You are on page 1of 185

ERGONOM YE G R

Uzm Dr. Ay e K r lmaz

Latincede; ´Ergon= Çal ma, Nomikos = Yasaµ Ergonomi= Çal ma yasas (Kurallar ) ‡ Ergonomi konusundaki çal malar ekonomik kökenlidir. ‡ Salt olarak verimlili in art r lmas amaçlanm t r. nsan n verimini art rmak; makine temposuna ayak uydurmas n sa lamak, daha fazla üretim, daha çok kâr...

‡ Konunun genel amac ± Kat l mc lar n, ergonomi ve i fizyolojisi konusunda temel kavramlar bilmelerini ve i yerinde ergonomik düzenlemeler ve çal ma ortam tasar mlar hakk nda bilgi sahibi olmalar n sa lamakt r. ‡ Ö renme Hedefleri ± Ergonomiyi ve temel kavramlar n tan mlar. ± Ergonomik risklerin etkilerini belirler. ± Ergonomik risklerin önlenmesinde yap lacak çal malar aç klar.

‡ Konunun alt ba l klar ± Çal ma ya am ve ergonomi fizyolojisi ve biyomekanik Antropometri ve çal ma ortam tasar m ± Bilgi teknolojisine dayal ergonomik düzenlemeler ± Güvenlik tekni ine dayal ergonomik düzenlemeler ± Ofis ergonomisi ± lgili mevzuat

ERGONOM
‡ Ergonomi insan performans n , sa l n , güvenli ini ve i doyumunu geli tirmeyi amaçlamaktad r. ‡ Bu sadece araç gereç ve donan m n uygun biçimde yap lmas , çal ma ortam n n düzenlenmesiyle de il i in sosyal yönünün de erlendirilmesiyle birlikte sa lan r.

‡

in sosyal yönü ki ilerin i leriyle ilgili duygular , onlar n beklentileri ve i e dönük güdüleri, di er çal anlar n onun performans üzerindeki etkileriyle ba lant l d r.

‡ Ergonomi, alan n temel sorunu olarak ki inin sosyal ve psikolojik gereksinimlerini göz önüne almamaktad r.

Ergonomi; "çal lan ve ya anan çevrenin insan özelliklerine uygun olarak tasar mlanmas çal mas " disiplini veya "insan ile çal ma yeri çevresi aras ndaki ili kinin bilimsel incelenmesi" olarak tan mlanabilir.

ERGONOM N N AMACI:
Temel ilke: Uyumluluk

mobilyalar, el araçlar , ekipmanlar, i in gereklilikleri i yeri çevresi ........

insan ölçüleri, yetenekleri k s tl l klar beklentileri .........

Çevreye müdahele et

nsan gözlemle

‡ ‡ ‡

Ergonomi biliminin amaçlar : nsanlar taraf ndan kullan lan araç gereç ve düzeneklerin kullan m etkinli inin art r lmas Günlük hayatta kar la lan insan kullan m na ve etkile imine aç k olan her eyin insana uygun tasar m yla: ‡ nsan performans n n artmas ‡ nsan güvenli inin sa lanmas ‡ nsan sa l n n korunmas ve iyile tirilmesi ‡ nsan mutlulu unun ve doyumunun sa lanmas amaçlan r.

Ergonomi biliminin amaçlar göz önüne al nd nda ergonominin; 1.Sadece denetim listeleri ve rehberlerin uygulanmas ndan ibaret olmad , 2.Sadece tek bir bak aç s ya da yakla m n söz gelimi sadece mühendislik bak aç s yla tasar m yapma anlam na gelmedi i,bilinmelidir.

‡ Bu amaç(lar)a ula mak için ergonomi bilimi birçok bilimle iç içe çal mak zorundad r. ‡ Multidisipliner bir bilimdir.

ERGONOM Y OLU TURAN BA LICA B L MLER ‡ Antropometri ‡ Fizyoloji ve ‡ Biyomekaniktir. Di er katk da bulunan bilimler: ‡ Fizyoloji, biyoloji ‡ Fizik ‡ Psikoloji ‡ Enformasyon bilimleri ‡ Adli t p ‡ statistik ‡ letme yöntemleri ‡ Tasar m ‡ Yönetim ‡ psikolojisi ‡ Sosyoloji ‡ Mühendislik sistemleri

OSHA: Avrupa Sa l ve Güvenli i Ajans tan mlamas
Çal anlar n yetenekleri ile i ve çal ma ko ullar aras ndaki uyumu sa layan bilim

Ergonominin s n fland r lmas

1-Fiziksel ergonomi 2-Organizasyonel ve yönetimsel ergonomi 3-Bili sel ergonomi

1. Fiziksel Ergonomi
(Fiziksel çevrenin tasar m ; (Gürültü (Ayd nlatma (Titre im (Is tma ve havaland rma (Kimyasal zararl lar (Sa l k ve Güvenlik tasar m ; (Yaralanma riskleri ve kontrol (El ile ta ma (Koruyucu araç gereç (Performans modelleme (Vücut konumunun incelenmesi (Uzanma mesafesi (Mühendislik antropometrisi (Ekran önü çal malar

2. Organizasyonel/yönetimsel ergonomi

(Çal anlar n kat l m (Teknoloji yönetimi ve organizasyonel de ( programlama (Performans modelleme (Toplam kalite yönetimi (Sosyo-teknik organizasyon tasar m (Proje yönetimi (Yönetim de i imi (Bilgisayar destekli yönetim (Bak mda insan ö esi (Yönerge ve standartlar (Kat l mc ergonomi

i im

3. Bili sel Ergonomi
‡ ‡ ‡ ‡
Alg sal-Bili sel Ergonomi: As l çal ma alan gösterge dizayn d r. Hata olas l n en aza indirmek hedeflenir. Kumanda, kontrol dü meleri, uyar zilleri, sinyaller, joystickler, direksiyon ve araç-uçak göstergeleri

Ergonominin Temel amac ;
Çal ma ortam nda insan ö esinin (Güvenli ini sa lamak, (Verimlili ini art rmak ve ( ko ullar n iyile tirmektir.

Neleri dikkate al r?
nsanlar n (Anatomik (Antropometrik özelliklerini Fizyolojik (Kapasite ve (Toleranslar n Tüm faktörlerin etkisi ile olu abilecek; (Organik stresleri (Psiko-Sosyal stresleri

Ergonomi bunlarla ilgilenir
( ² nsan uyumu

(Ortam ² nsan uyumu (Donan m ² nsan uyumu (Sistem ² nsan uyumu ( nsan ² nsan uyumu ( yeri ² Çevre

Ergonomi bilimi insan çevresindeki streslerle ilgilenir. Bu stres ço unlukla i yerlerindedir.

Antropometri nsan vücut ölçülerinin istatistiksel karakteristikleri ile ilgilenir.
Antropometrik veriler elbise mobilya, makine, el aletleri ve tezgah dizayn için çok önemli bilgiler sa lar.

Ergonominin bile enleri
(Antropometri (Fizyoloji (Psikoloji (Mühendislik (Enformasyon (Organizasyon ( SG

Antropometri
nsan n vücut ölçüleri ile üretim araçlar ve çal ma ortam n n uyum içinde olmas n sa lamay amaçlar Antropometrik ölçülerin kullan ld tasar mlar (Çal ma yeri yüksekli i (Vücut duru u (Görme aç s (Çal ma alan geni li i temel

Antropometri

Antropometri

Antropometri

Antropometri

Antropometri

Antropometri

Antropometri bunlarla ilgilenir

ANROPOMETR K VER LERDEN YARARLANILMAZ SE: KAS SKELET S STEM NJÜR LER , YORGUNLUK .... SORUNLARI ORTAYA ÇIKAR.

YORGUNLUK VE D NLENME
Yorgunluk, bir çok durumun tan mlanmas için kullan lmaktad r: 1. Dikkatte azalma 2. Alg laman n yava lamas ve azalmas 3. Güdülenmede azalma 4. Fiziksel ve mental performans h z nda azalma 5. Ayn ç kt n n sa lanabilmesi için daha büyük oranda enerji harcanmas 6. Küntlük, yorgunluk ve irritabilite duygusu. Günlük ya amda yorgunluk de i ik kaynaklar n birikimine ba l olarak meydana gelmektedir.

ÇALI IRKEN ARA VERME

Wyatt ve Fraser (1928) elle sigara sarma i inde çal anlarda yapt klar bir ara t rmada bu durumu de erlendirdiler. Önce sigara sar lmakta sonra sigaralar n ucu makasla kesilmektedir. Be farkl durum test edildi: 1. Sigara sarma sonra kesme, iste e göre. 2. Bir saat sarma bir saat kesme 3. 1, 5 saat sarma, 1, 5 saat kesme 4. 3 saat sarma ve 3 saat kesme 5. Bütün gün kesmeksizin sigara sarma. En yüksek verimin 2 ve 3 uygulamas nda oldu u 4 ve 5 uygulamalar nda verimin dü tü ü gözlenmi tir.

Ergonomik çal malar n 2 boyutu vard r 1. nsan ve çevre etkile iminin bilimsel olarak incelenmesi ‡ Elde edilen sonuçlar n tasar m ve uygulamalar için kullan lmas

Ergonomik tasar mlarda göz önüne al nacak hususlar;

Sistemler;

(Antropometrik ölçülere (Anatomik ± Fizyolojik özelliklere (Yeteneklere ± Becerilere (Kendisini geli tirmeye (Yanl
telafi etmeye uygun olmal d r

Ergonomik tasar mlarda göz önüne al nacak hususlar;

( nsan n meslek hastal

ve i kazas riski en az olmal

(Zorlanma düzeyi mesai boyunca sürdürülebilir olmal (Tehlike sinyallerinin özel bir ay rdedilebilirli i olmal ( Sinyaller; Kolay alg lanabilir, anla labilir ve yorumlanabilir olmal (Birbirleri ile ilgili kumanda elemanlar birbirlerine yak n olmal (Sistem içindeki nesneleri tutma ve ta mak kolay olmal (Tehlike an nda h zla yer de i tirmek olanakl olmal (Çevre ko ullar ergonomik s n rlar içinde olmal (Yap lan i tekdüze olmamal (Sosyal ve ki isel gereksinimleri kar lamal

Tasar mlarda %90 l k dilim dikkate al n r

%90

%5

%5

nsanlar n yapabilecekleri nsanlar n yapamayacaklar nsanlar n yapmak istedikleri

:Yetenek ve becerileri :Yapabileceklerinin s n rlar :Yapmak için motive olduklar

ERGONOM K AÇIDAN NSAN Üretim sistemleri tasar mlar nda ve i letiminde ergonomik faktörler dikkate al nmazsa; Verim azal r Kay p zamanlar artar Devams zl klar ve i ten ayr lmalar artar le ilgili hatalar artar kalitesi dü er Çal anlar n fiziksel ve psikolojik sorunlar artar kazalar ± Meslek Hastal klar artar

Önce vücudumuzu tan yal m Hücreler Dokular Organlar Sistemler

(Dokunma ±duyu sistemi:Deri (örtü sistemi) ( skelet- kas sistemi (hareket sistemi) (Solunum sistemi (Kalp dola m sistemi (Sindirim sistemi (Bo alt m sistemi (Sinir sistemi ( ç salg sistemi (endokrin) (Üreme sistemi

Vücudumuzu tan yal m

Vücudumuzu tan yal m

Önce vücudumuzu tan yal m

Bu sistemler bir bütün içinde çal

rlar ama

( skelet sistemi (Kalp dola m sistemi (Solunum sistemi (Sinir sistemi çal ma s ras nda ön plana ç kar. ( nsan vücudu dinamik bir yap ya sahiptir. (Ya ve çevre ko ullar ile de i im içindedir. (Zamanla kas gücü azal r, (Görme yetene i azal r, ( itme yetene i azal r.

Vücudumuzu tan yal m

Vücudumuzu tan yal m

Vücudumuzu tan yal m

Temel kavramlar

‡ Nötral pozisyon ( yi)
± Yer çekimi olmasayd , vücudumuzun alaca pozisyon ± Tekrarlay c bask lar n en az olaca vücut pozisyonu

‡ Statik pozisyon (Kötü)
± Kan ak m zorland nda adale güçsüzlü ü ortaya ç kartan pozisyon

Nötral duru lar

Boyun düz Omuzar gev ek Dirsekler yanda Bilekler nötral S rtta S e risi

ERGONOM K AÇIDAN NSAN

Çal an insan; (Bedensel (Zihinsel enerji harcar. (Asl nda Zihinsel+Bedensel)

kazalar daha çok; Bedensel a rl kl çal malarda ortaya ç kmaktad r.

Önce vücudumuzu tan yal m Çal ma s ras nda insanda meydana gelen de i iklikler

Solunum sisteminde;
O2 tüketimi 0,5 lit./dak 5 lit./dak.ya kadar ç kabilir

Kalp dola m sistemi:
(O2 gereksinimi artar (Kalp at m h z artar (Tansiyon yükselir (Dinlenme s ras nda kan n %15-20 si kaslara giderken (Çal ma s ras nda %75-80 i kaslara gider (Beyine giden kan azal r (Böbreklere giden kan azal r

Adale rahats zl

nas l olur?

Statik Kas Kas lmas Adale Gerginli i Kan ak m Zay flar Adale Beslenmesi Azal r At k (laktik asit) seviyesi artar Adale A r s / Güçsüzlük Yaralanma / Yetersizlik
Occupational Health & Safety Unit

Æ Æ Æ Æ Æ Æ

Harcad

m z enerji rken enerji harcar

nsan gün boyu ya arken ve çal (Ya ama pay enerjisi (YPE)

(ya , boyu, kilosu ve cinsiyetine göre de i kendir.) Erkek için: KiloX24 = 1680 Kcal/gün (70 kg için) saat ba 1Kcal enerji harcar varsay l rsa Kad n için : KiloX24=1400 Kcal/gün (60 kg için)

(Serbest zaman pay enerjisi (SZPE) ( pay enerjisi ( PE)

Uyan k kal nan 16 saat için 0.6 Kcal/saat üzerinden 70 kgX16X0.6=672 Kcal

Toplam harcanan enerji= YPE+SZPE+ PE (Ya (Boy (Kilo (Cinsiyet ( in niteli i

Enerji tüketimine etki eden faktörler

(Çal (Çal (Çal

ma yöntemi ma pozisyonu ma temposu

(Alet tasar mlar

Performans etkileyen faktörler

(Cinsiyet (Ya (Antropometrik özellikler (Yetenekler ( e al ma hareketleri (Çevresel faktörler (Alg lama (Güdülenim (motivasyon)

Dinlenme süreleri hesab

Dinlenme süresi yüzdesi=

KCal/Dak 4

1 X0,1

Örnek: Dakikada 7 Kcal gerektiren i yapan biri için DSY=[(7/4) -1]X0.1 =0.75 8 saat çal an biri; 8X60=480 dak. çal r.

480 X%0.75=36 dak dinlenme süresi ortaya ç kar.

Gözlerimiz

%80-90 ORANINDA GÖZ LE ALGILARIZ VÜCUDUMUZUN EN ÇOK ZORLANAN BÖLÜMÜ GÖZDÜR

Organizman n en çok zorlanan bölümünün göz oldu u san lmaktad r.

Gözün; (Uyum (Düzenleme (akomodasyon) (Tespit (görüntüleme) Olmak üzere 3 temel fonksiyonu vard r.
Bu fonksiyonlar n zorlanmadan yerine getirilebilmesi için çal ma ortam n n uygun ekilde ayd nlat lmas gerekmektedir.

Gözlerimiz
Görmeyi etkileyen etkenler Ki isel etkenler

(Görme aç s (Bakma süresi (Görme keskinli
Çevresel etkenler

i

(Cisim ile zemin aras ndaki kontrast (Zemin kl l (Zeminin yap s ve rengi (Bak lan cismin karma kl ve gölge (Ortamdaki renkler

Gözlerimiz

Gözün en iyi görebilece i bak Yatay eksenden 300-400 a a Bak lan objedeki hareketlilik; Gözün yorulmas na neden olur.

aç s : s d r.

yi görebilmek için; Kontrast:
Cisim ile zemin aras ndaki kontrast, cisim ve zeminin sahip oldu u yans tma katsay lar dikkate al narak belirlenir. KC=Cismin yans tma katsay s

KZ =Zeminin yans tma katsay s KC KZ KZ
ba nt s ile bulunur. Kontrast >1 ise görme iyi olur.

Ayd nlatma Uygun ayd nlatma nas l olmal d r?
Ayd nlatma türünün seçimi (Do al ayd nlatma (Yapay ayd nlatma Ayd nlatma araç ve türünün seçimi Ayd nlatma araç ve lamba say s n n seçimi Ayd nlatma araçlar n n düzeninin saptanmas eklinde planlama yap lmal d r.

Ayd nlatma

Do al ayd nlatma =Güne

ile yap l r

Yapay ayd nlatma=I k kaynaklar kullan larak yap l r

(Genel ayd nlatma (Genel ayd nlatma ile destekli yöresel ayd nlatma (Yöresel ayd nlatma

Ayd nlatma Ayd nlatma araçlar nda düzen saptama:
Do rudan do ruya (Objeyi veya ( alan n ayd nlatmal , (Yans ma ve (Parlamalardan kaç nmal d r.

*Ayd nlatma araçlar

aras nda olmas gereken uzakl k: Ayd nlat lan yüzey yüksekli inin 1,5 kat n geçmemelidir. (ör.yükseklik 2 m ise armatürler (lambalar) aras mesafe 3 m olmal d r. Gerekti inde bu mesafe azalt labilir.

Ayd nlatma Ayd nlatma araçlar nda düzen saptama:
Sa elini kullananlar için Buradaki amaç: (Yans malar (Gölgeleri ve (Parlamalar engellemektir. k arkadan ve soldan gelmelidir.

Ayd nlatma

AYDINLATMA KURALLARI
Ayd nlatma araçlar ndan ç kan k nlar direkt veya yans yarak göze gelmemelidir. Yapay ayd nlatma do al ayd nlatmaya yak n olmal d r. Çal ma alan nda keskin gölgeler olu mamal d r. Ayd nlatmada titre im (p r ldama) olmamal d r.

Ayd nlatma AYDINLATMA KURALLARI
Obje ile obje fonu aras nda maksimum kontrast olmal d r.

ÖNCE

SONRA

Ayd nlatma

Ayd nlatma

Do rular ve Yanl lar

Ergonomide ilk i tehlikeleri belirlemektir.

Direk gelen

k

Yans yan

k

Ergonomide ilk i tehlikeleri belirlemektir.

Ergonomik Bozukluklara ba l rahats zl klar

( Birikici travmaya ba l bozukluklar ( Tekrarlay c hareketlere bal bozukluklar ( ile ilgili Kas ± skelet hastal klar

Tekrarlay c hareket rahats zl klar

Günlük aktivitelerde veya çal ma s ras nda uygun olmayan ve sürekli tekrarlanan adale hareketleri sonucu ortaya ç kan rahats zl klard r Tekrarlay c hareket rahats zl klar nedenleri:
( ( ( ( ( ( A r güç harcama Yanl duru pozisyonu Adale güçsüzlü ü Sinir / dokulara bas Durup dinlenmeksizin yap lan hareketler Bükülme, burulma vb türden uygunsuz pozisyonlarda çal ma

SKaynak: (National Institute of Neurological Disorders and Stroke )

e ba l Kas ± skelet rahats zl klar

( Çevre ve çal ma ko ullar Kas ± skelet rahats zl klar n belirgin olarak art r r ( Kas ± skelet rahats zl klar nedeniyle, çal ma ko ullar n n daha da kötüle ti ini hissederiz

Risk faktörleri

Kas ± skelet rahats zl klar n n ortaya ç kma olas l n art ran veya var olan rahats zl klar n azmas na neden olan bile enlerdir

Risk faktörleri

( ( ( ( ( ( ( ( ( ( ( (

Tekrarlama Kuvvet harcama Güçlü efor harcama Kötü duru Statik duru Temas bas s Çevresel faktörler Psikososyal durum Sigara içimi T bbi faktörler Al kanl klar Spor

Riski saptayamazsan önlem alamazs n«

KAS- SKELET S STEM HASTALIKLARINDA R SK FAKTÖRLER Tekrarlayan hareket: Parmaklar & bilekler Klavye/tu kullan m Statik çal ma Zorlay c hareket Contact stresses Zorlay c postur kullan m Boyun deviasyonu Önkol rotasyonu, Bilek deviasyonu Telefon Mouse, klavyeye eri im Mouse, klavyeye eri im : Beden, boyun, omuz : A r yük kald rma : El bile i ve önkol : Boyun fleksiyonu, Boyun ekstensiyonu Çal ma yüzeyi ve klavye kenar ile temas Monitor gere inden a a da Bifokal gözlük-lens Mouse, monitor, telefon

Ara vermeden sürekli (uzam ) çal ma Zaman nda i yeti tirme kayg s Daha çok kazanma arzusu

Riski saptayamazsan önlem alamazs n«

Riski saptayamazsan önlem alamazs n«

Riski saptayamazsan önlem alamazs n«

Ergonomi stresi azaltma sanat d r.

Ergonomi stresi azaltma sanat d r.

Ergonomi stresi azaltma sanat d r.

Ergonomi stresi azaltma sanat d r.

Ergonomi stresi azaltma sanat d r.

Ergonomi stresi azaltma sanat d r.

Ergonomik iyile tirme

ÖNCE

SONRA

Tekrarlama

( ( ( (

Klavye ile; parmak hareketleri Fare ile; El ± Bilek hareketleri Ekran kar s nda ba hareketleri Gözle odaklama

Kuvvet harcama

( Kald rma ( Ta ma ( tme ( Çekme ( Güçsüz beden

Güçlü efor harcama

( Tutma ( Kavrama ( Tu lama ( Fare ( Yazma

Zorlay c ± Kötü duru

( Güçsüz beden ( Bükük beden ( Sark k duru ( Boyun ± Ense bükük ( Bükük bilek ( Yukar uzanma

Statik duru

( Uzun süre ayakta durmak ( Uzun süre oturmak ( Desteksiz s rt ( Desteksiz kollar ( Boynu döndürmek - bükmek ( Bir noktaya sabit bakmak

Temas Bas s

( ( ( (

Serbest durumda iken, Önkol El ± Bilek Sert veya keskin yüzeylere temas eder ve sinirlerde, adalelerde ve damarlarda hasar olabilir

Çevresel etkenler

( Oturu ( Çal ma yüzeyi ( Depolama ( Ayd nlatma ( Hava kalitesi ( Gürültü ( Ki isel

Psikososyal etkenler

( Di er çal anlarla ili kiler ( tatmini

( Çal ma kültürü ( Zaman bask s ( Elektronik izleme ( Performans ölçümü

Sigara içimi

( Damarlarda kas lma ( Oksijen azalmas ( Öksürük (mekanik zorlanma)

T bbi faktörler

( Önceki rahats zl klar ( Hastal k ( Do mal k veya kal tsal

Al kanl klar ve spor

Bütün parçalar n uygunlu u

( Oturma ekli ve düzeni ( Çal ma yüzeyi ( Klavye ± Fare ( Ekran ( Telefon ( lave aksesuvarlar ( Çal ma ± stirahat süreleri ( Elle malzeme ta ma

Ergonomik oturma

Oturarak çal mada ergonomik kurallar
(Tüm alanlara rahatl kla ula abilmeli ve bu s rada; ( Vücut e ilip bükülmemeli ( yi oturma pozisyonu; (Önündeki ve yan ndaki çal ma alan na kar dik olmal

(Çal ma masas ve sandalye iyi dizayn edilmeli; (Çal ma düzeyi ve dirsek ayn hizada olmal d r (S rt dik ve omuzlar rahat olmal d r (Ayarlanabilir destekler kullan lmal d r (Dirsekler (Eller (Kollar

Kabul edilebilir pozisyon

(Dik oturma (Uyluk a a ya (Uzanmak (Dikilmek (Daima bu pozisyonlarda hareket

Ergonomik oturma

( Kalçalar dizden yukar seviyede ( Ayaklardan destek ( Bel hizas ndan destek ( Bel dik veya hafifçe e ik ( Kollar gev ek ve destekli

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Çal ma alan m z

( e uygun olarak düzenlenmeli ( Yükseklikler ayarlanabilir olmal ( Okuma ± Yazma yüzeyi dirsekten 5 Cm. yüksekte olmal ( Klavye ± Fare direk hizas nda olmal

Do rular ve Yanl lar

Ekran

( ( ( (

Gözlerden 50 ± 60 Cm. uzakta Göz seviyesinde veya hafif a a da Do rudan kar m zda Parlak k veya yans malardan kaç n n

Klavye ± Fare

( ( ( (

Dirsekle ayn hizada veya hafifçe yüksek Do al bilek duru u Gev ek omuz Hafif dokunma

Donan m alternatifleri

( ki parçal klavye ( De i ik klavye tasar m ( zleme topu ( Dokunmatik ( K vr k fare ( Daima tutarak

Do rular ve Yanl lar

Telefon

( Ba ve omuz aras na s k t rarak konu may n ( Ahizeyi aktif olmayan elinizde tutun ( Gerekirse, kulakl k veya el seti kullan n

Ba yüksekli i

Ba yüksekli i: (En uzun boyluya göre ayarlanmal / haz rlanmal (Ekran ve kontroller göz seviyesinin alt nda olmal d r (Çünkü a a ya do ru daha rahat bak l r

Do rular ve Yanl lar

Ba yüksekli i

Ergonomik tasar mlar

Omuz yüksekli i: (Kontrol panelleri insan n beli ile omuz aras nda olmal d r (S k kullan lan cisimler ve malzemeler; (Omuz seviyesinin üstünde olmamal d r!

Do rular ve Yanl lar

Ergonomik tasar mlar

Kol uzanma mesafesi: (Malzemeler en k sa kolun yeti ebilece i uzakl kta olmal ve malzemelere uzan rken e ilme veya bükülme yap lmamal d r (Uzun boylular malzemelere ula rken a a ya do ru e ilmemelidir (Malzemeler vücudun ön k sm na yak n olmal d r

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Ergonomik tasar mlar

Dirsek yüksekli i: (Çal ma yüzeyi yüksekli i yap lan i in niteli ine göre ayarlanarak masan n alt nda veya üstünde olmal d r.

Ergonomik tasar mlar

El yüksekli i: (Kald r lan malzemelerin el ve omuz yüksekli i aras nda oldu una dikkat edilmelidir.

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Ergonomik tasar mlar

El büyüklü ü: (Kullan lan araç gereçler ele tam olarak oturmal d r (Büyük eller için büyük (Küçük eller için küçük malzemeler seçilmelidir (Büyük eller için yeterli hareket alan sa lanmal d r

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

DO RU

YANLI

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Ergonomik tasar mlar

Ayak uzunlu u: (Sandalye yüksekli i ve çal ma yüzeyi yüksekli i (masa veya tezgah) bacak uzunlu una göre ayarlanmal d r. (Özellikle uzun ayakl lar için rahat hareket edebilece i ve uzanaca yeterli alan b rak lmal d r. (Ayarlanabilir ayak koyma (istirahat) sayesinde ayaklar sarkmaktan kurtulacak ve vücut pozisyonu kolay de i ebilecektir.

Ergonomik tasar mlar

Ayakta çal ma Olanakl ise uzun süreli ayakta çal ma önlenmelidir
Uzun süre ayakta çal ma s rt a r s na, ayaklarda i melere, kan dola m sistemlerinde problemlere ve kas yorgunluklar na neden olur.

(Yüz i e dönük olmal , (Vücut i e yak n olmal , (E er bir tarafa dönülecek ise bel ve omuz bükülerek de il, ayaklar üzerinde dönülerek sa lanmal .

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Do rular ve Yanl lar

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma mesafesini en aza indirilmeli
(Çal ma alan n yeniden düzenleyin (Üretim ve depolama alan n yeniden planlay n

Ta nmas gerekli yük say s azalt lmal
(Yük ta ma için daha fazla ki i görevlendirin (Mekanik yard m kullan n (Depo ve çal ma alan n yeniden gözden geçirin

Ta ma s ras nda vücudun dönmesini engellenmeli
(Yük daima vücudun önünde bulunmal d r (Tüm vücutla birlikte dönmek için yeterli alan olmal d r (Vücut ekseni üzerinde de il ayak hareketi ile dönülmelidir

6 Nokta Kural

1 -Yükü tan mak

2

3

4

5

6

5-Yükü vücudumuza yak n tutarak ayaklar ile dönmek 6-Yükü yerine koymak

2-Asimetrik yakla mak 3-Dizlerin üzerinde yaylanarak e ilmek 4-Yükü çapraz olarak kavramak ve Dizler üzerinde kalklmak

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

DO RU KAVRAMA-DO RU KALDIRMA

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

Ta ma

Kald rma

stifleme

OKS JEN HARCAMA KAPAS TELER

EKONOM K SINIF SENDROMU (DVT)
DVT için Riskli Gruplar:
‡ Alkol kullananlar ‡ 40 ya üstü ‡ Hamileler ‡ Daha önce varis ikayeti olanlar ‡ Yak n zamanda kar n veya bacak ameliyat geçirenler ‡ Do um kontrol hap kullananlar ‡ Sigara içenler ‡ i manlar ve susuz kalan ki iler

DVT Belirtileri
‡Bacaklarda hassasiyet ve k zar kl k ‡A r ve ate ‡P ht bacaktan kopup akci erlere giderse, gö üs a r ve solunum s k mas

EKONOM K SINIF SENDROMU (DVT)
DVT Korunma
‡Yolculukta bol

su içilmeli ‡Üç saatten uzun yolculuklarda koridorda yürüyerek ya da egzersiz yap lmal ‡Sigara ve alkol kullan lmamal d r.

Ergonomik ofis tasar m en yüksek konfor ve performans için gereklidir.

Uygun bir donan m yerle iminde:
-Araçlar kolayca fark edilebilmelidir. -Araçlar n sistemdeki rollerine göre alg lanabilmeleri gerekir. -Donan m kolay kullan lmal d r. -Donan m amaca uygun olmal d r. Araç, gereç ve donan m yerle iminde; kullan m s kl , i levsellik ve kullan m s ras ilkeleri çok önemlidir. -Özellikle kriz dönemlerinde hatalar ve yan lmalar önlenmelidir.

Çal ma alan (yüzeyi) tasar m Bir çal ma ortam çal an n dengeli vücut pozisyonunun devam n sa lamal d r. Ayakta dururken veya otururken omurga ayn pozisyonda olmal d r. Çal ana rahat hareket olana veren çal ma ortam olmal Tasar m : Dengeli pozisyonda çal man n de i ik ekillerini sunan bir i düzenlemesi gereklidir Çal an zorlayan pozisyonlar öncelikle tasarlanmal Zorlay c pozisyonlar olmamal Çal ma yüzeyinde bütün gerekli materyaller olmal Kolay eri ilebilir uzakl kta kullan m s ras na göre olmal Otururken a r yük kald rma ve ta ma uygulamalar yap lmamal Bak aç s ba n ev omurgan n dik durmas n sa layacak ekilde olmal I kland rma sistemi; iyi bir genel ayd nlatma sa lamal , Gerekli olan yerlerde masa ayd nlatmas sa lamal Yans ma, parlama ve kama may önlemeli El araç -gereç ve ekipmanlar ; omuza bask yapabilecek, kontak strese neden olabilecek A r el araçlar ndan kaç nmal , Uygunsa kol deste i gereklidir Ayak deste i olmal Diz arkas na bas engellenmeli

OF S ERGONOM S KEND KEND N DE ERLEND RME ÇEKL ST
Bu çeklistin amac sizin bilgisayar kullan m n zla ilgili olarak olu abilecek risklei saptamak ve ne gibi iyile tirmeler yap laca na yol göstermektir. BÖLÜM A: Nas l bir bilgisayar kullan c s s n z?
Bilgisayarda ne tür i ler yap yorsunuz? E-mail gönderme alma Sürekli yaz nternet ve surf Program Bilgisayarla günde ne kadar çal yorsunuz? 3 saatten az Grafik Veri giri i 3-5 saat Word i lemci

5 saatten fazla

Bu i te ne zamandan beri çal yorsunuz? ««.. .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . E er 5 y lda az ise önceki i inizi tarif ediniz. : ««««««.

BÖLÜM B: Vücut
A a daki vücut bölgelerinden Boyun arkas Ön kol Uyluk herhangi birinde rahats zl n z var m ? Omuz S rt Bilek Parmak Diz Bacak Dirsek Gözler Ayak ve bile i

OF S ERGONOM S KEND KEND N DE ERLEND RME ÇEKL ST
BÖLÜM C: ÇEKL ST
Bacak ve S rt: Yeterli ayak bo lu unuz var m ? Sandalyeniz ayarlanabilir özellikte mi? Ayaklar n z yere veya deste e düz bir ekilde temas ediyor mu? Vücut uyluk aç s 90 dereceden fazla m ? Bel deste i var m ve uygun kaviste mi? Sandalyenizle diz arkas aras nda 3-10 cm. bo luk var m ? Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hay r Hay r Hay r Hay r Hay r Hay r Hay r Hay r Hay r

Ba ve boyun: Monitörünüz uygun yüksekli e ayarlanm m ? (göz seviyesinde veya hafifçe a a da olmal Evet ) Monitör tam kar n zda ve bir kol boyu uzakl kta m ? Dokuman tutaca kullan yorsan z bilgisayar n tam yan nda m yoksa monitörün önünde mi?Evet Evet

OF S ERGONOM S KEND KEND N DE ERLEND RME ÇEKL ST
Kol bilek ve el: Klavye ve mouse bilekten hafif a a ya ayarlanm m ? Mouse ve klavye kullan rken bileklerde zorlanma hissediyor musunuz? Bilek destekli i kullanabilirsiniz? Mouse klavye seviyesinde mi? Omuzlar n z çal rken gev ek mi? Gözler: Monitörün konumu göz kama t r c veya Kullan lan fontlar net okumaya uygun mu? Ortamda yeterli ayd nlatma var m ? Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Hay r Hay r Hay r Hay r Hay r Hay r Hay r Hay r

yans tan bir yerde mi?

Di er konular: S k kulland n z araç gereç malzemeler kolay eri ilebilir uzakl kta m ? Gün boyunca yapabilece iniz alternatif i leriniz var m ? Gün içinde küçük molalarla germe egzersizleri yap yor musunuz? Ortam s cakl k ve gürültü düzeyi uygun mu? Çal ma masas -birimi birden fazla ki i taraf ndan kullan l yorsa ki iye göre ayarlanabilir mi? Di er öneri ve görü ler: .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Evet Evet Evet Evet Evet

Hay r Hay r Hay r Hay r Hay r

KAS- SKELET S STEM HASTALIKLARINDA R SK FAKTÖRLER Tekrarlayan hareket: Parmaklar & bilekler Statik çal ma Zorlay c hareket Kontakt stres Zorlay c postür kullan m Boyun deviasyonu Telefon Önkol rotasyonu, Mouse, klavyeye eri im Bilek deviasyonu Mouse, klavyeye eri im Ara vermeden sürekli (uzam ) çal ma Zaman nda i yeti tirme kayg s Daha çok kazanma arzusu Riskli çal ma ko ullar : Uygun olmayan kland rma So uk ortam (20-24-26 oC), Nem (%30-60) Titre im, Gürültü, Bas nç, Elektromanyetik alan vb. fiziksel olumsuzluklar : Beden, boyun, omuz : A r yük kald rma : El bile i ve önkol : Boyun fleksiyonu, Boyun ekstensiyonu Çal ma yüzeyi ile temas Monitor gere inden a a da Bifokal gözlük-lens Klavye/tu kullan m Mouse, monitor, telefon

Ki isel özellikler: nsan ölçüleri Ya E itim Cinsiyet Hamilelik Solakl k Psikolojik durum Alkol kullanma Sigara kullanma

R SKL OTURMA POZ SYONLARI
Sandalyede çok yüksekte oturmak (bel ve boyun injürisi), Ba n öne e ilmesi, (Boyun injüri) Bel deste i olmadan oturmak (Bel a r s ) Kollar y karda çal mak (omuz travmas ) Bilek e ik pozisyonda çal mak (bilek, omuz a r s ) Önkol deste i olmadan çal mak (bel-omuz a r s )

Küçük sandalye
‡Bacaklara giden kan ak m n engeller, venöz göllenmeye yol açar ‡Oturma yerinde normalden fazla bask yapar ve konforu bozar ‡ ç organlara bask ya neden olur

Yüksek masa
‡Bel deste inin kullan lmas n engeller ve bel a r s ve injüriye neden olur ‡Omugada olu an gerilim nedeniyle s rtta gerilme ve injüriye neden olabilir ‡Ba öne do ru zorlad için boyun zedelenmelerine yol açabilir. ‡Omuzu zorlar ve a r ya neden olabilir. ‡Genel vücut yorgunlu una neden olabilir.

Always keep the head aligned with the spine. Always keep the head vertical with the spine. Keep upper arms betweenaligned and 20° forward. Keep upper arms between vertical and 20° Keep elbows at an angle between 90° and 120°. forward. Keep elbows at an angle between 90° and Keepforearms between horizontal and 20° up. 120°. Support the forearms. Keep forearms between horizontal and 20° up.

Keep the joints such as hips, knees and ankles open slightly (more than 90°).

Keep the upper body within 30° of an upright position.

Keep the joints such as hips, knees and ankles open slightly (more than 90°). Support the forearms.

deal oturma pozisyonu:

Keep the upper body within 30° of an upright position.

‡Kalça, diz ve bilek aç lar 90 ° daha fazla olmal

‡Beden aç s 30 ° den fazla olmamal

‡Üst kol yere 20 ° a yapmal ‡Dirsek aç s 90° ila 120° olmal ‡Önkol yere 20 °- paralel durmal ‡Ön kol deste i olmal

‡Ba omurgan n devam d r. ‡Bilek önkolun devam d r.

Always keep the head aligned with the spine. Always keep the head vertical with the spine. Keep upper arms betweenaligned and 20° forward. Keep upper arms between vertical and 20° Keep elbows at an angle between 90° and 120°. forward. Keep forearms between horizontal and 20° up. Keep elbows at an angle between 90° and 120°. Support the forearms. Keep forearms between horizontal and 20° up.

Keep the joints such as hips, knees and ankles open slightly (more than 90°).

Keep the upper body within 30° of an upright position.

Keep the joints such as hips, knees and ankles open slightly (more than 90°). Support the forearms.

deal bakma aç s :

Keep the upper body within 30° of an upright position.

Çal ma yüzeyinde bak aç s 10° ile 30° de i melidir.

B LG SAYARLA ÇALI MA ARTLARI Bilgisayarla çal mada bak yönü belge ± ekran ± masa aras nda sürekli de i ti inde oturma yeri olarak eksenden dönebilen, yüksekli i ayarlanabilir, kolçakl ve devrilmeye kar güvenli 5 tekerlekli sandalyeler kullan lmal d r.
Strateji Geli tirme Daire Ba kanl \ Yönetim Bilgi Sistemi ube Md.

Çal ma esnas nda ayaklar ve bacaklar için yeterli hareket alan bulunmal ve çal ma yüzeyi yans tma katsay s % 30 ± 50 olmal d r. Çal ma masas sabit ise alt kenar n n yerden yüksekli i 68 cm, ayarlanabilir ise 64-74 cm 64aras nda olmal d r. Klavye ortas n n yerden yüksekli i 71-74 cm 71olmal d r. Sandalye ve arkal k yüksekli i otururken kolayca ayarlanabilir olmal d r. Oturma yüksekli i kollar n mümkün oldu u kadar az gergin ve yatay olmas sa lanmal d r. Bald r n iç yüzeyine gelen bas nc azaltmak için de ayaklar n zemine veya ayak altl na yeterince oturmas na dikkat edilmelidir. Strateji Geli tirme Daire Ba kanl \ Yönetim Bilgi Sistemi ube Md.

Dik oturma, omurgaya yakla k % 25 daha az yük binmesini sa lar ve bir çok s rt problemini önler. Bu sebeple personele do ru oturma pozisyonun önemi a lanmal d r. Bilgisayar ekran n n görüntü kalitesi, göz sa l aç s ndan çok önemlidir. Ekrandaki yaz karakterlerinin büyüklü ü 2.6 mm¶ nin alt na dü memeli, ekran tozlu kalmamal ve görüntüde titre im olmamal d r Ekrana bak uzakl 50 ± 70 cm. aras nda olmal d r. I k yans mas n minimuma indirebilmek amac yla ekranlar mümkünse pencerelere 90 derece dik olacak ekilde yerle tirilmelidir. Ekranlarda siyah fon kullanmak, personelde koyu bir tünele giri etkisi yapabilir ve ayd nl k ortamda göz kama ma etkisini de artt r r.

Strateji Geli tirme Daire Ba kanl

\ Yönetim Bilgi Sistemi ube Md.

Ekran n üst kenar göz hizas nda veya az a a s nda olmal , personel çal rken ba n n e mek veya geriye atmak Bu durum boyun bölgesine uzun süreli statik yük getirece i için rahats zl klara yol aç labilir. Ekran ±göz uzakl 45-60 cm olmal d r. 45Baz ara t rmac lar k rm z ve koyu mavi ekranlardan sak n lmas n sal k veriyor. K rm z rengin hipermetropiye,koyu mavinin miyopiye yol açt ileri sürülmektedir.

Strateji Geli tirme Daire Ba kanl

\ Yönetim Bilgi Sistemi ube Md.

Uzun süreli klavye kullan m nda, kollar n masa yüzeyinden a a da kalmas ve buna ba l olarak bileklerin sürekli masa kenar na dayal tutulmas , bilek bölgesindeki sinirlere zarar verebilmektedir. Kollar yaz yazarken, yere paralel tutulmal ve bilekler bükülmemelidir.

Strateji Geli tirme Daire Ba kanl

\ Yönetim Bilgi Sistemi ube Md.

Klavyenin yüzeyi parlamamal , rengi nötr olmal d r. Nümerik tu lar n telefon düzeninde yerle tirilmi olmas ,zihinsel i lemlerin etkinli i için önemlidir. Uzun süreli mouse, kullan m avuç içi, parmak ve bilek sinirleri zedeleyebilmektedir. Bu yüzden mouse kullan m minimuma indirilmeli, i lemler mümkün oldu unca klavye ile yap lmal d r. Özellikle veri giri i gibi materyale sürekli bakmay gerektiren i lerde, ba hareketini minimuma indirmek amac yla ekrana monte edilen doküman tutma aparatlar n kullan lmas ,performans olumlu yönde etkiler.

Strateji Geli tirme Daire Ba kanl

\ Yönetim Bilgi Sistemi ube Md.

Sa l kl bilgisayar çal mas için ofisteki gürültü maximum 55 ± 65 desibel, ortam s s 21 ± 23 o C, nem oran % 45 ± 55 olmal d r. Bilgisayar çal mas nda gelmelidir, kar dan gelen k üst ± yanlardan 45 o aç yla k gözleri rahats z eder.

1 saatlik çal ma sonunda 5 ± 10 dakikal k, 2 saatlik çal ma sonunda 15 ± 20 dakikal k dinlenme verilmeli, bu süre ekrandan uzakta, mümkünse dinamik hareket içeren bir ekilde de erlendirilmelidir.

Strateji Geli tirme Daire Ba kanl

\ Yönetim Bilgi Sistemi ube Md.

Lekeli veya tozlu gözlük camlar görü ü engelledi i gibi yans maya da yol açaca için kullan lmal d r. Çok göze çarp c veya iddetli kar t renk giysiler ekrana rahats z edici ekillerde yans yabilece i için tercih edilmemelidir. planlamas yap l rken çok uzun süreyle, kesintisiz olarak veri giri i, vb. bilgisayar çal mas yapan personelin monotonluk ve diyalog eksikli i sebebiyle psikolojik rahats zl klar ya ayabilece i, göz önünde bulundurulmal d r
Strateji Geli tirme Daire Ba kanl \ Yönetim Bilgi Sistemi ube Md.

Ergonomi konusunun yer ald Mevzuat:
‡ 506 Say l Sosyal Sigortalar Kanunu ‡ 4857 Say l Yasas 1. Sa l ve Güvenli i Yönetmeli i 2. Ekranl Araçlarla Çal malarda Sa l k ve Güvenlik Önlemleri Hakk nda Yönetmelik 3. Titre imli aletle çal ma Yönetmeli i 4. Elle Ta ma leri Yönetmeli i 5. Ekipmanlar n n Kullan m nda Sa l k ve Güvenlik artlar Yönetmeli i 6. Çal anlar n Sa l ve Güvenli i E itimleri ile lgili Usul ve Esaslar Hakk nda Yönetmelik