You are on page 1of 37

Hijyeni Konunun genel amac Kat l mc lar n, i yerinde hijyen tan m , ölçüm metotlar ve sorumluluklar konusunda temel bilgilere

sahip olmalar n sa lamakt r. Ö renme Hedefleri Bu dersin sonunda kat l mc ;  hijyeninin tan m n yapar, kapsam ve boyutlar n söyler.  hijyeni konusunda sorumluluklar ve ili kileri s ralar (i yeri hekimi, i hijyenisti, i güvenli i uzman vb.).  Ölçüm ve kontrol yöntemlerini s ralar. Konunun alt ba l klar  hijyeni tan m , hijyeni konusunda i yeri hekiminin sorumluluklar ,  lgili mevzuat,  Ölçüm ve kontrol yöntemleri.

Hijyenµ= ´sa lamµ= ´sa l kl µ. Aesculapius'un k z Hygiea sa l koruyan ilahedir. Sa l korumak üzere çal an bilim dal na hijyen ad verilir. nsan sa l n n korunmas ve geli tirilmesi, yükseltilmesi, sa l kl düzeyde uzun sure devam etmesi için gerekli olan uygulamalar yapan bilimdir.

sa l nda hijyen sadece biyolojik risklerden ar nd rmay de il kimyasal vb. di er kirliliklerden de ar nd rmay kapsar. O halde hijyeni; A. Kimyasal risklerden ar nd rma B. Biyolojik risklerden ar nd rma C. Fiziksel risklerden ar nd rma D. Ergonomik risklerden ar nd rma hijyeninin amac , sa l tehdit eden her türlü tehlikenin ortamdan uzakla t r lmas ya da yok edilmesi olarak tan mlanabilir.

Ki isel Hijyen
yerlerinde hijyen kurallar na yeterince uyulmad takdirde i yeri çal ma ortam nda bulunabilecek zararl ve zehirli, gaz, toz, duman vb. fizikobiyokimyasal etkenlere maruz kal nabilir. yi bir hijyen (temizlik, sa l k bilgisi) daima gereklidir. yerindeki hijyen kolayl klar (lavabolar, du lar, tuvaletler, soyunma odalar ) çal anlar taraf ndan uygu bir ekilde kullan lmal d r. Zehirli kimyasal maddelerle, s cakta ve kirli islerde çal an isçiler için iyi bir hijyen (temizlik) temel artt r.

yi Bir Hijyen Uygulamas

çin

Temiz, içilebilir su kullan lmal , Soyunma odas nda, tuvaletlerde, tehlikeli maddelerin kullan ld yerlerde hiç bir ey yenmemeli, Eller ve vücudun kimyasal maddelere maruz kalan bölümleri düzenli olarak y kanmal ve günlük du yap lmal , Di ler ve a z her gün temizlenmeli ve düzenli olarak di hekimine kontrol ettirilmeli,

Uygun i elbisesi ve i ayakkab s giyilmeli elbiseleri ile ve i d nda giyilen giysiler kar t r lmamal , Zehirli, zararl maddelerle kirlenmi i elbiseleri, havlular vb., di er çama rlarla kar t r lmadan temizlettirilmeli, Koruyucu maskeler, gözlükler, eldivenler, kulak koruyucular , vb., uygun ekilde kullan lmal , Düzenli eksersizlerle sa l k korunmal d r.

Tehlikeli tozlarla çal anlar , i ten sonra du almal ve saçlar n da y kamal d r. Kirli i elbiseleri düzenli olarak de i tirilmelidir (temizletilmelidir). Grip ve ba rsak ikayetleri bir i çiden di erine h zla yay labilir. Grip olanlar, akut ba rsak ikayetleri olanlar veya bula c bir rahats zl olanlar hemen i yeri hekimine durumu bildirmelidir. yi bir personel hijyeninin en önemli bölümü herhangi bir eyi yemeye oturmadan önce, tuvaleti kulland ktan sonra ve yap lan i tamamlan nca eller y kanmal d r. Çözücüler, tinerler, alkaliler veya makine ya lar gibi maddeler asla cildin temizlenmesi için kullan lmamal d r.

´ yerinde olu an, hastal a neden olan, sa l k ve iyilik halini bozan, isçiler ve toplumdaki bireyler aras nda önemli ölçüde huzursuzluk ve verimsizlik yaratan çevresel faktörleri ve stresleri gözlemleyen de erlendiren ve kontrol alt na alan bir teknik, sosyal bilim ve sanatt r."

Endüstriyel hijyen, sadece ortam havas nda kimyasallar ölçmek olarak alg lansa da di er bütün etkenleri ölçmeye de erlendirmeye ve kontrol etmeye de çal an bir bilimdir.

Kanunun 82. maddesi ile is güvenli i uzmanl yasal bir zemine kavu mu tur. güvenli i uzman bir is hijyenisti gibi ´i yerinde olu an, hastal a neden olan, sa l k ve iyilik halini bozan, i çiler ve toplumdaki bireyler aras nda önemli ölçüde huzursuzluk ve verimsizlik yaratan çevresel faktörleri, de erlendirebilmeli ve kontrol alt na alabilmelidir. Asl nda sadece bu isi yapan ´i hijyeni bilim ve sanat ile u ra acak yeterli say ve nitelikte is hijyenisti'µ bulunmas gelecekte kaç n lmaz olacakt r.

Bu tan mlardan da anla laca üzere is hijyenisti (is hijyeni) sa l tehdit eden etkenleri bilmeli, etken hastal k ili kisini kar t ran, engelleyen, artt ran di er etmenleri bilmeli ve al nmas gereken kontrol uygulamalar n bilmelidir.

I. SA LI I TEHD T EDEN ETKENLER sv, kat , gaz veya toz formunda olabilir. Bu etkenler etiyolojisine göre; Fiziksel, kimyasal, Biyolojik, toz

II. SA LIK R SK OLU TURAN TEHL KELER N DE ERLEND R LMES Her bir etken bireyler aras nda farkl l klar gösteren de i ik düzeylerde etki gösterebilmektedir.

yerindeki faktörlerin hiçbiri tek bas na etki etmez. Di er mesleki ve çevresel faktörlerle birlikte etkile im halinde etki ederler. Kimi çevresel faktörler bir ba ka faktörün etkisini artt r rken bir ba ka faktörün etkisini azalt r. Bireyler aras ndaki (yas, cinsiyet, genetik yap , fiziksel kapasite, beslenme durumu ve ki ilik yap s gibi) farkl l klar çevresel faktörlerin bir ki ide di erlerine göre farkl sonuçlar ortaya ç kmas na neden olmaktad r.

Toksik kimyasal etkenlerle olu an hastal klarda, etken-hastal k ili kisi konuyu daha da karma kla t r r. Olu an etkilenim, konakç ya ulasan etkenin miktar ve konakç n n yan t verebilme kapasitesi ile do rudan ili kilidir.

Sa l k Riski Olu turan Tehlikelerin De erlendirilmesi için a a daki konular mutlaka irdelenmelidir: 1. Etken;  Etkenin yap s veya zararl etkileri  Yo unlu u,  Dalga boyu, çözünürlük derecesi 2. Etki;  a. Maruziyet yo unlu u  b. Maruziyet suresi 3. Konakc ya; (Bireyin duyarl l )  a. Genetik yap s , rk  b. Yas ,  c. Cinsiyeti,  d. Beslenme durumu,  e. Enfeksiyon öyküsü  f. Ba s kl k durumu,  g. Aktivite duzeyi 4. Ortama ait faktorler 5. Sa l k riski olusturan tehlikelerin kontrolu

Maruziyet'in Yo unlu u iddetli maruziyette zarar görme, k sa surede meydana gelir. Zehirli maddelerin az miktarlar bile zarara neden olabilir. Zehirli maddeler taraf ndan hava çokça kirlenmektedir. Bunlar için yap lan (ortamdaki) kontrol ölçmeleri, o kimyasal maddelerin çal ma ortam atmosferindeki konsantrasyonunun guvenlik s n rlar içinde oldu una bizi inand rmal d r. Bircok maddeye dokunmak (bile) çok tehlikelidir. Bu nedenle bu gibi maddeler dokunmaya kars korunmu olmal d r.

Maruziyet'in Suresi Tek bas na yeterli bir ölçüt de ildir. Çünkü Akut toksik s n rlar n üzerindeki bir konsantrasyonda etkilenim söz konusu ise bir kez temas bile etkili olabilir. Bu durumda MAK de erinin önemi ortaya ç kmaktad r. MAK akut toksik etkilenimin s n rlar d r. Bir kez yüksek dozda maruz kalma kadar dü ük dozlarda da olsa tekrarl etkilenimlerde önemlidir.

Bireyin duyarl l Her sahs n, cesitli zararl maddelere olan dayan kl l de isik olmaktad r. Baz bireyler alerjik bünyeye sahiptir ve daha duyarl d rlar. Bazen, bir kere olan a r maruziyet, önceleri yüksek dayan kl l k gösteren ah slarda bile duyarl l k meydana getirebilir.

4- Ortama ait faktorler: Verilen zehirli bir maddenin , neden olaca zarar n, sisteme konulan madde miktar na ba l oldu u kuskusuzdur. Bu ayn zamanda, zararl maddenin havadaki miktar na ve maruziyet suresine de ba l d r. Havadaki zararl madde miktar al nacak numunelerin analizi ile ölçülebilir. Kat madde veya tozlarda, belli bir hava hacminde, taneciklerin büyüklü ü ve adetinin ölçülmesi yöntemi uygulanmaktad r.

Sa l k Riski Olu turan Tehlikelerin Kontrol alt na al nmas 1. Risk de erlendirmesi yap lmal , 2. i yerinde kullan lan, üretilen zararl bütün maddelerin listesi haz rlanmal . 3. Depolarda veya i yeri sahas nda bulunan önceden sat n al nm malzemelerin kontrolü yap lmal d r.

4. Üretimde uygulanan bütün yöntemlerin sa l a zararl olup olmad klar kontrol edilmeli. 5. Herhangi bir üretim yönteminde toz, duman veya sisin meydana gelip gelmedi i incelenmeli. 6. Asitlerin, bazlar n duman ç karan, tahri edici s v lar n ve kat lar n, solventlerin ta nmalar sa l a zararl l k yönünden kontrol edilmeli.

4. Bu konuda yap lan kontrollerin de erlendirilmesi, baz de i ikliklerin yap lmas na gereksinim gösterebilir. 5. Sadece ham ve mamul malzemenin, sa l k ac s ndan riskli olup olmad klar n ara t rmakla tam bir kontrol yap lm olmaz, 6. yan ürünler ve özellikle at klar genellikle mamul malzemeden daha çok tehlikeli olabilir.

Tehlikeleri Önleyici Kontrol Yöntemleri: 1. Kaynakta kontrol
Tesisat ve techizat de i ikli i Zehirli Olmayan/Daha Az Zehirli Olan Maddelerin Kullan lmas Üretim Yöntemini De i tirme yeri Düzeni (havan n toz, dumanlarla kirlenmesini önleme bak m ndan önemlidir Tozlar n, yeniden yay lmas n önleyecek ekilde etkili vakumlu temizleyicilerin bulunmas ve herhangi bir temizleme isinin, i yerinde çok az isçi bulundu u surelerde yap lmas

1. 2. 3. 4. 5.

Sa l k risklerinin kontrolü amac yla kayna a yönelik olarak yap labilecek basl ca uygulamalar öncelik s ras na göre: Tehlikeli maddeyi kullanmama Tehlikeli madde yerine daha az tehlikeli ba ka bir madde kullan ma (substitution) Tehlikeli maddeyi kullanmak zorunlu ise dü ük miktarlarda kullanma Tehlike arzeden yöntem yerine tehlikesiz yöntemi kullanmak (process de istirme) lemin kapal sistemle yap lmas böylece olu an tehlikenin ortama da lmas n önlemek (enclosing)

6. Kapat lamayan i lemlerde zorunlu olarak ortama tehlikeli madde yay lmas söz konusu ise etkin bir havaland rma yap lmal etken dilue edilip konsantrasyonu azalt lmal (ventilasyon) 7. MAK ve ESD limitleri bilinen etkilenimler için sürekli izleme ve olcum (monitoring) yap lmal 8. Çal anlar n bireysel koruyucu ekipmanlar kullanarak ortamdaki tehlikeli madde veya i lemden kendini korumas sa lanmal

2. Ortama ait kontrol Tehlikeli üretim yap lan i yerini - isi di erlerinden ay rmak (tecrit etmek). Tehlikeli üretim yap lan makine ve tesisat tamamen kapal duruma getirmek. Islak (yas) yöntem uygulamak. Yerel (lokal, mevzii) olarak kirli havan n emilerek çal ma ortam ndan uzakla t r lmas . çi e itimi

3. Al c da kontrol ve korunma önlemleri,
E itim ve ö retim çilerin rotasyonu çinin havaland r lan kabine al nmas Ki isel dozimetrimonitorler Yeterli bak m program
Ki isel Koruyucu Ekipmanlar n Kullan m a. Solunum sisteminin korunmas  Kendi kendine yeterli solunum maskeleri  Süzgeçli maskeler  Temiz hava sa layan hortumlu maskeler Toz maskeleri b. Gözlerin korunmas ; gözlük, maske

ba s klama, düzenli ve dengeli beslenme, sigara vb. zararl al kanl klardan uzak durma, fizik aktivite düzeyini yüksek tutarak sa l kl vücudun devam n sa lama vb. uygulamalar da i yeri sa l k risklerinin kontrolü için yap labilecek uygulamalardand r

Kullanma Amac

Kullan lan MalzemeMadde

Polisaj (Parlatma) Kum Ö ütme, ta lama Adi ta Vernik

Daha Çok Güvenilir Malzeme Madde Çelik kum (bilya) Sun'i ta Petrol Esasl solvent

Makine Temizli i Benzin Boya Kur un oksit

Gazya , hatta motorin Çözünmez kur un bile ikleri

yeri Ölçümleri
yeri Gürültü Ölçümü ve Gürültü Haritas ç kar lmas yeri Toz Ölçümü yeri Ayd nlatma (I k iddeti) Ölçümü yeri Termal Konfor Olcumu (Nem, Is , hava ak m h z vb.) Kimyasal Maddelerin Ortam Ölçümü (Organik Buhar, Gaz Buhar ) Genel vibrasyon ölçümleri ve el, kol, bacak vibrasyon ölçümleri

D

ortam ve çevresel ölçümler:

Baca Gaz (Emisyon) Analizleri Uçucu Organik Bile enler (VOC) Hava kalitesi ölçümü