Pl an wykł adu

:
1. Konfo rmacja st eroidów 2. Chole st erol 3. Sole k wa sów żó łc io wy ch 4. Stery dy wy wo dzące s ię z cholesterolu

Przygotowały: Iwona Kątnik-Prastowska oraz Anna Lemańska

Szki el et sterydowy:

Steran: cyklopentanoperhydrofenantren

Wszystkie sterydy mają podobny szkielet cykliczny, przypominający fenantren (pierścienie A, B i C), do którego dołączony jest pierścień cyklopentanu (D).

Pier ści eni e A i B sterydu łącz ą si ę w konf or macj i ci s lub trans analogicznie jak w dekalinie:
Transdekalina Cisdekalina

Naturalne sterydy (pochodzenia eukariotycznego) wykazują konfigurację trans. Każdy z pierścieni sześciowęglowych szkieletu sterydowego istnieje w trójwymiarowej konformacji krzesełkowej lub łódeczkowej.

Konf ormacj a steroi dów

Podstawniki mogą występować w dwóch formach : cis i trans (wzajemne położenie podstawników przy C3 i C10)  boczne grupy metylowe występują typowo w pozycji 10 i13 (18 i 19 atomy węgla).

Podstawniki w kolorze

niebieskim usytuowane są pod płaszczyzną pierścieni  Podstawniki w kolorze czerwonym usytuowane są ponad płaszczyzną pierścieni

Cholesterol
 Błonowy sterol (alkohol sterydowy), zawiera grupę –OH przy atomie C3, grupa –OH jest nad pierścieniem  Występuje w organizmie ssaków.

Naturalnie występujący posiada

Chole stero l
konfigurację β Jest planarny, a większość atomów zlokalizowana jest ponad pierścieniami

konfiguracja grupy –OH przy chiralnym C3, determinuje występowanie dwóch form α i β.

Cholesterol:
• je st skła dnik ie m bło n komó rkowy ch, • występuje w tkankach i surowicy krwi • Głó wn ym m iejscem sy ntezy cholesterolu je st wą troba • Ch olest erol w o rganizm ie zn ajduje s ię w s ta nie dynamic zn ym.

Cholesterol

 Jest szeroko rozpowszechniony we wszystkich komórkach organizmu, a zwłaszcza w tkance nerwowej.  Jest składnikiem błon plazmatycznych i lipoprotein surowicy krwi.

Struktura neuronu

Błona

Chol ester ol występuj e jako wol ny oraz j ako ester chol esterol u. Chol ester ol jest subs tancją am fipatycz ną, ni e j est ni ą jednak ester chol esterol u.

Cholesterol

Ester cholesterolu

Kwas tłuszczowy

W osoczu 70% cholesterolu jest zestryfikowane długołańcuchowymi kwasami tłuszczowymi.

Chole stero l jest transpor towany do
HD L (o duż ej gęstości) LDL (o małej gęstości)

kom órek docelow ych prz ez lipoprotei ny

Na powierzchni wolny cholesterol Wysoce hydrofobowy rdzeń LDL zestryfikowany cholesterol. Ester cholesterolu

Model budowy lipoproteiny

Praw idłow y poz iom chol es ter olu w osocz u krw i w ynosi 175 mg/100 ml ; Dwi e- trz ecie tej wart oś ci stanowi zes tryf ikowana forma cz ąs teczek chol esterol u. Wysoki pozi om chol esterol u sprz yja występowani u mi aż dżycy tętni c i ataku serca.

Zawartość cholesterolu w produktach spożywczych: mg

Miażdżyca tętnic:
Odkładanie się cholesterolu w postaci płytek (blaszek) miażdżycowych powoduje zwężenie tętnic Zmniejszenie średnicy naczyń krwionośnych powoduje spadek przepływu krwi
Atak serca, udar oraz dysfunkcja nerek

Cholesterol może być składnikiem kamieni żółciowych.

Średnica przedstawionego kamienia wynosi 5 mm.

Obserwowane w mikroskopie w świetle spolaryzowanym

Kryształy cholesterolu

Płyn pobrano z łokcia chorego cierpiącego na zapalenie kaletki.

Rośliny nie zawierają cholesterolu! Rośliny zawierają fitosterole!

Fitosterole: stigmasterole oraz sitosterole:
• są składnikami błon komórek roślin,

•od cholesterolu odróżnia je jedynie alifatyczny łańcuch boczny, •Rośliny i drożdże zawierają ergosterol, który jest ważnym prekursorem witaminy D.

Rośl inne zw iąz ki pokrewne chol esterol owi ( fit os terol e) mogą stanowi ć agl ikon cz ąsteczki gl ikozydu.
Strofantyna Digitoxygenin

Toksyczne

sterol e:

Skóry niektórych żab zawierają toksyczne steroidy Np.: bufotoksynę, batrachotoksynę

Cholesterol jest związkiem macierzystym w biosyntezie innych sterydów:

Kwasy żółciowe

Kwasy żółciowe i ich sole:
Wydzielane są z wątroby i przechowywane w woreczku żółciowym, przesuwane drogami żółciowymi do jelita. Pełnią tam rolę jelitowych detergentów.

Tworzą trwałe emulsje z lipidami ułatwiającymi trawienie.

Przedstawicielem kwasów żółciowych najobficiej występującym jest kwas cholowy:

H

R 1 = OH

Kwasy żółciowe są produktem oksydacji cholesterolu.

Sole kwasu żółciowego:

R 1 = OH Cholowy: R2=H, R1 = O H Glikocholowy: R2 = NH-CH2-OH, R1 = OH Taurocholowy: R2 = NH-CH2-CH2-SO3H, R1 = OH

Kwas cholowy
OH

H

wiązanie amidowe

gl icyna

lu b

tauryna

Kwas gl ikochol ow y

Kwas taurochol owy

Emulgujące działanie soli kwasów żółciowych w jelicie:

 Hydrofobową częścią cząsteczki sole kwasów żółciowych asocjują z triacyloglicerydami i kilka takich złożonych agregatów tworzy micele.  Dostępna polarna powierzchnia cząsteczek soli kwasów żółciowych asocjuje z lipazą. Pod wpływem enzymu uwalniają się kwasy tłuszczowe, które wchłaniają się do krwioobiegu przez śluzówkę.

4. Horm ony steroi dowe

Kory nadnerczy: 4. 1. Adrenokortykoi dy • Glu kokort yk oidy

Grucz ołów pł ci owych: 4. 2. Horm ony pł ci owe • Es tr ogeny

• Mi nera lo kort ykoid y• An drogeny • Pr ogesteron

Wykład:

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach:

• • •

Witamina D Witamina A Witamina E Witamina K

Przygotowały: Iwona Kątnik-Prastowska przy pomocy Anny Lemańskiej

Witaminy
są organicznymi związkami niezbędnymi w małych ilościach w różnych procesach regulacyjnych organizmu

Witaminy
Na podstawie rozpuszczalności rozróżniamy witaminy : 3. Rozpuszczalne w wodzie 4. Rozpuszczalne w tłuszczach

Zauważ różnicę: Wit. B i C rozpuszczalne w wodzie adsorbowane są w jelicie i uwalniane bezpośrednio do krwi. Nadmiar jest przefiltrowany przez nerki i uwalniany z moczem. Wit. rozpuszczalne w tłuszczach są adsorbowane przez tłuszcz i adsorbowane w postaci miceli. Chylomikrony zawierające wit. rozp. w tłuszczach transportowane są poprzez limfę do krwi i wątroby.

Witamina A
wchłaniana z pokarmem lub syntezowana w organizmie z betakarotenu

Aktywne formy vit A - retinoidy:
Interkonwersja:

Formy Vit A: Alkohol

aldehyd

Kwas

zwierzęce

Źródła Vit A:

roślinne

W wątrobie Vit A jest przechowywana w formie estrów retinolu.

Chylomikrony

Białko wiążące retinol przenosi vit A z wątroby do krwi.

Witamina A aktywna forma trans retinol
pełni kluczową rolę w: - procesie widzenia - procesie wzrostu młodych osobników

Zmiany chemiczne w fotoreceptorach: cis i trans izomeryzacja retinolu
W pręcikach siatkówki oka 11cis retinol łączy się z opsyną tworząc rodopsynę. Istota działania rodopsyny polega na jej rozpadzie i regeneracji w zależności od intensywności oświetlenia.

Źródła witaminy A:

rośliny, owoce, warzywa (karoten), olej z wątroby ryb – tran Wątroba bydlęca i kurcząt, mleko

Niedobór:

ślepota nocna, choroby skórne Brak odporności

Wchłani ani e wi t. A: nadmi ar i niedobory:

Nadmi ar wi t A j est toksyczny!

Witamina D

może być rozważana jako witamina i jako hormon  podobnie jak inne witaminy, brak jej w diecie powoduje niedobory,  Aktywna forma wit.D, podobnie jak w przypadku hormonów jest wytwarzana w 1 miejscu ciała, a w drugim reguluje aktywność. Do grupy wit.D zalicza się 10 związków Najważniejsze D2 (ergokalcyferol) D3 (cholekalcyferol).

Wit D3

Nieodzowny składnik pokarmowy w przypadku młodych osobników oraz kobiet ciężarnych.

Funkcja: ściśle związana z przemianami wapnia w organizmach ludzi i zwierząt.

Aktywne formy witaminy D są produkowane z prowitamin:
Występująca samodzielnie: Wchłaniana z pokarmem :

7-dehydrocholesterolu

Syntezowana z

Ergosterol cholekalcyferol

Aktywna forma witaminy D

Erg ost erol (zawart y np. w drożdżach) jest źr ódłe m akty wn ej fo rmy wi t. D3

Wit. D3

Wit. D2

Prowitamina D
7-dehydroksycholesterol

UV

Aktywna forma wit. D3

1,25 dihydroksycholekalcyferol

Vit.D:
7-dehydroCholesterol W skórze provitamina Cholekalciferol, Vit. D3 kalcidiol kalcitriol Vit. D

Żywność D2 i D3 Adsorbcja z tłuszczem Vit.D wcielana do chylomikronów

Wzmaga adsorpcję Ca, P

Kontrola kalcyferacji kości

Hamuje proliferację komórek, wzmaga ich różnicowanie

Najważniejsze źródła Wit D: Łososie, sardynki, dorsze (tłuszcze wątrobowe ryb-tran), ser, jaja, mleko. Niedobory: Wady rozwojowe kości, krzywica u dzieci, łamliwość kości, demineralizacja kości u dorosłych.

Witamina E: α-tokoferol

Witamina E jako rozpuszczalny w tłuszczach przeciwutleniacz Jest tzw. „zmiataczem wolnych rodników” chroni błony komórkowe przed szkodliwym oddziaływaniem reaktywnych form tlenu.

Wit. E
Adsorpcja w jelicie

90% wit.E przechowywane jest w adipocytach 10% w błonach Anty oksydacyjna

Najlepsze źródła Witaminy E:
Oleje roślinne, orzechy, sałata, kapusta, zboża produkty zwierzęce, masło, jaja..

Niedobory:
zanik wątroby, zwiększona podatność czerwonych ciałek krwi na hemolizę, anemia wcześniaków

Witamina K:
K1- filochinon K2- menachinon

Znaczenie: koagulacja krwi,

Biosynteza białek wiążących wapń.

Wit.K

Wątroba jest głównym miejscem przechowywania wit.K

Uczestniczy w kaskadowych reakcjach krzepnięcia krwi

Niezbędna do syntezy białka kości osteokalcyniny

Najlepsze źródła witaminy K:
W zielonych częściach rośliny, kapusta, szpinak, ziemniaki, produkty zwierzęce: wątroba wołowa

Niedobory:
noworodków)

Niekontrolowane krwotoki (głównie u

Podsumowanie:

Podstawowe role witamin:

Dziękuję za uwagę!
To już koniec wykładów w semestrze zimowym 2004 r. Wykłady będą kontynuowane w kolejnym semestrze w lutym 2005 roku.