S

T NG TR NG S M T www.nhakhoanhungoc.com

TS. Võ Tr

ng Nh Ng c

Ki n th c t ng tr ng s m t có vai trò quan tr ng: ch n oán, l p k ho ch i u tr , tiên l ng trong n n ch nh r ng hàm. Chìa khóa quan tr ng i v i s phát tri n c th . Enlow và Hanns (1996) cho r ng mô t chung hình thái và m u t ng tr ng m t là m t l nh v c khoa h c hình thái giúp tr l i 3 câu h i:

(1) có s liên quan gi a các lo i hình m t khác nhau v i nh ng thay i phát tri n c a hình th u toàn b hay không? y (2) Nh ng khác bi t trong phát tri n c a m t gi a 2 gi i nh th nào? y (3) Có s khác bi t gi a m t tr em và m t ng i l n hay không?
y

PH
Ph Ph

y

NG PHÁP NGHIÊN

C U

ng pháp vi th : t bào ng pháp i th

Nghiên c u o tr c ti p: ngang, d c y Nghiên c u trên nh ch p y Nghiên c u trên phim XQ

Goldstein, Brodie (1941), Bjork (1955), Hunter (1966), Popovich và Thompson (1977), Coklica (1977), Tanner và c ng s (1966), Woodside (1979), Lundstrom và Woodside (1983), Farkas, Ngnim, Lee và Farkas (1987), Broadbent Bolton, Brodie, Burlington, Nanda, Jorgensen (1991), Bishara (1995), Tr n Thúy Nga, Ngô Th Qu nh Lan (2000), Lê c Lánh (2002)

NGUYÊN T

C

CH

P

NH
U

CHU

N

HÓA

T TH

T th

u t nhiên theo Claman và c ng s

NGUYÊN T C CH P NH CHU N HÓA - T TH U-

nh b bi n d ng do C m có v l i do u ng ra sau nghiêng sau

u

nh b bi n d ng do u cúi v phía tr c

C m có v lùi do u cúi v tr c phía

NGUYÊN T

C

CH
NG

P

NH

CHU
I-

N

HÓA

- T TH X

HÀM D

T ng quan KC trung tâm

T

ng quan ch m

múi t i a

T ng quan KC trung tâm

T

ng quan ch m

múi t i a

NGUYÊN T

C

CH

P
NG

NH

CHU

N
I-

HÓA

- T TH X

HÀM D

S thay i t th c a u che d u t th c a x ng hàm. A: XHD a ra tr c quá m c, u cúi v tr c. B: T ng quan TT u ng a ra sau

S thay i t th u làm t ng thay i t th x ng. A: a hàm ra tr c quá m c v i u ng ra sau. B: T ng quan trung tâm v i u cúi ra tr c .

NGUYÊN T

C

CH

P

NH

CHU

N

HÓA

- T TH

U VÀ

NG KÍNH -

Tâm ng kính cùng cao v i m t ng i c ch p

Máy nh quá cao

Máy nh quá th p

NGUYÊN T

C

CH

P

NH

CHU

N

HÓA

-TIÊU C ,

NG KÍNH, ÁNH SÁNG-

Claman và cs; Bishara; Gavan và cs; Ferrario, William 1984; Reid PS, Farkas,

NGUYÊN T

C

CH

P

NH

CHU

N

HÓA

-TIÊU C ,

NG KÍNH, ÁNH SÁNG-

ng kính wide tiêu c 35mm

nh chu n: ng kính tele tiêu c 105mm, phim 35mm

ng kính tele tiêu c 305mm

NGUYÊN T

C

CH

P

NH

CHU

N

HÓA

-TIÊU C ,

NG KÍNH, ÁNH SÁNG-

William (1984): Phông ch p nên màu tr ng, n u không èn flash s ph n chi u màu phông lên m t ng i c ch p, t o ra m t b c nh có màu không trung th c Ánh sáng: t nhiên ho c trong phòng ch p. Trong phòng ch p c n t o ngu n ánh sáng t nhiên nh t

William 1984; Reid PS, Farkas, Tr n

c Tài

NGUYÊN T

C

CH

P

NH

CHU

N

HÓA

-TIÊU C ,

NG KÍNH, ÁNH SÁNG-

NGUYÊN T

C

CH

P
NG

NH

CHU

N

HÓA

- KHO

CÁCH -

Ferrario và c ng s : 2.55m Reid PS và Farkas LG: tiêu c 90-105mm, Kc 4feet (kho ng 1.22m) Gavan và cs: kc ít nh t g p 10 l n chi u r ng c a u (trung bình 1.53m) gi m sai s xu ng còn d i 1/100 Fabio Meneghini 2005: 1.5m

Máy nh dùng phim 35
Ferrario va cs, Reid PS và Farkas LG, Gavan và cs, Claman; Bertrand Tervil

NGUYÊN T C CH P NH CHU N HÓA - TIÊU C , KHO NG CÁCH -

Kt (mm) r ng Chi u cao

1/3,2¶¶

Ratio 4/3

1/3¶¶
Ratio 4/3

1/2,7¶¶
Ratio 4/3

1/2¶¶
Ratio 4/3

1/1.8¶¶
Ratio 4/3

2/3¶¶

Ratio 4/3

4/3¶¶
Ratio 4/3

35mm Ratio 3/2

4.5 3.4

4.8 3.6 6

5.3 4 6.6

6.4 4.8 8

7.2 5.3 8.9

8.8 6.6 11

18 13.5 22.5

36 24 43.3

ng 5.7 chéo

NGUYÊN T C CH P - TIÊU C , KHO

NH

CHU N HÓA NG CÁCH APS-C (1.6x) format, EF-S lens compatibility Màn hình: 2.5" LCD screen L y nét: H th ng t ng l y nét 9 i m nh y sáng: ISO 100-1600 T c ch p: 30-1/4000s shutter Ch p liên t c: 3 t m/giây Ch p liên ti p: 27 t m Jpeg hay 10 t m RAW H th ng t ng làm s ch c m bi t

NGUYÊN T
- THAM CHI

C
U

CH

P

NH

CHU

N

HÓA
I

XÁC

NH

PHÓNG

-

PHÂN TÍCH TRÊN PHIM S

M TT

XA

PHÂN TÍCH TRÊN PHIM S

M TT

XA

. .

S PNS

N

.
ANS A

Go

. . . Sn Pn· . . . Ls Ii .. Is .Li . ...Gn.Pog· Me
B Pog

CÁC Y

UT

NH

H

NG

N

S T

NG TR

NG

‡ Y u t toàn thân
± Y u t n i sinh
‡ ‡ ‡ ‡ Y u t di truy n Ch ng t c N i ti t Y u t khác: tu i, gi i ng

Y u t t i ch
y

Y u t ch c n ng

Nu t Th Nói

± Y u t ngo i sinh
‡ Ch dinh d ‡ Kinh t xã h i ‡ B nh lý

MÚT NGÓN TAY

MÚT NGÓN TAY

C

N MÔI

Y

L

I

KHÁM L

I

Màu s c Hình d ng Kính th C ng c

TH MI NG

CÁC Y

UT

NH

H

NG

N

S T

NG TR

NG

Ch t l Các y u t t i ch và môi tr ng

ng s n Hình thành x t s n ng

Hình d ng và h ng t ng tr ng

Các y u t t i ch và môi tr ng

T ng tr ng kh p Hình thành x màng T ng tr màng x ng ng ng

CÁCH T NG TR

NG

X

NG

Hình Thành X

ng Màng

CÁCH T NG TR

NG

X

NG

Hình

Hình thành x

ng t s n

S T

NG TR

NG

X

NG

S -M

T SAU

SINH

3 h ng: p x ng b m t, mô liên k t gi a các x ng bi n thành x ng, s n thành x ng. 3 hi n t ng: d ch chuy n, xoay và s phát tri n b r ng. 4 vùng: vòm s , n n s , ph c h p m i-hàm trên, hàm d i.

D CH CHUY N

D ch chuy n tiên phát do s tái t o m i vì quá trình tiêu x ng trên m t b m t và p x ng m t b m t khác.

D ch chuy n th phát là k t qu c a s t ng tr ng không ng u c a các x ng k c n nhau, các x ng xung quanh t ng tr ng nhi u h n, nhanh h n tác ng lên làm cho x ng b d ch chuy n th ng.

S T NG TR

NG C A X

NG VÒM S

p x ng b m t. t o x ng các ng kh p: Do các ng kh p có 3 chi u trong không gian nên s t o x ng giúp s phát tri n theo t t c các h ng. Tiêu x ng m t trong c a vòm s cùng lúc v i s b i p x ng m i m t ngoài làm thay i hình d ng trong c a vòm s khi t ng tr ng.

S S

S T NG TR

NG N N S

Trái v i vòm s , các x ng n n s c t o thành ban u d i hình th c s n và sau ó bi n i thành x ng b i s hình thành x ng t s n. Nh ng vùng quan tr ng: ng kh p s n gi a x ng b m và x ng ch m, gi a 2 ph n c a x ng b m và gi a x ng b m và x ng sàng.

1: Kh 2: Kh 3: Kh 4: Kh 5: Kh 6: Kh

ps ps ps ps ps ps

n b m-sàng n trong b m n b m-ch m n ngoài trên ch m n n n ngoài ch m n trong ch m

S T NG TR

NG N N S

Tái t o l i ph n tr c c a n n s theo Enlow T ng tr ng do tái t o l i ph n tr c c a n n s theo Rakosi và Jonas

S T NG TR

NG X

NG M T

Nguyên t c b m t: M t t ng c l i m t không t ng ng

ng ng v i h

ng t ng tr

ng thì b i x ng

ng và

ng ng v i h

ng t ng tr

ng thì tiêu x

+: b i x -: tiêu x

M t Y, A là tiêu x x ng

ng, X,B là b i

S T NG TR

NG X

NG M T

Nguyên t c ch V úng v i các x m t hình ch V, tiêu x và b i x tr ng ng theo h ng m t trong, h

ng s

Mô hình t ng tr

ng c a 2 m m v t. Hai ng m t má, b i

m t ngoài m m v t l n d n và di chuy n theo ng t ng h x ng ch V, tiêu x ng m tl i

ng m c a ch V

S T NG TR

NG X

NG M T

Các v trí, trung tâm t ng tr s , 2: Kh p trán gò má, 3: X 6: L i c u, 7: Mào x ng

ng chính theo Enlow n m 1982, 1: Các ng hàm trên-gò má, 4: Thái d

ng kh p n n

ng-gò má, 5: L i c XHT,

r ng

S T NG TR

NG X

NG HÀM TRÊN

T ng tr ng sau khi sinh b ng s sinh x ng màng. XHT t ng tr ng theo 3 chi u trong không gian. Do không có s thay th s n, t ng tr ng XHT di n ra theo 2 cách: b i p x ng ng kh p n i XHT v i x ng s , n n s và ht b i x ng/tiêu x ng b m t. T¨ng tr-ëng mÆt lµ t¨ng tr-ëng ³ë ngoµi vµ ë d-íi cña sä´, ®iÒu ®ã cã nghÜa XHT ph i di chuyÓn ®¸ng kÓ xuèng d-íi vµ ra tr-íc so víi sä vµ nÒn sä. Khi XHT di chuyÓn xuèng d-íi vµ ra tr-íc, bÒ mÆt phÝa tr-íc còng ®-îc t¹o h×nh l¹i, x-¬ng bÞ tiªu ë bÒ mÆt phÝa tr-íc. HÇu nh- toµn bé bÒ mÆt phÝa tr-íc XHT bÞ tiªu chø kh«ng ph i ®-îc båi ®¾p.

S T NG TR

NG X

NG HÀM TRÊN

Do hi n t ng b i p và tiêu x ng, c u trúc x ng phát tri n theo h ng ra sau và lên trên (di chuy n tiên phát).. S di chuy n tiên phát ng c v i h ng c a t ng tr ng, x ng b tiêu phía tr c và b i p phía sau. Trong cùng th i gian, ph c h p m i-x ng hàm trên di chuy n ra tr c, theo cách này gi i phóng v trí c n thi t cho s t ng tr ng x ng

S T NG TR

NG X

NG HÀM TRÊN

S di chuy n th phát c a ph c h p m i-x ng S di chuy n th phát là k t qu c a s t ng tr não gi a và l i c thái d ng, x ng hàm trên t ra tr c và xu ng d i, x ng c di chuy n thay i c u trúc c a nó (theo Enlown n m 1962

hàm trên. ng c a h ng tr ng và không

S T NG TR

NG X

NG HÀM TRÊN

H chân b m hàm n m gi a m m chân b m và l i c XHT (Enlow 1982)

B i x ng trên ngoài l i c XHT và tiêu x ng m t trong làm XHT kéo dài ra sau. Do v y, h và khe chân b m hàm di chuy n ra sau.

S T NG TR

NG X

NG HÀM TRÊN

Song song v i hi n t ng kéo dài ra sau (di chuy n tiên phát) XHT có hi n t ng tr t ra tr c.

Di chuy n th phát liên quan n hi n t ng nong r ng c a h s gi a

S T NG TR

NG X

NG HÀM TRÊN

Các ng kh p phía sau cho phép XHT di chuy n xu ng d i và ra tr c

S T NG TR

NG X

NG HÀM TRÊN

Theo Enlow, kh i x m t có s di chuy n ph n m m lân c n

ng ph n

Kho ng t do

c t o ra ng

Cu i giai o n t ng tr hình thành s x ng (theo Enlow 1982)

ng,

do s di chuy n tiên phát cho phép t ng tr x ng ng kh p

liên t c c a

uôi do s nong r ng c a

S PHÁT TRI N X
Thêi kú bµo thai

NG HÀM
10 th¸ng

2 tuæi

5 tuæi

8 tuæi

S T NG TR
XHD tr i qua s t ng tr ng h u h t sau khi sinh, là x ng có bi n i a d ng nh t v m t hình thái. ng kh p gi a c m d n d n m t i sau sinh 4-12 tháng

NG X

NG HÀM D

I

S T NG TR

NG X

NG HÀM D

I

Các ti u 1: L i c u

n v gi i ph u XHD

2: M m v t 3: Góc hàm 4: X ng r ng ng hàm 5: L i c m 6:Thân x

S T NG TR

NG X

NG HÀM D

I

M i tên màu ch h ng b i x ng, m i tên màu xanh ch h ng tiêu x ng (vùng màu xanh là vùng b tiêu x ng, màu h ng là vùng b i x ng)

S T NG TR

NG X

NG HÀM D

I

T ng tr ng t x ng màng và x ng s n (l i c u, m m v t, góc hàm). Sau khi sinh ch có s n l i c u còn t n t i và ho t ng cho t i 16 tu i, có khi t i 25 tu i.

XHD t ng tr ng theo nguyên t c ch µµV¶¶

XHD ng

tr em 5 tu i và

il n

S T NG TR

NG X

NG HÀM D

I

S T NG TR

NG X

NG HÀM D

I

B i p phía sau cành lên bù tr s tiêu x ng m t tr c và cho phép ph c h i l i r ng cành lên nh ban u

Song song v i s kéo dài XHD di chuy n ra tr c

S T NG TR

NG X

NG HÀM D

I

Di chuy n th phát do s nong r ng c a h não gi a, XHD di chuy n xu ng d i và ra tr c. nh h ng này ch tác ng lên l i c u, s di chuy n th phát i cu i giai o n này . XHD b h n ch nhi u h n XHT. Ch v i i u ki n s kéo dài c a 2 c u trúc gi ng nhau, t ng quan gi a XHT và XHD m i không thay

S T NG TR

NG X

NG HÀM D

I

T ng tr ng theo chi u ngang cành lên: cành lên có cùng m u t ng tr ng v i h s gi a, di chuy n ra sau. Song song v i hi n t ng này, t ng tr ng chi u cao và ra sau c a l i c u t o ra s di chuy n th phát XHD ra tr c và xu ng d i

Toàn b hi n t ng s bù tr s khác nhau theo chi u d c gi a v t th gi a XHT và XHD và t o nên s di chuy n caudal m t ph ng c n

S T NG TR

NG X

NG HÀM D

I

Ng c v i các gi thuy t c , l i c u không ph i ch u trách nhi m trong vi c t ng tr ng toàn b c a XHD. Nó không ph i là ¶¶ trung tâm ki m soát·· các vùng t ng tr ng mà duy nh t có ch c n ng t i ch

S PHÁT TRI N X

NG HÀM

S XOAY C A X
Nghiên c u s t ng tr ng b ng cách s d ng implant x ng hàm c a Bjork và các c ng s (1960) ã phát hi n ra s xoay 2 x ng hàm trong khi chúng d ch chuy n do t ng tr ng. Tr c ó s xoay x ng hàm không c nh n th y vì s xoay di n ra vùng trung tâm x ng hàm, có th b che khu t b i nh ng thay i b m t và s m c r ng. Ki u xoay c a các x ng hàm khi t ng tr ng nh h ng rõ n c ng và h ng m c r ng. XHT th ng xoay h ng ra tr c vài (h ng óng) nh ng c ng có th xoay nh v phía sau (h ng m ). S xoay bình th ng XHD a ph n tr c XHD h ng lên trên (h ng óng).

NG HÀM

S T NG TR

NG MÔ M M
Lóc míi trÎ cã khu«n mÆt nghiªng låi nhiÒu. ChËm l¹i tõ th¸ng thø 6 ®Õn 3 tuæi, gi¶m gÇn 1/2 do t ng tr-ëng rÊt nhanh XHD. Lóc 4 vµ 8 tuæi nh ng thay ®æi t-¬ng ®èi kh«ng cã ý nghÜa råi l¹i t ng sau 8 tuæi tíi lóc tr-ëng thµnh. NÕu ë tuæi tr-ëng thµnh kh«ng cã kh¸c nhau nµo vÒ giíi cña t- thÕ XHD, ë trÎ trai vµ g¸i chóng ta nhËn thÊy: nam vµo lóc 7 tuæi ®· cã 1/2 vÈu, n vµo lóc 7 tuæi cã 3/4 vÈu.

D.Subtelny nhËn thÊy mÆt tr«ng nghiªng chung dÑt h¬n ë trai vµ h¬i låi ë g¸i.

S T NG TR

NG C A M I

ChiÒu dµi mòi t ng t lúc m i n tr ng thành. Gi a 9 vµ 15 tuæi ®Ønh mòi t ng vÒ phÝa tr-íc mÆt ph¼ng mÆt 1mm/n m vµ ë ®Ønh dËy thì cã thÓ t ng 2mm/n m. Cã thÓ -íc l-îng sù t ng tr ng trung bình m i tu i ch nh nha 3-5mm/3n m. Trai th-êng cã ®Ønh mòi t ng lóc dËy thì (13-15 tuæi), ë g¸i sù t ng tr-ëng ®Òu. Sù t ng tr-ëng cña mòi vÒ phÝa d-íi vµ tr-íc víi 1 vect¬ th¼ng ®øng quan träng h¬n lµ vect¬ ngang.

Tõ 1 ®Õn 18 tuæi, t ng tr ng u n kh«ng lóc nµo chËm l¹i, chiÒu dµi mòi trung bình ë nam lín h¬n n vµ ®Òu nµy ®óng ë mäi løa tuæi.

T NG TR

NG MÔI

Gièng nhau m«i trªn vµ m«i d-íi nh-ng víi c-êng ®é gÇn gÊp ®«i víi m«i d-íi. Hai m«i ngµy cµng lïi cïng víi tuæi so víi ®-êng thÈm mü. Trong m t nghiªn cøu vÒ t- thÕ m«i C.Burstone ®· thÊy: * M«i trªn t ng tr ng trung bình 6,5 mm tõ lóc ®Î tíi lóc tr-ëng thµnh vµ kh«ng cã kh¸c biÖt vÒ giíi chØ cã ë n t ng tr ng ngõng l¹i ë tuæi 14, mòi t ng tr-ëng nhanh h¬n vÒ chiÒu dµi so víi m«i. * M«i d-íi t ng tr ng trung bình 8,2 mm tõ lóc sinh tíi tr-ëng thµnh m«i d-íi, phñ kho¶ng 30% bÒ mÆt cßn l¹i cña r ng cöa trªn.
Gi i Chi u dài 23,8mm 49,9mm é lÖch chuÈn Thay ®æi tÝnh theo mm Nam M«i trªn M«i d-íi 1,5 4,5 1,9 3,4 21,5 tíi 26 42 tíi 58 17 tíi 23 38 ®Õn 52

N ÷ M«i trªn 20,1 mm M«i d-íi 46,4 mm

S T NG TR

NG M T

NG

I TR

NG THÀNH

N m 1930 ã có nh ng báo cáo có s t ng tr ng nh ng i trung niên nh ng m i ng i nhìn chung v n cho r ng s t ng tr ng các x ng m t ng ng l i giai o n cu i tu i thanh niên ho c nh ng n m u tu i 20. Nc vào u nh ng n m 80 cho th y s t ng tr ng m t v n ti p t c di n ra ng i tr ng thành. N i b t là nh ng thay i chi u cao, r i theo chi u tr c sau, nh ng thay i theo chi u r ng ít x y ra nh t, và nh ng thay i quan sát c h x ng m t ng i l n có v nh ti p t c ki u t ng tr ng trong th i k tr ng thành. M t i m c bi t là s gi m rõ m c t ng tr ng n cu i nh ng n m m i m y tu i c ti p theo b ng s t ng tr ng tr l i trong nh ng n m 20 tu i. D ng nh ph n l n u có thai t o thêm s t ng tr ng cho x ng hàm. M c dù nh ng thay i do t ng tr ng ng i tr ng thành, n u ánh giá b ng mm/n m s r t nh nh ng n u tính t ng c ng qua hàng ch c n m thì l n áng k

S T NG TR

NG M T

NG

I TR

NG THÀNH

Mô m m m t nhìn nghiêng thay i nhi u h n h x ng m t. Nh ng thay i mô m m g m có: m i dài ra (th ng dài ra áng k ng i tr ng thành), hai môi ph ng h n và c m tr nên n i b t h n.

Nh ng thay x t ng tr ng

i

ng

i tr i

ng thành. A: thay u dài ra tr c, n 83 tu i, x

i

nam t 37 -77 tu i, i c và h i xu ng

ng hàm trên và d

c bi t là m i. B: thay ng dài ra tr

n t 34 tu i

du i, m i m r ng

S T NG TR

NG M T

NG

I TR

NG THÀNH

Nh ng thay

i t ng tr

ng

ng

i l n. A: nh ng thay c.

i kt trung bình XHD i và ra tr c,

n , có cùng ki u t ng tr có cùng ki u t ng tr

ng nh lúc thi u niên. B: XHT xu ng d

ng nh tr

TIÊN L

NG T NG TR

NG

K T LU N 
S t ng tr ng b nh h ng b i nhi u y u t : dt, ch ng t c, ch c n ng và môi tr ng«S cân b ng gi a ht tiêu x ng và b i x ng, x ng m i c hình thành m t vài vùng trong khi ó x ng c n i khác b tiêu i có vai trò thi t y u i v i qt t ng tr ng.  Hình thành x ng t màng và t s n.  Nguyên t c chính ch V và b m t.  3 hi n t ng ch o: d ch chuy n, xoay và phát tri n c a r ng. C n phân bi t d ch chuy n tiên phát và th phát.  Cách t ng tr ng chính c a vòm s là p x ng b m t và t o x ng các ng kh p. Trái v i vòm s , x ng n n s c t o thành ban u d i hình th c s n và sau ó c bi n thành x ng b i s hình thành x ng t s n.

K T LU N
XHT t ng tr ng sau sinh b ng s sinh x ng màng, không có s thay th s n nên t ng tr ng b ng cách b i x ng b m t và các ng kh p n i XHT v i x ng s và n n s . T ng tr ng c a m t là t ng tr ng ngoài và d i c a s , c u trúc XHT phát tri n theo h ng lên trên và ra sau tuy nhiên XHT có xu h ng d ch chuy n xu ng d i và ra tr c nhi u. XHD có xu h ng t ng tr ng ra tr c và xu ng d i. Trái ng c v i các quan i m tr c ây, l i c u không óng vai trò quy t nh trong s t ng tr ng c a XHD mà ch có vai trò t i ch . XHD t ng tr ng theo nguyên t c hình ch V (t ng tr ng t x ng màng và x ng s n). S xoay c a XHT và d i trong quá trình t ng tr ng nh h ng nhi u n hi n t ng m c r ng và ki u m t.

K T LU N
T ng tr ng mô m m c ng r t quan tr ng khi phân tích khuôn m t. Lúc m i tr có khuôn m t trong nghiêng l i nhi u sau ó gi m d n, tr gái th ng l i h n tr trai. S t ng tr ng m t v n ti p t c di n ra ng i tr ng thành. Nh ng thay i chi u cao ng i tr ng thành n i b t h n nh ng thay i theo chi u tr c sau, nh ng thay i theo chi u r ng thì ít x y ra nh t, và nh ng thay i quan sát c h x ng m t ng i l n có v nh ti p t c ki u t ng tr ng trong th i k tr ng thành.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful