B YOTEKNOLOJ 2008-2009

Ay egül TOPAL SARIKAYA stanbul Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü

B YOTEKNOLOJ NED R?
Biyolojik araç, sistem ve süreçlerin üretim ve hizmet endüstrilerine uygulanmas Endüstriyel uygulamalarda ba ar l olabilmek için Biyokimya, Mikrobiyoloji ve Mühendislik bilimlerinin ortak kullan m ile mikroorganizmalar n, doku ve hücre kültürlerinin kapasitelerinin art r lmas Çe itli yararl maddelerin üretilmesi için biyolojik özellikleri kullanan bir teknoloji olmas Biyolojik araçlar taraf ndan üretilen materyallerin daha iyi ürün ve hizmet vermek üzere bilim ve mühendislik ilkelerinin uygulanmas Biyoteknoloji sadece teknik ve süreçlerin toplam na verilen bir add r. Biyoteknoloji canl organizmalar ve onlar n yap ta lar n tar m, g da ve di er endüstrilerde kullanan bir tekniktir.

B YOTEKNOLOJ N N BA LICA UYGULAMA ALANLARI
‡ Biyosüreç Teknolojisi
± ± ± ± ± ± ± ± Alkollü içeceklerin üretimi Antibiyotik üretimi Memeli hücre kültürleri Yeni ürünlerin üretimi (Ör: Polisakkaritler) laç üretimi Organik çözücü üretimi (Ör:Aseton, butanol) Protein bak m ndan zenginle tirilmi g dalar n üretimi Üretim kapasitesi art için fermentasyon tasar m optimizasyonu

‡ Enzim Teknolojisi
± ± ± ± ± Özgün kimyasal reaksiyonlar için kullan mlar Enzim immobilizasyonu (tutuklanmas ) Yar sentetik penisilin üretiminde Ni asta ve sellüloz hidrolizinde Biyolojik analizler için sensörlerin olu turulmas nda

B YOTEKNOLOJ N N BA LICA UYGULAMA ALANLARI 
At k Teknolojisi
± At klar n yeniden kullan labilmesi ± At klardan yeni ürünlerin üretilmesi (Ör: alkol) 

Çevre Teknolojisi

± Kirlili in kontrolü ± At k toksinlerin uzakla t r lmas ± Dü ük dereceli madenlerden ve madencilik endüstrisi at klar ndan metallerin geri kazan lmas 

Yenilenebilen Kaynaklar Teknolojisi

± Kimyasal ham madde ve etanol, metan ve hidrojen üretimi için lignosellülozik materyalin yenilenebilen enerji kayna olarak kullan lmas ± Bitki ve hayvan materyalinin tamam n n kullan lmas

B YOTEKNOLOJ N N BA LICA UYGULAMA ALANLARI 
Ziraat ve Hayvanc l k 

Besin de eri yüksek, hastal a dirençli, strese toleransl yüksek kalitede ve verimde genetik mühendisli i ile geli tirilmi bitkilerin olu turulmas Hayvanc l kta ürün art r m n sa lamak 

± ± ± ± ± ± 

Sa l k

Yeni ilaçlar n olu turulmas laçlar n sadece hastal kl bölgeye ula mas n n sa lanmas Hastal k tan lar n n geli tirilmesi A lar n geli tirilmesi nsan genomunun anla lmas Gen tedavisi

B YOTEKNOLOJ LE L K L SEKTÖRLER N SINIFLANDIRILMASI  Terapötikler
± Hastal klar n kontrolünde ve tedavisinde kullan lan farmasötik ürünlerin üretimi ± Antibiyotik üretimi ± A üretimi ± Gen tedavisi ile ilgili ürünlerin üretimi ± G da, çevre ve ziraatta kullan lan tan ve saptama kitlerin üretemi ± Çe itli g da ürünleri, koruyucular, içecekler ve çe itli katk maddelerinin üretimi 

Tan kitleri  G da

‡ Çevre
± Ar t m, Zararl maddelerin yararl hale dönü ümü, enerji üretimini sa layan irketler

‡ Kimyasal ara ürünler
± Enzimler, DNA, RNA, özgün kimyasallar üreten irketler

‡ Teçhizat
± Tüm makine donan m , biyoreaktörler, "software" ve biyoteknolojiyi destekleyen tüm tüketim maddelerini üreten irketler

‡ Biyoteknoloji konu olarak ³multidisipliner´ yani ba ms z pek çok bilim dal n birarada bar nd r r. ‡ E er biyoteknoloji çal mas yapanlar bir liste alt nda toplamak gerekirse Biyokimyac lar, Mikrobiyologlar,Genetikçiler, Moleküler biyologlar, Hücre biyologlar , Botanikçiler, Ziraat mühendisleri, Virologlar, Analitik kimyac lar, Biyokimya mühendisleri, Kimya mühendisleri, Kontrol mühendisleri, Elektronik mühendisleri ve Bilgisayar mühendisleri bu liste içerisinde say labilir. ‡ Ayr ca bu liste olu turulan yeni bir tekni in pazarlanmas nda sorumlu olan ekonomistler, yöneticiler ve finans i i ilgili olan elemanlar ve yeni bir ürünün patent al n m ndan sorumlu hukukcular da kat larak geni letilebilir.

Biyoteknolojinin Tarihsel Evrimi
lk defa, 1919 y l nda, Karl Ereky taraf ndan kullan lan Biyoteknoloji teriminin o zamanki tan m , anlam ve kapsam , günümüze kadar geli en modern tekniklerin bu alana uygulanmas ile, önemli ölçüde de i ikliklere u ram t r. ‡ Karl Ereky, biyoteknolojiyi µBiyoteknolojik Sistemler Yard m yla Hammaddelerin Yeni Ürünlere Dönü türüldü ü i lemlerdir¶ eklinde tan mlam t r. ‡ Bu tan m, o zamanki geleneksel biyoteknolojik uygulamalara çok benzemekte idi. Çünkü, o y llarda biyoteknolojik sistemler herhangi bir de i ikli e u rat lmadan kullan lmaktayd . Bunun ba l ca nedeni, teknolojinin geli memi olmas yd . ‡ 

Son 25-30 y l, biyoteknolojik geli melerin alt n ça olarak kabul edilmekte, biyoloji, kimya, fizik, biyokimya, mikrobiyoloji ve di er bilim dallar ndaki yeni bulu larla bu yeni alan desteklenmi ve insano lunun hayallerinin s n rlad noktaya kadar ad m ad m gerçekle mi tir. Ortaya konan her yeni bulu veya teknik, di er bir uygulamaya, ileriye dönük olarak, büyük katk da bulunmu , onun temel ve itici gücünü olu turmu ve yeni ufuklar n aç lmas na ve yeni problemlerin ortaya ç kmas n yol açm t r. 

Dünyada giderek artan say da ülke, biyoteknolojik ara t rmalarda ve buna ba l olarak olu turulan yeni ürünlerin kullan ma ç kar lmas nda, bu yönden öncelik kazanarak biyoteknoloji pazar na hakim olmada birbirleriyle yar haline girmi bulunmaktad r. Bu alanda büyük aktivite gösteren birçok büyük firma kurulmu ve çok büyük yat r m yap lm t r. K sa bir gelecekte biyoteknolojik ürünlerin, aynen mikroelektronik malzemeler gibi, geli mi ülkelerin ticarî bir silah haline gelece i çok aç kt r.

Biyoteknoloji tarihinde önemli baz olaylar
‡ MÖ 6000
± Mayalar ilk kez Sümerler taraf ndan bira yap m nda kullan ld lar

‡ MÖ 4000
M s rl lar maya kullanarak ekmek yap m n ke fettiler

‡ üzüm kültürü yap m (Gürcistan),

‡ 1673
± Anton van Leeuwenhoek (1632 1723),Protozoa ve bakterilerin fermentasyonda rol oynayabilece ini aç klayan ilk bilim adam

‡ 1856
Louis Pasteur Louis Pasteur (1822 -1895) mikroorganizmalar n fermentasyondan sorumlu olduklar n kesin bir ekilde tan mlad

‡ 1928
± Alexander Fleming petri kaplar nda bir parça küfle çevrelenmi bölümde tüm bakterilerin öldü ünü ke fetti. Böylece penisilin dönemi ba lad . Fakat 15 y l sonra t bbi kullan m için uygun duruma geldi.

‡ 1938
± Proteinler ve DNA çe itli laboratuvarlarda çal lmaya ba land . ³Moleküler biyoloji´ terimi gündeme girdi.

1941 Bir gen bir enzim hipotezi ortaya at ld

‡ 1943 ‡ Rockefeller vakf Meksika hükümeti ile i birli i yaparak Meksika Tar m Program ba lat ld . Bu yabanc yard m yla yap lan ilk bitki slah çal mas olarak biyoteknoloji tarihinde yerini ald . ‡ 1953 ‡ Kortizon büyük ölçekte üretilen ilk ürün ‡ 1953 ± 1976 ‡ DNA ile yap lan yayg n çal malar

‡ 1977 - Günümüz: ‡ Genetik Mühendisli i çal malar n n ba lamas . ‡ Genentech Genentech, Inc., taraf ndan somatostatin (insan büyüme hormonu) bakteriye klonland . ‡ 1978 ‡ 1978¶de Herbert Boyer San Francisco California Üniversitesi laboratuvar nda rekombinant insulin genini E. coli içerisine aktarmay ba ard .

‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡

1980 PATENT al n m na izin verilmesi ABD yüksek Mahkemesinin petrol yiyen bakteri için patent vermesi Kary Mullis ve arkada lar taraf ndan PCR yönteminin ke fedilmesi. 1982 Genetik mühendisli i ile geli tirilmi insan insulinin bakteri taraf ndan üretilmesi 1985 Böcek, bakteri ve viruslara dirençli bitkilerin toprakta yeti tirilmesi çal malar 1986 lk rekombinant a (sar l k, Hepatit B) 1988 lk geneti i de i tirilmi hayvan olarak meme kanseri çal malar nda kullan lan fare için patent al nmas 1990 lk ba ar l gen terapi çal mas n n yap lmas 1994 lk genetik mühendisli i ile geli tirilmi domatesin dünya g da örgütü taraf ndan kabulü

1996 Biyosensörlerin kullan lmas 1997 Doly¶nin yap lmas 1998 Ebriyonik kök hücre üretimi 1999 Deli dana hastal için h zl ve hassas tan sisteminin geli tirilmesi ‡ 2001: ‡ 200,000 çal an, devlete ait $30 milyar gelir, toplam 1450 irket 350¶si kamu irketi ‡ 1992: 80,000 çal an, $8.1 milyar devlete ait gelir. Yakla k ayn say da irket

‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡

‡ Tarihsel evrime göre biyoteknoloji üç temel döneme ayr lmaktad r. Bunlar da,
± 1) Geleneksel Biyoteknoloji: Karl Ereky¶nin tan mlad biyoteknoloji kapsam nda, biyolojik sistemler (genellikle bakteri, maya, mantar) hiçbir modifikasyona u ramadan aynen kullan lmaktayd . Asl nda, bu tarihlere ait bilgi ve teknoloji de genetik düzeyde de i iklikler yapabilecek durumda de ildi. Yakla k 20 y l kadar devam eden bu dönemde biyolojik sistemler, ekmek, peynir, alkol, çe itli alkollü içkiler, sirke, yo urt gibi maddelerin üretilmesinde fazlaca kullan lm t r. Bu nedenle de bu periyot, µFermantasyon teknolojisi¶ a rl kl olup buna yönelik üretimi kapsamaktad r.

2) Ara Dönem: 1940-1975 y llar aras n kapsayan bu dönemde, biyolojik sistemlerin endüstride kullan m alanlar geni letilmi ve baz küçük tekniklerin ilavesiyle de üretim geli tirilmi ve art r lm t r. Bu ara periyot içerisinde antibiyotik, enzim, protein, karbonhidrat, organik asitler, alkol vb. maddeler fazlaca üretilmi tir. Bu dönemde, geleneksel biyoteknoloji gibi biyoteknolojik sistemler ve özellikle de bunlar n genomlar nda köklü de i iklikler yap lmad için, bugünkü anlamda kullan lan biyoteknolojik uygulamalar pek kapsamamaktad r. Bu nedenlerle de, bu ara periyot ta birincisi gibi fermantasyon teknolojisine dayanmaktad r.

3) Modern Biyoteknoloji: Geli mi ve modern tekniklerin biyolojik sistemlere uyguland bu dönem oldukça ileri bir karakter ta maktad r.  Mutasyonlar veya Rekombinant DNA teknolojisi yard m yla olu turulan yeni fenotipik karakter ta yan Mutantlar veya Transgenik organizmalar, endüstride ve di er alanlarda (mikrobiyoloji, biyoloji, biyokimya, insan ve hayvan sa l , hayvan slah , ziraat, çevre vb.) çok fazla kullan lmaya ba lanm t r. Bu geli melere paralel olarak, biyoteknolojinin tan m nda da de i iklikler yap lm t r. 1982 y l nda OECD¶nin raporunda belirtilen tan ma göre biyoteknoloji µTemel Bilimlerin ve Mühendislik lkelerinin, Ham Maddelerin Biyolojik Araçlar Yard m ile Ürünlere Dönü türüldü ü Süreçlere Uyguland Bir Teknoloji¶dir eklindedir. Bu tarif içine her ne kadar aç k olarak belirtilmesede, genetik düzeydeki manipulasyonlar n da içinde bulundu u µMoleküler Genetik ve Rekombinant DNA teknolojisi¶ de yer almaktad r.  

Modern Biyoteknoloji 
Bu teknikler yard m yla organizman n ya am için gerekli bütün bilgilerin topland ve kodland genom kitapl n n = bankalar n n kurulmas , olu an bankalardan arzu edilen genin izolasyonunun ve nükleotid dizisinin saptanmas ve bu dizilerde de i iklikler yap lmas veya ba ka organizmalara aktar lmas , gen regülasyonunun saptanmas , hibrit hücreler elde edilmesi mümkündür.  Bu teknikler yard m yla biyoteknolojik a lar, proteinler, enzimler, antibiyotikler, hormonlar, sitokininler, monoklonal antikorlar, te his koruma ve tedavi ara t rmalar nda kullan lan diagnostik maddelerin ve kimyasallar n üretilmesi gerçekle tirilmektedir.  Bu yöntemler ile, do al ko ullar alt nda ancak yüz binlerce y l içinde meydana gelebilecek mutasyonlar , in vitro olarak k sa sürede olu turmak mümkün olmaktad r.

Neden böyle bir teknoloji (Rekombinant DNA Teknolojisi) geli imine ihtiyaç duyulmu tur?
1) Genellikle baz belli tipteki hücreleri büyük ölçekte üretmek güçtür. Örne in memeli hücrelerini özellikle insan kaynakl olanlar üretmek oldukça zordur. Üremeleri yava t r. Mikroorganizmalar üretebilmek için kullan lan basit yöntemler bu tip hücreler için kullan lamaz. 2) Do al kaynaklar n kullan m s n rl d r. 3) Do al kaynaklardan izole edilen bir ürünün kontaminasyon riski ta mas ör: Serumdan izole edilen baz faktörlerin (faktör XII) hemofili hastalar için kullan lmas bu faktörün izolasyonu s ras nda sar l k veya AIDS gibi baz hastal k etkenleri ile kontamine olmas olas l n ortaya ç kar r. 4) Maliyet

$Bu teknolojinin do mas na bir ba ka nedende tamamen yeni bir ürünün üretilme iste idir. Ô Örne in endüstride biyokatalizör olarak kullan lan enzimler s n rl özelliklere sahiptir. Ô Bu özellikler özel spesifite, katalitik aktivite ve stabilitedir. Ô Enzimi kodlayan gende yap lan modifikasyonlarla enzimin yap s ve di er özellikleri avantaj yönünde de i tirilerek konak organizmaya sokulur ve yeni bir süper enzim elde edilebilir.

$Ekonomik aç dan önemli bitkilerin de genomlar n n de i tirilmesi biyoteknolojinin di er bir önemli konusudur. ÔTah llara atmosferden azotun fikse edilmesi özelli inin kazand r lmas sadece gübre kullan lmamas n sa layan maliyet azalmas n n yan s ra, gübre kullan m ile kirlenen tarladan ya mur sular ile do al su kaynaklar n n kirlenmesi de önlenebilir. Ô Ancak uzun y lardan beri yap lan bu çal malar azot fiksasyonunun regülasyon mekanizmas nda çok say da genin etkili olmas nedeniyle azot fiksasyonunun tah llar taraf ndan yap lmas henüz ba ar lamam t r. Ô Bundan ba ka tohumlardaki depo proteinlerinin miktarlar art r labilir veya herbisitlere dirençli bitkiler geli tirilebilir. Ayr ca çe itli hastal klara dirençli, donmaya dayan kl , raf ömrü uzat lm bitkiler de geli tirilebilir.

Biyoteknolojinin Üretim Süreci
‡ Ticari de ere sahip bir ürünün mikroorganizmalar kullanarak yap lan üretimi s ras nda endüstriyel biyoteknoloji süreci genellikle 3 temel a amaya ayr l r.
± ³Upstream processing´: Hedef mikroorganizma için besin kayna olarak kullan labilecek ham maddenin haz rlanmas ± Fermentasyon ve transformasyon: Büyük bir reaktör (100 litreden büyük) içinde antibiyotik, amino asit, enzim gibi arzu edilen ürünün olu umu (biyodönü üm) ile sonuçlanan hedef mikroorganizman n ço almas ± ³Downstream processing´: Arzu edilen ürünün hücre kütlesinden veya besi ortam ndan ayr larak safla t r lmas
Ham madde

³Upstream processing´ :

Fermentasyon ve biyodönü üm

Downstream processing

Saf ürün

‡ Mikroorganizmalarla yap lan biyoteknolojik süreçlerin ço u genel olarak; Süreç Müh. Substrat + Mikroorganizma ÜRÜN eklinde özetlenebilir. Süreç mühendisli i üretim i lemleri (fermentasyon) ve bu i lemler sonucunda olu an ürünün geri kazan lmas ile ilgili yöntemlerin saptanmas , geli tirilmesi ve optimize edilmesini içeren çal malar kapsar.

‡ Ürün hücre biyomas , hücrenin bir metaboliti ya da ba lang ç materyalinin transformasyonu sonucu olu an bir madde olabilir. Baz durumlarda üretimde canl organizma yerine mikroorganizmalar n ürettikleri enzimler kullan labilir. Bu durumda; Süreç Mühendisli i Substrat + Enzim ÜRÜN ‡ eklinde bir e itlik söz konusudur.

‡ Süreç geli tirilmesinden önce arzu edilen ürünün saptanmas gerekir. ‡ Genelde yabani su lar bu ürünü az olu turduklar ndan ürün saptama yöntemleri duyarl olmal d r. ‡ Süreç geli tirilmesinde çe itli yöntemler kullan labilir. Fakat üretimde amaç yaln z bir veya birkaç yöntemi kullanmakt r.

Üretim için gerekli olan substrat, toplam imalat fiyat n n yakla k %50 sini kapsad ndan mümkünse besiyeri ucuz ham madde içermeli fakat üretimin art r lmas için gerekli olan spesifik katk maddeleri unutulmamal d r.

‡ Fermentasyon sonucunda olu an ürünün yüksek verimde geri kazan lmas di er bir önemli konudur. ‡ E er ürün hücre biyokütlesi ( "biomass" ) ise olu an hücreler sürekli toplan r ve fermentasyon devam eder. ‡ Ürün hücre içinde kalabilece i gibi salg lama yetene inde olan hücreler taraf ndan da üreme ortam na sal nabilir. ‡ Hücrenin parçalanmas , ekstraksiyon ve safla t rma i lemleri sonucunda minimum kay p ile ürünün geri kazan lmas sa lan r.

‡ Biyoteknolojik süreçlerin en son a amas elde edilen ürünün kalite kontrolü yap ld ktan sonra paketlenmesi ve tüketiciye bozulmadan sunulmas d r.

Biyoteknolojide Biyolojik Sistemler

Biyolojik Sistemler
Bakteri Mantar Böcek Bitki Memeli hücre hatlar Böcek, bitki ve memeli viruslar ‡ Çok hücreli organizmalar (bitki, bal k, fare ve evcil hayvanlar ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡

Prokaryotlar
$ Bakteriler ve Cyanobacteria (mavi-ye il bakteriler)
ÔBakteriler, toprak, hava, su, hayvan ve bitki yüzeylerinde bulunurlar. Baz lar hastal k etkeni olmakla beraber ço u zarars z ve organik at klar n geri dönü ümü s ras ndaki yararl etkileri ve birçok faydal ürünü üretmeleri nedeniyle biyoteknolojide oldukça önemli bir yere sahiptirler.

‡ 1884 Christian Gram taraf ndan bulunan Gram boyama yöntemi ile bakteriler kabaca iki büyük gruba ay rabiliriz. Bakteriler iki farkl hücre duvar yap s na sahiptir ve buna göre farkl ekilde boyanma özelli i gösterirler.

Gram (+)

Gram (-)

Bakteri morfolojileri

‡ Ayn genusa ait baz türler endüstriyel aç dan faydal özelliklere sahipken baz lar insanlar için zararl d r. Örne in Bacillus türleri toprakta ya arlar ve aerop veya fakültatif anaerop metabolizmaya sahiptirler. ‡ B. subtilis endüstride kullan lan amilaz enziminin kayna d r. ‡ B. thruringiensis ise birçok bitki zararl s böce in patojenidir. Ve bu nedenle böceklere dirençli bitkilerin olu turulmas nda genetik mühendisli inin önemli çal ma konular ndan birini olu turur. ‡ B.athracis ise insanlara patojen etkiye sahiptir ve arbon hastal n n nedenidir.

Escherichia coli
± Geneti i, moleküler biyolojisi, biyokimyas , fizyolojisi ve genel biyolojisi son 50 y lda yap lan çal malardan toplanan bilgilerle son derece iyi bilinen bir organizmad r. ± Gram (-), patojen olmayan, çomak eklinde, hareketli bir organizmad r. ± Do al olarak insan barsa nda bulunur, normal olarak toprak veya suda bulunmaz.

± Çok basit besi ortamlar nda kolayl kla bölünerek ço alabilir ± Generasyon süresi 37ºC¶da logaritmik fazda yakla k 22 dakikad r. ± Aerobik ve anaerobik olarak üreyebilir (rekombinant ±heterologprotein üretiminde aerobik üreme) ± Oksijen, üretimde en önemli s n rlay c faktördür.

Prokaryotik Biyolojik Sistemler
‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ E.coli d ndaki di er prokaryotlar Acremonium chrysogenum Bacillus brevis Basillus subtilis, Basillus thuringiensis Corynebacterium glutamicum Erwinia herbicola Peudomonas spp Rhizobium spp Streptomyces spp Trichoderma resei Xanthomonas campestris Zymomonas mobilis

‡ Bu organizmalar iki grub alt nda toplanabilir
± Özel bir fonksiyona sahip bir gen için konak olma ‡ Ör: termofillerden izole edilen ve PCR teknolojisinde kullan lan s ya dirençli DNA polimeraz enziminin E.coli¶de klonlanmas ve üretimin gerçekle mesi Belirli i leri çok daha etkin yapabilmek için genetik mühendisli i ile geli tirilme Ör: Endüstriyel aç dan önemli amino asitlerin çok fazla üretilmesi için Corynebacterium glutamicum¶un çe itli türlerinin geli tirilmesi

Cyanobacteria (mavi-ye il bakteriler)
‡ Ör: Anabaena cylindris, Nostok muskorum, Spirulina platensis
± Mavi-ye il bakteriler prokaryotlar s n f na dahil olup fotosentez özelli ine sahiptir. ± lk kez varl klar fosillerde saptanm t r. Dünya olu umunda belki de ilk canl organizmalard r. ± Tatl ve tuzlu sular n yüzeylerinde bulunurlar. Karada ise n ve nemin oldu u çamur ve kaya, tahta veya baz canl organizmalar n yüzeylerinde bulunabilirler. ± Koyu ye ilimsi-mavi pigmentlerinden dolay bu isimle adland r l rlar.

Anabaena flamentleri

Cyanobakterilerin yap s
‡ ‡ Hücre duvar yap ve fonksiyon bak m ndan Gram(-) bakterilere benzer. Fotosentetiktirler. Klorofil ve karotenoid pigmentler ³lamella´ ad verilen hücre yüzeyi membran nda, fikosiyanin ve fikoeritrin gibi pigmentlerde fikobilisomlarda bulunur. Fikobilisomlar tlakoid memmran yüzeyinde bulunurlar

‡

‡ Fikosiyanin Ye il

absoblar (615-620A).

‡ Allofikosiyanin Turuncu 670A)

absorblar (650-

‡ Fikoeritrin Ye il

absorblar (495-570

Cyanobakterilerin yap s
‡ AZOT F KSASYONU: Sadece birkaç organizma atmosferik azotu amonya a redüklemek yoluyla a.a. ve proteinleri üretmek üzere organik asitlere dönü türülebilir. Azot fikse edebilen bakteriler gibi mavi-ye il bakterilerde böyle bir yetene e sahiptir. Hücreler nitrogenaz enzimi ile bu reaksiyonu gerçekle tirirler. Bu enzim oksijen ile inaktive olur. Bu nedenle azot fikse eden hücrelerin içindeki ko ullar anaerobik olmal d r. Anabaena gibi baz mavi-ye il bakterler azot fiksasyonundan sorumlu heterosit ad verilen özel kal n duvarl hücrelere sahiptirler.

‡ ‡

‡

‡ Heterositler hücre duvarlar nda bulunan özel bir por arac l ile vejatatif hücrelere ba lan rlar. Bu porlar mikroskobu ile görülebilirler. ‡ Anabaena flamentleri eker ve oksijen üreten fotosentetik hücrelerden olu mu tur.

k 

Birçok flamentli maviye il bakteri akinet veya spor diyebilece imiz olumsuz ko ullarda devaml l ktan sorumlu olan hücreler olu tururlar. Bu hücreler heterosit hücreye yak n olan vejatatif hücreler taraf ndan olu turulur. Hücre boyutunda art olur ve büyük miktarlarda besin depolan r. Gas vakuolleri kaybolur. Bunun sonucunda akinetler suyun dibinde y llarca canl l klar n koruyabilirler. Ko ullar uygun oldu unda tekrar h zla bölünerek ço al rlar.

Mavi-ye il bakterilerin biyoteknolojik önemi 
M-Y bakteriler fotosentez yetenekleri, yüksek protein içerikleri ve basit besiyerlerinde h zl ço almalar nedeniyle besin kayna olarak kullan m alan na sahiptir.Tek hücre proteini (THP) elde edilmesinde en çok denenen günümüzde insan ve hayvanlar n beslenmesinde geni uygulama alan olan maviye il bakteriler, di er mikroorganizmalardan farkl olarak yeterli miktarda karbondioksit, belirli derecede ayd nlatma, geni üretim ortam gibi özel ko ullara gereksinim gösterirler.

Spirulana
‡ Sprilulina platensis: Afrika ve güney Amerika¶da ki s göllerde do al olarak bulunur. Binlerce y ldan beri yöredeki insanlar taraf ndan toplanan bu algler kurutulduktan sonra besin kayna olarak ço unlukla sos eklinde veya çorba içinde kullan lmaktad r. ‡ Nostoc ise Peru ve Güney do u Asya µda besin maddesi olarak kullan lan bir di er M-Y bakteridir.

‡

GÜBRE OLARAK: Mavi-ye il bakterilerin azot fiksasyon özelli i saptand ktan sonra kurutulmu Tolypthrix tenuis pirinç tarlas na serpildi inde azot fiksasyonunda ve verimde art gözlenmi tir. M-Y bakterilerin Hindistan da pirinç tarlalar nda gübre olarak kullan m yla topra n havaland r lmas sonucunda su geçi i ve topra n s cakl n n daha homojen olmas sa lanmaktad r. Azot fiksasyonu için M-Y bakterilerin Rhizobium¶lar n yerini almas n n baz avantajlar vard r. MaviYe il bakteriler havadaki azotu amonyuma redüklerken fotosentez metabolik yolunu kullan rlar. Yani bir bitki ile simbiyotik bir ya am ve enerji kayna olarak herhangi bir organik molekül ilavesi gerekmez. Tar mda azot fikse eden M-Y bakteriler organik gübre olarak kullan labilir. Çin, Hindistan, Filipinler gibi pirinç tüketimi fazla olan bölgelerde büyük oranlarda ürerler. Pirincin büyüme sezonunun ba nda e er suya M-Y bakterilerin ba lang ç kültürleri ekilirse pirinç veriminde %15-20 oran nda art oldu u bildirilmektedir.

Mavi-ye il bakterilerin biyoteknolojik önemi
‡ Ara t rmalar Mavi-Ye il bakterilerin güne enerjisi dönü üm sisteminde yer almas için devam etmektedir. Anabaena cylindrica heterocystleri vejatatif hücrelerde fotosentez yoluyla olu turduklar oksijeni d ar verirler. Azot yoklu unda ise heterositlerde nitrogenaz enzimi katalizörlü ünde elektronlar H+ iyonuna transfer edilerek Hidrojen gaz aç a ç kar rlar. Oksijen ve Hidrojen her ikisi de

endüstride ihtiyaç duyulan gazlard r.
‡

B YOLOJ K OLARAK AKT F MOLEKÜLLER N ÜRET M : Mavi-Ye il bakteriler antibiyotiklerin ve di er biyolojik olarak aktif moleküllerin ticari boyutlardaki üretimi için büyük bir potansiyel olu tururlar. Çünkü Mavi-Ye il bakteriler heterotroftur. Bu özellikleri de onlar n fermentasyon ko ullar nda üretilmelerine olanak sa lar. Henüz ara t rma a amas nda olan Anacystis nidulans ile yap lan rekombinant DNA teknolojisi çal malar yla nadir bile iklerin üretiminde kullan mlar amaçlanmaktad r. Fermentör ko ullar nda üreyebilirler, uzun süreli fizyolojik stabiliteye, basit besin gereksinimine, köpük olu turmama özelli ine sahiptirler. Di er alglerden farkl olarak azot fiksasyonu yapabilme farkl l na sahiptirler. Optimum s cakl k 35oC dir. Karanl kta veya gün nda heterotrofik olarak ürerler.

Sonuç olarak :
‡

Biyoteknolojide Biyolojik Sistemler
Mayalar

Maya
‡ Mayalar;
² tek hücreli ² Ökaryotik ² Tomurcuklanarak veya bölünerek e eysiz

farkl e em tipine sahip hücreleriyle e eyli olarak ço alabilirler

‡ Mayalar n tan mlanmas maya biyoteknolojisi için oldukça önemlidir. ‡ Örne in endüstriyel süreçlerde yabani ve kültüre edilmi mayalar aras ndaki fark gösterebilmek esast r. ‡ Bira üretiminde üründe istenmeyen aroma olu umuna neden olan yabani rk n kar mas veya ekmek mayas üretiminde eker transport yetene i daha fazla olan Candida utilis mayas n n kar mas ekmek mayas üretiminde kullan lan Saccharomyces cerevisiae mayas n n üremesini engelleyecektir

‡ Maya genuslar n n ayr m nda fizyolojik testlerle birlikte morfolojik testler de kullan l r. ‡ Günümüzde 700 civar nda maya türü tan mlanm t r. ‡ Fakat bu say maya çe itlili inde sadece çok küçük bir bölümü temsil etmektedir. ‡ Tan mlanmam maya genus ve tür say s çok daha fazlad r.

‡ Maya biyologlar için maya çe itlili ini tan mlamak kadar di er önemli bir nokta özellikle biyoteknolojik öneme sahip türleri belirleyip saklamak ve koruyabilmektir. ‡ Moleküler biyoloji tekniklerinin yakla m yla türler daha h zl ve kolay bir ekilde karakterize edilebilmektedir. ‡ Günümüzde 6 mayan n genom projesi tamamlanm ve i levsel genomik çal malar ile genlerin i levlerinin belirlenmesine devam edilmektedir.

‡ Maya hücreleri klorofil içermez ve zorunlu olarak kemoorganotrofiktirler . ‡ Üremek için organik karbona gerek duyarlar. ‡ Karbon metabolizmalar çok çe itlidir. Örne in basit ekerleri, polioller, organik ve ya asitleri alifatik alkoller, hidrokarbonlar ve çe itli heterosiklik ve polimerik bile ikleri karbon kayna olarak kullanabilirler. ‡ Bu özellikleri nedeniyle farkl habitatlar için özelle mi türler kolayl kla saptanabilir.

‡ Mayalar toprak, hava ve sudan izole edilebilirler. Baz mayalar ekstrem ortamlarda örne in ozmofilik mayalar eker bak m ndan zengin ortamlarda ya ayabilirler. Bu tür mayalar genellikle g da bozucu olarak bilinir. Bunun d nda f rsatç patojen olarak baz maya türleride örne in Candida albicans pek çok infeksiyondan sorumludur.

‡ Mayalar insanlar için;

‡ ekonomik, ‡ sosyal ve ‡ sa l k aç s ndan oldukça önemli en eski evcille tirilmi organizmalard r. ‡ Alkollü içeçeklerin üretiminde, ekmek yap m nda hamurun kabarmas için binlerce y l öncesinden beri kullan lmaktad rlar. Gerçekte bira yap m belkide dünyan n ilk biyoteknolojisini temsil etmektedir.

‡ Günümüzde mayalar geleneksel g da fermentasyonunun d nda çok çe itli alanlarda da kullan lmaktad r. ‡ Özellikle genetik mühendisli iyle geli tirilmi mayalar hastal klar n önlenmesinde ve tedavisinde kullan lan pek çok farmasötik ajan n üretilmesinde yayg n bir ekilde kullan lmaktad r.

Biyoteknolojik Öneme Sahip Baz Mayalar ‡ Axula adeninivorans ‡ Nitrat ve aminleri asimile eder, 45 C
üzerinde üreyebilir, pek çok hidrolaz salg layabilir.

‡ Candida türleri

‡ C.albicans hidrokarbonlardan aminopenisillanik asit ve B6 vitamin üretimi, C.boidinii NAD, FAD metil ketonlar ve sitrik asit üretimi, C.famata riboflavin, C.maltosa biyokütle proteini için ya asiti ve alkan kullan m , C.tropicalis triptofan, C.pelliculosa selülozik materyalden biyokütle proteini, C.utilis, pek çok ürün eldesi, ksilozda üreyebilme, klonlama teknolojisinde kullan m, C.shehatae ksiloz fermentasyonu

Biyoteknolojik Öneme Sahip Baz Mayalar
‡ Hansenula polymorpha ‡ Heterolog gen anlat m için kullan labilen metilotrofik maya

‡ Kluyveromyces marxianus ve ‡ Laktoz ve polyfruktosan K.lactis fermente eder. Do al kakao fermentayonu. Pek çok enzim için kaynak olabilir, klonlama teknolojisinde kullan labilir. ‡ Pachysolen tannophilus ‡ Bitki lignoselülozik hidrolizatlar ndan kaynakl pentoz ekerlerinin fermentasyonu

Biyoteknolojik Öneme Sahip Baz Mayalar
‡ Phaffia rhodozyma ve Pichia ‡ G da boyas olan astaksantin türleri pigment üretimi. P.guilliermondii riboflavin sentezi ve hidrokarbonlardan biomas protein eldesi. P.methanolica etanol biosensörü olarak kullan lan alkol oksidaz üretimi.P.pastoris metanolden biomas protein eldesi, heterolog gen anlat m ve insan terapötik proteinlerini üretebilen metilotrofik maya ‡ Rhodosporidium toruloides ‡ Fenilketanüri tedavisinde kullan lan PAL enzim kayna

Biyoteknolojik Öneme Sahip Baz Mayalar
‡ Saccharomyces türleri ‡ S.cerevisiae klasik g da fermentasyonu. Bira, arap, ekmek, rom, cin yap m . Yak t, alkol, gliserol, invertaz ve hayvan besini kayna .Rekombinant DNA teknolojisiyle say s z protein üretimi. ‡ Saccharomycopsis türleri ‡ S.fibuligera amilolitik maya. ‡ Schizosaccharomyce ‡ Geleneksel Afrika alkollü bira yap m . pombe araplar n deasidifikasyonu. Yüksek etanol ozmotik tolerans.. Biyokütle protein eldesi, heterolog gen anlat m ve mutagenez testlerinde kullan m.

‡ Schwanniomyces türleri

‡ S.castellii ve S.occidentalis amilolitik mayalar. Ni astan n ve inülinin etanole çevrimi ve heterolog gen anlat m nda kullan labilirler. ‡ Fenol varl na ili kin bisensor olarak kullan l r. ‡ Lipid ve hidrokarbonlardan biomas protein eldesi. Sitrik asit ve hücred enzim üretimi. ‡ Japon soya sosu karakteristik aromas n vermede kullan lan halofilik ve ozmotolerant maya türü.

‡ Trichosporon cutaneum

‡ Yarrowia lipolytica

‡ Zygosaccharomyces rouxii

‡ Endüstriyel mayalar n ço u özellikle fermente içeçeklerin üretiminde kullan lanlar genetik bak m ndan karma kt rlar ve stabil bir haploidi göstermezler. ‡ Örne in bira yap m nda kullan lan Sacchoromyces türleri poliploid veya anöpliod (diploid-heptaploid) rklard r. Bu nedenle geli tirilmelerinde e eyli üreme özelliklerinden yararlan lamaz.

‡ Bunun yerine klasik bira tad n veren organoleptik özellikleri iyi olan karakteristik fermentasyon yapan rklardan do al seçimle en iyi olan eçilir. ‡ Bunun d nda endüstriyel mayalar n geli tirilmesinde üphesiz genetik mühendisli inin önemi oldukça fazlad r.

‡ Rekombinant DNA teknolojisi ile geli tirilen rekombinant mayalar taraf ndan üretilen biyolojik olarak aktif rekombinanat proteinlerin veriminin artt r lmas nda iki önemli yakla m vard r:
² moleküler genetik tekniklerin kullan m ² fermentasyon teknolojisi.

G da Tüzü üne Uygun, Genetik Olarak De i tirilmi Mayalar
Maya ‡ Ekmek Mayas Tan mlama ‡ Glukoz bask s ndan kaç nmak ve hamurla may önlemek için maltoz kullan m genleri de i tirilmi . ‡ Maltodekstrinleri k smi olarak parçalayan STA2 genini içeren plazmidi ta r.

‡ Bira Mayas

Alkollü içeçeklerin üretiminde mayalar
‡ Alkollü içeçeklerin üretimi tarih olarak çok eskidir. Günümüzde maya fermentasyonu pek çok ülkenin ekonomisi için oldukça önemlidir. ‡ Bira üretimi bilinen en eski biyoteknolojik süreçtir. Bira d nda arap distillenmi içecekler ´ciderµ, ´sakeµ ve çe itli likörler

Baz alkollü çeceklerin Üretim Özeti
Bira Arpa, yard mc maddeler Malt olu turma, ezme
S.cerevisiae, S.carlsbergen sis

Viski Arpa, bu day vb. Malt olu turma, ezme S.cerevisiae

arap Üzüm

Likör ve di er içkiler Arpa, m s r, melas, üzüm vb. Substrata ba l olarak de i ir S.cerevisiae, K.marxianus Evet De i ken 35-45

Hammadde

Ön uygulama Fermentas yon Dam tma
Olgunla ma

Parçalama, yumu atma S.cerevisiae

Hay r Haftalarca 3-6

Evet Y llarca 40-45

Hay r Y llarca 8-12

Son alkol oran (% v/v)

Biyoalkol üretimi
‡ Etanolün yenilenebilir kaynaklardan mayalar kullanarak üretilmesi tüm dünyan n ilgisini çeken konulardan biridir. ‡ lk üretim 1930·larda ba lam t r fakat petrol fiyatlar dü ürülünce teknoloji b rak lm t r. ‡ 1970·deki petrol krizi ile birlikte yeniden gündeme gelmi tir. ‡ Brazilya eker kam n ve melas substrat olarak kullanarak üretti i petrolü yak t amaçl kullanmaktad r. Brazilya·da otomobillerin ço u alkol veya alkol+benzin kar m (gasohol) ile çal maktad r.

‡ Genetik mühendisli i ile geli tirilmi mayalar n lignoselülozik (odunsu) at klar substrat olarak kullanarak etanol üretmeleri yönünde yo un çal malar yap lmaktad r. ‡ Etanol d nda mayalar n üretti i di er biyoalkoller
² gliserol ( alkollü içecekler için aroma kat c , nitrogliserin türevli patlat c lar yap m nda), ² ksilitol ( eker yerine diyabetik ürünlerin yap m nda), ² sorbitol, arabinitol (dü ük eker içerikli g dalar n yap m nda; ilaçlar n kaplanmas nda yenilebilir kaplama maddesi olarak)

Lignoselülozik Materyallerden Etanol Üretimi
Lignoselülozik Materyal

Ön Hidroliz

Lignin

Hidroliz Pentozca Zengin Fermentasyon Heksozca Zengin Fermentasyon

Dam tma

Etanol

Yak t Amaçl Etanol Üreten Mayalarda stenen Özellikler Genel Özellik
Fermentasyon

Örnekler
H zl fermentasyon, yüksek oranda etanol üretimi. Yüksek etanol tolerans . Fermentasyon için optimum yüksek s cakl k ve dü ük pH. Substratlar n etkin kullan m . Küçük ölçekte fermentasyon metabolitleri. (Gliserol, esterler vb.) H zl maya üretimi. Yüksek oranda canl l sürdürme. Çe itli etkenlere kar tolerans. (Yüksek eker ve toksik kimyasallar) Genetik kararl l k. Bakteri kontaminasyonuna direnç. Fermentasyon s ras nda en az s üretimi.

Üreme

Maya biyokütlesi türevli ürünler
‡ Ekmek mayas olarak S.cerevisiae y lda milyonlarca ton üretimektedir. ‡ Bunun d nda;
² hayvan yemlerine katk olarak tek hücre proteini eklinde, ² biyosorbent olarak a r metal temizli inde, ² g da renklendirilmesinde pigmentli mayalar, ² insan ve hayvanlar için probiyotik olarak (büyüme faktörü/biyofarmasötik amaçl ) maya biyokütlesi kullan lmaktad r.

Maya Biyokütlesinin Endüstriyel Kullan mlar
M a y a Ürü n T ip i S k t r lm Ek m e k M a y a s /A ktif Ku ru M a y a M a y a Kre m i T e k Hü c re P ro te in i Bü y ü me Fa ktö rü Ku lla n m Ö rn e k le r i E k me k,b ira , a ra p v e d a m t ma

E k me k v e d a m t ma Ha y v a n b e s in i n s a n v e h ay v a n p rob iy o ti i

Re a kta n t ma y a la r T ü m Hü c re Ü rü n le r i

Org a n ik kimy a d a ku lla n la n b iy o ka ta lis tle r A r me ta l a r t m

B io s o rb e n t ma y a la r M in e ra l ma y a la r Ko z m e tik ma y a la r Bo y a r ma d d e ma y a la r B iy o lo jik ko n tro l ma y a la r Kirlilik ko n tro lü ma y a la r M a y a ö zü tle ri

Be s in s e l iz e le me n t ka y n a De r i s o lu n u m fa ktö rü G d a b o y a la r Z ira a tte a n tifu n g a l a ja n B OD in d irg e y ic ile r i Be s in ku lla n m v e m ikro b iy o lo jik b e s iy e r i A ro ma ku v v e tle n d ir ic ile r i v e fa r ma s ö tik ku lla n m Yiy e c e k v e fa r ma s ö tik ku lla n m Ka p s ü lle r v e b e s in s e l d e s te k ta b le tle ri Yiy e c e k le rd e in v e rta z v e la kta z ku lla n m T e ra p ö tik p ro te in le r

M a y a RNA tü re v le ri

Ö zü tle n mi Hü c re Ürü n le r i

Hü c re ma y a d u v a r M a y a -B v ita m in i ko mp le ks le ri

M a y a e n zim le r i

Re ko mb in a n t ma y a la r

S.cerevisae D ndaki Maya Biyokütlesinin Biyoteknolojik Kullan m
Maya
Kluyveromyces marxianus ve K.lactis C.utilis Phaffia rhodozyma Saccharomyces boulardii

Biyomas Kullan m
Hayvan besini. Laktaz kayna

Tek Hücre Proteini Karoten pigmenti Bioterapötik ajan Pichia pastoris ve H. Polymoroha THP ve metanolden rek proteinler
Yarrowia lipolytica ve C. paraffinica Alkanlardan Tek Hücre Proteini eldesi

Rhodotorula glutinis,Lipomyces Ucuz karbon kaynaklar ndan Tek lipofer,Cryptococcus curvatus Hücre Ya Eldesi ve Candida türleri

Tüm Hücre Maya Kitlesinin Yeni Kulan m Alanlar Uygulama
Çiftlik Hayvanlar Üreme Faktörü

Yorum
Gevi getirenlerde hayvan büyümesini ve süt verimini artt rmak için i kembe bölgesini stabilize eden S.cerevisiae kullan l r. Mayalar i kembede oksijensiz ortam sa layarak oksidadif hasar engeller. kembedeki yararl bakterilerin üremesini, malik asit gibi maddeleri üreterek sa larlar.

Biyoterapötik ajan

Kimyasal Reaktant

Besin pigmenti

S.cerevisia anti akne ajan ve menstrüasyon öncesi a r gideriminde, S.boilardii baz ince barsak hastal klar na kar koruyucu ajan olarak ve anti Candida ajan olarak da kullan l r. Organik kimyac lar S.cerevisiae¶yi baz kimyasal maddelerin modifiye edilmesinde kullan rlar. Bu reaksiyonlar n baz lar endüstride rutin kullan m alan bulmu tur. Phaffia rhodozyma baz deniz mahsüllerinde renklendirici olarak kullan lan pigmentler üretir.

Biyokontrol ajan

S.cerevisiae tah l ürünlerinde fitoalleksin elisitörü olarak kullan l r. Birkaç maya türü fungal meyve hastal klar n n biyokontrolünde kullan l r. Baz mayalar endüstriyel at klardan Ag, U, Co, Cu,Cd gibi a r metalleri temizler. Organik at klardan karbon ve nitrojenleri uzakla t r r. Herbisit gibi zararl toksikleri etkisizle tirir. S.cerevisiae ortam kirlili i test etmede biyosensör olarak kullan labilir. Elektron üreten maya destekli yak t hücreleri ve maya temelli yar iletkenler

Biyoremediyasyon ajanlar

Biyosensör

Biyoelektriksel yak t hücresi

Maya Kökenli Enzimlerin Kullan m
Substrat
Ni asta

Enzim

Uygulamalar
Ni asta at klar n n dönü ümüyle bioetanol ve biomas üretimi. Dü ük karbohidratl bira yap m . Maya invertaz n n tekstil endüstrisinde sukroz hidrolizinde kullan m .Çikolata yap m nda inert eker eldesi
Kluyveromyces türleri, etanol ve yüksek fruktozlu uruplar n eldesinde, polifruktan ve levanlar n hidrolizinde etkili inülinaz enzim kayna d r.

w-Amilaz, glukoamilaz

Sukroz

nvertaz

nülin

nülinaz

Laktoz

Laktaz

Kluyveromyces türleri sütteki laktozun parçalanmas nda ve günlük at klardan etanol ve biyomas protein eldesinde kullan lan laktaz kayna d r.Laktaz yiyecek i lemede de kullna l r. Kluyveromyces¶teki ilgili genler S.cerevisiae¶de klonlanm t r.

Ya lar

Lipaz

Selüloz Yar selüloz

Haz m kolayla t r c ,tat modifiye edici eldesinde ve ya lar n esterifikasyonunda trigliseritlerden serbest ya asidi ve gliserol sa lanmas nda lipazlar n kullan m . Sellobioz¶un fermentesinde baz mantarlar, ksilanlar n parçalanmas nda baz mayalar kullan l r. Kimi genler S.cerevisiae¶de klonlanm t r ve yenilenebilir biokütledenbioetanol üretiminde kullan lmaktad r.

Selülaz vb.

Mayalar n Biyomedikal Alanlarda Kullan m ‡ onkoloji, ‡ farmakoloji, ‡ toksikjoloji, ‡ viroloji ‡ insan genetik hastal klar için model organizma olmalar çok önemlidir.

‡ Leland H. Hartwell

2001 Nobel T p ve Fizyoloji Ödülü Maya hücre bölünmesinin kontrolu ve kanser

‡ R. Timothy Hunt

‡ Paul M. Nurse

DNA Kayna Prokaryotik Viral Protozoal Hayvan nsan

Mayalara Klonlanm Baz Terapötik Protein Örnekleri
Gen Ürünü Örnekleri Tetanoz toksin fragment C;

Herpes,Hepatit,Onkogenik vb. baz virüslerden yüzey antijeni ve enzim kodlayan genler. Malarya antijeni Sülükten hirudin,engerekten ekhistatin,tav an E-globin,s r ve fare interlökini vb.
nsülin,paratiroid hormon, somatostatin, büyüme hormonu, i levsel antijenler ve IgE faktörü, insülin benzeri büyüme faktörü, tümör nekroz ve sinir büyüme faktörleri, interferonlar, hemoglobin, faktör 8 ve11, albumin, fibrinojen, Superoksit dismutaz, w-amilaz, gastrik lipaz vb..

‡ Maya genomik ve poroteomik çal malar n n tamamlanmas yla pek çok insan genetik hastal n n tan s n n konmas ve tedavisi yak n bir gelecekte gerçekle ecektir.

Maya Endüstrisinde ³killer´Öldürücü Faktörler
‡ Endüstriyel mayalar n baz lar nda virusa benzeyen çift iplikli RNA¶lar taraf ndan sentezlenen toksik bir molekül (proteinaceous), bu moleküle sahip olmayan mayalar için öldürücü etki gösterir. ‡ Bu faktörlerin varl özellikle birac l k endüstrisinde çok büyük s k nt lara neden olmu tur. ‡ Öldürücü maya su lar bira olu umunu tamamen durdurmakta ve biraya kötü bir tat kazand rmaktad rlar. ‡ Fermentasyon sektöründe steril olmayan tip aç k fermantasyon yap ld için arzu edilmeyen maya türleri sisteme girebilmekte fermantasyon verimini ve ürün kalitesini bozmaktad r. ‡ Özellikle killer plazmid ta yan maya türlerinin sisteme girmesi durumunda killer toksinine hassas ba lang ç kültürü zarar görmekte, önemli ölçüde verim kayb na ve ürün kalitesinin dü mesine neden olabilmektedir.

‡ Bu problemin en mant kl çözümü ise yabanc organizmalar n toksinlerine ba kl k kazanm bir maya türü olu turmakt r. ‡ Arzu edilmeyen maya türleri taraf ndan ola abilecek bir kontaminasyonu önlemek amac yla moleküler biyoloji teknikleri kullan larak killer plazmid içeren bir ekmek mayas kültürü geki tirmek mümkündür.

Küfler
‡ Küfler hifli mantarlard r. Birçok organizma ve g da maddesi ( ekmek, meyve, sebze.. vb) üzerinde olu turduklar pamuk görüntüsündeki doku nedeniyle mayalardan çok daha önce ke fedilmi lerdir. ‡ Küfler, endüstride bir çok ürünün eldesinde, at klardan de erli ürünlerin olu turulmas nda kullan lan farkl la ma göstermeyen ve klorofil içermeyen mikroorganizmalard r. Do ada ve toprakta yayg n olarak bulunan küflerden endüstriyel mikrobiyoloji alan nda önem ta yanlar mikroskobik olanlard r. ‡ Küflerin üredikleri ortama proteaz, lipaz, karbonanhidrazlar gibi litik enzimleri salg lamalar ve küflerin ürettikleri çe itli metabolitlerin birçok alanda kullan labilir olmas bu organizmalar n endüstrideki önemini oldukça art rmaktad r. ‡ Ayr ca insan, hayvan ve bitkiler için patojen olan türleride bulunmaktad r.

Küflerin Biyolojisi
‡ Bir küf, protoplazma iplikleri veya uzant lar olan hiflerden ve sporlardan olu ur. ‡ Hiflerin yapt yuma misel ad verilir. Hifler, bölmeli hifler ve bölmesiz hifler olarak ikiye ayr l r. ‡ Bölmeli hifler bölmeler ile hücrelere ayr l rlar ve her hücrede bir veya iki hücre çekirde i bulunur.

‡ Bölmesiz hiflere sönositik hif ad da verilir. ‡ Bölme içermezler ve çok çekirdeklidirler. ‡ Üreme hifleri genellikle koloninin yüzeyinde bulunan ve üreyen hücreleri veya sporlar ta yan hiflerdir. ‡ Hifsel üreme ortam n besin ko ullar ile yak ndan ilgilidir. ‡ Beslenme hifleri ise koloniye besin sa layan hiflerdir. Beslenme hifleri sayesinde hücrenin bulundu u noktadan uzakta olan substratlara ula malar sa lan r.

‡ Küflerin hücre duvar glukan, kitosan ve kitin gibi farkl glukoz polimerlerinden yap labilir. ‡ Birkaç örnekte hücre duvar n n sadece kitinden olu tu u bilinmektedir. Ayn zamanda hücre duvar % 80 ± 90 polisakkarit polimerleri de içerir. Geri kalan büyük bir k sm ise protein ve lipidlerden olu ur. ‡ Hifler uç hücrelerin geli mesi sonucu apikal büyüme ile veya bölmeli hiflerde oldu u gibi apikal büyüme ve hifin herhangi bir bölümündeki hücrelerin bölünmesiyle geli ir ve uzarlar.

KÜFLER N YA AM ÇEVR M
‡ Çok hücreli küflerin ya am çevrimi e eyli veya e eysiz sporlarla olabilir. Çe itli cins ve türlerde farkl detaylara sahip olmakla beraber genel özellikleri bak m ndan benzerlik gösterilir. ‡ Baz e eysiz sporlar, sporangiofor ad verilen özel bir hif uzant s n n ucunda bulunan sporangium denilen kapal bir yap içinde olu urlar. ‡ Baz lar ise konidiofor ad verilen özel hiflerden olu arak konidium ad n al r. Di er e eysiz spor biçimi ise klamidospor¶dur. Klamidospor genellikle vegetatif hücreden geli ir, kal n duvarl d r ve uygunsuz ko ullara dayan kl d r. ‡ E eysiz üremede rüzgarla da la konidialar, miselyumun olu turdu u konidioforlar n uçlar nda meydana gelir. Konidialar n çimlenmesiyle vejatatif üreme devam eder.

Küflerde e eyli üreme

Endüstriyel Önemi Olan Küflerin S n fland r lmas ‡ Ascomycetes : Mayalarda oldu u gibi sporlar n askus keseleri içerisinde olu tururlar. Bununla beraber filamentli mantarlarda askuslar kompleks bir yap olan ascocarp içinde olu urlar.

‡ Basidiomycetes grubu küfleri e eyli sporlar basidia, basidiocarp içinde geli tirirler. Hücre çeperleri glukan ve kitinden olu ur. Agaricus türleri insanlar için endüstriyel mantar tüketimine cevap vermek üzere üretilir.

‡ Deuteromycotina: Bu gruptaki küflerde e eyli üreme yoktur. Sadece konidia olarak bilinen e eysiz üreme yap lar yla ürerler. Hücre çeperleri glukan ve kitinden olu ur. Bu gruba giren en önemli endüstriyel küfler Aspergillus ve Penicillum¶dur.

‡ A. niger sitrik ve glukonik asit üretimde kullan l r. ‡ A. oryzae pirinç ve soya ürünlerinin fermentasyonunda ( besin endüstrisinde) , proteolitik ve amilolitik enzimlerin üretilmesinde kullan l r. ‡ Baz türleri ise bitkilere örne in pamu a patojen etkiye sahiptir. F nd k veya f st k üzerinde üreyen A. flavus insan ve kümes hayvanlar nda karaci er kanserini indükleyen etkiye sahip B1 ± mikotoksin¶ini üretirler. ‡ Mitotoksinler genelde küçük molekül a rl kl , insan ve hayvanlara kar toksik olan küflere ait metaboliklerdir.

‡ Endüstriyel küflerden en çok üzerinde çal lan Penicillum türleridir. ‡ Her çe it organik materyal üzerinde üreyebilen sporlar havada sporofit olarak bulunur. ‡ P.griseofulvum griseofulvin üretiminde kullan l r. Bu madde deri ve t rnaktaki mantar tedavisinde kullan l r. ‡ Griseofulvine duyarl mantarlarda antibiyotik, mikrotubullerdeki tubulinin olu umuyla ilgili proteine ba lanarak mitozda kromozomlar n ayr lmas n ve hifsel üremeyi durdurur. ‡ Penicillum¶un di er türlerinin birço u besin endüstrisinde önemlidir. Örne in P. camemberti, P.roqueforti isimleriyle an lan peynirlerin yap lmas nda kullan l r.

‡ Zygomycetes: Sporocarp içerisinde aseksüel (e eysiz), hareketsiz sporlara sahiptir. Hücre duvar kitosan ( glukozaminin çok az yada hiç asetillenmemi polimeridir) ve kitinden olu ur.

‡ Bu grubun endüstriyel küfleri Mucor ve Rhizopus¶ tur. Rhizopus migricans sitrik asit üretiminde kullan l r. Mucor ise daha önce anlat ld gibi peynir yap m nda kullan lan rennin üretimnde kullan lmaktad r. Mucor pussillus ve Mucor miehei¶den izole edilen asit proteazlar süt proteini kazeindeki peptid ba n parçalayarak kazinin çökmesine neden olur.

‡ Normal do al ko ullar alt nda mantarlar e eysiz olarak ço al rlar. E eyli üreme ise sadece uygun artlar alt nda nadiren olabilir. Küflerin endüstriyel üretimi ise özel olarak tasar m yap lm sadece misel olu umuna izin veren yatay tanklarda yap l r.

Küflerin üretti i endüstriyel ürünlerden baz lar

‡ Antibiyotikler ‡ Sitrik asit ‡ Çe itli peynirler ; Rokfor, camembert, brie peynirleri gibi ‡ Sake (Japon içkisi) ‡ Soya fasulyesi sosu ve di er baz soslar ‡ Çe itli enzimler ; Amilaz, Glukoaminaz, Sellulaz, Pektinaz, Proteaz, Mikrobiyal rennet gibi

Protist
‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ Protistler (protozoa) nemin bulundu u yerlerde, tuzlu ve tatl sularda ve toprakta bulunurlar. Simbiyotik ve parazit türlerinin yan s ra serbest ya ayan türlerde bulunmaktad r. Baz lar ototrofik, di er baz lar saprofit, bir grup ise heterotrofiktir. Besin maddelerinin sindirimi sitoplazmadaki besin vakuolleri içinde olmaktad r. Gaz de i imi hücre zar ndan difüzyon yoluyla olmaktad r. Hücre metabolizmas n n sonucu olu an at klar hücreden difüzyonla at l r.

Biyoteknolojik önemleri
‡ Siliatlar n bir ço u saprofittir. Ve organik at klar n geri dönü ümünde oldukça büyük öneme sahiptir. ‡ Paramecium ve Chlorella

‡ ‡

‡ ‡ ‡

Protistlerin baz türleri vitamin özellik B12 ve E vitaminlerini üretir ve üreme ortam na salg larlar. Sahip olduklar pigmentleri ise endüstride bir çok kullan m alan mevcuttur. Ör: Karatenoidler yiyeceklerin renklendirilmesinde yumurta sar s n n veya somon bal n n renginin art r lmas nda yemlere katk maddesi olarak ilave edilir. Chlorella ve Dunaliella Phytol (Fitol) bir ba ka potansiyel endüstriyel üründür. Vitamin A, F Karoten vit E ve K sentezinin öncül maddeleri olarak kullan labilir.

‡ Protisler amino asit üretiminde de önemli bir role sahiptir. Aminoasitler ise besin endüstrisinin en önemli katk maddelerinden birini olu turur. ‡ Ayr ca çok önemli karbonhidrat kayna d rlar. Besin kayna olarak kullan lmalar n n yan s ra mikrobiyal transformasyonlar için örne in etanol ve metan üretimi için kaynak olu tururlar.

‡ Alglerin polisakkarit üretimi bir ba ka önemli üretim alan n olu turur. ‡ Baz alg- polisakkaritlerinin potansiyel antikanser aktivitesi oldu u da bilinmektedir. ‡ Polisakkaritler yo unla t r c ajanlar olarak kullan l r. Polisakkaritin ticari üretiminde Porphyridium cruentum fazla miktarda ekstrasellüler polisakkarit üretme özelli i ile kullan l r.

Ökaryotik Hücre kültürleri
‡ Böcek,memeli ve bitki hücre kültürleri için ayr nt da farkl ama temelde ayn yakla mlar ve yöntemler kullan l r. ‡ Öncelikle küçük bir doku parças organizmadan ayr l r. ‡ Hücreleri birarada tutan hücre d matriksin enzimler kullan larak parçalanmas yla hücreler serbest duruma getirilir. ‡ Bitki hücreleri için hücre duvar n parçalamak için ek bir enzim daha kullan l r. ‡ In vitro hücre bölünmesini engelleyen hücre d matriksten uzakla an hücreler amino asitler, antibiyotikler, vitaminler, tuzlar, glukoz ve üreme faktörleri içeren karma k bir besi yeri üzerine yerle tirilir.

‡ Bu ko ullar alt nda hücreler kültür kab n n yüzeyini tek tabaka eklinde kablay ncaya kadar bölünürler. ‡ Bu noktada hücre bölünmesi hücre örnekleri toplanmadan, seyreltilmeden ve yeni bir kültür kab n n içinde yeni bir kültür kab na aktar lmad kça durur.

‡ Genellikle ba lang ç (primer) hayvan hücre kültürleri aktar l r ve 50100 generasyon hücreler bölünme yetene ini kaybeymeden ve ölmeden korunabilir. ‡ Primer hücre kültürünün hücreleri orjinal hücre tipinin baz özelliklerini korur. ‡ Bu nedenle çe itli dokular n biyokimyasal özelliklerini çal mak mümkün olmaktad r. ‡ S kl kla primer hücre kültürlerinin pasaj s ras nda hücrelerin baz lar hücre kültüründe ço almay kolayla t ran genetik de i iklikler geçirebilir ‡ Avantaj yönündeki bu seçicili e sahip hücreler in vitro üreyerek belli hücre hatlar n n olu mas na neden olur. Kurulan hücre hatlar küçük ölçekte viruslar korumak ve klonlanm DNA taraf ndan üretilen proteinin saptanmas nda, büyük ölçekte ise a lar n ve klonlanm genlerin kodlad proteinlerin üretiminde kullan l r.

Memeli Hücre Kültürleri
‡ Baz memeli proteinlerinin yabanc bir organizma içerisinde üretilmesi mümkün de ildir. ‡ Di er bilimsel ve ekonomik nedenlerle bu proteinlerin üretiminde Memeli Hücre Kültürleri kullan lmaktad r. Ör:Monoklonal antikorlar ‡ Neden: Çünkü monoklonal antikorlar n transkripsiyon ve translasyon düzeylerindeki sentez ve regülasyonlar oldukça karma kt r. Bu tür proteinler gelecekte tedavi ve analitik uygulamalardaki önemlerinden dolay oldukça geni çal malara konu olacaklard r.

Bitki Doku Ve Hücre Kültürleri
‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ Bitki biyoteknolojinin en önemli çal ma konular n n ba nda gelmektedir. Bitkiler besin kayna olmalar n n yan s ra oldukça önemli hammaddelerden biridir. Brezilya¶da arabalar n b%90¶ benzin ve eker kam ndan fermentasyonla elde edilmi alkol kar m (gasahol) ile çal maktad r. Bitkiler de erli ilaçlar n aktif maddelerini sa lamalar aç s ndan da önemli kaynaklard r. Böyle de erli maddelerin bitkilerden elde edilmesi ise ülkenin iklim ko ullar na, politikas na ve pazarlama ekonomisine ba l d r. Bu nedenle, bitki hücre kültürü bilimi (baz lar sanat olarak da ifade etmektedir) ortaya ç km ve geli tirilmi tir. Bitki hücrelerinin kültüre edilebilmesi ve büyük ölçeklerde üretilmesi gerek biyokütle eldesi aç s ndan gerekse arzu edilen de erli ürünün bu kültürlerden izole edilmesi bak m ndan üzerinde en fazla çal lan konular n ba nda gelmektedir. Bu de erli ürünlerin ço u hücrenin dura an faz nda üretilen sekonder metabolitlerdir. Bu teknoloji ilk do u unda de erli ürünlerin elde edilmesi için ekonomik de ildi fakat teknolojinin geli imi ile birlikte yüksek hacimde dü ük fiyatla ürün elde edebilmek mümkün olmu tur.

GELENEKSEL B YOTEKNOLOJ

arap Yap m
arap üzümün d tabakas nda bulunan yabani mayalar kullan larak y llar öncesinden beri yap lmaktad r. ‡ Farkl maya rklar arab n o bölgeye ait karakteristik tad ve aromas n vermek üzere o ço rafik alan için özel olarak seçilir. ‡ Günümüzde ço u modern arap üreticileri kendi özgün maya rklar n özelliklerine göre seçimini yaparak kültürleyip saklarlar. ‡

‡ Toplanan üzümler ra haline getirmek üzere parçalan r. ‡ Geleneksel olarak üzümler ön i lemden geçirilmez. Sadece Kalifornia¶da süfür dioksit etkisinde b rak larak yabani mayalar öldürülür. ‡ Üzümün d tabakas nda bulunan yabani mayalar radaki ekerin fermentasyonunu sa lar. ‡ Saccharomyces cerevisiae var. ellipsoideus. Bu de i imi gerçekle tiren bask n olan mayad r. ‡ Fermentasyon günlerce sürer. ‡ K rm z ve beyaz üzümlerden elde edilen ralar k rm z ve beyaz araplar olu turur.

‡ K rm z araplar üzümün d kabu u ile birlikte fermente edilir. ‡ ekerler etanol ve karbon dioksite dönü türülürken etanol kabuktaki pigmentleri çözünür duruma getirir ve k rm z arap olu ur. ‡ Beyaz arap için d kabuk uzakla t r l r.

‡ Pek çok arap özellikle k rm z araplar ilk y lda malo-laktik fermentasyon ad verilen ikinci bir fermentasyon daha geçirir. ‡ Bu süreç üzümde var olan malik asiti üzümün asiditesini azaltmak üzere laktik asit ve karbon dioksite dönü türür. ‡ Bu fermentasyon Pediococcus, Leuconostoc ve Lactibacillus gibi çe itli laktik asit bakterileri taraf ndan gerçekle tirilir. ‡ ampanta tipi araplar ikinci bir fermentasyon geçirir. ‡ eker eklenir ve karbon dioksit karbonat üretip arab kabarc kl yapar. ‡ Tatl arap yap m nda ise üzümler toplanmadan önce Botrytis cinerea küfü ile infekte edilir. ‡ Bu i lem su kayb na eker içeri inin art na neden olur. ‡ Bu tür üzümlerden elde edilen ra çok daha tatl d r ve glukozu fermente eden fakat fruktozu b rakan glukofilik mayalar taraf ndan fermentasyona u rat l r.

Bira Yap m
‡ Bira malt haline getirilmi (çimlendirilmi ) arpadan yap l r ‡ Malt yapmak için arpa taneleri su içerisinde 2-3 gün bekletilir daha sonra süzülür ‡ 13-17 ºC 10 gün bekletilir. Bu i lem depo ni astan n maltoza dönü mesi için gerekli olan amilaz n üretilmesiyle çimlenmeyi ba lat r. ‡ S cakl n 40-70 ºC¶ye ç kar lmas yla enzimler denature edilir ve çimlenme durdurulur. ‡ Tanelerin kavyrulma s cakl na göre farkl renk ve tadda malt olu ur bunun sonucunda da farkl renk ve tadda bira olu ur ‡ Taneler silindirler aras ndan geçirilerek parçalan r. ‡ 62-68 ºC de su eklenip 2 saat bekletilir. Bu i lem ekerin malttan ayr l rak çözülmesine yard mc olur ‡ S v büyük bir kaba aktar l r (at k taneler hayvan yemi olarak sat l r) ve biran karakteristik tad n veren erbetci otu (Humulus lupulus) eklenir

‡ Az miktar eker eklenerek birkaç saat kaynat l r erbetçi oyundan ayr ld ktan sonra fermentasyon için uygun s cakl a getirilir ‡ Fermentasyon tank na Saccharomyces cerevisiae ve S. calsbergensis ilavesiyle fermentasyon ba lat l r. ‡ 20 ºC de 5 gün süren fermentasyon sonucunda (etanol ve karbon dioksit olu umu) mayalar uzakla t r l r ve Marmamite olarak adland r lan maya özütü olarak besin endüstrisinde kullan l r.

‡ Olgunla ma sürecinden (haftalar bazen aylar) sonra bira santrifüj edilirek at klardan uzakla t r l r ve uygun i eleme i lemlerinden sonra sat a sunulur

Arpa taneleri
‡ Malt olu umu için ‡ taneleri slatma ‡ Ezme i lemi

‡

erbetçi otu

EKMEK YAPIMI
‡ Günümüzde ekmek yap m nda çe itli tah llardan elde edilen unlar kullan lmaktad r. ‡ lem un, su, tuz ve maya kar m n kapsar (bazen eker ilavesi de gerekebilir) ‡ Undaki enzimler (amilazlar) ni astay maltoza ve glukoza hidroliz ederler. ‡ Mayalar ekerleri etanol ve karbon dioksite dönü türürler ‡ Karbon dioksit ekme in kabarmas n sa lar ‡ Ekme in yap s n undaki proteinlerin özellikleri belirler. ‡ Genel olarak gluten olarak adland r lan proteinlerin toplam kaliteli ekmek için %10-14 bisküvi yap m için %10¶dan az olmal d r.

Ekmek Mayas Üretimi

Yo urt Yap m
‡ Yo urt yap m nda süt,yar süt tozu veya tamamen süt tozu kullan labilir. ‡ Süt öncelikle patojen mikroorganizmalar için kontrol edilir. ‡ Süt 85-95 ºC de 15-30dk s t l r. ‡ Ön i lemleri ve s t lmas tamamlanan ve 43-45 ºC ye so utulan süte %2-3 oran nda yo urt bakterileri eklenir. ‡ Ayn s da yo urtla ma kaplar nda bir süre beklenir. ‡ Yo urt bakterileri ortakla a olarak sütteki laktozu parçalarlar ve laktozdan laktik asit olu turarak sütün ek ili ini art r rlar asiditenin artmas yla sütteki kalsiyum kazeinat kolloidal durumunu koruyamaz çözünerek jel haline geçer ki buna yo urtla ma denir.

Yo urt Yap m

‡ Kullan lan mikroorganizmalar:
‡ Fakültatif anaerop Lactobacillus hücreleri Gram(+) çomakt rlar. Kompleks üreme faktörlerine gereksinim duyarlar. Asite kar tolerans gösterirler. Fermentasyon süresince dü en pH'ya kar bakteriler üremeye devam ederler. Bu özellikleri onlara ortamda seçici olmalar n sa lar. ‡ Lactabacillus d nda laktik asit üretiminde kullan lan bir di er cins Streptococcus'tur. Streptococcus Gram(+) ve kok morfolojisine sahiptir. ‡ Yo urt yap m nda her iki tip bakteride kullan lmaktad r. Lactabacillus proteinleri parçalay p peptitleri aç a ç kar r. Bu sonuç Streptococcus thermophilus un üremesini indükler. Streptococcus ürerken methanoik asit üretir. Bu da Lactobacillus¶un üremesini indüklemektedir. Her ikiside çok az oranda alkol üretmektedir.

‡ Yo urt istenen k vam kazan nca so utularak l k ortamda çal an bakterilerin aktiviteleri önlenir . ‡ Bu i lem ne kadar çabuk olursa asitlik geli mesi az olacakt r. ‡ So utma süresinde de asiditenin artmas göz önüne al narak inkübasyon süresi k sa tutulmal d r. ‡ Son y llarda üretimi yap lan "Bio yo urt" ise daha tatl ve kremsi tatdad r. Üretiminde bu iki grup bakteriye ilaveten L.acidophilus da olu an asidik tad uzakla t rmak için kullan l r.

‡ Probiyotik yo urt: Probiyotik kültürler ba rsak yüzeyine tutunarak ço al r ve ba rsak floras n n dengelenmesine yard mc olur. Lactobacillus johnsonli probiyotik özelliklerinden dolay yo urt yap m nda kullan lmaktad r.

‡ Laktik asit ayr ca ilk mikrobiyal ürün olarak üretilen organik asitlerden biridir. ‡ Ek i ve kokusuz bir maddedir. ‡ Su, alkol ve eterle kolayl kla kar abilir. ‡ Kloroformda çözünmez. ‡ Erime noktas dü üktür. ‡ yi çözücü özelliklerine sahip zay f bir asittir. ‡ Kolayl kla polimerle ebilir. ‡ Bu özellikleri nedeniyle geni bir kullan m alan vard r.

‡ Besin maddelerinin korunmas amac yla asidite sa lar. ‡ Kalsiyum laktat pasta yap m nda kabartma tozu olarak, bak r laktat ise elektro kaplama i lerinde geni olarak kullan lmaktad r.

‡ ki tip laktik asit bakterisi bilinmektedir. Heterofermentatif ve Homofermentatif. ‡ Heterofermentatif organizmalar çok say da yan ürün olu turduklar için endüstriyel boyutlarda ki üretimler için uygun de ildir. ‡ Homofermentatif organizmalar ise çok az istenmeyen yan ürün olu turan buna kar l k laktik asit üretimi fazla olan organizmalard r.

‡ Teoride bir glukoz molekülü ba na iki molekül laktik asit ve iki molekül ATP olu ur. ‡ Gliseraldehit-3-fosfat dehidrogenazdan NAD+ redüksiyonu ve laktat dehidrogenazla prüvat redüksiyonundan geçen NADH oksidasyonu sonucu laktik asit olu ur

‡ Endüstriyel laktik asit üretimi için en çok kullan lan mikroorganizma Lactobacillus delbrueckii olup özellikle m s r glukozu içeren ortamlar n fermentasyonunda kullan l r. ‡ L. bulgaris karbon kayna olarak laktozu fermente eder ve peynir alt suyunda laktat üretiminde kullan l r. ‡ L. petosus pentozlar kullanabilmekte olup süfit at k s v s ndan laktik asit üretiminde elveri lidir

Peynir Yap m
‡ Peynir sütteki proeinin çökelmesiyle yap lan en eski süt ürünlerinden biridir. ‡ Sütün kayna na, olgunla mada ve ileri a amalarda kullan lan yerel yöntemlere ba l olarak farkl tat, renk ve yap da yüzlerce farkl peynir çe idi bulunmaktad r. ‡ Pernir yap m n n ilk a amalar yo urt yap m na benzer.
± Sütteki proteinin koagülasyonu (süt kesi i) ± Peynir alt suyunun uzakla t r lmas ± Olgunla ma

‡ Süt 72 ºC de 15 saniye s t l r ‡ H zla 31 ºC¶ e so utulur ve peynir tank na geçirilir ‡ Laktik asit bakterileri (Streptococcus lactis, S. cremoris ya da özel bir tada özgü bir tür) eklenir ‡ Laktozun laktik asite dönü ümü süt proteinlerinin koagülasyonu ‡ Daha ileri düzeyde süt kesi inin olu umu için kimozin (%90) ve pepsin (%10) enzimlerinin kar m olan rennet eklenebilir. ‡ 45 dakika sonra süt kesi i s v s ndan (peynir alt suyu) uzakla t r l r ‡ Çe itli olgunla ma i lemleri

‡ Evaporasyon: Süttem suyun uzakla t r lmas

Kontrol odas

‡ Peynir tank na bakteri kültürü eklenir, renklenme gerçekle ir ve süt kesi i olu ur

‡ Süt kesi i ve peynir alt suyu süzme tablalar na geçirilir. ‡ Peynir alt suyu ayr l rkar t rma i lemiyle süt kesiklerinin boyutlar n n ayn olmas sa lan r Bu a amada tuz eklenir.

Sirke Yap m
‡ Meyve sular ve meyve ezmelerinden asetik asit eklinde sirke üretimi çok uzun y llardan beri yap lmaktad r. ‡ Romal lar devrinde suland r lm sirke ferahlat c içecek olarak kullan l rd . arap f ç lar n n a z n n aç k b rak lmas yla sirke olu turulurdu. Daha sonralar tekniklerin geli tirilmesiyle sirke üretimi art r ld .

‡

ekerli meyvelerden sirke yap m nda birbirinden tamam yla farkl iki fermentasyon i lemi yer al r.
± 1.Alkol fermentasyonu ± 2.Asetik asit fermentasyonu

‡ Önce meyve ve üzüm ralar ndaki eker alkole döndürülür. Bunu sa layan mayalard r. Sonra olu an bu alkol sirke bakterileri asetik asite dönü türülür.

‡
‡ C6H12O6

Maya
2CO2+ 2CH3CH2OH

‡
Sirke Bakterileri
‡ CH3CH2OH+OH
Cabernet Ahududu

CH3COOH+H2O

‡ Asetik asit fermentasyonu ba lamadan alkol fermentasyonu bitmi olmal d r. ‡ Sirke bakterileri havan n oksijeni yard m yla alkolü okside ederek asetik aside çevirir. ‡ Kimyasal bak mdan asetik asit fermentasyonu bir oksidasyon (dehidrogenasyon) olay d r. ‡ Asetik asit üretimi bir çok fermentatif bakteri taraf ndan yap lmakla beraber ticari olarak üretimde özel bir grup bakteri "asetik asit bakterileri" kullan lmaktad r.

‡ Asetik asit bakterileri iki grup alt nda toplanabilir.
± Glucanobacterler ± Asetobakterler

‡ Asetik asit bakterileri Gram(-) genelde çomak fakat de i en morfolojiye sahip asite toleransl , aerop kirpikli bakterilerdir. ‡ A. pasteurianus, A.aceti ve A. peroxidans sirke yap m nda kullan lan türlerdir. OT:25-30 ve pH:5.4-6.3. kemoheterotroflard r. ‡ Etanolün d nda gliserol ve laktat da karbon kayna olarak kullan labilir.

‡ Asetik asit Biyosentezi : lk oksidasyon a amas nda etanol alkol dehidrogenaz enzimine özgün NAD ve NADP'nin redüklenmesi ile aset aldehite oksitlenir. kinci oksidasyon ise aset aldehit dehidrogenaz ile asit aldehit hidrat n asetik asite oksidasyonudur. Sonuçta 1 mol etanolden 1 mol asetik asit olu ur.

‡ Glukanobakterler etanolü sadece asetik asite oksitlerken (tamamlanmam oksidasyon) Acetobakterler etanolü önce asetik asite daha sonra da oksijen varl nda CO2 ve H2O indirgerler. ‡ Sirke üretiminde bu durum asit niceli ini azaltaca ndan pratikte önem ta r. ‡ Glukanobakterler ayr ca glukozu glukonik asite oksitleyebilirler. Glukonik asitte ilaç endüstrisinde kullan lan kalsiyum glukonat n yap m nda kullan l r. Do al sulara sodyum glukonat ilavesi ile de tuz çökelmesi önlenmektedir.

Tek Hücre Proteini
Mikroorganizmalar ucuz ve at k materyal üzerinde üretilir, safla t r l r ve hayvan veya insanlar için besin kayna olarak kullan labilirler. ‡ E er bu besin protein kayna olarak üretilirse tek hücre proteini (THP) olarak adland r l r. ‡ Pek çok mikroorganizma, algler, mavi-ye il bakteriler, mantarlar ve bakteriler tek hücre protein kayna olarak kullan labilir.

THP Üretimi için Kullan lan Substratlar
‡ Peynir endüstrisi at olan protein ve laktoz bak m ndan zengin olan peynir alt suyu ‡ Baz mayalar bu at k üzerinde protein ve baz vitaminler bak m ndan zengin içeri e sahip olarak üreyebilirler ve kedi mamas katk s olarak kullan l r. ‡ eker i leme endüstrisi at olan melas üzerinde mayalar kolayl kla üreyebilir ‡ Ka t endüstrisinin at olan sülfit s v s eker bak m ndab zay ft r ve baz küfler bu at k üzerinde üreyebilir. ‡ Petrol endüstrisinin at olan alkanlar mayalar için substrat olabilir Alkanlar üzerinde üreyen mayalar hayvan yemi olarak kullan l r.

‡ nsanlar için tüketime en uygun olan THP sat ta bulunan ³Quorn´ mikoproteinidir. ‡ Mikoprotein flamentli küf olan Fusarium graminereum¶dan elde edilir. ‡ Karbon kayna olarak glukoz urubu azot kayna olarak amonyum kullan l r

‡ M s r veya bu day ni astas glukoz kayna olarak, kolin ise hifin büyümesini indüklemek için kullan lmaktad r. Ayr ca biotin de eklenir. ‡ 30 ºC de pH 6 da sürekli kültürde üreme gerçekle tirilir.

‡ Mikroorganizmalar n h zl üremesi yüksek RNA içeri ine neden olur. ‡ Yüksek düzeydeki RNA içeri i insan ve hayvanlar taraf ndan tüketimde uygun de ildir. ‡ nsanlarda fazla miktardaki nukleik asit ürik asite dönü türülür. ‡ Ürik asit böbrekler taraf ndan at lamaz ve ürik asit kristalleri eklinde eklemlerde birikir (Gut hastal )

‡ Normal üretim sonunda RNA içeri i %10 civar ndad r ve hala tüketim için fazlad r. ‡ Is oku ve ribonukleaz etkisiyle RNA içeri i %2 ye dü ürülür. ‡ Miselyum toplan r 18 ºC de uzun süreler saklanabilir. ‡ Tad etin tad na benzer ve çe itli haz r et ürünleri içine eklenir.