You are on page 1of 14

Amerindian sa

Timog America
at
Mesoamerica

sentral at timog Mexico •Maya – Teotihuacan sa lambak ng Mexico. kabundukan ng Andes •Aztec – Tenochtitlan. tangway ng Yucatan .May tatlong sibilisasyon na isinilang: • Inca – Cuzco.

INCA .

Heograpiya: • Nababalutan ng nyebe ang tuktok ng Andes kaya sa mga Inca dumadaloy ang mga ito. Mayaman ang bundok sa mineral at iba pang bato na . Mataba ang lupa sa talampas na galing sa bulkan. Sa panahong walang daloy. gumagawa sila ng mga kanal at aqueducts. Kinukunan ng tela para sa damit panlamig ang mga llama at alpaca. hindi mapasok ang latian at tigang na disyerto. Natutunan din nila ang paggawa ng mga terasa. Madaling ipagtanggol ang imperyo dahil nababantayan ng mga kuta ang mga makikitid na daan. • Napaliligiran ang Andes ng masukal na kagubatan. • Kaiga – igaya ang klima sa taas ng Andes dahil malapit sa ekwador ang mga Inca.

tinatawag na “Siyudad ng Araw” at Manco Capac ang imperyong Inca. Gumawa sila ng mga gintong imahen na sinasabit sa mga templo. Pinaghahatian ng pamahalaan at ng mga mamamayan ang lahat ng ani at produkto ng mga lupain. at piramide sa Cuzco (Peru) at . • Matatagpuan ngayon ang mga labi ng mga maunlad na kabihasnang Inca sa mga guho ng templo. Sinasamba din ang emperador dahil pinaniniwalaan na kinatawan siya ng araw. Tinaguriang mga Romano ng America ang mga Inca dahil sa husay nilang manakop at mamuno ng mga tao. Itinuring na anak ng araw ang unang emperador.Mamamayan at Kultura: • Pinamunuan ng mga Inca ang Peru noong unang panahon. Karamihan sa kanilang inapo ay naninirahan sa Peru. tanggulan. may mga daang pangmilitar patungo sa iba’t ibang parte ng imperyo. • Sinasabing may sosyalistang pilosopiyang pampulitika ang mga Inca sapagkat pinangangasiwaan ng pamahalaan ang buhay ng tao at lahat ng industriya. Mula sa Cuzco. Ang mga nalupig ay pinipilit din na sumamba. • Ayon sa mga alamat. • Tinawag ng mga Inca ang kanilang sarili na “mga anak-araw” (araw ang kanilang diyos). Mamula-mulang kayumanggi ang balat ng mga Inca.

. Gumawa sila ng mga patubig at terasa sa gilid ng Andes. Isinalaysay ito ni Bartolome de las Casas. Nilupig ang Inca ng mga Espanyol sa pamumuno ni Francisco Pizarro.Lipunan: • Pangunahing hanapbuhay: pagsasaka. Sila lamang ang mga prehistorikong tao sa America na nagpaamo ng mga hayop (llama at alpaca). • Dapat kumikilos ang lahat ng tao. • Ayllu – samahang panlipunan ng mga Inca kung saan pinangangalagaan ang isang pangkat ng pamilya na namumuhay ng magkakasama sa isang lipunan. • Nakapagpatayo ng mga gusali sa pamamagitan ng sapilitang pagtatrabaho at pagpataw ng mataas na buwis. Bawal manlimos. Umiinom sila ng chicha o beer mula sa mais. Gumamit sila ng mga artipisyal na pataba. isang sundalo na naging paring Dominikano.

AZTEC .

Heograpiya: • Itinatag sa Gitnang America. at iba pang batong pampalamuti o panggusali. pilak. Matagumpay ang mga Aztec sa arkitektura. Mayaman ang lupa sa maraming bahagi at sapat ang tubig. Lawa ang malaking proteksyon ng mga Aztecs. • Tatalampas ang kanilang lokasyon. at agham. • Sinunog ang mga kagubatan at nilinang ang lupa. • Maraming tao ang naninirahan sa Tenochtitlan nang unang makita . sining. • Mayaman din sila sa ginto. Hindi sila marunong gumamit ng gulong at bakal subalit yari sa matatalim at itim na bato (obsidian: matalas na salamin. lungsod. Mapapasok lamang ito sa pamamagitan ng pagtulay sa malalaking bato na maaaring alisin kapag may kaaway na lulusob. Kagaya sa Inca ang klima. nagmula sa bulkan) ang kanilang gamit at sandata. Itinayo ang lungsod na ito sa isang pulo sa gitna ng isang malaking lawa. Ang punong lungsod nila na Tenochtitlan ay kinatatayuan ng lungsod ng Mexico ngayon.

Kaya nang makita nila si Hernando Cortez. mga mandirigma at mananakop rin. Ang kanilang mga nabibihag ay iniaalay nila sa isang piramide na may templo. • Nag-aalay sila ng tao sa kanilang diyos kaya kinamumuhian sila ng kanilang mga kalapit-bayan. Pareho rin sila ng kulay. akala nila nagbalik na ang kanilang diyos. . Pinangako niya ang kanyang pagbabalik balang araw. dinalaw sila ni Queztalcoatl at tinuruan sila ng maraming bagay.Mamamayan at Kultura: • Katulad sila ng mga Inca. at ihinahanda rin sila upang maging mga mandirigma. Hiroglipiko ang uri ng kanilang pagsulat. Mararangya ang kausotan at may balahibo sa ulo ang mga maharlika. • Napadali ang pagsakop ng mga Espanyol sa mga Aztec dahil ayon sa mga Aztec. Mga lalaki lamang ang nagaaral.

MAYA .

Ang hamon ng kagubatan ang nagbigay-sigla sa kabihasnang Maya. Lumipat ang mga Mayan mula sa unang lugar sa Yucatan sa hindi malamang dahilan.Heograpiya: • Itinatag ang unang imperyo sa kasalukuyang republika ng Guatemala at Honduras noong 4 hanggang 800 C. Palaisipan sa mga mananalaysay ang paglipat ng imperyo sa kapatagan dahil sa lakas ng ulan. . Sumunod sa Yucatan at Timog Mexico.E. • Itinatag ang naunang imperyo ng Maya sa talampas na may magandang klima at kagubatang hindi kasinsukal ng nasa kapatagan.

• May pagpapahalaga sa moralidad. Maraming nalaman tungkol sa mg Maya dahil . lalo na sa pok-ta-pok. • Mahilig ang mga Maya sa mga palaro at pista. Inililibing sa silong ng bahay at sinusunog naman kapag mayaman. Napag-aralan ng pari ang distansya ng buwan at ng mundo gayundin ang kilos ng mga planeta. Ang mga makapangyarihang pari ay nagtayo ng malalaking templong hugis-piramide tulad ng sa Egypt. at iba pa. Dito naghuhulog ng mga alay ang mga pumupunta sa templo. maraminglabi ng mga piramideng templo na may malalim na balon sa gilid. kalabasa. isang uri ng laro na sinasabing dito nagmula ang basketbol.Kultura: • Nanirahan ang mga Mayan sa maliliit na pamayanan at nagsaka sa maliliit na bukiring pinagtataniman ng mga mais. Pinahahalagahan din ang mga namatay na kamag-anak. Bawal ang maraming asawa. • Sa Gitnang America. • Nakagawa ng kalendaryo na halos katulad ng gamit sa kasalukuyan.

Nahugasan nito ang lupa at nawala ang mahahalagang mineral. • May mga teoryang nagsasabi ng natapos ang kabihasnang Maya dahil sa pagkasira ng lupa.Ngunit walang nakakaalam sa sanhi ng kanilang pagbagsak. Nagbigay daan ang pagtagpas ng kagubatan sa malakas na daloy ng ulan. . Muling naghari ang kagubatan at bumagsak ang kabihasnang Maya. Nagdulot ito ng kakulangan sa ani at nanghina ang imperyo.

at mga SALAYSAY tungkol sa mga hayop at digmaan. cocaine. paglililok. Mga salitang ocelot.Mga Kontribusyon ng mga Amerindian • Mga TULA tungkol sa relihiyon. at cinnamon. vanilla at chocolate. alamat. larong Lacrosse. coyote. tobbogan. • Paghahabi. strawberry. avocado. at paggawa ng basket at kasangkapang metal. pagpipinta. tapioca. . pagbuburda. Pasalindila ang pagpasa nito sa sumunod na henerasyon. Sila ang unang gumamit ng quinine. at chili. • Paggamit ng adobe sa pagtayo ng gusali. at goma. Sila rin ang nagimbento ng snowshoes.tradisyon. Sila ang unang gumawa ng maple sugar at nakatuklas ng chicle na ginagamit sa paggawa ng chewing gum. • AGRIKULTURA. tomato. Sa kanila natutunan ng makabagong tao ang pinya. at canoe. at bulb syringe.