
Terbutalin Salbutamol Salmeterol / Formeterol 
Bronkodilatatör etkisi en uzun sürenlerdir

Salmeterol / Pirbuterol / Prokaterol 
En yüksek selektif F2 agonitidirler

F-Mimetik Aminler 
Vazodilatatörler (F2) (F
Nilidrin 
Daha çok çizgili kas damarlar n gev etir  Cilt damarlar nda etkisi yoktur. Bu nedenle Reynaud fenomenine kar çok etkili de ildir 

Kardiyostimülanlar (F1) (F
Ksamoterol bopamin Butopamin

F-Mimetik Aminler 
Tokolitikler (F2) (F
Terbutalin / Salbutamol / Ritodrin 
Uterus düz kaslar ndaki F2·leri uyar p uterusu gev etirler (tokolizis)  Prematür do umlar durdurmak için kullan l rlar

SEMPATOL T KLER

Sempatolitikler

Reseptör Blokörleri

Nöron Blokörleri

E-blokör

F-blokör

E-Reseptör Blokörleri 
E-reseptörleri damarlarda konstrüksiyondan sorumludur  E er E blokör verirsek damarlarda vazodilatasyon ortaya ç kar  Vazodilatasyonun iki refleks sonucu vard r:
Ta ikardi Böbrekler su ve tuz tutar

E-Reseptör Blokörleri 
Kan bas nc n n postural hemostaz ndan E

reseptörler sorumludur 
E-blokör kan bas nc n n postural homeostaz n

bozar. Ortostatik hipotansiyon olur 
Ortostatik hipotansiyonun iki nedeni vard r:
E reseptörler üzerinden postural hemostaz n bozulmas

Ki i birden aya a kalkarsa kan venlerde göllenir. Kardiyak output dü er. Kan bac nc azal r

E-Reseptör Blokörlerinin Etkileri 
Ta ikardi
Vazodilatasyon yapmalar ve F-reseptörleri bloke etmemeleri nedeni ile 

Burun t kan kl
Vazodilatasyona ba l konjesyon nedeni ile 

Miyozis  Ejekülasyon inhibisyonu  Apokrin ter bezlerinin salg s n azalt r  Sedasyon

Ter Bezleri
Ekrin Sempatik Ach NA Apokrin

n

M

E, F

E-Reseptör Blokörlerinin S n fland r lmas
E1 SELEKT FLER E2 SELEKT FLER

NONNON-SELEKT FLER Fenoksibenzamin Fentolamin Ergot alkaloidleri Tolazolin

Prazosin Terazosin Doksazosin Tamsulosin

Yohimbin

Fenoksibenzamin 
Nonselektiftir. Hem E1·i hem de E2·yi irreversibl bloke eder. Bu nedenle etki süresi uzundur Etkisi irreversibl oldu u için feokromasitoma tedavisinde oldukça kullan l d r
www.stetuskop.com

Fentolamin 
Etki süresi k sad r Feokromasitoma te hisinde ve cerrahisi s ras nda olu abilecek akut etkileri önlemek için kullan l r

Feokromasitoma Adrenal medulla Adrenalin

E F X X Labetolol

Ergot Alkaloidleri 
E-reseptörler, 5-HT ve DA reseptörleri 5üzerine parsiyel agonist etki olu tururlar  Üç tanedir
Ergotoksin Ergotamin Ergonovin (Ergometrin)

Ergot Alkaloidleri 
Ergotoksin
E-blokör etkisi en güçlü oland r (= vazodilatasyon) Vazodilatasyon amac yla kullan lan dihidroergotoksin·dir 

Ergotamin
En vazokonstrüktör oland r Migren krizinin tedavisinde kullan l r

Migren Patogenezi

Migren Patogenezi

BOS o

Ergotamin

Sumatriptan

5-HT1D

5-HT1D

Sumatriptan

Sumatriptan

Ergot Alkaloidleri 
Ergonovin (Ergometrin)
Oksitosik olarak kullan l r. Gebe olmayan uterus ergonovinin etkisine duyarl de ildir ndüksiyon amac yla de il; plasentan n at lmas ve postpartum uterus büzülmesini h zland rmak için kullan l r Uterusu sürekli kasarlar; bu nedenle uteroplasental kan ak m n azalt rlar

Ergot Alkaloidlerinin Yan Etkileri 
Bulant -kusma
SSS·de KTZ·u stimüle ederler (dopaminerjik etkisi nedeni ile) 

Mikrotrombüs
Kapiller duvar zedeledikleri için 

Bradikardi  Prolaktin sal n m n inhibisyonu
Dopamin = Prolaktin nhibitör Faktör 

Sedasyon

Ergot zehirlenmesinin tedavisinde Na nitroprusiyat kullan l r

Prazosin 
E1 blokördür  E2 reseptörlerini (otoreseptörler) bloke etmedikleri

için kalpte belirgin stimülasyon olu turmazlar 
Prostat hiperplazisinin tedavisinde kullan l r (mesane

boynu ve prostat düz kaslar nda tonüsü dü ürerek idrar ak m sa lar) 
En s k ortaya ç kard

yan etki ilk doz senkopudur

Yohimbin 
Presinaptik E2 reseptörleri bloke eder  NA sal n m n art r r ve
sempatomimetik etki ortaya ç kart r 

Erektil impotans tedavisinde kullan l r

Tolazolin 
Pulmoner damarlara selektivitesi vard r
ve pulmoner vazodilatasyon ortaya ç kart r 

Yenido anda pulmoner hipertansiyonla
seyreden kalp hastal klar nda kullan l r

Adrenerjik Nöron Blokörleri 
Bütün adrenerjik nöron blokörleri akut etki ile

NA·in nöron içine geri al m n bloke ederler ve bu nedenle ilk olarak geçici sempatomimetik etkiler olu turabilirler 
3-6 gün sonra tam tersine sempatik aktivasyonu

inhibe ederler

Adrenerjik Nöron Blokörleri 
Reserpin  Guanetidin  Guanadrel  Bretilyum  Debrisoquin  Betanidin  E-Metiltirozin

Reserpin 
Veziküler amin pompas n irreversibl
bloke ederek nöronlarda NA, dopamin ve serotonin depolanmas n engeller 

Bu etkileri birkaç gün sonra (3-6 gün) (3tam olarak ortaya ç kar

Reserpin 
Yan Etkileri
Sempatolitik yan etkiler (ortostatik hipotansiyon, burun t kan kl , ejekülasyonun inhibisyonu)

Parkinson tablosu Hiperprolaktinemi Bradikardi G S motilitesinde ve asit salg s nda artma Depresyon

Guanetidin

Guanetidin

Guanetidin

Yalanc Nörotransmitter

Yalanc Nörotransmitter Olu turan laçlar 
Guanetidin Metildopa

Guanetidin

Guanetidin

Membran Stabilizasyonu

Metiltirozin 
Tirozin hidroksilaz enzim inhibitörü ve
ayn zamanda bir nöron blokörüdür 

Di er nöron blokörlerinden farkl
olarak; feokromasitoma tedavisinde kullan l r (adrenal medullada katekolamin sentezini azaltt için)

Gangliyon Stimülanlar 
Nikotin Lobelin Dimetilfenilpiperazinium (DMPP) Feniltrimetilamonyum (PTMA)

Nikotin
Sempatik Ach Ni Parasempatik

Ni Adr. Adr.

Ach Ni

KVS

NA
E,F

Ach
M

G S

Nikotin 
Hem bir sempatiktir, hem de bir parasempatiktir  Sempatikler damarlarda bask nd r. Nikotin kan

bas nc n yükseltir, kardiyak debiyi art r r 
Parasempatikler G S·de bask nd r. Tonüs ve

peristaltik hareketleri ve asit salg s n art r r

Nikotin 
Dü ük dozda stimülasyon, yüksek dozda blokaj ortaya ç kart r Hem bir gangliyon stimülan d r, hem de bir gangliyon blokörüdür

www.stetuskop.com

Dü ük Doz Nikotinin Etkileri

Ni

Dü ük Doz Nikotinin Etkileri

Ni

Dü ük Doz Nikotinin Etkileri

Ni

Yüksek Doz Nikotinin Etkileri

Ni

Yüksek Doz Nikotinin Etkileri

Ni

Yüksek Doz Nikotinin Etkileri

Depolarizasyonla Blok

Depolarizasyonla Blok Olu turan laçlar 

Nikotin Süksinilkolin Lityum

Nikotin 
Tütün ve patl canda bulunur  Karacierde parçalan r ve metaboliti
Kotinin·dir Kotinin·dir 

Sürekli sigara içenlerde karaci er
enzimleri indüklenir (polisiklik aromatik hidrokarbonlara ba l olarak)

Dü ük Doz Nikotinin Etkileri 
TxA2 düzeyini yükselterek trombüs agregasyonunu kolayla t r r  Lipoliz ortaya ç kart r. Serbest YA düzeyini art r r  Nöromusküler kav akta önce stimülasyon, yüksek dozda ise felç olu turur

Dü ük Doz Nikotinin Etkileri 
SSS·de psikomotor stimülasyon ortaya ç kart r.

Kognitif fonksiyonlar stimüle eder. Keyif verici etkileri vard r 

tah azalt r 

Bulant -kusma olu turur  Analjezik etkisi vard r  ADH, ACTH, kortizon gibi stres hormonlar n n

düzeyini yükseltir

Stres Hormonlar n n Düzeyini Yükselten Maddeler 
Nikotin Anjiotensin II

Gangliyon Blokörleri
Kompetetif Blokörler Trimetafan kamsilat Heksametonyum Mekamilamin Pentolinium Klorizondamin Depolarizasyonla Blok Olu turanlar Nikotin

Gangliyon Blokörleri 
Sempatik ve parasempatik sistemi bloke ederler ve tüm otonom kontrol sistemlerini bozarlar. Bu nedenle Valsalva manevras na al nan refleks cevaplar azalt rlar  Postüral ve egzersiz sonras geli en hipotansiyon yaparlar

Gangliyon Blokörleri 
Ereksiyon (parasempatik) ve ejekülasyon (sempatik)

güçlü ü 
Ta ikardi  Gözde kolinerjik kontrol kayb na ba l siklopleji ve

midriyazis 
G S·de tonüs ve motilitede azalma = Paralitik ileus  D

salg bezlerinin salg s nda azalma

Trimetafan Kamsilat 
En k sa etkilisidir  En önemli kullan l
kriz tedavisidir tedavisidir yeri hipertansif

Bungarotoksin 
Hem gangliyonlardaki hem de gangliyonlardaki nöromusküler kav aktaki nikotinik aktaki reseptörleri bloke eder

www.stetuskop.com

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful