You are on page 1of 81

CELÎKLERE UYGULANAN

ISIL ÎSLEMLER
Isìl Islemin Tarifi
Genel anlamda isil islem, metal veya alasimlara istenilen özellikleri
kazandirmak amaciyla kati halde uygulanan kontrollü isitma ve
sogutma islemleri olarak tanimlanir.
Isil islemin Türk Standartlarindaki (TS 1112) tanimi ise; kati
haldeki metal veya alasimlara belirli özellikler kazandirmak
amaciyla bir veya daha cok sayida, yerine göre birbiri pesine
zamanlanarak uygulanan isitma ve sogutma islemleri olarak
verilmektedir.
Celiklere uygulanan bütün temel isil islemler, ic yapinin dönüsümü
ile ilgilidir. Dönüsüm ürünlerinin türü, bilesimi ve metalograIik
yapisi celigin Iiziksel ve mekanik özelliklerini büyük ölcüde etkiler.
Baska bir deyisle; bir celigin Iiziksel ve mekanik özellikleri icerdigi
dönüsüm ürünlerinin cinsine, miktarina ve metalograIik yapisina
baglidir.
Isìl Islemin Genel Uygulamasì
WIsitma
WIsitilan Sicaklikta bekletme
WSogutma
Isil islem uygulanacak celikleri icerdigi karbon
oranina göre iki Iarkli grupta toplayabiliriz;
1-Ötektoid alti celikler (°C ·0,8),
2-Ötektoid üstü celikler (°C ~ 0,8)
Sekil 1- Demir Karbon denge diyagrami
Geri
Celigin isil islemine ostenitlestirme (ostenizasyon) ile
baslanir. Ostenitlestirme; celigin uygun bir sicakliga kadar
yavasca isitilip, yapisinin tamamen ostenite dönüsmesine
kadar (yani ic yapinin her bölgede benzer yapi
göstermesine kadar) tavlanmasi anlamina gelir.
Ostenitlestirme icin celik malzeme, alt kritik sicaklik
cizgisinin (Ac
1
) üzerindeki bir sicakliga kadar isitilir.
ekil 1
Ötektoid alti celikler, üst kritik sicaklik cizgisinin (Ac
3
) 40-60ºC
üzerindeki sicakliklarda ostenitlestirme islemine tabi tutulurlar.
Ac
3
cizgisinin altindaki sicakliklarda ise celik icerisinde
yumusak bölgelerin olusmasina neden olur ve böylece
malzemenin sertlesmesi engellenir.
Ötektoid üstü celikler ise, Ac
1
ile bu celiklere ait üst kritik
sicaklik cizgisi (Ac
m
) arasindaki sicakliklarda ostenitlestirilir.
Ac
m
cizgisi ani olarak yükseldiginden, bütün yapiyi
ostenitlestirmek icin cok yüksek sicakliklara cikmak gerekir.
Isitilan celik, uygulanan isil islem türüne göre bu sicaklikta
belirli bir süre bekletilir ve belirli bir soguma hizinda sogutulur.
ekil 1
Isìl Îslem Uygulamasìnda Dikkat Edilecek Hususlar;
WCeligin belirlenen sicakliga kadar isitilmasinda secilen isitma hizi,
isil islem cevrimindeki diger Iaktörlere göre daha az önem tasir.
Ancak, carpilmanin önlenebilmesi icin soguk sekil degisimine tabi
tutulmus, yani asiri ölcüde ic gerilme iceren malzemelerin,
gerilmesiz malzemelere göre daha yavas isitilmasi gerekir.
WAyrica, kesit degisikligi gösteren parcalarin isitilmasi sirasinda
ince ve kalin kesitlerdeki isinma veya sicaklik artis hizlari
arasindaki Iarklar da dikkate alinmalidir. Sicaklik etkisiyle parcada
meydana gelebilecek carpilmayi en aza indirmek icin, ince
kisimlari kalin kisimlara göre daha yavas isitilmasi gerekir. Isil
islem sirasindaki hasar riskini azaltmak amaciyla celikler genelde
yavas isitilirlar.
Celigin ic yapisinin tamamen degistigi bu sicakliklara
cikartilmasinda, celikte carpilma, catlama, oksidasyon,
dekarbürizasyon (karbon atomlarinin ic yapidan kopmasi) ve
tane büyümesi gibi istenmeyen durumlar meydana gelebilir.
Bu nedenle celikler olabildigince düsük sicakliklarda
ostenitlestirilirler.
Sekil 2- Alasimsiz celiklere uygulanan yumusatma, normalizasyon,
küresellestirme ve sertlestirme islemleri icin tavlama sicaklik araliklari
Geri
Temel Isìl Islemler
Temel Isìl Islemler
1-GERÍLÍM GÍDERME TAVI (STRESS RELIEVING)
Gerilim giderme tavi sekil verme, döküm veya kaynak
islemlerinden dogan ic gerilmeleri azaltmak amaci ile celik
parcalari, genellikle 550-650ºC arasinda isitma ve sonra yavas
yavas sogutma islemidir.
-NORMALÍZE TAVI (NORMALIZING)
Normalize tavi celik malzemenin kristal yapisini daha homoien,
daha ince bir hale getirmek ve bir sonraki isil isleminde karbürün
uygun sekilde dagilmasini saglamak amaciyla celigin kritik
sicakliginin (yeniden kristallesme sicakligi) 40-60ºC üstünde
tavlanip havada sogutulmasidir (Sekil 2).
ekil 2
Temel Isìl Islemler
-SU VERME ÍSLEMÍ (QUENCHING)
Belli bir sicakliga kadar (genellikle 850-1100ºC) isitilmis
celigin cinsine göre su, yag veya tuz banyolarinda sogutularak
martensit bir yapi saglamasina su verme islemi denir. Sogutma
hizi, parcanin büyüklügüne, celigin sertlesebilme yetenegine ve
su verme ortamina bagli olarak degisir. En Iazla arzu edilen su
verme hizi, en uygun sertlik saglamaya yarayan en agir
sogutma hizidir. Sogutma hizi cok yüksek olursa parcada
catlaklar olusur, cok düsük olmasi halinde de uygun sertlik
elde edilemez (Sekil 2).
ekil 2
Temel Isìl Islemler
-MENEVÍSLEME (TEMPERING)
enevisleme, isil islem sonucu sertlestirilmis bir celigin su
verme sonunda sogutmadan ileri gelen gerginlikleri gidermek
ve celigin sahip oldugu martensitik özlülügünü ve direncini
arttirmak icin genellikle 150-450ºC arasinda isitilarak ve
uygun bir hizla sogutularak gevrekligini giderme islemidir.
Catlamalari en aza indirebilmek icin menevis isleminin su
verme isleminden hemen sonra yapilmasi gerekir.
Temel Isìl Islemler
-SEMENTASYON (YÜZEY SERTLESTÍRME)
Sementasyon islemi, düsük karbonlu celik parcasinin yüzeyine
karbon emdirilmesi islemidir. Karbon emdirilmesi islemi, celik
parcasinin karbon monoksit (CO) iceren bir ortamda östenit Iaz
sicakligina (850-950ºC) kadar isitilmasiyla gaz-metal
tepkimesi sonucu olusur.
Celik parca, sementasyon sicakliginda yüzeyden cekirdege
dogru karbon diIüzyonunun istenen derinlige kadar ilerlemesi
icin yeterli süre tutulur. Bu süreye sementasyon zamani adi
verilir. Bu süre icinde celik parcanin yüzeyinden iceriye dogru
diIüz eden karbonun ilerleme derinligine sementasyon derinligi
adi verilir.
TAVLAMA
stenilen yapisal, Iiziksel ve mekanik özellikleri elde etmek ve
talas kaldirmayi veya soguk sekillendirmeyi kolaylastirmak
amaciyla metal malzemelerin uygun sicakliklara kadar isitilip,
gerekli degisikler saglanincaya kadar bu sicaklikta tutulmasi ve
sonradan yavas sogutulmasi islemine tavlama denir (Sekil 3).
Sekil 3- Tavlama isleminin sematik gösterimi
umusatma Tavì
umusatma tavi, celik ic yapisindaki tane boyutunu kücülterek
sertligi azaltmak, talas kaldirmayi kolaylastirmak veya döküm ve
dövme parcalarindaki ic gerilmeleri gidermektir. Ötektoid alti
celikleri Ac
3
, ötektoid üstü celikleri ise Ac
1
cizgilerinin üzerindeki
belirli sicakliklara kadar isitilir, ic yapilarini ostenite
dönüstürdükten sonra Iirin icerisinde tutarak cok yavas sogutulur.
° 0,2 C iceren iri taneli ötektoid alti bir celik parcanin tanelerinin
tavlama islemi sirasinda ic yapisinda meydana gelen degisimler su
sekildedir;
a) lk veya oriiinal yapi iri Ierrit ve perlit tanelerinden
olusmaktadir (Sekil 4).
Sekil 4- Düsük karbonlu
celigin ic yapisi
Sekil 5- °0,2 C iceren celigin ic yapisinda
tavlama islemi sirasinda meydana gelen
degisimlerin sematik gösterimi
Sekil 6- Ötektoid üstü
celiklerin ic yapisi
Geri
-) Ac
1
cizgisinin hemen üzerindeki bir sicaklikta perlit
ince taneli ostenite dönüsürken, Ierrit yapida aynen kalir.
Eger bu sicakliktan sogutmaya gecersek Ierrit iri taneleri
degismediginden tane boyutunda herhangi bir degisme
olmaz (Sekil 5).
c) Ac
3
cizgisinin üzerindeki bir sicaklikta yapi tamamen
ince taneli ostenite dönüsür (Sekil 5).
d) Parca oda sicakligina sogutuldugunda, ince Ierrit
taneleri ile kücük perlit bölgelerini iceren bir ic yapi olusur
(Sekil 5).
ekil 5
Buradan; ötektoid alti celiklerin yumusatma tavina tabi
tutulabilmeleri icin Ac
3
cizgisinin üzerindeki uygun
sicakliklarda tavlanmalarinin gerekli oldugu sonucu ortaya
cikmaktadir. Ötektoid alti celiklerin saglikli bicimde isil isleme
tabi tutulabilmeleri icin, önce homoien bir ostenitik yapiya
sahip olmalari gerekir. Bunun icin, ostenitlestirme sicakligina
kadar isitilan celik malzemelerin her 25 mm et kalinligi icin 1
saatlik bir süre o sicaklikta tavlanmalari tavsiye edilir.
ekil 6
Ötektoid üstü celikler Ac
3,1
cizgisinin yaklasik 50ºC üzerindeki
sicakliklarda ostenitlestirme islemine tabi tutulurlar. Bu
sicakliklarda tutulan celikler, ostenit ve sementit Iazlarini icerir. Bu
sicakliklardan celiklere su verildiginde sementit parcaciklari yapida
aynen kalir. apidaki sementit Iazi sertligi azaltmadigi gibi,
celiklerin asinma direnclerini de artirir. Bu nedenle ötektoid üstü
celiklerin tamamen ostenitlesmesine gerek yoktur. Bu celikler Ac
3,1
cizgisinin en az 10ºC üzerindeki bir sicaklikta tavlanirlar.
umusatma tavina tabi tutulan ötektoid üstü celiklerin ic yapilari
kaba lamelli perlit alanlari ile bunlari cevreleyen ötektoid disi
sementit Iazindan olusur (Sekil 6). Bu yapidaki perliti cevreleyen
sementit agi sert ve gevrektir. c yapida kalin ve sert tane
sinirlarinin bulunmasi, celiklerin talasli yöntemle islenmelerini
zorlastirir. Bu nedenle yumusatma tavi, ötektoid üstü celiklere son
islem olarak uygulanmaz.
ekil 2
4rmalizasy4n (4rmallestirme) Tavì:
Normalizasyon tavi genelde tane kücültmek, homoien bir ic
yapi elde etmek ve cogunlukla mekanik özellikleri
iyilestirmek amaciyla ötektoid alti celikleri Ac
3
ve ötektoid
üstü celikleri Ac
m
dönüsüm sicakliklarinin yaklasik olarak
40-50
o
C üstündeki sicakliklara kadar isitip ,tavlandiktan
sonra Iirin disinda sakin havada sogutma islemidir (Sekil 2).
Normalizasyon tavinin belli basli amaclari;
a) tane kücültmek,
-) homoien bir ic yapi elde etmek,
c) ötektoid üstü celiklerde tane sinirlarinda bulunan
karbür agini dagitmak,
d) celiklerin islenme özelliklerini iyilestirmek,
e) mekanik özellikleri iyilestirmek ve
f) yumusatma tavina tabi tutulmus celiklerin sertlik
ve mukavemetlerini artirmak
seklinde siralanabilir. Bu nedenlerle normalizasyon tavi,
celiklere uygulanan son isil islem olabilir.
umusatma tavina tabi tutulan ötektoid üstü celiklerin yapisinda
olusan sementit aginin, bu celiklerin mukavemetini düsürdügü
bilinmektedir. Normalizasyon tavi, ötektoid üstü celiklerdeki
sementit aginin parcalanmasini ve bazi durumlarda da büyük
ölcüde giderilmesini saglar. Bu nedenle, normalize edilen
celiklerin mukavemetinde artis görülür.
Normalizasyon tavinda, parcanin havada sogutulmasi nedeniyle
nispeten yüksek soguma hizi elde edilir. Genelde, soguma hizi
arttikca ostenitin dönüsüm sicakligi düser ve daha ince perlit elde
edilir.
errit cok yumusak, sementit ise cok sert bir Iazdir.
Normalize edilen celigin yapisinda bulunan sementit
katmanlarinin birbirine yakin veya sik olarak dizilmeleri
nedeniyle celigin sertligi artar. Bu nedenle, normalize
edilen celiklerin sertlik ve mukavemeti, yumusatma tavina
tabi tutulan celiklerin söz konusu degerlerinden önemli
ölcüde yüksek olur. Tablo 1`de bazi celiklerin yumusatma
tavina tabi tutulmus ve normalize edilmis durumlardaki
mekanik özellikleri verilmektedir.
%a-lo 1- Celiklerin yumusatma tavina tabi tutulmus ve normalize
edilmis durumlardaki mekanik özellikleri
Qresellestirme Tavì:
Küresellestirme tavi, celikleri Ac
1
sicaklik cizgisi civarinda
uzun süre tuttuktan ve bu bölgede salinimli olarak
tavladiktan sonra, yavas sogutma ile karbürlerin küresel
sekle dönüstürülmesi islemidir (Sekil 2). Bu islem,
ostenitlestirmeden sonra kontrollü sogutma ile de
yapilabilir.umusatma tavi isleminde belirtildigi gibi,
tavlanmis durumdaki ötektoid üstü celikler ic yapilarinda
sert ve gevrek sementit tanelerinin bulunmasi nedeniyle
islenmeye elverisli degildir. Bu tür celiklerin islenmesini
kolaylastirmak ve sünekligini artirmak amaciyla da
küresellestirme tavi kullanilir.
ekil 2
Küresellestirme tavi asagidaki yöntemlerden biri ile
gerceklestirilir.
a) Celik malzeme Ac
1
cizgisinin hemen altindaki bir
sicakliga (örnegin 700
o
C) uzun süre (15-25 saat)
tavlanir.
-) Celik malzeme, düsük kritik sicaklik cizgisinin (Ac
1
)
hemen altinda ve üstündeki sicakliklar arasinda isitilip
sogutulur, yani salinimli olarak tavlanir.
c) alzeme Ac
1
kritik sicaklik cizgisinin üzerindeki bir
sicaklikta tavlandiktan sonra ya Iirinda cok yavas
sogutulur, ya da Ac
1
cizgisinin hemen altindaki bir
sicaklikta uzunca bir süre tutulur.
üksek sicaklitaki tavlama islemi, celigin icersindeki
perlitik yapi ile sementit aginin parcalanarak dagilmasina
neden olur. Küresellestirme tavi sonucunda, Ierritik bir
matris ile bunun icersinde dagilmis durumda bulunan küre
bicimindeki karbürlerden olusan bir ic yapi elde edilir.
Küresellestirme tavi sonunda celigin sertligi azalir, buna
karsilik sünekliligi artar. Bu islem sonucunda, ötektoid
üstü celikler islenmeye elverisli hale gelir.
Küresellestirme tavi, daha cok yüksek karbonlu celiklere
uygulanir. Düsük karbonlu celikler nadiren küresellestirme tavina
tabi tutulurlar. Cünkü; bu tür celikler küresellestirme tavi sonunda
cok yumusarlar ve bu asiri yumusama talasli islem sirasinda bazi
zorluklar dogurur. Orta karbonlu celikler ise yeterli ölcüde
süneklilik kazanmalari icin plastik sekil verme isleminden önce,
bazen küresellestirme tavina tabi tutulurlar. Küresellestirme tavi
sirasinda tavlama süresinin iyi ayarlanmasi gerekir. Eger celik,
gereginden daha uzun süre tavlanirsa sementit parcaciklari
birleserek uzama gösterirler ve bu durum celigin islenme
kabiliyetini olumsuz etkiler.
umusatma, küresellestirme ve normalizasyon islemleri celikleri
islenmeye elverisli hale getirmek amaciyla uygulanir. Ancak,
uygulanacak isil islem celigin karbon oranina göre secilir.
Gerilim Giderme Tavì ve Ara Tavì
Gerilim giderme tavi; döküm, kaynak ve soguk sekil verme
islemlerinden kaynaklanan ic gerilmeleri azaltmak amaciyla,
metalik malzemeleri dönüsüm sicakliklarinin altindaki uygun bir
sicakliga kadar isitma ve sonra yavas sogutma islemidir. Bu
islem, bazen dönüsüm sicakligi veya kritik sicaklik alti tavi
olarak da adlandirilir. Celik malzemeler 540
o
C ile 630
o
C
sicakliklari arasinda gerilme giderme tavina tabi tutulurlar.
Ara tavi ise; gerilme giderme tavina cok benzeyen bir islem
olup, ötektoid alti celiklerden sac ve tel yapiminda soguk
sekillendirmeye devam edebilmek icin celik malzemelerin Ac
1
dönüsüm sicakliginin hemen altindaki bir sicakliga (550-680
o
C)
kadar isitilip, yeniden kristallesme saglandiktan sonra yavas
sogutulmasi islemidir.
$u Verme $ertlestirmesi
Tavlama isleminden sonra, celikler yavas ya da orta seviyedeki bir
hizla sogutulduklarinda, ostenit icerisinde cözünmüs durumda
bulunan karbon atomlari diIüzyon ile ostenit yapidan ayrilirlar.
Soguma hizi arttirildiginda, karbon atomlari diIüzyon ile kati
cözeltiden ayrilmak icin yeterli zaman bulamazlar. Demir atomlari bir
miktar hareket etseler bile, karbon atomlarinin cözelti icersinde
hapsedilmeleri nedeniyle Iarkli bir yapi olusur. Hizli soguma
sonucunda olusan bu yapiya 'martenzit¨ adi verilir.
artenzitin sertliginin yüksek olmasinin en önemli nedeni, kaIes
yapisinin carpitilmis olmasidir. artenzitik dönüsüm sirasinda celik
malzemelerde bir miktar hacimsel büyüme meydana gelir. Söz konusu
hacimsel büyüme, cok yüksek düzeyde yerel gerilmeler olusturarak
celiklerin yapisinin asiri ölcüde carpilmasina veya plastik sekil
degisimine ugramasina neden olur. KaIes yapisinin capilmasi, su
verilen celiklerin sertlik ve mukavemetini arttirir.
Su verme isleminden sonra olusan martenzit mikroskop altinda
igne veya diken biciminde gözükür ve bazen saman demetini
andiran bir görünüm sergiler. Celiklerin cogunda martenzitik
yapi belirsiz ve soluktur, bu nedenle kolayca ayirt edilemez.
üksek karbonlu celiklerde ise kalinti ostenit arka Ionu
olusturdugundan, martenzitin igne veya diken bicimindeki yapisi
daha belirgin bir görünüm kazanir.
artenzitik dönüsüm yalniz soguma sirasinda meydana gelir. Bu
nedenle, söz konusu dönüsüm zamandan bagimsiz olup, yalniz
sicakligin azalmasina yani sogumaya baglidir. artenzitin en
önemli özelligi, cok sert bir Iaz olmasidir. Celiklerde,
sementitten sonra gelen en sert Iaz martenzittir. üksek sertlik
degerleri, ancak yeterli oranda karbon iceren celiklerde elde
edilir.
Celiklerde su verme isleminden sonra elde edilen en yüksek
sertligin karbon oranina göre degisimi Sekil 7`de gösterilmistir.
Bu diyagramdan görüldügü gibi; su verilen (martenzitik
durumdaki) alasimsiz bir celikten elde edilebilecek en yüksek
sertligin, yanliz celigin karbon oranina bagli oldugu söylenebilir.
artenzitin sertliginin yüksek olmasi, martenzit kati cözeltisinin
cözebilecegi orandan cok daha yüksek oranda karbon icermesi
nedeniyle asiri doymusluktan kaynaklanan kaIes yapisinin
carpilmasindandir.
Sertlestirme isleminin temel amaci, tamamen martenzitik bir
yapi elde etmektir. Bunun icin de malzemenin tavlama
isleminden sonra, kritik soguma adi verilen bir degerden daha
yüksek hizlarda sogutulmasi gerekir (Sekil 8).
Sekil 7- Su verilen karbon
celiklerinde elde edilen en
yüksek sertligin karbon oranina
göre degisimi
Sekil 8- Celiklerde kritik soguma
hizinin karbon oranina göre degisimi
Geri
Su Verme ÍsIemi Sìrasìnda Isì Giderme
Mekanizmasì
Su verilen celigin ic yapilari, sertlik ve mukavemetleri su verme
islemi sirasinda elde edilen gercek soguma hizina baglidir.
Gercek soguma hizinin kritik soguma hizindan yüksek olmasi
durumunda, yalniz martenzitik bir yapi elde edilir. Gercek
soguma hizinin, kritik soguma hizindan düsük olmasi durumunda
ise tamamen martenzitten olusan bir yapi elde edilemez ve bu
nedenle parca tam olarak sertlestirilemez. Cünkü, olusan
martenzit disi dönüsüm ürünleri malzemenin sertlesmesini
engeller. Bu nedenle su verme sirasindaki isi giderme
mekanizmasinin iyi anlasilmasi gerekir.
Sekil 9`da, ilik suda su verilen kücük bir parcanin soguma
egrisi görülmektedir. Su verilen parcanin soguma egrisi,
degisik soguma hizlarina sahip üc Iarkli devre gösterir.
A devresi: Buhar örtüsü veya buhar Iilmi devresi olarak
adlandirilir. Baslangicta malzemenin sicakligi cok yüksek
oldugundan, su verme ortami buharlasarak malzemenin
üzerinde ince bir buhar Iilmi olusturur ve bu Iilm bütün
malzemeyi kaplar. Bu buhar Iilminin isil gecirgenligi veya isi
iletimi iyi olmadigindan bu devrede nispeten düsük soguma
hizi elde edilir (Sekil 9).
ekil 9
Geri
Sekil 9- Ilik suda su verilen silindirik bir parca icin tipik bir
soguma egrisi
devresi: Buhar tasinimi devresi olarak adlandirilir. alzeme
buhar Iilminin kararli olmadigi bir sicakliga kadar
sogudugunda B devresi baslar. Su verme ortami ile metal
yüzeyi islanir ve ani kaynama meydana gelir. En hizli soguma
bu devrede gerceklesir (Sekil 9).
C devresi: Sivi soguma asamasini gösterir. alzeme yüzeyinin
sicakligi su verme sivisinin kaynama noktasina kadar düsünce
bu devre baslar. Bu devrede buhar olusmaz ve soguma islemi
isi iletmi ve tasinimi ile gerceklesir. Ancak, soguma hizi bu
devrede en düsük degerindedir (Sekil 9).
ekil 9
Su Verme OrtamIarì
deal su verme ortami, baslangictaki soguma hizinin yüksek,
malzemedeki carpilmanin önlenmesi bakimindan da düsük
sicakliklardaki soguma hizinin düsük olmasini saglamalidir.
Ancak, bu durumu tam olarak saglayacak nitelikte bir su
verme ortami yoktur. Su ve inorganik tuzlarin sulu cözeltileri
gibi su verme sivilari, baslangic asamasindaki (A ve B
devreleri Sekil 9) soguma hizlarinin yüksek olmalarini
saglarlar. Ancak, bu soguma hizlari düsük sicakliklarda da
devam ettiginden, malzemede carpilma veya catlama meydana
gelebilir. Geleneksel su verme yaglari ile uzun bir A devresi ve
düsük soguma hizina sahip kisa bir B devresi elde edilir.
ekil 9
Sanayide kullanilan su verme ortamlari, su verme siddetlerine
göre asagidaki gibi siralanir.
a) Tuzlu su
-) usluk suyu
c) Erimis veya sivi tuzlar
d) ag ve su karisimi
e) ag
f) Hava
Bazi ortamlarin soguma hizlari Tablo 2`deki gibidir;
%a-lo 2- Capi 12,5 mm ve boyu 63,5 mm olan cubuk
bicimindeki paslanmaz celik örnegine 815ºC sicakliktan degisik
ortamlarda su verildiginde örnegin merkezinde elde edilen
soguma hizlari
Su Verme Ortamìnìn SìcakIìgì ÍIe Su Verme
Yönteminin Sogumaya Etkisi
Genelde, su verme ortaminin sicakligi arttikca su verilen parcanin
soguma hizi azalir. Bu durum, sicaklik artikca buhar Iilmi
devresinin uzamasindan kaynaklanir. Su verme ortaminin sicakligi
buharlasma sicakligina yaklastikca, buhar Iilmini olusturmak icin
daha az isi gerekir. Bu kural, özellikle su verme ve tuzlu su ortami
icin gecerlidir. Su verme ortami olarak yag alinirsa, yag
banyosunun sicakligi arttirildiginda yagin vizkozitesi azalir, yani
akiciligi artar. Akiciligi artan yagin isil iletkenligi de
arttirildigindan, yagin sicakligi arttikca su verilen parcanin soguma
hizi da artar. Su verme ortami olarak kullanilan geleneksel
yaglarda optimum soguma hizlari, 49ºC 66ºC arasindaki
sicakliklarda elde edilir.
Su verme islemi sirasinda banyo sicakliginin Iazla artmamasi icin
yeterli miktarda su verme banyosu kullanmak gerekir. Bazi
durumlarda su verme ortaminin sicakligini kontrol etmek veya sabit
tutmak icin su verme banyosuna, icerisinden su gecirilen sogutma
bobinleri yerlestirilir.
Su verme ortamini karistirmak veya su verilen parcayi karistirici gibi
hareket ettirmek suretiyle sogutma hizi artirilabilir. Bu islem, parca
yüzeyinde olusan buhar Iilminin olusur olusmaz yok olmasina, yani
parcanin soguma hizinin artmasina neden olur. Karistirma isleminin,
yagda su verilen bir paslanmaz celik örneginin soguma egrisine
etkisi Sekil 10`de görülmektedir. Bu sekilden görüldügü gibi; su
verilen parca hizli hareket ettrilerek soguma hizi büyük ölcüde
artirilabilir. Degisik su verme ortamlarinin sogutma hizlari, sogutma
siddeti 1 (bir) olarak kabul edilen durgun suya göre belirlenir. Bazi
su verme ortamlarinin sogutma siddetleri Tablo 3`de verilmistir.
ekil 10 Tablo 3
Sekil 10- Karistirma isleminin, yagda su verilen paslanmaz celik
örneginin merkez bölgesine ait soguma egrisine etkisi (ag
sicakligi÷52ºC)
Geri
Geri
%a-lo 3- Bazi su verme ortamlarinin degisik su verme yöntemleriyle
elde edilen sogutma siddetleri (durgun su 1 (bir) birim olarak kabul
edilirse)
Su Verme SertIestirmesini EtkiIeyen FaktörIer
1- Parçanìn Yüzey Durumu
Tavlama isleminde kullanilan Iirinda bulunan oksiien ve nem
nedeniyle celik parca oksitlenirse, yüzeyinde tuIal adi verilen
kalin bir demir oksit tabakasi olusur. Bu oksit tabakasi yalitkan
gibi davranarak, su verme islemi sirasinda celik parcadan su
verme ortamina dogru olan isi akimini geciktirir. Böylece, bazi
durumlarda gercek soguma hizi kritik soguma hizinin altina
düser ve martenzitik dönüsüm engellenir. Ayrica parca yüzeyinin
bazi bölgelerindeki tuIal tabakasi, Iirinla su verme ortami
arasinda soyularak su verme sirasinda parca yüzeyinin Iarkli
bölgelerinin Iarli hizlarda sogumasina da neden olabilir. Bu
nedenlerden dolayi, tuIal adi verilen oksit tabakasi celik
parcalarin sertlesmesini zorlastirdigi gibi yüzey sertliginin de
degismesine yol acabilir.
Endüstride tuIal olusumunu önlemek veya en aza
indirgemek icin bazi önlemler alinir. Bu önlemlere ait
yöntemler isil islem uygulanan parcanin büyüklügüne,
kullanilan Iirinin türüne ve ekonomik olanaklara baglidir.
Söz konusu yöntemlerden bazilari asagida verilmektedir.
a) akìr kaplama yöntemi: TuIal olusumunu
önlemek icin parca bakir kaplanir ve bir kac
mikrometrelik kaplama kalinligi bu is icin yeterli
olur.
-) Koruyucu atmosfer yöntemi: irinda, belli bir basinc
altinda celige zarar vermeyen veya etki etmeyen hidroien,
ayirismis amonyak, yanma artigi gazlar ve hidrokarbonlu yakit
gazlari (metan ve propan) gibi asal gazlar verilir. Böylece,
oksitlenme ve tuIal olusumu büyük ölcüde önlenir.
c) Sìvì tuz -anyosu yöntemi: Isil islem uygulanacak parca,
celige göre nötr durumda olan sivi tuz banyosuna iyice
daldirilarak oksitlenme ve tuIal olusumu önlenir.
d) Dökme demir talasì yöntemi: Parca, dökme demir talasi
bir kaba iyice gömülür. irina giren oksiien, celige ulasmadan
önce dökme demirle reaksiyona girer ve böylece parcanin
oksitlenmesi büyük ölcüde önlenir.
- BüyükIük ve KütIe
Su Verme SertIestirmesini EtkiIeyen FaktörIer
Su verme sirasinda, yanliz parcanin yüzeyi su verme ortami ile
temasta oldugundan parcanin yüzey alaninin kütlesine orani,
gercek soguma hizini etkileyen önemli bir parametredir.
Parcanin geometrik seline bagli olan bu oran, küresel parcalar
icin en kücük degerdedir. nce levhalar ve kücük capli tellerde
yüzey alaninin kütleye orani büyük oldugundan, su verme
sirasinda bu parcalarin soguma hizi yüksek olur.
Buraya kadar, yanliz parcalarin yüzey sertligi incelendi.
üzeyler, su verme ortami ile dogrudan temas halinde
olmalari nedeniyle su verme sirasinda parcanin en hizli
soguyan kismini olustururlar. c kisimlardaki isi ise
iletimle (kondüksiyon) uzaklastirilir. Isi, parca
gövdesinden gecerek yüzeye ulasir ve buradan su verme
ortamina iletilir. Bu nedenle ic kisimlardaki soguma hizi,
yüzeyin soguma hizindan daha düsük olur.
Su verilen degisik caplardaki cubuklarin eksene dik kesitleri
üzerinde meydana gelen sertlik degisimi (proIil) Sekil 11`de
verilen diyagramlarda gösterilmektedir. Bu diyagramlarda yer alan
egrilere sertlik-nüIuziyet veya sertlik proIil egrileri denilebilir.
Cünkü bu egriler, su verilen celigin hangi derinlige kadar
sertlesebilecegini gösterir. Bir malzemenin sertlesme kabiliyeti o
malzemenin hangi derinlige kadar sertlesebilecegini gösteren bir
ölcüdür. Sekil 11`deki diyagramlardan karbon celiginin sertlesme
derinliginin az ve dolayisiyla sertlesme yeteneginin yetersiz
oldugu görülmektedir. Sertlik proIilleri, su verilen parcalarin
yüzeylerinin merkezlerinden daha sert oldugunu göstermektedir.
ekil 11
Sekil 11- Suda su verilen degisik caplardaki celik örneklere
ait sertlik proIilleri. (a) SAE 1045 celigi (alasimsiz celik), (b)
SAE 6140 celigi (alasimli celik)
Geri
ekil 1
MenevisIeme
Celiklerde, su verme islemi ile elde edilen martenzitik yapi
gevrek oldugundan pek cok uygulama icin elverisli degildir.
Ayrica mertanzit olusumu celik icerisinde ic gerilmelerin
meydana gelmesine neden olur. Bu nedenlerden dolayi su
verilen celikler, hemen hemen her zaman Ac
1
cizgisinin
altindaki sicakliklarda uygulanan tavlama islemine
menevisleme denir (Sekil 1). enevislemenin amaci; su verilen
celikteki kalinti gerilmeleri gidermek ve celigin süneklik ve
toklugunu artirmaktir. Su verilen celikler menevislendiklerinde
süneklilikleri artar, buna karsilik sertlik ve mukavemetleri
azalir.
Genel olarak, menevisleme sicakligi (200ºC ile 425ºC) arttikca
sertlik düser, tokluk artar. Sekil 12`de az alasimli gruba giren AISI
4140 celiginin sertlik ve centik darbe toklugunun menevisleme
sicakligina göre degisimi görülmektedir. AISI 4340 celiginin akma
ve cekme dayanimlari kopma büzülmesi degerlerinin menevisleme
sicakligina göre degisimlerini gösteren egriler de Sekil 13`de
görülmektedir. Bu sekillerden görüldügü gibi; menevisleme sicakligi
arttica su verilen celiklerin sertlik ve mukavemet degerleri
azalmakta, buna karsi süneklilik ve tokluk degerleri artmaktadir.
ekil 12 ekil 13
Sekil 12- AISI 4140 celiginin sertlik ve centik darbe
toklugunun menevisleme sicakligina göre degisimi
(menevisleme süresi : 1 saat)
Geri
Geri
Sekil 13- agda su verilen AISI 4340 celiginin akma ve cekme
dayanimlari ile kopma büzülmesinin menevisleme sicakligina
göre degisimi
üksek sertlik ve yüksek asinma direnci gerektiren uygulamada
kullanilan celik parcalar 205ºCnin altindaki sicakliklarda, yüksek
tokluk gerektiren uygulamalarda kullanilan parcalar ise 425ºC`nin
üzerindeki sicakliklarda menevislenirler. Eger parcada gerilme
yigilmasina neden olan centik yoksa, süneklik degisimi tokluk icin
iyi bir ölcü olarak alinabilir ve bu durumda 205 ile 425ºC
sicakliklari arasinda yapilan menevisleme islemi sakincali
olmayabilir. enevisleme sicakligi 205ºC degerine ulasinca,
kalinti gerilmeler büyük ölcüde giderilebilir. 480ºC sicaklikta ise
kalinti gerilmeler tamamen ortadan kalkar.
ekil 14
enevisleme eneriiyi ilgilendiren bir islem oldugundan hem
sicaklik, hem de süre menevisleme islemini etkileyen önemli
parametrelerdir. üksek sicaklikta kisa süre icerisinde veya
düsük sicaklikta uzun süre icerisinde ayni menevisleme etkileri
elde edilebilir. Sekil 14`de, menevisleme süresinin degisik
sicakliklarda menevislenen ötektoid bilesimindeki celigin
sertligine etkisi görülmektedir.
Sekil 14- Degisik sicakliklardaki menevisleme süresinin
su verilen ötektoid celigin sertlige etkisi
Geri
Parça BüyükIügünün veya KütIesinin Su Verme
SertIestirmesine Etkisi
Su verilen parcanin Iarkli kisimlarinin soguma hizlari arasindaki Iarki
önlemek olanaksiz oldugundan, parcanin bir bölümü genislerken,
diger bölümü büzülür. Bunun sonunda, parcada cekme gerilmeleri
olusur. Söz konusu gerilmelerin belirli degerleri asmasi durumunda
parcada ciddi carpilma veya catlama meydana gelir ve sonucta parca
kullanilmaz hale gelir. Parcanin kütlesi attikca, merkezi ile yüzeyinin
soguma hizlari arasindaki Iark büyür ve dolayisiyla su verme
catlamasinin meydana gelme olasiligi artar. Bu nedenle bazi parcalarin
sertlestirilmesi icin normal su verme yöntemi her zaman tavsiye
edilmez ve bunun yerine alternatiI yöntemler uygulamak gerekir.
Bunun icin, martemperleme ve ostemperleme olarak adlandirilan
kesikli su verme yöntemleri gelistirilmistir. Bu yöntemler asagida
aciklanmaktadir.
MartemperIeme
Sertlestirilecek parca ostenitlestirme islemine tabi tutulduktan
sonra, martenzitik dönüsümün baslama sicakliginin (s)
hemen üzerindeki bir sicaklikta tutulan kursun veya tuz
banyosuna daldirilir. üzeyi ile merkezinin sicakliklari ayni
oluncaya, yani bütün kesit boyunca ayni sicaklik elde
edilinceye kadar parca banyo icersinde tutulur. Daha sonra
parcaya su verilerek tamamen martenzitik bir ic yapi elde
edilir. Bu islem sayesinde, soguma ile olusan büzülme olayi,
ostenit-martenzit dönüsümü ile ortaya cikan genlesme
olayindan ayrilarak, hem büyük parcalardaki su verme
catlamasi önlenir, hemde parca sertlestirilir. Ötektoid
bilesimindeki celige uygulanan martemperleme isleminin
sematik gösterimi Sekil 15`deki gibidir.
Sekil 15- Ötektoid bilesime sahip celige uygulanan
martemperleme isleminin sematik gösterimi
Geri
OstemperIeme
Sertlestirilecek parca ostenitlestirildikten sonra, martenzitik
dönüsümün baslama sicakliginin (s) üzerindeki sicaklikta
tutulan kursun veya tuz banyosuna daldirilir. Parca dönüsüm
tamamlanincaya kadar banyoda bekletilir ve sonradan
banyodan alinirak havada sogutulur.
@eIikIere UyguIanan Yüzey SertIestirme
ÍsIemIeri
Bazi uygulamalarda kullanilan celik parcalarin hem asinma
direnclerinin, hem de darbe dayanimlarinin yüksek olmasi
istenir. Bunun icin parcalarin yüzeylerinin sert, ic veya merkez
bölgelerinin nispeten yumusak olmasi gerekir. Bu durumu
saglamak icin parcalara yüzey sertestirme islemi uygulanir.
Celik parcalarin yüzeyleri sermantasyon (karbürleme),
nitrürasyon (nitrürleme), alevle ve endüksiyonla sertlestirme
olmak üzere dört ana yöntemle sertlestirilir. En uygun yöntem,
parcanin kimyasal bilesimine ve boyutlarina göre secilir.
Sementasyon (KarbürIeme)
Sementasyon islemi,°0,20`den daha az karbon iceren celiklere
uygulanir. Bu islemin esasi, düsük karbonlu celiklerin yüzeyine
karbon vererek yüzeyin karbon oraninin yeterli düzeye
cikarmaktir. Söz konusu celiklerin sementasyonu, karbon verici bir
ortamda ve Ac
3
cizgisinin üzerindeki bir sicaklikta uygun bir süre
tutulurak gerceklestirilir. Semente edilecek celik parcalar ostenit
bölgesinde 900 ile 950ºC arasindaki bir sicaklikta, karbon verici bir
ortamda yeterli bir süre tavlanirlar. Karbon verici ortamlar kati, sivi
veya gaz olabilir. Kati ortam olarak odun kömürü ile baryum
karbonat karisimi, sivi ortam olarak erimis siyanür banyosu ve gaz
ortami olarak da hidroien ya da azotla karistirilan karbonmonoksit,
metan ve propan gibi gazlar kullanilabilir. Semente edilecek
parcalar islem süresince bu ortamda tutulur.
Karbon verici ortamda uygulanan tavlama ile karbon orani
yükseltilen yüzey tabakasininin sertlestirilmesi gerekir. Bu
amacla izlenebilecek degisik yollardan en kolayi, parcaya
hemen sementasyon sicakligindan su vermektir. Ancak bu
islemin bazi sakincalari vardir. Söyle ki; sementasyon islemi
icin yapilan uzun süreli tavlama nedeniyle parcanin ic kismi iri
taneli olur ve uygun sertlesme sicakligi asildigi icin de kabukta
iri taneli mertanzit olusur. Önemsiz parcalara bu islem
uygulanabilir. Böyle bir islemede, parcalarin cabuk ve kolay bir
sekilde disari alinmalarini zorlastiran kati semantasyon ortami
yerine, sivi veya gaz ortanlarin kullanilmasi daha elverisli olur.
Bazi durumlarda Iirin veya havada sogutulup, sementasyon
maddesinden temizlendikten sonra normalize edilen parcaya,
sertlestirme sicakligindan su verilir. Tane incelmesinin önemli
olmamasi durumunda normalizasyon isleminden vazgecilebilir.
Nitrürasyon (NitrürIeme)
Nitrürasyon, cogunlukla düsük karbonlu ve nitrür olusturma özelligine
sahip alasim elementleri iceren celiklere uygulanir. Alüminyum, krom
ve molibden nitrür olusturan elementlerdir. Bu islem, söz konusu
celiklerin 500ºC dolayinda bir sicaklikta, azot verici bir ortamda 40-90
saat gibi uzunca bir süre tavlanmasi süratiyle yapilir. Azot verici ortam
olarak genellikle sodyum siyanür (NaCN) ve potasyum siyanür (KCN)
iceren banyolar kullanilir.
Nitrürasyonun yapilabilmesi icin baslangicta düsük olan siyanat
(NaNCO ve KCN) oraninin ° 15-20 düzeyine yükseltilmesi gerekir.
Bu amacla, banyoya ya hava, ya da basinc altinda amonyak (NH
3
)
verilir ve banyo 550ºC sicaklikta en az 12 saatlik bir süre beklenir.
Nitrürasyon islemi sirasinda meydana gelen sodyum ve potasyum
karbonat orani ° 25 degerini asmamalidir. Zehirleyici etkilerden
dolayi siyanür banyolarinin büyük bir dikkatle kullanilmalari gerekir.
Nitrürleme isleminde, atom halindeki azotun celige yayinmasiyla
meydana gelen cok ince ve daginik haldeki krom, alüminyum veya
molibden nitrürler parca yüzeyinde sert bir tabakanin olusmasini
saglarlar. Azotun celik icerisindeki yayinma hizi düsük
oldugundan, yeterli kalinlikta sert tabaka elde edebilmek icin uzun
süreli tavlama yapmak gerekir. Örnegin; 20 saatlik nitrürasyon
sonunda yaklasik 3mm kalinliginda sert tabaka elde edilebilir. Buna
karsilik elde edilen sertlik degeri cok yüksektir. Bu islemde su
vermeye gerek olmadigindan parcalarda carpilma tehlikesi cok
azdir. Nitrürasyon, celiklerin korozyona karsi direncinide artirir.
Siyanür banyolari, hem azot hemde karbon verme özelligine
sahiptir. Banyo bilesimi ile sicakligini bu iki reaksiyondan
birine göre ayarlamak mümkündür. Böylece, verilen azot
orani cok az ise semantasyon, karbon oraninin cok az olmasi
durumunda da nitrürasyon yapilmis olur. Hem karbon, hemde
azot verici ortamda yapilan yüzey sertlestirme islemine de
karbonitrürasyon denir. Karbonitrürasyon, karbon verici gaz
ve amonyak karisimi ile de yapilabilir ve daima su vermeyi
gerektirir.
AIevIe Yüzey SertIestirme
Bu yöntemde, celikler yapi dönüsüm sertlesmesine yetecek kadar
karbona sahiptir. Bu islem celiklerin yüzeylerinden ince bir
katmanin sertlestirilmesi islemidir.
Orta karbonlu celiklere uygulanan bu islemde, parcanin yanliz
yüzeyi alevle isitilip ostenitlestirildikten sonra su verilerek
sertlestirilir. Ancak, bu islem sirasinda parcanin ic kisminda
önemli bir sicaklik artisi ve dolayisiyla yapisal degisime meydan
vermemek gerekir. ogun isitma, oksiien yanici gaz (asetilen,
propan vb.) alevi yardimiyla saglanir. Bu islemde, su verme
sicakligi normal su verme sertlesmesi icin gerekli tavlama
sicakligindan daha yüksektir.
Alevle sertlestirme islemi sirasinda, celigin kimyasal
bilesiminde herhangi bir degisme meydana gelmez. Celik
parcanin istenilen bölgesi uygun sicakliga kadar isitilip,
ostenitlestirildekten sonra su verilerek sertlestirirlir. Bu
nedenle söz konusu islem, sertlesmeye elverisli ve genelde
°0,3 ile °0,6 oranlari arasinda karbon iceren celiklere
uygulanir. Alevle yüzey sertlestirme isleminin prensip semasi
Sekil 16`da görülmektedir.
Sekil 16- Alevle sertlestirme isleminin prensip semasi
Geri
Sertlesme derinligi; alev siddeti, isitma süresi veya hareket hizinin
ayarlanmasi ile kontrol edilebilir. Elle calistirilan aletlerde, parcanin
asiri isinmasi önlemek icin beceri deneyim gerekir. Asiri isitma, hem
sertlestirilen tabakanin altinda kalan bölgelerde asiri ölcüde tane
büyümesine, hem de su verme isleminden sonra catlamaya neden
olabilir. Alevle sertlestirme islemi;
(a) hareketsiz,
(b) ileri hareketli,
(c) dönme hareketli
(d) hem dönme hemde ileri hareketli
olmak üzere dört yöntemle yapilabilir. Birinci yöntemde parca ve
üIlec hareketsizdir. Bu yöntem, vana sistemi ve acik agizli anahtarlar
gibi kücük parcalarin bazi noktalarinin sertlestirilmesinde kullanilir.
Hareketli yöntemde, oksiasetilen üIleyici hareketsiz parcanin
üzerinde hareket eder. Bu yöntem, torna tezgahi parcalari
gibi büyük parcalarin yüzeylerini sertlestirmesinde uygulanir.
Ayrica, büyük disli carklarin dislerinin sertlesmesinde de
kullanilabilr. Dönme hareketli yöntemde oksiasetilen üIleyici
hareketsiz olup, parca dönmektedir. Bu yöntem hassas
disliler, kasnak ve makara gibi dairesel kesitli parcalara
uygulanir. Dönme-ileri hareketli yöntemde, üIlec dönen
parcanin üzerinde hareket eder. Bu yöntem ise mil ve
merdane gibi uzun silindirik parcalarin yüzeylerinin
setlestirilmesinde uygulanir.
Bütün bu islemlerde, yüzeyi gerekli sicakliga kadar isitilan
parcaya aniden su verilir. Bu islem, genelde parcaya su
püskürtülerek gerceklestirilir. Bazi durumlarda ise parcaya yagda
su verilebilir. Su verme isleminden sonra parcaya 180-205ºC
arasindaki bir sicakliga kadar isitilip, havada sogutulmak
süratiyle gerilme giderme islemine tabi tutulur. Bu gerilme-
giderme islemi yüzey sertligini pek Iazla degistirmez. Alevle
sertlestirme yöntemi ile elde edilen sertlesme derinligi 3-6 mm
arasinda olup, bu deger genelde sementasyon yöntemiyle elde
edilen sertlesme derinliginden cok daha Iazladir. nce parcalar
icin, isitma ve su verme hizini artirmak süratiyle 1,5 mm`lik
sertlesme derinligi elde edilebilir. Bu yöntemin belli basli avantai
ve dezavantailari asagida verilmektedir.
Avantajlarì: Cevreye ve kosullara uyarlanabilir. syerine
tasinarak sertlestirilmek istenen parcalara uygulanabilir.
irinlara sigmayacak kadar büyük olan parcalarin yüzeyleri
oksiasetilen alevi ile sertlestirilebilir. Bu islem sirasinda parca
yüzeyinde tuIal olusmadigi gibi, karbon kaybi, ic gerginlik,
carpilma sorunlariylada karsilasilmaz.
Dezavantajlarì: Asiri isitma sonucunda parcanin hasara ugrama
olasiligi vardir. Sertlesme derinligi 1,5 mm`nin altina indirmek
oldukca zordur. üksek karbonlu celiklerede
uygulanamamaktadir
Endüksiyon SertIestirme
Endüksiyon sertlestirme islemi, hizili degisen manyetik bir alana
yerlestirilen bir metal parcasi icerisinde elektrik akimi olusturma
esasina dayanir.endüksiyonla sertlestirme isleminin prensip
semasi Sekil 17`de verilmistir.
Sekil 17- Endüksiyonla sertlestirme isleminin sematik gösterimi
Bobinlerin icerisinden yüksek Irekansli alternetiI akim
gecirilerek, yüksek Irekansli bir manyetik alan elde edilir.
Olusan yüksek Irekensli akimlara karsi gösterdigi yüksek direnc
nedeniyle isinma saglanir ve böyelece bir metal parcanin ic
kisimi isitilmadan yüzeyi isitabilir. Ancak, yüzeydeki isi
merkeze dogru iletildiginden, sertlesme derinliginin
ayarlanmasinda isitma süresi önemli rol oynar. Su püskürtülerek
yüzeyi setlestirir. Akim Irekensinin sertlesme derinligine etkisi
Tablo 4`da verilmistir.
%a-lo 4- rekansin sertlesme derinligine etkisi
Herhangi bir Irekansta, isitma süresi uzatilarak sertlesme
derinligi artirilabilir. Endüksiyonla sertlestirilen yüzey
tabakasi, alevle sertlestirilen yüzey tabakasina benzer.
Ancak, endüksiyon yöntemiyle daha düsük sertlesme
derinlikleri elde edilebilir. Endüksiyon yöntemi, alevle
sertlesme yönteminde oldugu gibi orta düzeyde karbon
iceren alasimsiz celiklerin yüzeylerinin sertlesmesi icin
uygulanir. Piston kolu, pompa milleri, alin dislileri ve
kamlar genelde endüksiyonla sertlestirilir.

8  023%,71 030,3,2/, 8  02 209,;0,,, 2,7,890303007 ,,3/ 72,,2,. ,,9 ,/0::,3,343974Q 8 92,;0 84 :92, 02074,7,9,3 2,3 7 8  023%Q7$9,3/,79,7 3/, %$ 9,3 2 80,9  ,/0209,;0,,, 2,7,-07007,,3/ 72, ,2,. ,-7;0,/,,48, /, 073070-7-750 30 ,2,3,3,7,::,3,3 8 92,;084 :92, 02074,7, ;072090/7 @0070::,3,3-Q9Q39020 8  0207 ,5 3 3/3Q Q2Q 0/7 3Q Q2Q7Q307339Q7Q -0 2;0209,47,1 ,5 8 0 3180;020,30073-QQQ/00907  , ,-7/0 0-70 3180;020,300707/  /3Q Q2Q7Q30733.3830 29,7 3,;0209,47,1,5 8 3, -,  / 7

8  023030&:,2,8

W8 92, W8 9 ,3$ ., 9,-00920 W$4 :92, 

8  02::,3,.,00707/ ,7-43 47,3 3,701,7 7:59,945,,-7 
C9094/,9 007   
C9094/Q89Q007  

7-43/030/.0 027 .7.2 07 .

 8 9  5 .  833 . ..5 8 3 39..@0 3 8  02304890390 9720 48903./.. ..5  890720830.9798 .2.3. ..3.8 . Q073/0-78 . ./..7 ..5 3 307-0/0-0307.32.3 7  890390 97200 3::3-78 .2 3.07  890390 9720302.7 .././.020 .2034890390/3Q 20830 .7 9.843 0 -..7 8 9  7 0 .

7  .    Q073/08 .0707 8 9 ...9 007 Q89798 .2 .-9:9::7.3.8 . 833 .0 2. 2.7/..0-0.0-07-784 :2. .30/034:7. 9.84 :9::7 0 .9Q8979 8 ..30 ::. ..7/.-00734: 2.8 3. -07-78Q70-0097.7/.4890390 977  .  3/.C9094/.7.8 .7..5   4890390 972034Q808 .8 3/. 833. .4890390 9720 02309.9 3/. .7.34.2 8.. 0-:0070. 8 .8000783/0 :2: .0203380790 208030037 C9094/Q89Q00780 .Q80/ 3/03 -Q9Q3.3 8  029Q7Q3070-:8 .

90.7 3 8 9 2.75 2.723/0/ 071. 32.0:8:8.7 .75 2...9707070/..  8 9  7.  8 9 2.0.7/.7. / 7 $ ...8 . 308907/0 8 32. . 3 8 2.79  . .3029.. 7 Q/0072007032.0.3 33030-208384 : 0/0  2309.8 3/. .020073  072082. 20/.8 3/..7.3. 09805.7783.00-0.0.1.2.7 W@0 3-0703038 .92./.. 3.. 7  3. .3/7203 3.02007070/.8 3/.8.8 3/...  8 9 2./.0...7 8 9 2..8 3/.7.0  8 2..- 9:9:2: .70/.8 0707 W7 .7.8003 8 92..7  .8 0707 8   028 7.007030/0 ..2..7..8 8 7...3.7 .   8  020. 03./.8  02&:. 089/0   8907035...9/0....

 4890390 97707 .2.00-7  :30/0300074.75 2.. 48/.79 2. .0/Q Q8 .843 .843  /0.7 3 3.30-QQ208-89032003/:7:2.942.8 3/..7/.3452.5 /. .9.8 .5 8 3 39. 090.@0 3. .-/ 3.720/.  .3.203/0  9 -:8 .7-Q7.0 9.7.2.7-43.

2. 3472..3:2: .. ...%0208  0207 07 0 . .080790 9720 020739.7 . 28 0070::.92.3.7.843  Q70800 9720.8 .

.2.0-7.. 84 :92.. 8  023/0.08437.....42403  /.8 / 7 0 0 ...7.7.02033789..84 :9:2.  0.. .0-78437.09...92...3.  .3 5...7 0300  . 3 3 03/03789..8 3 8.   Q89Q3/0 9.  02073/03/4 ..009720.0.2. .8 3/.3072007.5 8 3 /..%0208  0207  #   #%' $%#$$#' 072/07209..0 379 8 . 8 92.7-Q7Q3 ::3 0/0/.3. 02./. 2. 00 5.0720 /Q2..0 208 . 02/7   # %'  # 472...2.

303.   5.0 8:..2.0720479.3 3-QQQ Q30 0 380790 0-2009030 30.0720  03::380798.5 8.7 0300    8 9 2  0 3.  4Q804:78..2. .  4.3/0/0::38079 0/00/020 0 0 .. .7.7:0/038: ...8 3.74: :7 4/Q Q42.3830708: .34. ./.0720 02/037 $4 :92.9:-. ..%0208  0207  $&'#   "& 0-78 . .8 . 7 84 :92.7.0.-.7 3/.  / 7 $4 :92.9... 2.7.5.84 :9:.7./0  7 31.2 3.7./.790389-7.8:.

:80790 972 -70 38: .84 :92.9.7.30700307307/0720 .54/: :2.%0208  0207  '  %!# 030.30300  .8 0707 ..5 2..00 38.0/703.2.3/70-2032030.7.70 3/0720 02/7  @. 8 9 .84 :9:./.7 03.0 ::3-7 .790389QQ Q3Q.799 72..8 3/.  02338: .3 .0720 023/0302038437. 020  8  02843:.7.0720843:3/.0..

7.843 02 /Q Q.7.2/. 3/../ .7.7. 3.7-43243489  0703-7479.7-4302/7208 02/7 .077 .8 3 3.8 .%0208  0207  $%$  D$#% % # $02039.:4: :7 @05. 209.8438 ./.3 .Q0/0307/0 0 /4 7:..077 :8Q703/005.3 3Q03/03070/4 7: /1Q0/03.890391.7070208 309078Q709:9::7 :8Q700802039./.7 8 9 2.7-43/1Q43:3:3890303/073 0.7-4302/7208 02 0 5. 802039. 905208843:.8 3 3Q030 ./  ..7-43:05.7-43:307020/073 30802039.2. 8 .843.    .843/073  .

 180.8  02309.84 : 003/7204.7-:8 .2./037 0 0 %../.0 9....8 ... ../.2.2. 9../ 72. . 84 :9:2. .020073::38 . .7..2.989072 .30070/00920. .0 8437.3 3. 9 72.0.%' 890303..209...5 8. 0233 02.7 8 9  5  070/0  078..020.9:9:2./..3.. .

.5 8 3/.7 8 9  7 .309094/.9.. 0733Q073/0 -078 ../Q2.5 8 3/.050799.3 39. 0.30-4:9:3:QQ9070 8079 .003/0  207 : 0/0/7 .30073/03 4: 2. 9. .5 710779./ 7 0 .0..473.7./.0 /.92.0.2. 028 7.:2: . .8 3/.205. :2: .%. 9094/Q89Q00780.5 . 84 :9::7  070379.9.300733 9.3..7..20/..9  007.9 -705. 4./ 72.7..072007/072097 C9094/.. 9 72.....7 3/.92.7 3 4890390 /3Q 9Q7/Q9038437. .4..1 7 30783/09:9.7..9.92.

.5 8 3/. 028 7.8 3/.003 /0  2073 02.7-43: 0 3. 9.3.2.5 8 0  07030 3.5 8 07 0 C9094/Q89Q 0073.0 Q Q.989072 ..20/.

3007 /0  20/ 3/039..203 3. 9..2. 0 ..007801077979.5 9.30070QQ5079-00730703-7. 8330203Q073/0-78 . 7   07-:8 . 3..30-4:9:3/.304890390/3Q Q703 10779.5079 3.. 9.84 :9:/: :3/.7.07.8 ..5 /.010779 9.4/. 9...09.303. 3.3-7/0  20 42. .5 4: :7 0 0 .304890390/3Q Q7 0 / !.09.384 :92. 833Q073/0-78 ..

 8...7 9.9.042403-7489039. 833Q073/0::3 8 .-9:9:.9 0073:2: .020073072209.800/7 .. 9. .39094/.9.:7.7 8 9 .9./ 7 C9094/.   -2/0 8  020 9.:479.302.7/..32. 3..  2.9 00738.9.32..-20073.92.. ..7 0707 :3:33 4890390 97208 ..542..-20073 3.9-78Q7048 ...7 3 30704/: :843:./.9. 3 3 8.. 3..5 .- 9:9:./.

 .79 7 7 :30/0309094/Q89Q 00739. 3.00.5 /.  39020 0320073 47.7/.9:9:. 8079.7 0. .8 00739.. Q073/0-78 ...9.  Q073/0 8 .-. 3/.080799. 3./703073/0..7 0-:3.92..205079.303.C9094/Q89Q007.-9:9::7. 0 .9..3. 9 7 7 :30/030:2: .7/.80203991.7 3 3-::32.4890390 9720 02309.7097  ...5 /.7  .9.5 /.::. . 8079 ..34: :7 0 :.3007 489039..7 .080203991.-9:9:.50790..32.5 .70003 8020399.3 7.2..7 : 8 .7. 7 . .7/.07/ 3/080203995. 9.  833../ -  0073. 32...39094/Q89Q0073.2034890390 2083007049:7 :007.  83303. 9094/Q89Q0070843  024.30 8 3 7.5 /.9. ..300708:.7 3 077 : 8 .7.92.92.7  :2: .700039094//  80203991.

7.472.3 8437./...   4Q89Q3/08 .0 9720 %. 4. 030/09.7..09094/ Q89Q007.2...9094/./...30QQ920 42403-7 .20.843 472..7 3 3.. .8..5 0/00920.3. . ..2 /3Q Q28 ..3/ 9.04 :3:. 02/7 0  0 .9 007.1 7 3/ 3/.  472.7 8 9 5 9.8439..3007 0 9720. .84 :92.

30070 9720. 3 /. 3.7-Q7.472.-9:9:2: 00738079 .3.  0070::...8439.79 72..02:.-::3.7  ..3843 8  024.0209073.308 3 7.9..  . 03/08 7.3 . 92... 9094/Q89Q007/09. 3 3-0-.0 1 :2: .42403-7. 9.92.2.30QQ920 .7 3/.-7 :30/030703472.3.5 0/00920 ..9.8439. / 0073 032000730 9720 0 20.-7 .

. .84 :9:2. 3/.-9:9:.8439. 3 35.02093/Q Q7/Q Q -32090/7 472.7 :30/030 3472.. 3.5 8 3/..  0/00/7 030/0 84 :2./.050790/0 0/7 ..8 30/030 3850903Q8084 :2..   .8 3 .0-.38020399.9.3.39094/Q89Q0073..4890393/3Q Q28 . 5..00/03 00732:.7.7.9.32. 9094/Q89Q007/0 8020399..7/.:2: .-QQ Q/0/0720838.79 7QQ7 472.. /Q 07...799 . 4: .92.02093/0. 3 3 -:00732:.3 3./.8439.0/.. /:7:2.

-::3.38020399 .79.07794:2: ..0 0/0300738079.7./2007 30/0300 38079 .3007.9.. 0073:2: .5 8 3/.-4 /0-.92. 3.7/.03472. 9.0209 :2: .7 :30/030 3472. 3.-9:9:.3.7 3 3-7-730..072090/7 .9./ 7  472. 9. 20. 3.00/2 /:7:2. 80203998048079-71.-9:9:2: .02:.92.8 4.92.30073843:8:/0 07073/03302 Q/0Q804:7 %.00/030 3.0.

9.0 0/2 /:7:2.92.-9:9:2: .03472. 3.3007 .-4 @0073:2: .20.9.7/.%..

0. 84 :92. Q70800 97209.0-:-0/08..38437.Q70800 9720%.2. 8.79 72.7. .7-Q7073Q7080 00/3Q 9Q7Q208 02/7 0 : 02  4890390 9720/038437./. ::38Q709:99:9....7080203999.5 . .9.92..43974Q84 :92.5 .. 8079.  Q70800 97209.32 /:7:2/.3  7 0 ..8 30/030  032000..9094/Q89Q007.7 3/..-7 :2: .7 3/. 8 . 9..  023/0-079/ -  9. 3 2 4. :.07 /0 /7 :9Q70073 032083 4./ 9..08Q30 3.. 007..0/0 .. 9 72.00...300733-::32.3..

 8 9  5 84 :9::7 .-78Q709:9::7  .3/ 9.38. .... 9..Q70800 97209....@02...020. ..3 7 .-7 8 .  84 :9::7 .. 8330203.::3..7...  0203./.0Q89Q3/08 .4.7.-7 8 ..9 3/.9. . .9  9.9 3/.8 3/.. 730 3 4 ::38Q70  8.020. 8330203. 798 .390207/03-70 0700 977 .7.9 3/..020 /Q Q798 .38437.. 9. .1 7 3/. 833 . 3 2 4.3 7 . 833Q073/0-7 8 .. @02.. /.9.

.7.0 38079 .9.:3/...3. 10779-7 2..-::3.3Q70 -23/0.5 0/00/7  Q70800 97209.79. 9.3-7. 3 35. 30/034:7 Q70800 97209. 843:.7  8Q30 ./. 7 -:3.5 08020399..Q808 .007 .2.. . 843:3/. 9094/ Q89Q007 032000. 02 0 30783/0 5079.. 2 /:7:2/.:3/.7-Q707/034: .7.8 3. 2.07 .9780-:3:30783/0/.7 : 02843:.

...03Q70800 97209..-.2.2.3 78.843 0207007  032000.-9:9::7..07 .  ::.2.03472..   028 7.0-:.Q70800 97209..9. 9.8 0707  070  070 3/03/.32.7 Q70800 97209. 8  020 3. 3.92.::38Q709.3 3.009720.. 3..7..7-43:0073... 7 :2: .89 0.3 7 Q Q.7-43:0070 ::.7 @Q3Q-:9Q7007Q70800 97209.8907707.-0934:28:0907 :2: .0  -..80203995.32.-9:9::7.9.2.8Q70833..7  -70 070:.7 35.3 7 3.8 3/./703Q70800 97209. 4:2: .  47:.4Q80..0720 023/033. ..7..8 3/...9.  8 7.70807 . .0-:/:7:20 3 0320 .3..7/4 :7:7  79.. Q70800 9720.::. 843:3/..7-43:007800907Q/0 8Q30.7.7. /.7-4347.

07.8  02/7 . ...::3-7 8 .072/0720%..2.  84 :9:2.9 9.3/ 7  7 @02..7 8 9  5 03/03789.0720/07209..4-03003-7 02 4:5 9094/.9.7 7../..92.084 : 0.5 2 3/... .3/ 9..7.9 3/.9 3/. /3Q Q28 . ..02007 40 4 8 . ...020073.9.20/0-20302.  4. .   4  .%. 3..7 . 84 :92. .03/3Q Q28 ../.8 3/.02007/3Q Q28 . 3.3.. 800720/07209.-9:9::7.-78 . /Q2 ./...08437.2.7 3 3..7 8 92.. .0.9 007/038.. . 3 30203.0 208. .... 02/7 :  02 -.3.090..0720  02073/03.  209../....38437. 072/07209.3072007.7..84 : 003/7200/0.3.798 ..

108 .5 /.3-:.8 3/.7 -7. .7 3/.942.:3/. .75 9 2 42.8 / 7 .7 3 3090783/0 . -::3. 843:.5 8 3 3.799 7 7 .7.84 :9:/:. 4890390783/0Q32Q /:7:2/.2..7 027.75 2. 023/038437.2..7 /1Q430489039.5 8 3 3.942.3. 007.02:.942.5.0. 2.7  $4 :2. 0073.8 3.2.5 ..7-43.30907.108.077 ...5 4: :7   84 :2.$:'0720$0790 97208 %.942.8 3 30330230/03 .7  7.7-43.7..070300738079.280-QQ2020/.7 /1Q430.5 8 3 3..7009098007-0 .2.580/200730/0301.30/034:7 .3.3.280-QQ20 4Q80/Q0/00700720074: 9:7.799 7 / 3/.7903938079 33Q8042..07 $43:8: .  .3-:.8 8: ./.89 0 /0  230: 7.5 2.7.7 -7 29.79039/3Q Q28 7. 7 Q/0.0/0-7  .79039 .80./ .479.8 3.02093.4: .0 2..9  09/03.7-43.02007/0-729.7 2.

084:9:7 -:30/0304.2..3/..790393 30.7-43:007/080.-. 39 489039.3 84 :2.79039274845..3  8 .42.3/02093 ..3/.090747.3/ 7. 3.9 3/.79039303 3020  48079-71. 790/020  Q80.5 -078.32..3-.5 8  /.8 3/.79039 .3.  / 7 .0.3 2./03-23/0QQ7.0..8 7..0720 023/038437.0-.8 3.7.-073-77Q3Q2.143: 4: 9:7/: :3/.7-430703007/00/0 0/7 .384 :2..2.2.07 : 30/030 843:8:/3Q Q2.7903997 Q808079 /0 0707 .$:. 28 4:5 .2.038.3..  30..3-77Q3Q280707 @00734 :3/./03-23/0..8 / 7 @007/0  80203999038437.20/.4: .2.3 7 .0030380791.79039/3Q Q2.

0720 023/038437. 28 -709030/00/0-0.003Q80 8079 3 .5 0/0092097 :3:33/02.8 3/.7/. 7 /42: :9.0703-7/0 07/03/..2.  4/: :8030-7  ./ .79039-7 .@007/08:.3/.79039.70/0  2 0 /089072 97  :/.2. .3.37Q/Q Q-8:.9 09833 0-0. 9.3.7903938079 33Q8042.8 2..  023/038437.0/00/0303Q80 8079 3.3/ 7 $0790 9720 02339020.2.2/...3.7-4347. Q80 ...84 :9:2..3.7-4307208 30/030.3 3.75 2.7-4347.8 0707 0 .0703 2..020339.3 3.79039 /:7:2/.2032.0 47.108.5 8 3 3 .-. 7984 :2.Q8047.34/..3 0 3.7.3/.

   3 3.70/0  2 .7-4347.3 3.0 $:.7-4347.7-43 0073/00/00/0303 Q808079 3.3 3. 70/0  2 07 0 @007/07984 :2.0703.

 / 7  07084 :2.3 2.79039-7.5 0/00/020.2.3Q8042.8 /0720 0.  3..790399034:8.8 3/.02:. .7. 8 /0720 20.32. 809.80790 97020 @Q3Q 4: .8 $:.07030 3.$:'0720 02$ 7.8 3/.8  /:7:2:3/. 2.32.0209078:.79039/ /3Q Q2Q7Q3072.7 8079.5 0/00/7 070 84 :2.8 0707 .24.0/00/0307084 :2.0720  028 7.-.3.7.  3 37984 :2.9.  3 3 7984 :2.3 2.  3/.  3/.2032.8 /:7:2:3/.0203380790 2083 03007 :30/0308:.07208 7.0-: 30/0305.3-7.8 3 3.3/Q Q42.5 .8 3/.

2.0.7 :-:.7.712/0. .02033 Q073/03.7.71233 8 0703 .7 3.8.70/03850903/Q Q84 :2.0703QQ-75.7084.7.7089077 /0.3-:/0.7.0-:12-Q9Q3 2./ 3/.708 :.7 /0.0 78  /0  84 :2. .   8:/.779Q8Q.0-7-:.2 -:.0 /. . 8  09242.3 384 :2.3 9./..020338 .7124: 9:7:7.8:. 0 787Q2090/7 $:.3/ 7  7 .020.3 8:.3 384 :2.5. 4Q80 4/: :3/. .0.07035.7.2.-:.   0/00/7 0 0 .0720479.5Q1.

0  8:/.0 78 07 .070383/7-75.7.395-7 84 :2.8:.

2.74: 2.7..3. 3 2 /0.07 3  84 :2. 84 :2...3 7. .70-.084 :2.2...0. 84 :2./0. .7 $:..20/.349.3./././. Q0 8.71233.2./0.8 3..3/ 7  7 ..708 $ .70/00700 7 0 /0.3.7/Q Q3. 3 2 00700 7 3.3.7 42. 8:.020Q033 8 .  -: /0. -:/0. 8 3 3. .70/003/Q Q/0 073/0/7 0 0 .020 -:. .79.8 3 89077 .70/0-:./ -78 .7 :/0.0720479.0 -:/0. 02 8 092.7084.07208 .2 0209.708 :.09.7.708-.7 84 :/: :3/.

  3 3/Q Q42.0347.20/.0 /0.84 :2.24. . .7 0::3-7/0..3 . .39090-78: .9.07208 .2099 3/03 2...7080/00/7 0 .0720479.2 49:7 $:..7007 0 84 :2.3 3303208-. ./..020/0..2 -. ..7 3  8.-7/0.2.7.. / 7  3. ..7 3 3Q8042.8 3/.8. /0.39:.75 2. 2 3/.7 3.0 /Q Q84 :2.84 :2.  3 3Q80  2.75 2.. .3. .7 /0.708.5 8.020/0. . .3/.  3. .7/..2. ./Q Q 8 .0720479. -:/:7:2:9.7 -. 00-7 0030808:.8.7 38::0907 -8:.$:'0720 79.2.7. .7/.8:.2. -:84 :2.0720.3 9.0.8 3 8.7 /Q Q8 .

7 2 0  .0720 //090730 70.0.08:.2. 9:. .0720479.2. .-4 /0-/7 ./0:. /. 1 .  72 .3 .38:.-8 7.8 .. .. .:8:8:: .. %::8: .3 7 .7 8:.7 384 :2.3.7 %.7 / . 479.$.

 9. .07/ 3/0730 320703/00/00/03 84 :2.2.8.3:-: -23/05.-4 @.7/.0-4: 224.8:.5  22..7 .32.3/0   479.0730 30 8 .%.

7 $:.8:.  .2  3007/7 $:. 008:..09::8:479..7.. .8 . 7 :/:7:2 8 .2 3 3$ ..0720479.8 3/.3 384 :2.7.$:'0720 79.79. . . 3..799 ..348:3:38 . .3 .2 4.  0$:'0720 390233 $4 :2.  .7/.3 /.0720479. 3 8 0903 /0 .:.3.07035.79 .8 3/. 3.3 .. .79.70833:.7    .3 3 84 :2.71234: 9:72.98 030/0 8:.  -...7.0720479.2 3 38 .   /.8:.2 3 38 .... .2.799 7 / 3/.. -:.. 8 .3.79. 38 .3 7 $:.0/00/7  .  -:... 7 .07035.4908. 3 78.799 7 / 3/. 8 0707 ::7.0720.3003080 .  .-:..0720479.7..7. 2. 9 .3. .7  . .7/.712 /0.799 .7. .4592:284 :2.3 . .2 4..

3-:. .7 3 384 :92.7 9 7 .-4 /0..0720479.348::.7.2..79 7 .70-07037 .-:0/03/:7:38:.8:.2.072 97 0 %.7. 0783/038:070384 :92.07035.348:3.792.7/.0.792.7 84 :92.  .8 3 090729.  8:.  /:7:2.0.2 3 38 .7..07035.7 3 384:92. - . .7009099707084 :2.7 9 72.7.  -QQQ/0 . //09 -7 4.8 3/.8:.7.0730 3384 :2. -4-307070 977 $:.7/.8.0720479.348 .$:.30/034:7 .8 3.3 5.8:.-7 0  8:.0720-.8 3. //0907%.442. /.0720 028 7.2 3 ..8. 3 439740920.2.712334: :74: 2.32.38:.32.  3 3.  . 3 31.-4 .-.0720479.0 7830 098 0 /07Q2090/7 : 0/037Q/Q Q-8: .0703-75.-9 9:92. .8:..0720479.3 384 :2.7 9 72.0707 .-7 : 02 5.0720-. Q03/04: .79 7 . 0233  ..70090997208:709084 :92.

0 730 332070-0830.07035.32.8.   07 .0 . 0233 .7 9 72.  8 .8:.984 :2. /..0 7830098 .

07203902070 0/00/0384 :92.-: 0/780 07 . 8:.7 3 3/0  8:.2.0720479.%. //0907 /:7:38: -7 -724.-4 ..7.

.3 8 .7 380790 208347.Q033 -.0720479.9 3.-::3.2.7./.  /:7:2.  7984 :2.0703 ..2  .7/.-.38: ... 023/0:.7  -007331.-7 .7..3.Q0331.84:.7. -0073/09:1.$:'0720$0790 9720839003.84 :2.30/034.8 0 5.34803.0720479..07208 7..8 3/.9707  !.0302 30/03005.7.48903780 Q03/09:1.3 3Q0:7:2: %.8:.5./4 7:4.7.8 1 7 3.7..2 3.7.8 4: :7 :4899.79039/3Q Q2030037 7 . 9 7/ -Q08079 33/0 /0  208304./ .-.8 .-.5.05. 8:..8:.3 -/.8 3.0720 028 7.-7 : 30/0307/03/4./.-.  3 3.07084 :2./ .8 3/.7/. 2 3 0..02. 9.7.8 3/.7  .977 0.. /Q 07.0 -.07034899.31 7 3/.. 3-7/0274899.3 .7.9.7. 9:1.

072090/7 .4: :2:3:3020.3/Q897/09:1.-.2.9 390207 8  02::..0-7.35.3.5. 7.31 7 3 39Q7Q30.03.  / 7  $43:8:390207/03-.5. 27420970.4: :2:3: 302035.3902 %:1. 3 -: 30907 4:7 .7 .2.5. 7. .7.-..3 3-QQQ Q30  :. /. 3 7 :302070..7. 30207.3 7.0.7. .3. .0043424. 3/70203-..3 .

.32.7.4890320..0/74.5.  0 070397/:7:2/.7.3.072003.7  209... 9:-.348:3.4..4: :2:3037 /  20/0279.7034803 0 0:.3.7. $ .0  4890320.7...0/20/027070. 9 .0-0.38 .3 3 48903208-QQQ/03037 ./ 7 .4: :2:-QQQ/03037 . 47::.8 3 .3 -...7.79 ./.05745.9 3/.09092003/7403  ..077 0.09:1. 7 2 . 9:-.7.:.92481073902  7 3/..09:1.3 3.02QQ7  7 3.7. /20/0279.7.-.8.0 0.05.  -7.. .0 /.0.348:3902 8  02::.707. 2.843. -0-7-.7-43:. 3902 !.243.

7.0720479.9707  QQQ.3 5.3-:47.3 8:.  3 09003302-75.8 3/..3  07084 :2. .0720 8 7.4/: :3/..3 3 3Q90047.7.3 3042097 030-..5 9007/0 Q0.0Q90 $:.7 384 :2.7.3 Q70805.07208 7.$:'0720$0790 9720839003.89.35.7..7.7 303QQ/0 07/0/7  3.2 0 902..7.-:5.  Q804:7 .3 3Q08:..  4.8 3/.3 3 3Q9083047.3 3Q0.7.00.0QQ.20970/7  !.3 -QQ4/: :3/.

7 30/0308:.  3/.7   8 2.3/0 42.07208 7.38:.:7./.7. 9 7  7 8 5.7 .8..3 303   84 :.3902.3 82 3 4: 9:7:7..3/..7/.003/  Q007 8:.8 3/./Q Q4:7 .5.   Q0384 :2.0-:7.7.7.2 3./083/030070Q00:..7 3Q08079 3...84 :2.2 0/4 7:/. 8 80 0920 43/Q843 :. 7.097 :30/030 8 2. ./.3 5.0720479.0720 479.7/.

3..89072090/7 :/.0.7 308030/08907 Q073/020/..2.7.0 3890703-7 Q/Q7  0 /0/./.0 389077 72.-094 2.7.3/073 0.7/. 8 .780790 0-0.07030 3.:-:.7.7 3 Q007332070073/03/.7/.3/073 0.0703/0  ./.807957410 707/030-7  @Q3Q-:0 707 8:..$:.07035.7/.07.3..7/.80790 2009030 3309078 4/: :7Q2090/7 $079574107 8:.2.3 0 70708079 3Q1:09.02033.0203380790 20.0038079/0  2 5741  0 /0 .0703/.80794/: :3:89072090/7 0 .2.7.0/4.5.7 80790 0-0.7-430 3380790 20 /073 33.

 0 730070 .7/. 2 0 .. 8: . $   0  .0703 /0   .07 0  $:/.5.. 28  0 $  0  .9 8079 574107 .

79039.2.00 38Q30.79 72.0 94: :3:.. 8: .020907 .. .0720 0200/00/032.79. 0230 2030.39..9 3/..7  8079.0703007 0203020307.. 03/073/0 8Q3007.9 7 $:.3.394: :2:00783/00720073 20/.5  0..30.7/. 020/037 0 030.8 .3..07030072030. 39 072007/0720. 7 0 .07 /0 /7  7 ..704/: :3/.2.0703 090. 833 .2. 8:.02083030/034:7 :30/0307/03/4.030.7 -:3.2.02:. 020 @007/0 8:.3504::.3.2079.::. 02033.

2.02:..79.7-094: :3:32030.094:/0 0707.8:. 0208 ..2.-QQ208/0 0707332030./ 7 0 0 .0020/.9.7  0 /0.3 2. 2 7:-. 8079/Q 07 94:.7 452. 020 8 .070300738079.   0  .0209/0 0707 .0304.  ..799 . 0208 . 020 8 ..9..7 8Q30.703$  0 338079. 2030.0039/. 3..70/0  20738907030 707/0 0 /0 7Q2090/7 : 007/037Q/Q Q-2030. 3.7.70/0  27Q2090/7 $ 0 33..799 . .. -:3.792...

.07 0 $ 0 338079.0039/. 3.70/0  2 2030.7-0 94: :3:32030..9 . 0208 . 0208Q7088.

.07 0 . /..3 2.8:. 70/0  2 .2. 3..-QQ208332030. 0208 .0020 /.7 0452.0703$ 0 33.

8 . 0208 . 39 0720079.8 3.. . ././.0709703::.7.  .80 .2.7.-7.3 .0Q80.0-:/:7:2/.303948.. 3.-7 030.5 .30/034./.2030..305. 39 072007-QQQ/0/070-7  8 .7 .. 3.. 3..3 . . 32..8 3/.2. 020 028.2.7 .3.7/./703...  42.32030. :..:. 8Q30/0  294:3 -7Q4.203479. Q80 94:0709703::.9 3/.7   33.35.0720  2. 9.780  33 Q073/08 .   /0 0730:. 03707  075.Q808079.7/.7..  0  8 ...7/.7.7..

 03039094/-0 23/00 3 8079 300987Q2090/7 0 . 0200907 0/00/0-7  0 /0 2030. /Q Q8 .2030.0.. .2097007/7 Q808 .8Q700783/0.302 8 ..030. 0208Q70833/0   8 ..7.3 2030. 8. 020030703/703-7 024/: :3/. 020 02309003302 5.. 9. 9.7/.  02/08Q702030.::38Q700783/0.

 . 0208Q70833 8:.7/..07039094/0 38079 0098 .07 0 0  8 .2030.

20/..0707  :3:33 2.!. .7  8 2. 20700Q033 84 :2.7. .8 3/.8:.07035.7.7. . 8 ..7-QQ7.2.99 . 5.07.7.07203902070 972 97 :390207.7. .2. 5.3 088:.1.0. :.9.3 3-7-Q2Q03 0703  / 07-Q2Q-QQQ7 :3:3843:3/. 5.7.7.3/ 7 .7 3 80790 9720833472.7 :30/030-.7  30204.QQQ Q3Q3..8 4/: :3/.3.8 3/.9073.3 31. .0489025070204..7.7902507020./.7 3 384 :2.79./.91390207::.0204.32./ 7 .0-:3:30730.0843:9..8  .0720390207.9.3.2.7.//.75 2.8 3 320/.3.7.5.39.0.. 2.3 5.80 0/20.7 .8 /:7:2:3/.0/4./..7.020072007 4: :7 $43:8:0720073-07/0 0707.Q90833$:'0720 $0790 972083098 $:.2.0720 .7 .3 3Q908.1.007 !.3 2.8:.9. /.

79039/3Q Q2Q3-.75..9: -.4890390 9720 02309.7902507020 $0790 970.3-Q9Q3089-4:3.-.340783/09:9::7 .0..8 ..348:3.32.8:.2.3030 20 4.7.7/.083/0 84 :2.2.0720 ...7./.79039-7./ 7  7 Q002070338 .7 .7...5 0/0 0/7 : 028.7.-9:9:/:9...8:. .7.9.3  4:3.04: . 02-QQ5. 5.8 3037 02/05. 3/.9:9:.3..2.05... 9.7. .3:7 :3. .8437.7902507020 0233 02. 0/0 0/3.7 .989072 0 /0-/7 .3 8 . 2.3-QQ204.070709.  489039 2. .2032.3 8437.00.80790 977 C9094/ -0 23/00 0::. 3 3 8  0203Q073/0-78 ./.3.79039/3Q Q2Q0479..

3.07 0 C9094/-0 208.7902507020 0233 02.989072 .50 0::.3 2.

.7. 3 3 8 Q073/08 . 9:9:.-0097. 2../.84 :9::7 .348:3./.3:7 :3.8902507020 $0790 970.2.08437.3../.34/.79039 /3Q Q2Q3-.2. 9.0../3Q Q2 9.7.3 3. .4890390 97/9038437.. 3 7.7-...3 -.34/.2./.8 .05../ 7  7 !.9:-.

7.7/.8  89037 :3:335.3 2.3 ..843 .7-Q7020  397Q7.7 3Q0078072.7.2.7.7-0/.Q070/79. /7030733 02/0/.7 3Q007338079 .70807 .0-4:9. ::.35.-0 230.3Q0$0790 9720 0207 .0..7 302.7 3.3902080790 977 3::33902  5.Q080790 9720 02::.3. .305..843 397Q7020 .3 32.:.003/Q843..@0070&:.80790 9720 42.0.3. 32.0.7 3 3Q8042.42.7.8 0707 :/:7:2: 8.2070 -007333850903:2: .7..2..3 7  @05.7.39.8.

0907-78Q709.2/.0-:479.7-43.072 8.24.$02039.7-4347.479.7-43:0073Q030 . 9.-7 479..7. 479.3.72.2.2/.0 5.0.843 02   /03/.::3-78Q70 9:9::7.005.07...3Q7-.7-43243489  209.0..3 7 : 02308.9 479..7./.9 8 . 479.7-4307030070 ::.7 .7-43.-7 .05745..7.843: ..2 4.8 3/.2/.7-43.7.3.07070Q03./7403.348:. 833Q073/0-78 .7-43.9:9::7 .-7 $0203900/0.49.7-43.7-Q7020 $02039.4/:32Q7Q0-.4.9.0700 977 $0203900/0.  .7 2 8 .7:..7 9 7 .3 7...24.07.3-..0.-78 .843 .-7 479. .8 /Q Q.07. 9.7.7:2 .7./.7489039 -083/0 0 .3 3 30907/Q00  ..9 7 $43:8:0073802039.7 028Q7083...3 .7.

7 3 47. 5..  80790 97208 ..072097 3.3.//083/0390203/9038437.8438 . 9 7.0::380790 208 .-.843 2. 8...843479.38:.2  0730 8 .3..30/0305..0... 0203802039. . /:7:2.394: :7 C30285.479.-7 0/0/ ..030-0...3472.843 023/03.2.3.7/.020833302 42..39.3472.843 02 3.8 3 3 380790 972080707 : .7 .84 :9::5 802039..9 802. 3.00/035.0/0  4.04.7.304:7.::..-: 02 ::.479.3  Q80903Q09.8 /.7.7.7-4347. 3/.5 .3::38Q709.. 3/.2.7./.07 4:7  .0.3 3 82 7 9.7/..39.302079.2...1 7 3.2.2/.. 79.077 %.7 .0.7..-:9. / 3/0. 32.303.3 2.38:.7.7-43..0..-:.3034.-7 0-7 020/0 5.7 3:....8 /:7:2:3/.7 3.07.-:  023-.3. .00-7 .7/ 7  0802039..

300203907/7 :802 843:8: 0073 /4.0 30 8.9-78Q70-0037  97Q7.8 3/..-.9 .7 0707 .077. 20020390707030070::. 3/.   .-7479.0 47...9-::3. .3.8 3.3 2.7-43:.00384/:2.3 /0 073.7.5  7 49.7-43. 9.7:.2.32.0-..947.20/.243.8:2 .0549.3.843:3.97Q7.-78 .49. . .07.0397Q74: 9:72.3  7 97Q7.5 .90:./.3 9..90..-2083-.843 028 7.07.. / 7 070. 9.843 97Q7020  97Q7.-78Q709. 2. -.5. .34.   8.. .8.2 4..3Q7 .3Q7   0703-./Q Q...34.8:28.7 3 3-QQ-7/.0907/03 /4..2/../Q Q4.843 4 :3:.03.8 8Q7.024-/03397Q74: 9:7.479.38.9 3/.2.. 8.34..030 084/:28.3 7 Q23:2 742 .3 3 3  /Q030Q8092080707  :.3Q7-.34 8 .0549.

79 7 7 . ..00343.-./ 3/.0707 C730 3 8. 24-/03397Q7075. 3 3/.3 34: 2.7 /703.49:30 0.843 843:3/.2.3...0/00/0-203::3 8Q709..35..80799...7 49:300783/0.Q23:2.0720007042.0/. ..90084 ...3 0907.  /Q Q 4/: :3/.8 .3/0.0.-.843 007347443.7.7/.Q03/08079-79.-.0/00/0-7 :3..75 2.942.8 3  8.97Q7020 023/0 .3/0.7.7  0/00/038079/0 074Q8097 : 02/08: .0./0742 . 32.52. 20/.80799. 3 9.7./ 7 97Q7..9397Q7. 22. 3 . 32.

7 2 0/0.49 47.8  /:7:2:3/.5 .3 4.7-43.7-4397Q7.397Q7.0703.597 .843.0 .3 3 34.07./.. 3 -:70.843 .$.7-4347..7-4397Q7.243.34.4902/0.0/.0720 070977 .-7.7.7-43.843/037 .42.0.07200 30 8.2/.2Q2Q3/Q7 0.7-43 02/0 .5 .34-0 208 .39.3 -73070.2.5 2 4:7 02.3Q080790 9720 0230/0 .80802.49.843 . .3Q7-.2.07.8:.479.843/....7 02.

.0.3-: 02/0 5. 302-78 ..3 7 : 02/0 8:.8 3/.Q8097 .0..0/4. 4803 . 3472.3.0720 8 ./.3 3 82 3/. .3  Q0.7.79 .3 3. .7 .7-43:0070::.5.5 8.072080790 20830709.7.80903  5745../0  2020/.. 8 . -: 028 7.8.5 /3Q Q280790 20830090.8:.3 380790 97208 02/7 79..3 .8:.3 .0.92. ..2.- . ..0-7 .0.3/.0 8 9  54890390 97/9038437. 3/..8..597 : 020073Q0073/033.3. 8 .0Q0$0790 9720 :3902/0 007.07070 80790 977 3.7-43.0720200707 4 :3 8 92.7/ 2 .

3.0030/0  0 47.0707080790 9777 : 30/030843:8: 02 80790 2000.0Q080790 9720 0233570385 02.8  0 /.7-4307030070 ::.3 3890303-08::38 .7 8 9  5  4890390 97/09038437./.7..0. -0 23/007.3 7 0.7.8 3/.7Q2090/7 .7 .07 . .3-7/0  2020/.020 @0 5.8 3/..3.. 0 32.8.080790 9720 028 7.8:.

07

0
0;080790 9720 0233570385 02,8

$0790 20/073 ,0; //09  8 92,8Q708;0,,7009  3 3 ,,7,32,8 0439740/0-7 0, 9 7 ,3,0907/0 5,7,3 3 , 7  8 32,8 30203-0.07/03020707  7  8 92, 02 80790 97039,-,,3 3,9 3/,,,3-007/0, 7 Q/09,30 -QQ20830 02/08:;0720 023/038437,,9,2,,30/03 4,-7 0;080790 9720 02 , ,70098  - 07,7009  . /320,7009 / 02/32002/007,7009 42,Q070/7939020,5 ,-7 73.3902/05,7,;0 Q10,70098/7 :3902 ;,3,88902;0, ,  ,3,9,7,7 -QQ5,7,,7 3-, 349,,7 3 380790 972083/0:,3  7 

,70093902/0 48,80903Q10.,700985,7,3 3 Q073/0,70090/07 :3902 9473,90, 5,7,,7  --QQ5,7,,7 3Q007380790 972083/0::,3 7  7 ., -QQ/ ,7,7 3/ 073380790 2083/0/0 :,3 ,-7 320,70093902/048,80903Q10. ,700984:5 5,7,/32090/7 :3902,88,8 / 07 ,83,;02,,7,-/,70800895,7,,7, ::,3 7 320 
07,70093902/0 Q10/303 5,7,3 3Q073/0,70090/07 :3902802;0 207/,30-::383/75,7,,7 3Q00733 8090 972083/0::,3 7

Q9Q3-: 0207/0 Q00708 ., ,,/,7 8 9 ,3 5,7,,,3/038:;077 : 02 030/05,7,,8: 5Q8Q79Q0700700 977 , /:7:2,7/,805,7,,, /, 8:;070-7 $:;0720 023/038437,5,7,,  
 ,7,8 3/,-78 ., ,,/,7 8 9  5 ,;,/,84 :9:2, 8Q7,900720/0720 02309,-9:9::7 :0720
/0720 02Q08079 3501,,/0  9720 0;0 80790 9720390200/00/0380790 20/073  
22 ,7,8 3/,4:5 -:/0 07030/0802039,843390200/0 0/0380790 20/073 3/034/,,1,,/ 7  3.05,7,,7 3  8 92,;08:;0720  3 ,79 72,8Q7,90 22  80790 20/073 0/00/0-7 :39023-0-,  ,;,39, ;0/0,;,39,,7 , , /,;072090/7

 0..:3/...2./.47/:7 Q80.7.80790 97208903035.7 .5.35./.073  ..7.7..9. Q03/09:1.7  @0..7-43:0070/0 ::.7..2.8.847:3.7..39./ 7 .8 3/.39.5.75 2.. 4..04 :. 3..80903.: 7..7/ 7 $0790 20/073  22 33.7.7 .7-QQ4.8  ..7.2.700.080790 970-7 : 028 7. 2.7./ - .3 3.3/720 4/:.-7   7 3.8 2.7 3Q007 48.:.7.3.843:.-7  0730 9.4: 2.3.::.0.7.7   7  8 92..9 3..7-43.3.

/.3.072 97 . 070 9703-7209.80790 9720 0233570385 02. 2 4: 9:72..8 0783/00097.5.3 7 03/Q843.7. 08..309-7.8 3.3/Q843$0790 9720 3/Q84380790 9720 02    /0  032.8  0 /0.

0 3/Q843.80790 9720 0233 02.989072 .

0-00..7 $:5Q8Q79Q070 Q08090 977  2170038 3 380790 20/073 30098 %.3Q80170038 .-7 3. . 2 07070 Q80170.072 97 .7.30/00/7  : .3 7.8.5..-4 /...38 .0-7209.7..7. 8 92.8Q7083027443.38 -72.7 8907/ Q80/703 30/030 8 32.4-30730783/03Q80170.32. 2.309./.9073091. Q0/0 8  20700/4 7:09/ 3/03 80790 20/073 33 .8 3/.3Q0 8 9.3 3  8 2  8 9 2.

%.38 380790 20/073 30098 .-4 70.

 3/ 07.3-7170.8 .80790 9703Q0 9.0 ../Q0/0.7-43 0703.07.80790 20 /073 . 03/Q84339020/.-.7.80790 977  ..2.8 3.0 80790 2039023/04/: :-479.-0307  3.-.389.3 7 !89434: 5425. 28 0073Q0073380790 2083 ::.-7 3/Q843.  8 92.9 .79 7 .7030/003/Q843..207 .0..080790 9703Q09../Q Q80790 20 /073070/00/0-7 3/Q8433902 .0.8Q708:.