You are on page 1of 24

Klasyczny rachunek zda

Na gruncie KRZ zdefiniujemy poj cie WYNIKA LOGICZNEGO. Poj cie wynikania s u y nam b dzie do analizy i klasyfikacji czynno ci poznawczych zwi zanych z ROZUMOWANIEM.

.Klasyczny rachunek zda pos u y w szczególno ci do analizy poprawno ci (a w szczególno ci: dedukcyjno ci) wnioskowa subiektywnie pewnych (tj. w którym z przes anek LOGICZNIE WYNIKA wniosek. w których wniosek uznawany jest równie stanowczo co przes anki). Wnioskowanie dedukcyjne to takie. takich. które zbudowane s ze zda z o onych za pomoc SPÓJNIKÓW PRAWDZIWO CIOWYCH.

. tworzy zdane z o one.Zdaniowy spójnik prawdziwo ciowy jest to wyra enie. które cz c dwa zdania (albo cz c si z jednym zdaniem). którego warto logiczna zale y wy cznie od warto ci logicznej zda czonych.

implikacji. ). } .  .‡ Alfabet klasycznego rachunku zda ± Zmienne zdaniowe: p. alternatywy. równowa no ci ± znaki pomocnicze: {. r. . œ.  okre lane mianem funktorów: negacji. ›. koniunkcji. [. q.. ]. (.« . s.. ± Sta e logiczne: š. p2. p1.

(E  F) s wyra eniami sensownymi krz.Definicja wyra enia sensownego krz Wyra eniem sensownym krz nazywamy TAKI I TYLKO TAKI sko czony ci g symboli alfabetu j zyka krz. (E   F). . to šE. który jest zbudowany zgodnie z nast puj cymi regu ami: 1) Ka da pojedyncza zmienna zdaniowa jest wyra eniem sensownym krz. 2) Je eli E i F s wyra eniami sensownymi krz. (E œ F). (E › F).

Zmiennym zdaniowym odpowiadaj proste zdania w sensie logiki (tj. który nie wyst puje w argumencie adnego innego spójnika w tej formule. Sta ym logicznym KRZ odpowiadaj prawdziwo ciowe zdaniowe spójniki j zyka polskiego: . te. które nie zawieraj jako swej cz ci w a ciwej zda ).Jak rozumie wprowadzone symbole? ‡ Spójnikiem g ównym formu y nazywamy ten z jej spójników.

e lubi koty. np. e wszystkie twierdzenia filozofii s sensowne´ zapisa mo na: šp (uwaga na zdania: Ä aden logik nie jest filozofem { Nieprawda. e.Znak š symbolizuje funkcj prawdziwo ciow Neg : {0. zdanie ÄNieprawda. (ii) Neg(0) = 1 Funktorowi negacji odpowiada spójnik Änieprawda.. e wszyscy logicy s filozofami´. 1} okre lon przez równo ci: (i) Neg(1) = 0. .. Nie chc si eni = chc si nie eni { nieprawda. Nie lubi kotów { Nieprawda. e chc si eni .´. 1} | {0.

i ___´.. ÄWarszawa jest stolica Polski a Helsinki ± Finlandii´. 1} okre lon przez równo ci (i) K(1.Znak › symbolizuje funkcj prawdziwo ciow K: {0. (iii) K(0. Nie mo na: ÄJan i Mariola pobrali si ´. (iv) K(0. 0) = 0. 1} x {0.. 1) = 0. ÄMurarz domy buduje. 1}| {0. zdanie ÄJan by w kinie a Mariola u s siada´. . Zdania (lub zmienne) czone spójnikiem (lub sta ) nazywa b dziemy: cz onami koniunkcji (koniunktami). np. krawiec ubrania szyje´ zapisa mo na: (p › q). 0) = 0 Funktorowi koniunkcji odpowiada dwuargumentowy spójnik Ä. (ii) K(1. 1) = 1.

. lub ___´. 0) = 1. 1} x {0. 1}| {0. (iv) D(0. 0) = 0 Funktorowi alternatywy odpowiada dwuargumentowy spójnik Ä. ÄRozpoznasz Mariana po poplamionych farba spodniach albo po dziurawych butach´. . (ii) D(1. Zdania (lub zmienne) czone spójnikiem (lub sta ) nazywa b dziemy: sk adnikami alternatywy. 1) = 1. 1) = 1. np. ÄPiS podpisze umow koalicyjn z Samoobron wzgl dnie z PSL´ zapisa mo na: (p œ q).Znak œ symbolizuje funkcj prawdziwo ciow D: {0. zdanie ÄMarysia ok ama a Kasi wzgl dnie to Kasia ok ama a Marysi ´. 1} okre lon przez równo ci (i) D (1. (iii) D(0..

zapisa mo na: (p   q). 1) = 1. (iv) I (0. (iii) I (0. 0) = 0. 1}| {0.. np.. zdanie ÄJe eli Jan by w Pary u. 0) = 1 Funktorowi implikacji odpowiada dwuargumentowy spójnik Äje eli. by zda egzamin z logiki´. to widzia wie Eiffla´. ÄWystarczy przeczyta podr cznik B. 1} x {0. to ___´. 1) = 1.Znak   symbolizuje funkcj prawdziwo ciow : {0. (ii) I (1. Stanosz. Zdania (lub zmienne) czone spójnikiem (lub sta ) nazywa b dziemy: poprzednikiem i nast pnikiem okresu warunkowego/implikacji .. 1} okre lon przez równo ci (i) I (1.

1} x {0. Funktorowi równowa no ci odpowiada dwuargumentowy spójnik Ä. 1}| {0.. zawsze i tylko wtedy. 0) = 0. 0) = 1. (iii) R (0.Znak  symbolizuje funkcj prawdziwo ciow R: {0. zdanie ÄMarysia chwali Jana zawsze i tylko wtedy. gdy suma jej cyfr dzieli si przez 3´ zapisa mo na: (p  q). Zdania (lub zmienne) czone spójnikiem (lub sta ) nazywa b dziemy: lew i praw stron równowa no ci. np. . 1} okre lon przez równo ci (i) R (1.. (ii) R (1. ÄLiczba dzieli si przez 3. gdy ___´. 1) = 0. gdy Jan chwali Marysi ´. 1) = 1. (iv) R (0.

Rola interpunkcji i nawiasów Wypowied : Premier k ama lub by naiwny i os ania uk ady. o ile Mariola mu na to pozwoli (Äzarazem p i q. jest amfiboli : Premier k ama lub jednocze nie k ami c. Podobnie wypowied : Nieprawda. Jan po ozy now glazur w azience i Jan pomaluje na czerwono korytarz. to q´) . a przy tym os ania uk ady. o ile Mariola mu na to wszystko pozwoli´ lub Äp. albo Premier k ama wzgl dnie by naiwny. je li Mariola wyjedzie do Anglii. a zarazem o ile r. os ania uk ady. e Jan zostanie w Polsce.

e: (i) dla ka dej zmiennej zdaniowej z: v(z) = 1 albo v(z) = 0. (ii) v(¬A) = 1 wtw v(A) = 0. (iv) v(A œ B) = 1 wtw v(A) = 1 lub v(B) = 1. . (vi) v(A  B) = 1 wtw v(A) = v(B). 1} tak .Warto ciowaniem nazywamy ka d funkcj v: FORM | {0. (iii) v(A › B) = 1 wtw v(A) = 1 oraz v(B) = 1. (v) v(A   B) = 1 wtw v(A) = 0 lub v(B) = 1.

. v(B)). R a warto ciowaniami jest nast puj cy: Niech v b dzie dowolnym warto ciowaniem krz. (ii) v(A œ B) = D(v(A). (iv) v(A B) = I(v(A). D. I. (iii) v(A › B) = K(v(A). (i) v(¬A) = Neg(v(A)). v(B)). nie trzeba zna warto ci wszystkich zmiennych zdaniowych przy tym warto ciowaniu: wystarczy zna warto ci logiczne przyporz dkowane przez v zmiennym wyst puj cym w analizowanej formule A. Aby obliczy warto formu y A przy danym warto ciowaniu v. K.Zwi zek mi dzy zdefiniowanymi wy ej funkcjami prawdziwo ciowymi Neg. v(B)). (v) v(A B) = R(v(A). v(B)).

FORMU A E jest spe niona przez warto ciowanie v (warto ciowanie v spe nia formu E) ztw v(E) = 1. ZBIÓR formu X jest spe niony przez warto ciowanie v (symbolicznie v(X)  {1}) ztw ka demu elementowi E nale cemu do zbioru X warto ciowanie v przypisuje warto 1. .

Czy warto ciowanie vk spe nia formu (*)? Rozpatrzmy teraz zbiór Z = {p9. je li i jest liczb nieparzyst pi {0}. š(p1   p5)}. e: vk: p1 {1} p2 pi {1}. Czy zbiór ten jest spe niony przez warto ciowanie vk? czyli: p3 {0} {1} .Niech vk b dzie warto ciowaniem krz okre lonym tak. p4   p7. je li i jest liczb parzyst Rozpatrzmy teraz formu (*) (p11 œ š(p13   p4)).

ztw ka de warto ciowanie spe niaj ce zbiór X spe nia i formu E. Nie istnieje takie warto ciowanie v. e v(p › q) = 1 i v(p) = 0 Z formu y E wynika logicznie (na gruncie krz) formu a F (E krz F) ztw nie ma takiego warto ciowania krz v. które si logicznie wykluczaj . które si logicznie dope niaj . 3. ka de warto ciowanie spe niaj ce formu E spe nia formu F. e: v(E) = 1 i v(F) = 0. Nie istnieje warto ciowanie v takie.Warto zauwa y . które przy adnym warto ciowaniu nie s jednocze nie fa szywe to formu y. e v(p œ q) = 0 i v(šp œ šq) = 0 Formu y. e: 1. A ogólniej: Ze zbioru formu X wynika logicznie (na gruncie krz) formu a E (X krz E). e v(p › q) = 1 i v(šp › šq) = 1 Formu y. 2. . które przy adnym warto ciowaniu nie s jednocze nie prawdziwe to formu y. Nie istnieje takie warto ciowanie v.

Przyk ad Czy (p   (q   r))   ((p   q)   (p   r) jest tautologi ? . by v(E) = 0.Tautologia krz to formu a spe niona przez ka de warto ciowanie krz. Tautologia to ± mówi c swobodniej ± formu a. Gdy chcemy sprawdzi . Tautologia to schemat zda wy cznie prawdziwych. która nie mo e by fa szywa. naj atwiej sprawdzi to nie wprost szukaj c takiego warto ciowania krz. czy formu a E jest tautologi .

które teraz pozostawimy bez dowodu jest tzw.Wa na obserwacja: Ka da tautologia wynika ze zbioru pustego. to ze zbioru przes anek (<<pomniejszonego>> o jedn z przes anek E) wynika implikacja. . X Š {E} KRZ F ztw X KRZ (E   F) Czyli: Je eli z pewnego zbioru przes anek (w ród których jest formu a E) wynika formu a F. twierdzenie o dedukcji. tj. Wa nym twierdzeniem. której poprzednikiem jest ta przes anka E a nast pnikiem formu a F. je li ˆ krz E. to E jest tautologi .

Czyli z formu y (pœq) wyniak logicznie b dzie formu a (šp q). gdy (pœq)   (šp q) b dzie tautologi .Zastosowanie twierdzenia o dedukcji: Czy (pœq) (šp q)? Na mocy twierdzenia o dedukcji mamy: (pœq) (šp q) ztw ˆ (pœq)   (šp q).

Wa niejsze prawa rachunku zda : prawo to samo ci (ka de zdanie implikuje siebie) p   p prawo podwójnego przeczenia p  ššp prawo przemienno ci koniunkcji (p›q)  (q›p) prawo przemienno ci alternatywy (pœq) (qœp) prawo czno ci koniunkcji [(p›q)›r]  [p›(q›r)] prawo czno ci alternatywy [(pœq)œr]  [pœ(qœr)] prawo idempotentno ci koniunkcji p (p›p) prawo idempotentno ci alternatywy p (pœp) .

(p›p)   p . jak te kupie dom wzgl dnie sprzedam dzia k prawo wy czonego rodka (z dwóch zda : zdania lub jego zaprzeczenia jedno zawsze jest prawdziwe) pœ šp prawo to jest odpowiednikiem regu y tertium non datur ( ac. trzeciej mo liwo ci nie ma) prawo niesprzeczno ci (nie mo e by jednocze nie prawdziwe zdanie i jego zaprzeczenie) š(p › šp) prawa poch aniania p   (pœq).prawo rozdzielno ci koniunkcji wzgl dem alternatywy [p›(qœr)]  [(p›q)œ(p›r)] posprz tam jak i czy to popior czy poprasuje  czy to posprz tam i popior . czy te posprz tam i poprasuj prawo rozdzielno ci alternatywy wzgl dem koniunkcji [pœ(q›r)]  [(pœq)›(pœr)] kupi dom lub jednocze nie kupi samochód a sprzedam dzia k  jednocze nie kupi dom lub samochód.

sposób potwierdzaj cy przy pomocy zaprzeczenia) [(pœq) › šp]   q modus ponendo tollens ( ac. to jest prawdziwe) (šp p) p prawo Dunsa Szkota (je eli zdanie jest fa szywe. to z pierwszego wynika trzecie) prawa transpozycji je eli z jednego zdania wynika drugie.‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ pierwsze prawo De Morgana (prawo zaprzeczenia alternatywy) drugie prawo De Morgana (prawo zaprzeczenia koniunkcji) prawo Claviusa (je eli zdanie wynika ze swojego zaprzeczenia. to z zaprzeczenia drugiego wynika zaprzeczenie pierwszego modus tollendo tollens ( ac. prawo przechodno ci implikacji (je eli z jednego zdania wynika drugie i z drugiego trzecie. to wynika wynika z niego ka de inne zdanie) šp  (p q) prawo symplifikacji (je eli zdanie jest prawdziwe. sposób zaprzeczaj cy przy pomocy zaprzeczenia) [(p q) › šq]   šp modus tollendo ponens ( ac. sposób zaprzeczaj cy przy pomocy potwierdzenia) [(špœšq) › p]   šq modus ponendo ponens: [(p q) › p]   q prawo eliminacji implikacji (p q)  (šp œ q) prawo zaprzeczenia implikacji š(p q)  (p › š q) prawo redukcji do absurdu (reductio ad absurdum) [(p q) › (p šq)]   šp prawo Fregego [p (q r)]   [(p q)  (p r)] . to wynika ona z ka dego innego) p (q p) prawo sylogizmu.