You are on page 1of 48

CHUY N HOÁ PROTEIN

N i dung
- Thoái hoá protein - Thoái hoá acid amin:  Thoái hoá nit c a acid amin  Thoái hoá b khung cacbon c a acid amin - T ng h p acid amin - Chuy n acid amin thành các s n ph m chuyên bi t

S

T NG QUÁT CHUY N HOÁ PROTID
Protein th c n

Acid amin Protein c th Các s n ph m ch a nit khác

B khung carbon

NH4+ Urea Bài ti t

Acetyl CoA

Pyruvate, s n ph m trung gian chu trình acid citric

ATP

Glucose

THOÁI HOÁ PROTEIN

Acid amin d th a (t th c n) không c d tr . hormon« ‡ T ng h p ch t có ho t tính sinh h c: histamin.C th c n 30 ± 60 g/ngày (kho ng 1g/kg/ngày) . serotonin« ‡ Cung c p 12% t ng n ng l ng c th ( ng v t n th t 90%) .Vai trò: ‡ T ng h p protein c u trúc và ch c n ng: collagen.NHU C U PROTEIN C A C TH . myosin« ‡ T ng h p protein có ho t tính sinh h c: enzym.

Th marasmus: suy ki t t ng quát do thi u c n ng l ng và protein. . n ng l ng nh p vào nh ng thi u c ch t và l ng protein. Th c t th ng g p d ng trung gian c a 2 th này.Th kwashiorkor: c tr ng b ng phù. .Suy dinh d ng n ng l ng protein: .

T ng h p trong c và vi sinh v t (t o. gây lysosom. th c v t .NGU N G C ACID AMIN TRONG C Acid amin ngo i sinh TH Acid amin n i sinh -T ng v t. hi n t ng t tiêu) tiêu) .Thu phân t protein vào c th qua quá t bào (men catepsin trình tiêu hoá có trong lysosom. th men bia«) h p thu .

trypsin. th ng c hi u cho acid amin .Exopeptidase: c t liên k t peptid ut n ‡ Aminopeptidase: u N t n ‡ Carboxypeptidase: u C t n H p thu: Acid amin t do Niêm m c ru t non T nh m ch c a Gan Mô.Endopeptidase: c t các liên k t peptid bên trong chu i: pepsin. t bào .TIÊU HOÁ VÀ H P THU PROTEIN Tiêu hoá: Proteinase (protease): là các peptidase thu phân protein thành peptid r i thành acid amin t do: . chymotrypsin«.

Khi ng. . c a vào lòng ru t. các ti n enzym s t. ng.Tiêu hoá protein Enzym tiêu hóa c ti t ra d i d ng ti n enzym (proenzym) không ho t proenzym) ng. c ho t hóa thành d ng ho t ng.

n. ch c t nh ng liên k t nh t u. keratin) c tiêu hóa m t ph n. Chymotrypsin : C t liên k t peptid sau Phe. Trp. Tyr. Leu. C t ch m h n sau Asn. toàn. Trp. His. Ser.Tiêu hoá protein Enzym có tính c hi u. Gly. . . Met hay Leu. T i ng tiêu hoá: hoá: -Protein c u ( ng v t) t) c th y phân hoàn toàn. Gly.Protein ng c c c tiêu hóa không hoàn toàn (do l p cellulose).Protein s i (collagen. Phe. Asn. nh Trypsin: Trypsin: C t liên k t peptid tr c Arg hay Lys. . ho c Val. Elastase: Elastase: C t LK peptid sau Ala.

20-25% t o urea Protein t bào luôn c i m i.VÒNG LUÂN CHUY N PROTEIN Protein c th Thoái hoá protein Acid amin Thoái hoá Tái s d ng t ng h p protein ng i l n. 1-2% t ng l ng protein c th thoái hoá m i ngày (ch y u t c ). t o acid amin t do: . Quá trình thoái hoá protein t bào nh enzym catepsin A.75-80% c tái s d ng t ng h p protein m i . C« trong lysosom c a t bào . B.

nh do l ng protein t ng h p và protein thoái hoá liên t c và cân b ng. ng. .Cân b ng nit (nitrogen balance) ng i tr ng thành. kh i protein n thành.

ung th ti n tri n. ng i b nh h i ph c. n ng nit nh p và t ng c ti u và m hôi. ph . VD: ng i già.CÂN B NG NIT Là s khác bi t gi a t ng l l ng nit m t qua phân. .Âm: nh p < xu t. Ng i l n bình th ng: nh p = xu t . sau ph u thu t. VD: tr nh n có thai. n không . ang phát tri n.D ng: nh p > xu t.

THOÁI HOÁ NIT C A ACID AMIN .

urea u th ammonia: cá x ng (Teleostei) (th i nh trao liên t c v i môi tr ng n c) u th acid uric: chim (c n gi n th p) u th urea: ng c. không ng c) i i (tan nhi u trong n .S N PH M C A THOÁI HOÁ NIT NG V T .ammonia .acid uric . gi tr ng l c.

Dòng di chuy n c a nit trong d hoá acid amin (Sinh t ng h p urea) Acid -ceto Acid -amin Chuy n amin -Cetoglutarate Kh amin oxi hoá NH3 Chu trình urea Urea L-Glutamate CO2 .

CHUY N AMIN transaminase (vitamin B6) Mô ng v t: 2 enzyme ph bi n nh t và ho t ng m nh nh t là glutamate oxaloacetate transaminase (GOT) và glutamate pyruvate transaminase (GPT) Alanine -Cetoglutarate GPT Pyruvate GOT Aspartate Glutamate Oxaloacetate .

C CH PH N NG CHUY N AMIN Pyridoxal phosphate óng vai trò gi g c amin t m th i cho c ch t k ti p (acid ceto) (vit B6) .

GPT. GOT GPT GOT GPT=glutamate pyruvate transaminase=ALT=alanine transaminase GOT=glutamate oxaloacetate transaminase=AST=aspartate transaminase .

ch s GOT/GPT > 1. t ng s m. t ng g p tr m l n. bình th ng trong huy t thanh < 40 UI/l.GOT. Xét nghi m tránh v h ng c u. Viêm gan siêu vi: t ng c GPT và GOT. GPT - ng d ng lâm sàng Xác nh ho t transaminase SGOT (AST) và SGPT (ALT) và ch s GOT/GPT (De Ritis) trong các b nh lý tim. Nh i máu c tim: ch y u t ng GOT. gan hay c vân« GOT và GPT là các enzym n i bào. cao nh t t 16-48 gi . s m tr c vàng da. t ng kéo dài. GPT t ng nhi u GOT/GPT < 1. chuy n thành m n tính. t ng g p 2-25 l n. .

75% nit c a protein n vào chuy n hoá theo con ng glutamat NAD(P)+ L-Glutamat dehydrogenase L-Glutamat NAD(P)H.KH AMIN OXY HOÁ L-Glutamat dehydrogenase: trung tâm c a chuy n hoá nit .H+ NH3 -Cetoglutarat .

G m 2 giai o n x y ra ty th * Giai o n 1: Kh hydro nh dehydrogenase (DH) * Giai o n 2: Th y phân t phát 1/2O2 Flavin+H2 O2 Acid -amin CHíNH2 . duy nh t ch có L glutamate dehydrogenase (L. th n Amino acid oxidase Flavin H2O2 Catalase H2O Tách nhóm amin ra kh i aa d i d nh NH3 pH 7.glu.KH AMIN OXY HOÁ H2O [Acid -imin] C=NH NH3 Acid -ceto C=O Amino acid oxidase: mô gan. Glutamate m t cách d dàng. DH) có CoE là NAD+ có kh n ng kh amin tr c ti p c a L.3.

Kh amin oxy hoá DH .

.CHUY N ± KH AMIN H u h t các transaminase có cùng c ch t và s n ph m (glutamat và cetoglutarate) v i glutamin dehydrogenase ph i h p gi a ph n ng chuy n và kh amin bài ti t nit cho t ng acid amin. Quá trình này cho th y vai trò trung tâm c a glutamat trong ki m soát chuy n hoá nit .

LIÊN QUAN GI A KH AMIN : AMIN VÀ CHUY N -Các enzym kh amin oxyhóa c a các acid amin ho t ng y u pH 7. DH) có CoE là NAD+ . -Các enzym Transaminase c a các acid amin l i ph bi n và ho t ng m nh c bi t Glutamate amin Transferase. . .Nên h u h t các aa c kh amin gián ti p thông qua h th ng chuy n amin nh CG làm ch t trung gian.3 ng ai tr L glutamate dehydrogenase (L.glu.

Chuy n amin ± Kh amin .

s b kh amin và oxy hoá: .Kh carboxyl t o amin Ph bi n vi sinh v t Các amin khi h t tác d ng.

Kh carboxyl t o amin .

nên d v n chuy n c. không mang i n tích. màng. tích. qua màng.Chuyên ch NH3 NH3:  N i sinh: sinh: Kh amin oxy hoá các acid amin Thoái hoá base nit  Ngo i sinh: vi khu n có enzym thu phân protein trong sinh: ru t (NH3/TM c a > NH3/tu n hoàn 5-10 l n) n) Glutamin: Glutamin:  Không c. u/  Là ch t v n chuy n NH4+ ch y u/máu  Ngu n cung c p nhóm amin cho t ng h p acid amin .

Là c ch kh c NH3 ch y u c a não (t o urea không óng vai trò quan tr ng). Nh ng n u NH3 máu cao không glutamat não t ng h p glutamat t -cetoglutarat ki t qu các ch t trung gian trong chu trình acid citric. .T NG H P GLUTAMIN Glutamine synthetase Mg2+ . NH3 t do trong máu: 1-2 mg/l .Chuyên ch NH3 trong máu.

V N CHUY N GLUTAMIN TRONG MÁU Acid amin MÔ NH3 MÁU Glutamin (60-100 mg/l) NH3 t do (1-2 mg/l) GAN NH3 Acid glutamic TH N NH3 Urea NH4Cl N c ti u .

giúp th i H+ th ng b ng acid-base.T i gan và th n T i gan. Thu phân glutamin/th n t ng trong toan máu Thu phân glutamin/th n gi m trong ki m máu . T i th n. NH4+ phóng thích t glutamin s c t ng h p thành urea và ào th i ra n c ti u. thu phân glutamin cho NH4+ t o mu i amon và ào th i theo n c ti u.

Alanin v n chuy n NH4+ mô có c (chu trình Glucose-Alanin) ng ho t ng m nh là c v gan .

.Alanine óng vai trò là acid amin quan tr ng trong tân t o ng.

nh h ng n chu trình Krebs. gây phù não. i ch t gây th m th u trong t bào . k t h p glutamat t o glutamin gây gi m keto glutarat c a não. d n t i gi m oxaloacetat. T ng glutamin trong não. gi m d tr glutamat (glu c n thi t cho t o các neurotransmitter nh -aminobutyrat (GABA)). thay h ch glial. (GABA)) T ng glutamin não. thi u n ng l ng cho não. t n th ng t bào.  T n th ng t bào th n kinh NH3 qua hàng rào máu não.NG D NG NH3 t ng trong máu gây :  Gi m pH máu.

Suy t bào gan n ng: x gan giai o n cu i.. . nhi m virus gây ho i t c p. nhi m c.N i thông c a ch .NH3 t ng trong tr ng h p: .Di truy n do thi u enzym c a chu trình urea .

.Chu trình Urea Chu trình Ornithin 1932. Hans Krebs Ch y u x y ra gan 5 giai o n (1. 4. 2: x y ra trong ty th 3. 5: trong bào t ng) ng) N-acetyl glutamat có vai trò i u hoà d l p th d ng. ng.

Chu trình Urea 4 3 2 5 1 .

Chu trình Urea .

Chu trình Urea CPS I: carbamyl phosphat synthetase OTC: ornithin transcarbamylase .

CHU TRÌNH UREA 1: carbamoyl phosphate synthetase 2: ornithine transcarbamoylase 3: arginosuccinate synthetase 4: arginosuccinase 5: arginase .

Ph ng trình t ng quát: Urea + 2ADP + 2Pi + AMP + PPi + fumarate CO2 + NH4+ + 3ATP + Asp + 2H2O .

l m .R I LO N CHUY N HOÁ LIÊN QUAN CHU TRÌNH UREA T ng ammonia máu type 1: thi u carbamoyl phosphate synthetase T ng ammonia máu type 2: thi u ornithine transcarbamoylase T ng citrulline máu: thi u arginosuccinate synthetase T ng acid arginosuccinic máu và n c ti u: thi u arginosuccinase N T ng arginine máu: thi u arginase trong h ng c u Tri u ch ng c a các b nh lý di truy n do khi m khuy t m t trong các enzym c a chu trình urea th ng xu t hi n ngay sau sinh g m co gi t. bú kém. th m chí hôn mê hay t vong n u không c phát hi n. r i lo n v n ng. N ng nh t là khi m khuy t carbamoyl phosphate synthetase. .

Urea cycle defects (UCDs) .

glutamat. enzym l i t ng dài. glutamat. Khi ch n protein cân b ng. ng. t ng phân hu protein. ng. Ng n h n: N-acetylglutamat là ch t d l p th d ng c a n: NCPS I. l ng enzym gi m. enzym t ng. arginin N-acetylglutamat synthetase Acetyl CoA + glutamat N-acetylglutamat + CoA (Arginin là ch t d l p th (+) c a N-acetylglutamat synthetase) . Khi ói kéo dài. m. N-acetylglutamat n nh là nh acetyl CoA. n ng cao.i u hoà chu trình Urea Dài h n: thay i ch n: n protein L ng protein cao. và CoA.

gan. ra. máu. l c th n và th i ra n c ti u. Urea c t o ra. lý. u.5 ± 7 mmol/l máu: mmol/l (0. .UreaUrea. vào máu.0. Bình th ng: ng: Urea máu: 3.2 . ng).4 g/l) BUN (blood urea nitrogen) T ng hay gi m urea có liên quan m t s tình tr ng b nh lý. ct o thành t NH3 và ch y u gan. Kh n ng t o urea c a gan r t l n (t n th ng 2/3.ng d ng lâm sàng Urea là s n ph m thoái hoá ch y u t protein. kh n ng t o urea v n bình th ng).

Liên quan gi a chu trình Urea và chu trình Krebs .

Liên quan gi a chu trình Urea và chu trình Krebs .