LENDA MESÌMORE: LENDA MESÌMORE

:
ETÌKA NE BÌZNES ETÌKA NE BÌZNES
PROFESORÌ Ì LENDES: PROFESORÌ Ì LENDES:
DR. MAZLLUM BARALÌU DR. MAZLLUM BARALÌU
MOTO KRYESORE E MOTO KRYESORE E
LENDES: LENDES:
PROFESÌONÌSTÌ DHE SHKEN PROFESÌONÌSTÌ DHE SHKEN- -
CTARÌ Ì MÌRË E Ì VËRTETË, CTARÌ Ì MÌRË E Ì VËRTETË,
ËSHTË GJENERAL DHE HERO Ì ËSHTË GJENERAL DHE HERO Ì
POPULLÌT TË VETË. POPULLÌT TË VETË.
M.BARALÌU M.BARALÌU
PERKUFÌZÌMÌ Ì ETÌKËS PERKUFÌZÌMÌ Ì ETÌKËS
PER TË KUPTUAR MË MÌRË PER TË KUPTUAR MË MÌRË
BRENDÌNË DHE SUBSTANCËN E BRENDÌNË DHE SUBSTANCËN E
MATERJES SË KËSAJ LËNDE MATERJES SË KËSAJ LËNDE
MËSÌMORE, FÌLLÌMÌSHT LYPSET MËSÌMORE, FÌLLÌMÌSHT LYPSET
KUPTUAR MÌRË DHE ZBATUAR KUPTUAR MÌRË DHE ZBATUAR
PASTAJ PRAKTÌKÌSHT QË TË DY PASTAJ PRAKTÌKÌSHT QË TË DY
KATEGORÌTË, ETÌKËN DHE KATEGORÌTË, ETÌKËN DHE
BÌZNESÌN, SÌ PJESË PËRBËRSE BÌZNESÌN, SÌ PJESË PËRBËRSE- -
SHTYLLA MBAJTËSE TË KËSAJ SHTYLLA MBAJTËSE TË KËSAJ
LËNDE. LËNDE.
ETÌKA PERKUFÌZOHET SÌ NJE ETÌKA PERKUFÌZOHET SÌ NJE
DÌSCÌPLÌNE E VEQANTE DÌSCÌPLÌNE E VEQANTE
SHKENCORE E CÌLA NGERTHEN SHKENCORE E CÌLA NGERTHEN
NË VETE VLERAT, PARÌMET, NË VETE VLERAT, PARÌMET,
VÌRTYTET DHE STANDARDET VÌRTYTET DHE STANDARDET
MORALE TE TRANSPONUARA NE MORALE TE TRANSPONUARA NE
SJELLJE TE MÌRE E TE SJELLJE TE MÌRE E TE
DOBÌSHME SHOQËRORE. AJO DOBÌSHME SHOQËRORE. AJO
PËRMBAN NË OBJEKTÌN E SAJ TË PËRMBAN NË OBJEKTÌN E SAJ TË
STUDÌMÌT EDHE PARÌMET E STUDÌMÌT EDHE PARÌMET E
MÌRËSJELLJES SË ÌNDÌVÌDÌT APO MÌRËSJELLJES SË ÌNDÌVÌDÌT APO
TË GRUPEVE SHOQËRORE. TË GRUPEVE SHOQËRORE.
MËTUTJE, ETÌKA DEFÌNOHET SÌ MËTUTJE, ETÌKA DEFÌNOHET SÌ
SHKENCË E SË MÌRËS, MORALÌT, SHKENCË E SË MÌRËS, MORALÌT,
NORMAVE MORALE DHE NORMAVE MORALE DHE
MORALÌTETÌT APO MORALÌTETÌT APO
MORALSHMERÌSË. AJO NË VETE MORALSHMERÌSË. AJO NË VETE
ÌNKORPORON EDHE NORMAT ÌNKORPORON EDHE NORMAT
MORALE(GJÌTHMON THUAJE TË MORALE(GJÌTHMON THUAJE TË
VËRTETËN; BËJ MÌRË, GJEN VËRTETËN; BËJ MÌRË, GJEN
MÌRË; TË KEQEN KËTHEJE ME TË MÌRË; TË KEQEN KËTHEJE ME TË
MÌRË; SA MË SHUMË PUNË, AQ MÌRË; SA MË SHUMË PUNË, AQ
MË SHUMË BEGATÌ; SA MË MË SHUMË BEGATÌ; SA MË
SHUMË MÌRËSÌ (DASHAMÌRSÌ), AQ SHUMË MÌRËSÌ (DASHAMÌRSÌ), AQ
MË SHUMË HUMANÌZËM( MË SHUMË HUMANÌZËM(
NJERZÌSHMERÌ); DHE E NJERZÌSHMERÌ); DHE E
KUNDERTA: KUNDERTA:
SA MË KEQ, AQ MË MÌRË; PAS TË SA MË KEQ, AQ MË MÌRË; PAS TË
KEQES E MÌRA; PAS VUAJTJES E KEQES E MÌRA; PAS VUAJTJES E
MJERÌMÌT, LUMTURÌA, BEGATÌA MJERÌMÌT, LUMTURÌA, BEGATÌA
DHE PROSPERÌTETÌ.ETÌKA SÌ E DHE PROSPERÌTETÌ.ETÌKA SÌ E
TÌLL Ë P ËRFSHÌN Ë EDHE TÌLL Ë P ËRFSHÌN Ë EDHE
VLERAT MORALE T Ë CÌLAT JAN Ë VLERAT MORALE T Ë CÌLAT JAN Ë
STANDARDE VLERSUESE T Ë S Ë STANDARDE VLERSUESE T Ë S Ë
MÌR ËS DHE T Ë LÌG ËS Q Ë MÌR ËS DHE T Ë LÌG ËS Q Ë
DREJTOJN ORÌENTÌMET, DREJTOJN ORÌENTÌMET,
SJELLJET DHE ZGJÌDHJET E SJELLJET DHE ZGJÌDHJET E
ÌNDÌVÌDVE. K ËTO VLERA ÌNDÌVÌDVE. K ËTO VLERA
KRYESÌSHT SHPREHEN KRYESÌSHT SHPREHEN
SÌ:¨NDERSHMERÌA E SÌNQERÌTETÌ SÌ:¨NDERSHMERÌA E SÌNQERÌTETÌ
JAN Ë T Ë MÌR ˨; JAN Ë T Ë MÌR ˨;
PADREJT ËSÌA ËSHT Ë E LÌG PADREJT ËSÌA ËSHT Ë E LÌG
˨; RESPEKTÌ, ˨; RESPEKTÌ,
NDERSHMERÌA, NDERSHMERÌA,
SÌNQERÌTETÌ, P ËRGJEGJ SÌNQERÌTETÌ, P ËRGJEGJ
ËSÌA ETJ.PRA, ËSÌA ETJ.PRA,
ETÌKA SÌ SHKENC Ë E ETÌKA SÌ SHKENC Ë E
SJELLJES MERRET ME SJELLJES MERRET ME
PROQESÌN E T Ë M ËSUARÌT PROQESÌN E T Ë M ËSUARÌT
SE QKA ËSHT Ë E DREJT Ë SE QKA ËSHT Ë E DREJT Ë
DHE QKA E GABUAR. DHE QKA E GABUAR.
P ËRKUFÌZÌMÌ Ì BÌZNESÌT P ËRKUFÌZÌMÌ Ì BÌZNESÌT
FÌLLÌMÌSHT FJALA BÌZNES ËSHT Ë FÌLLÌMÌSHT FJALA BÌZNES ËSHT Ë
MÌSHRUAR N Ë GJUH ËN SHQÌPE NGA MÌSHRUAR N Ë GJUH ËN SHQÌPE NGA
GJUH ËT E HUAJA DHE DO T Ë THOT Ë GJUH ËT E HUAJA DHE DO T Ë THOT Ë
PUN Ë, AKTÌVÌTET DHE VEPRÌMTARÌ E PUN Ë, AKTÌVÌTET DHE VEPRÌMTARÌ E
CAKTUAR, Q Ë ZHVÌLLOHET NGA NJ Ë CAKTUAR, Q Ë ZHVÌLLOHET NGA NJ Ë
PERSON NJ Ë A M Ë SHUM Ë PERSON NJ Ë A M Ë SHUM Ë
PERSONASH FÌZÌK APO JURÌDÌK. K ËTA PERSONASH FÌZÌK APO JURÌDÌK. K ËTA
PERSONA NDRYSHE QUHEN PERSONA NDRYSHE QUHEN
SUBJEKTE BÌZNESORE T Ë CÌL ËT SUBJEKTE BÌZNESORE T Ë CÌL ËT
DUKE ZHVÌLLUAR AKTÌVÌTETE DHE DUKE ZHVÌLLUAR AKTÌVÌTETE DHE
VEPRÌMTARÌ T Ë CAKTUARA VEPRÌMTARÌ T Ë CAKTUARA
EKONOMÌKE KRÌJOJN Ë MARR ËDH EKONOMÌKE KRÌJOJN Ë MARR ËDH
ËNÌET Ë NDRYSHME BÌZNESÌ ME Q ËNÌET Ë NDRYSHME BÌZNESÌ ME Q
ËLLÌM T Ë FÌTÌMÌT. ËLLÌM T Ë FÌTÌMÌT.
ETÌKA SÌ SHKENC Ë E KA TEPER ETÌKA SÌ SHKENC Ë E KA TEPER
T Ë LASHT Ë ZANAFÌLLEN T Ë LASHT Ë ZANAFÌLLEN
ZHVÌLLÌMORE. AJO ËSHT Ë ZHVÌLLÌMORE. AJO ËSHT Ë
ZHVÌLLUAR Q Ë NGA ANTÌKA ZHVÌLLUAR Q Ë NGA ANTÌKA
GREKO GREKO- -ROMAKE DHE ËSHT Ë ROMAKE DHE ËSHT Ë
AVANSUAR GJÌTHNJ Ë E M ËTEP AVANSUAR GJÌTHNJ Ë E M ËTEP
ËR DERÌ M Ë SOT. SOFÌST ËT ËR DERÌ M Ë SOT. SOFÌST ËT
GREKO ANTÌK Q Ë N Ë SHEK. V GREKO ANTÌK Q Ë N Ë SHEK. V
PARA EPOK ËS SON Ë, E PARA EPOK ËS SON Ë, E
KRÌTÌKONÌN ASHP ËR MORALÌN E KRÌTÌKONÌN ASHP ËR MORALÌN E
AT ËHERSH ËM TRADÌCÌONAL Q Ë AT ËHERSH ËM TRADÌCÌONAL Q Ë
MB ËSHTETEJ N Ë PARAGJYKÌME MB ËSHTETEJ N Ë PARAGJYKÌME
DHE TABU. DHE TABU.
ATA VUN Ë RENDÌN NATYROR T Ë ATA VUN Ë RENDÌN NATYROR T Ë
GJ ËRAVE DHE AR ËSYEN MBÌ T GJ ËRAVE DHE AR ËSYEN MBÌ T
Ë GJÌTHA.NDERKAQ, SOKRATÌ Ë GJÌTHA.NDERKAQ, SOKRATÌ
MENDONTE SE ÌDEJA E PAR Ë MENDONTE SE ÌDEJA E PAR Ë
ËSHT Ë AJO E MÌR ËSÌS Ë, ËSHT Ë AJO E MÌR ËSÌS Ë,
NDERSA E DYTA AJO E Q NDERSA E DYTA AJO E Q
ËLLÌMÌT, FÌLOSOFÌJA E TÌJ ËLLÌMÌT, FÌLOSOFÌJA E TÌJ
PRODHON ÌDEN Ë E FATÌT SÌ PRODHON ÌDEN Ë E FATÌT SÌ
FAKTOR T Ë BR ËNDSH FAKTOR T Ë BR ËNDSH
ËM.PASURÌN Ë DHE SH ËNDETÌN ËM.PASURÌN Ë DHE SH ËNDETÌN
AÌ NUK Ì KONSÌDERONTE SÌ FAT, AÌ NUK Ì KONSÌDERONTE SÌ FAT,
POR MÌR ËSÌN Ë. POR MÌR ËSÌN Ë.
NDERKAQ SÌPAS PLATONÌT, NDERKAQ SÌPAS PLATONÌT,
ÌDEALJA NUK Ì TAKON BOT ËS ÌDEALJA NUK Ì TAKON BOT ËS
EMPÌRÌKE, AJO PARAQÌTET VET EMPÌRÌKE, AJO PARAQÌTET VET
ËM SÌ HÌJE E PROJEKCÌONÌT ËM SÌ HÌJE E PROJEKCÌONÌT
VETANAK N Ë BOT ËN AKTUALE. VETANAK N Ë BOT ËN AKTUALE.
DUKE E ÌDEALÌZUAR MÌR ËSÌN Ë, DUKE E ÌDEALÌZUAR MÌR ËSÌN Ë,
PLATONÌ ATE E PARAQET SÌ NJ Ë PLATONÌ ATE E PARAQET SÌ NJ Ë
DRÌT ËSÌ AMSHUESE E CÌLA E DRÌT ËSÌ AMSHUESE E CÌLA E
USHQEN EGZÌSTENCEN E USHQEN EGZÌSTENCEN E
ZOTAVE.KJO SÌPAS TÌJ ËSHT Ë ZOTAVE.KJO SÌPAS TÌJ ËSHT Ë
MÌR ËSÌ TRANSCEDENTALE. MÌR ËSÌ TRANSCEDENTALE.
PLATONÌ E TRAJTON EDHE PLATONÌ E TRAJTON EDHE
KONCEPTÌN TJETER T Ë KONCEPTÌN TJETER T Ë
ASHTUQUAJTUR Q ËLLÌMÌ Ì ASHTUQUAJTUR Q ËLLÌMÌ Ì
FUNDÌT DHE KONSÌDEROHET FUNDÌT DHE KONSÌDEROHET
SÌ SJELLJE MORALE P ËR SÌ SJELLJE MORALE P ËR
BEGATÌ. LUMTURÌA DHE FATÌ BEGATÌ. LUMTURÌA DHE FATÌ
REAL SÌPAS TÌJ FÌLLOJN Ë N REAL SÌPAS TÌJ FÌLLOJN Ë N
Ë T Ë ASHTUQUAJTUR ËN Ë T Ë ASHTUQUAJTUR ËN
FATUM JASHT TOKSOR Ë FATUM JASHT TOKSOR Ë
ANÌQ Ë FATÌN AÌ E ANÌQ Ë FATÌN AÌ E
TRAJTONTE EDHE SÌ P TRAJTONTE EDHE SÌ P
ËRJETÌM T Ë BR ËNDSH ËM. ËRJETÌM T Ë BR ËNDSH ËM.
P ËR ARÌSTOTELÌN NDERKAQ P ËR ARÌSTOTELÌN NDERKAQ
FATÌ, RESPEKTÌVÌSHT K ËNAQ FATÌ, RESPEKTÌVÌSHT K ËNAQ
ËSÌA (EUDEMONÌA), ËSHT Ë ËSÌA (EUDEMONÌA), ËSHT Ë
PERMBUSHJE E NATYR ËS NJER PERMBUSHJE E NATYR ËS NJER
ËZORE. DREJT Ë PREOKUPÌMEVE ËZORE. DREJT Ë PREOKUPÌMEVE
KAH E MÌRA DHE DREJT Ë SAJ KAH E MÌRA DHE DREJT Ë SAJ
SÌPAS TÌJ NA SHPÌE VET ËDÌA E SÌPAS TÌJ NA SHPÌE VET ËDÌA E
JO VÌRTYTÌ. GJAT Ë TRAJTÌMEVE JO VÌRTYTÌ. GJAT Ë TRAJTÌMEVE
T Ë TÌJ ETÌKE, EDHE KY Ì JEP T Ë TÌJ ETÌKE, EDHE KY Ì JEP
ROLÌN M Ë T Ë MADH T Ë ROLÌN M Ë T Ë MADH T Ë
ASHTUQUAJTURÌT Q ËLLÌM T Ë ASHTUQUAJTURÌT Q ËLLÌM T Ë
FUNDÌT. NDRYSHE NGA SOKRATÌ, FUNDÌT. NDRYSHE NGA SOKRATÌ,
ARÌSTOTELÌ MENDON SE VÌRTYTÌ ARÌSTOTELÌ MENDON SE VÌRTYTÌ
NUK E KUSHTZON FATÌN NUK E KUSHTZON FATÌN
MOMENTAL. SÌ PARÌME MOMENTAL. SÌ PARÌME
THEMELORE N Ë T Ë CÌLAT MUND THEMELORE N Ë T Ë CÌLAT MUND
TA DESHÌFROJM Ë DHE TA DESHÌFROJM Ë DHE
SPECÌFÌKOJM Ë FATÌN, SPECÌFÌKOJM Ë FATÌN,
ARÌSTOTELÌ Ì NUMRON OSE Ì FUT ARÌSTOTELÌ Ì NUMRON OSE Ì FUT
VÌRTYTÌN DHE K ËNAQ ËSÌN VÌRTYTÌN DHE K ËNAQ ËSÌN
Ë.ELEMENTET KRYESORE T Ë Ë.ELEMENTET KRYESORE T Ë
FATÌT DHE ARDHMERÌS Ë SÌPAS FATÌT DHE ARDHMERÌS Ë SÌPAS
TÌJ JAN Ë MÌQSÌA PA T Ë CÌL ËN TÌJ JAN Ë MÌQSÌA PA T Ë CÌL ËN
NUK MUND T Ë KET LUMTURÌ, SH NUK MUND T Ë KET LUMTURÌ, SH
ËNDETÌ; T Ë MÌRAT MATERÌALE (Q ËNDETÌ; T Ë MÌRAT MATERÌALE (Q
Ë NA DUHEN P ËR MANÌFESTÌMÌN Ë NA DUHEN P ËR MANÌFESTÌMÌN
E JASHT ËM T Ë VÌRTYTÌT), DHE E JASHT ËM T Ë VÌRTYTÌT), DHE
FAT ËMÌR ËSÌA. FAT ËMÌR ËSÌA.
VLERAT ETÌKE N Ë BÌZNES VLERAT ETÌKE N Ë BÌZNES
JANË: JANË:
BESÌMÌ RECÌPROK Ì GJÌTHANSH BESÌMÌ RECÌPROK Ì GJÌTHANSH
ËM DHE Ì VAZHDUESH ËM Ì ËM DHE Ì VAZHDUESH ËM Ì
SUBJEKTEVE BÌZNESORE N Ë SUBJEKTEVE BÌZNESORE N Ë
BÌZNES OSE N Ë MARR ËDH ËNÌE BÌZNES OSE N Ë MARR ËDH ËNÌE
BÌZNESORE; BÌZNESORE;
LEVERDÌA, DOBÌSHMERÌA DHE LEVERDÌA, DOBÌSHMERÌA DHE
ÌNTERESÌ RECÌPROK MÌDÌS ÌNTERESÌ RECÌPROK MÌDÌS
SUBJEKTEVE N Ë BÌZNES SUBJEKTEVE N Ë BÌZNES- -PAL PAL
ËVE KONTRAKTUESE; ËVE KONTRAKTUESE;
MÌR ËBESÌMÌ, KORREKT ËSÌA, MÌR ËBESÌMÌ, KORREKT ËSÌA,
NDERSHMERÌA DHE DREJT NDERSHMERÌA DHE DREJT
ËSHMERÌA; ËSHMERÌA;
KOMPROMÌSÌ DHE KOMPROMÌSÌ DHE
TOLERANCA BÌZNESORE TOLERANCA BÌZNESORE- -N Ë N Ë
BÌZNES; BÌZNES;
DEMONOPOLÌZÌMÌ Ì POZÌT ËS DEMONOPOLÌZÌMÌ Ì POZÌT ËS
VETANAKE DHE Q VETANAKE DHE Q
ËNDRÌMEVE ËNDRÌMEVE
MONOPOLÌZUESE MONOPOLÌZUESE- -T Ë D T Ë D
ËMSHME N Ë TREG; ËMSHME N Ë TREG;
PARÌMÌ Ì KONFLÌKT ËSÌS Ë S PARÌMÌ Ì KONFLÌKT ËSÌS Ë S
Ë ÌNTERESÌT VETANAK; Ë ÌNTERESÌT VETANAK;
POZÌTA E BARABART Ë DHE POZÌTA E BARABART Ë DHE
EKUÌVALENTE E PARTNERVE EKUÌVALENTE E PARTNERVE
N Ë TREG T Ë BÌZNESÌT;ETJ. N Ë TREG T Ë BÌZNESÌT;ETJ.
Q ËLLÌMÌ Ì ETÌK ËS Q ËLLÌMÌ Ì ETÌK ËS
ZHVÌLLÌMÌ Ì FÌLOZOFÌS Ë, ZHVÌLLÌMÌ Ì FÌLOZOFÌS Ë,
ETÌK ËS DHE MORALÌT SÌ ETÌK ËS DHE MORALÌT SÌ
SHKENC Ë; SHKENC Ë;
ETOSÌ ETOSÌ- -ETHOSÌ = BESÌM ETHOSÌ = BESÌM
PARSOR DHE PRÌR ËS, PARSOR DHE PRÌR ËS,
STANDARD, ÌDEAL Ì STANDARD, ÌDEAL Ì
GRUPACÌONÌT OSE BASHK GRUPACÌONÌT OSE BASHK
ËSÌS Ë S Ë CAKTUAR; ËSÌS Ë S Ë CAKTUAR;
NJOHJA MAKSÌMALE E NJOHJA MAKSÌMALE E
MORALÌT, VLERAVE T Ë TÌJ, MORALÌT, VLERAVE T Ë TÌJ,
SÌ DHE KULTÌVÌMÌ Ì Q SÌ DHE KULTÌVÌMÌ Ì Q
ËNDRÌMÌT KRÌTÌK NDAJ ËNDRÌMÌT KRÌTÌK NDAJ
MORALÌT EKZÌSTUES MORALÌT EKZÌSTUES- -
AVANSÌMÌ Ì TÌJ N Ë KUPTÌM M AVANSÌMÌ Ì TÌJ N Ë KUPTÌM M
Ë POZÌTÌV DHE JO Ë POZÌTÌV DHE JO
DEGRADÌMÌ Ì TÌJ. DEGRADÌMÌ Ì TÌJ.
HULUMTÌMÌ HULUMTÌMÌ- -GJURMÌMÌ Ì GJURMÌMÌ Ì
VLERAVE AUTENTÌKE NJER VLERAVE AUTENTÌKE NJER
ËZORE DHE V ËNÌA E ËZORE DHE V ËNÌA E
RREGULLAVE ME NDÌHMEN RREGULLAVE ME NDÌHMEN
E T Ë CÌLAVE M Ë LEHT Ë E T Ë CÌLAVE M Ë LEHT Ë
MUND T Ë DALLOHET E MÌRA MUND T Ë DALLOHET E MÌRA
NGA E LÌGA. NGA E LÌGA.
QKA NUK E NDALON LÌGJÌ, QKA NUK E NDALON LÌGJÌ,
MUND TA NDALOJ TURP̨. MUND TA NDALOJ TURP̨.
TAJKUNÌ TAJKUNÌ- -MAKÌAVELÌST MAKÌAVELÌST
GLLABERÌMÌ DHE GLLABERÌMÌ DHE
PASKRUPULLSÌA; PASKRUPULLSÌA;
PASURÌMÌ PA BAZ Ë, PA PASURÌMÌ PA BAZ Ë, PA
DJERS Ë E PA PUN Ë DHE DJERS Ë E PA PUN Ë DHE
MOSPERMBUSHJA E MOSPERMBUSHJA E
DETYRÌMEVE N Ë BÌZNES; DETYRÌMEVE N Ë BÌZNES;
PALÌGJSHMERÌA DHE PALÌGJSHMERÌA DHE
MUNGESA E NDERGJEGJES MUNGESA E NDERGJEGJES
E T Ë NDERSHMERÌS Ë; E T Ë NDERSHMERÌS Ë;
MOTO AÌSBERGÌANE: Q ËLLÌ MOTO AÌSBERGÌANE: Q ËLLÌ - -
MÌ Ì AR ËSYETON MJETET; MÌ Ì AR ËSYETON MJETET;
PAPERGJEGJ ËSÌA SHOQ PAPERGJEGJ ËSÌA SHOQ
ËRORE. ËRORE.
PERGJEGJËSÌA SHOQ PERGJEGJËSÌA SHOQ
ËRORE NË BÌZNES ËRORE NË BÌZNES
NËNKUPTON: NËNKUPTON:
P ËRGJEGJ ËSÌN Ë JURÌDÌKE P ËRGJEGJ ËSÌN Ë JURÌDÌKE
QË DMTH. RESPEKTÌMÌN DHE QË DMTH. RESPEKTÌMÌN DHE
ZBATÌMÌN E LÌGJEVE; ZBATÌMÌN E LÌGJEVE;
EKONOMÌKE EKONOMÌKE- -QË DMTH. PËR QË DMTH. PËR - -
GJEGJ ËSÌ P ËR BÌZNESÌN, GJEGJ ËSÌ P ËR BÌZNESÌN,
EFEKTET DHE REZULTATET EFEKTET DHE REZULTATET
E TÌJ; E TÌJ;
P ËRGJEGJ ËSÌA SOCÌALE P ËRGJEGJ ËSÌA SOCÌALE- -
DMTH.MBROJTJA SOCÌALE E DMTH.MBROJTJA SOCÌALE E
QYTETAR ËVE, MÌR ËQENÌES QYTETAR ËVE, MÌR ËQENÌES
DHE T Ë DREJTAVE T Ë DHE T Ë DREJTAVE T Ë
TYRE; TYRE;
EKOLOGJÌKE DMTH. EKOLOGJÌKE DMTH.- -
MBROJTJA E AMBÌENTÌT JET MBROJTJA E AMBÌENTÌT JET
ËSOR (NACÌONAL DHE ËSOR (NACÌONAL DHE
GLOBAL) GLOBAL)
NDARJA E ETÌKËS NË DEGË NDARJA E ETÌKËS NË DEGË
METAETÌKA; METAETÌKA;
ETÌKA NORMATÌVE; DHE ETÌKA NORMATÌVE; DHE
ETÌKA E APLÌKUAR ETÌKA E APLÌKUAR- -
CYBERETÌKA CYBERETÌKA
ASPEKTET METAFÌZÌKE T Ë ASPEKTET METAFÌZÌKE T Ë
METAETÌK ËS METAETÌK ËS
ASPEKTET PSÌKOLOGJÌKE ASPEKTET PSÌKOLOGJÌKE
DHE DHE
ASPEKTET LÌNGUÌSTÌKE T Ë ASPEKTET LÌNGUÌSTÌKE T Ë
METAETÌK ËS; METAETÌK ËS;
TEORÌA E VÌRTYTÌT; TEORÌA E VÌRTYTÌT;
TEORÌA DEONTOLOGJÌKE TEORÌA DEONTOLOGJÌKE- -
TEORÌA E DETYRSHMERÌS Ë; TEORÌA E DETYRSHMERÌS Ë;
TEORÌA E PASOJAVE; TEORÌA E PASOJAVE;
PARÌMET ETÌKE. PARÌMET ETÌKE.
BASHKEBÌSEDE. BASHKEBÌSEDE.
METAETÌKA METAETÌKA
MERRET ME DH ËNÌEN E P MERRET ME DH ËNÌEN E P
ËRGJÌGJEVE N Ë PYETJEN SE ËRGJÌGJEVE N Ë PYETJEN SE
QKA JAN Ë PARÌMET ETÌKE DHE QKA JAN Ë PARÌMET ETÌKE DHE
PREJ NGA BUROJN Ë ATO. PREJ NGA BUROJN Ë ATO.
EKZÌSTON SYPOZÌMÌ SE PARÌMET EKZÌSTON SYPOZÌMÌ SE PARÌMET
ETÌKE NUK JAN Ë VET ËM ETÌKE NUK JAN Ë VET ËM
RREGULLA DHE FENOMENE T Ë RREGULLA DHE FENOMENE T Ë
ÌNSTALUARA SJOQ ËRORE T Ë ÌNSTALUARA SJOQ ËRORE T Ë
CÌL ËT VAREN VETEM NGA CÌL ËT VAREN VETEM NGA
EMOCÌONET TONA, POR EMOCÌONET TONA, POR
GJAT Ë HÌSTORÌS Ë ËSHT Ë GJAT Ë HÌSTORÌS Ë ËSHT Ë
ZHVÌLLUAR DHE TRAJTUAR ZHVÌLLUAR DHE TRAJTUAR
NDÌKÌMÌ Ì VULLNETÌT UNÌVERZAL, NDÌKÌMÌ Ì VULLNETÌT UNÌVERZAL,
ARSYES ARSYES- -UNÌT DHE KUPTÌMÌT APO UNÌT DHE KUPTÌMÌT APO
DOMETH ËNÌES APSTRAKTE T Ë DOMETH ËNÌES APSTRAKTE T Ë
VET PARÌMEVE ETÌKE. KUPTÌMÌ VET PARÌMEVE ETÌKE. KUPTÌMÌ
FJAL ËS META¨ GREQÌSHT, FJAL ËS META¨ GREQÌSHT,
BUKVALÌSHT DO T Ë THOT Ë M Ë BUKVALÌSHT DO T Ë THOT Ë M Ë
PAS Ë OSE JASHT Ë. K ËSHTU Q PAS Ë OSE JASHT Ë. K ËSHTU Q
Ë NGA VET EMRÌ MUND T Ë KON Ë NGA VET EMRÌ MUND T Ë KON
KLUDOHET SE METAETÌKA KLUDOHET SE METAETÌKA
MERRET ME TRAJTÌMÌN E ETÌK MERRET ME TRAJTÌMÌN E ETÌK
ËS NGA E ËS NGA E
ASHTUQUAJTURA¨PERSPEKTÌV Ë ASHTUQUAJTURA¨PERSPEKTÌV Ë
E ZOGUT¨, DUKE B ËR Ë P E ZOGUT¨, DUKE B ËR Ë P
ËRPJEKJE Q Ë T Ë SQAROJ ËRPJEKJE Q Ë T Ë SQAROJ
THELBÌN E NORMAVE ETÌKE THELBÌN E NORMAVE ETÌKE
DHE T Ë ZBULOJ KUPTÌMÌN E DHE T Ë ZBULOJ KUPTÌMÌN E
TYRE. EKZÌSTOJN Ë TRÌ DEG TYRE. EKZÌSTOJN Ë TRÌ DEG
Ë THEMELORE T Ë METAETÌK Ë THEMELORE T Ë METAETÌK
ËS: ËS:
1. METAETÌKA METAFÌZÌKE, 1. METAETÌKA METAFÌZÌKE,
2. METAETÌKA PSÌKOLOGJÌKE 2. METAETÌKA PSÌKOLOGJÌKE
DHE DHE
3. METAETÌKA LÌNGUÌSTÌKE 3. METAETÌKA LÌNGUÌSTÌKE
ETÌKA NORMATÌVE ETÌKA NORMATÌVE
MERRET ME PERCAKTÌMÌN E MERRET ME PERCAKTÌMÌN E
STANDARDEVE T Ë CÌL ËT STANDARDEVE T Ë CÌL ËT
KARAKTERÌZOJN Ë SJELLJET E KARAKTERÌZOJN Ë SJELLJET E
NJER ËZVE. AJO B ËN Ë P NJER ËZVE. AJO B ËN Ë P
ËRCAKTÌMÌN E PARÌMEVE ËRCAKTÌMÌN E PARÌMEVE
NORMATÌVE T Ë CÌL ËT P NORMATÌVE T Ë CÌL ËT P
ËRCAKTOJN Ë T Ë MÌR ËN DHE T ËRCAKTOJN Ë T Ë MÌR ËN DHE T
Ë KEQEN, RRJEDHÌMÌSHT T Ë Ë KEQEN, RRJEDHÌMÌSHT T Ë
ASHTUQUAJTURÌN PARÌM ASHTUQUAJTURÌN PARÌM
NORMATÌV Q Ë QUHET RREGULL NORMATÌV Q Ë QUHET RREGULL
E ART ˨ AÌ PASH. E ART ˨ AÌ PASH.
NUK ËSHT Ë MORALE T Ë HYJM NUK ËSHT Ë MORALE T Ë HYJM
PA REND PARA T Ë TJER ËVE, PA REND PARA T Ë TJER ËVE,
NGASE EDHE NE DESHÌROJM Ë Q NGASE EDHE NE DESHÌROJM Ë Q
Ë T Ë TJER ËT TA RESPEKTOJN Ë Ë T Ë TJER ËT TA RESPEKTOJN Ë
PRÌTJEN TON Ë N Ë REND. PRÌTJEN TON Ë N Ë REND.
RREGULLA E ART ˨ SÌKURSE RREGULLA E ART ˨ SÌKURSE
EDHE TEORÌT Ë TJERA T Ë ETÌK EDHE TEORÌT Ë TJERA T Ë ETÌK
ËS NORMATÌVE NG ËRTHEJN Ë N ËS NORMATÌVE NG ËRTHEJN Ë N
Ë VETE NJ Ë PARÌM T Ë P Ë VETE NJ Ë PARÌM T Ë P
ËRGJÌTHSH ËM. LÌDHUR ME K ËRGJÌTHSH ËM. LÌDHUR ME K
ËTE JAN Ë ZHVÌLLUAR T Ë PAKT ËTE JAN Ë ZHVÌLLUAR T Ë PAKT
ËN TRÌ TEORÌ THEMELORE. ËN TRÌ TEORÌ THEMELORE.
1. TEORÌA E VYRTYTÌT, SÌPAS 1. TEORÌA E VYRTYTÌT, SÌPAS
S Ë CÌL ËS SHUM Ë S Ë CÌL ËS SHUM Ë
MENDÌMTAR MENDOJN Ë Q Ë MENDÌMTAR MENDOJN Ë Q Ë
MORALÌ KONSÌSTON N Ë MORALÌ KONSÌSTON N Ë
RESPEKTÌMÌN E RESPEKTÌMÌN E
RREGULLAVE PRECÌZE MOS RREGULLAVE PRECÌZE MOS
VRÌT¨ DHE MOS VJEDH¨. VRÌT¨ DHE MOS VJEDH¨.
TEORÌA E VYRTYTÌT TEORÌA E VYRTYTÌT
AKCENTÌN KRYESOR E VEN AKCENTÌN KRYESOR E VEN
N Ë ZHVÌLLÌMÌN E VEQORÌVE N Ë ZHVÌLLÌMÌN E VEQORÌVE
DHE VETÌVE T Ë MÌRA T Ë DHE VETÌVE T Ë MÌRA T Ë
PERSONALÌTETÌT. PERSONALÌTETÌT.
QYSH PLATONÌ Ì KA VREJTUR 4 QYSH PLATONÌ Ì KA VREJTUR 4
VYRTYTE T Ë VEQANTA : VYRTYTE T Ë VEQANTA :
- -URTÌA URTÌA
- -TRÌM ËRÌA TRÌM ËRÌA
- -MATURÌA DHE MATURÌA DHE
- -DREJTËSHMERÌA. DREJTËSHMERÌA.
MÌRËPO, VYRTYTE TJERA MÌRËPO, VYRTYTE TJERA
RELEVANTE JAN Ë EDHE TJERA: RELEVANTE JAN Ë EDHE TJERA:
- -SHPÌRT ËMADH ËSÌA SHPÌRT ËMADH ËSÌA
- -VETRESPEKTÌ VETRESPEKTÌ
- -VETBESÌMÌ VETBESÌMÌ
- -SÌNQERÌTETÌ DHE SÌNQERÌTETÌ DHE
- -TEMPERAMENTÌ Ì BUT Ë. TEMPERAMENTÌ Ì BUT Ë.
ËSHT Ë KONSÌDERUAR SE K ËTO ËSHT Ë KONSÌDERUAR SE K ËTO
VYRTYTE M Ë LEHT Ë FÌTOHEN N VYRTYTE M Ë LEHT Ë FÌTOHEN N
Ë RÌNÌ, NDAJ M Ë T Ë MOSHUARÌT Ë RÌNÌ, NDAJ M Ë T Ë MOSHUARÌT
E KAN Ë P ËR DETYR Ë TÌ E KAN Ë P ËR DETYR Ë TÌ
EDUKOJN Ë DREJT Ë DHE MÌR Ë EDUKOJN Ë DREJT Ë DHE MÌR Ë
M Ë T Ë RÌNJ ËT.ARÌSTOTELÌ M Ë T Ë RÌNJ ËT.ARÌSTOTELÌ
VYRTYTET Ì KA DEFÌNUAR SÌ VYRTYTET Ì KA DEFÌNUAR SÌ
SHPREHÌ T Ë CÌLAT Ì FÌTOJM Ë. SHPREHÌ T Ë CÌLAT Ì FÌTOJM Ë.
PSH. NDJENJ ËN NATYRORE T Ë PSH. NDJENJ ËN NATYRORE T Ë
FRÌK ËS E RREGULLOJM Ë ME FRÌK ËS E RREGULLOJM Ë ME
VYRTYTÌN E GUXÌMÌT DHE T Ë VYRTYTÌN E GUXÌMÌT DHE T Ë
TRÌM ËRÌS Ë. AÌ KONSÌDERONTE TRÌM ËRÌS Ë. AÌ KONSÌDERONTE
SE MANG ËSÌT Ë DHE T Ë METAT SE MANG ËSÌT Ë DHE T Ë METAT
PARAQÌTEN ATY KU NUK KA PARAQÌTEN ATY KU NUK KA
VYRTYTE. MUNGESA E TRÌM ËRÌS VYRTYTE. MUNGESA E TRÌM ËRÌS
Ë,MENDONTE AÌ, SJELL Ë N Ë Ë,MENDONTE AÌ, SJELL Ë N Ë
QYQAR ËSÌ, NDERKAQ TRÌM ËRÌA QYQAR ËSÌ, NDERKAQ TRÌM ËRÌA
E TEP ËRT MUND T Ë SJELL DERÌ E TEP ËRT MUND T Ë SJELL DERÌ
TE PAKUJDESÌA E VRULLSHME, TE PAKUJDESÌA E VRULLSHME,
RRJEDHÌMÌSHT PAMEND ËSÌA. RRJEDHÌMÌSHT PAMEND ËSÌA.
KONTRÌBUT T Ë R ËND ËSÌSH ËM KONTRÌBUT T Ë R ËND ËSÌSH ËM
TEORÌS Ë S Ë VYRTYTÌT M Ë VON TEORÌS Ë S Ë VYRTYTÌT M Ë VON
Ë DO TÌ JAPÌN TEOLOG ËT E Ë DO TÌ JAPÌN TEOLOG ËT E
KRÌSHTER Ë P ËRMES KRÌSHTER Ë P ËRMES
VYRTYTEVE T Ë KRÌSHTERA SÌ Q VYRTYTEVE T Ë KRÌSHTERA SÌ Q
Ë JAN Ë: BESÌMÌ Ë JAN Ë: BESÌMÌ- - FEJA, SHPRESA FEJA, SHPRESA
DHE DASHURÌA. DHE DASHURÌA.
TEORÌA E VYRTYTÌT KA QEN TEORÌA E VYRTYTÌT KA QEN
Ë PRÌRËSE DHE GJËR Ë PRÌRËSE DHE GJËR- -
ËSÌSHT E PRANUAR DERÌ N Ë ËSÌSHT E PRANUAR DERÌ N Ë
SHEKULLÌN XÌX. SHEKULLÌN XÌX.
TEORÌA DEONTOLOGJÌKE TEORÌA DEONTOLOGJÌKE
(E DETYRËS) (E DETYRËS)
BAZOHET N Ë PUN ËN E HYGO BAZOHET N Ë PUN ËN E HYGO
GROCÌUSÌT DHE T Ë T Ë TJER GROCÌUSÌT DHE T Ë T Ë TJER
ËVE, T Ë CÌL ËT P ËRMENDNÌN ËVE, T Ë CÌL ËT P ËRMENDNÌN
RRETH 100 VYRTYTE T Ë RRETH 100 VYRTYTE T Ë
PRANUARA N Ë SHEK. XVÌÌ. PRANUARA N Ë SHEK. XVÌÌ.
T Ë GJÌTHA DETYRAT E T Ë GJÌTHA DETYRAT E
MUNDSHME SÌPAS K ËSAJ MUNDSHME SÌPAS K ËSAJ
TEORÌE NDAHEN N Ë TRÌ GRUPE: TEORÌE NDAHEN N Ë TRÌ GRUPE:
1. DETYRAT NDAJ ZOTÌT 1. DETYRAT NDAJ ZOTÌT
(NGRÌTJA (NGRÌTJA- -ZHVÌLLÌMÌ, SHERBÌMÌ ZHVÌLLÌMÌ, SHERBÌMÌ
DHE LUTJA) DHE LUTJA)
2. DETYRAT NDAJ VETVETES 2. DETYRAT NDAJ VETVETES
(RUAJTJA E JET ËS VETANAKE, (RUAJTJA E JET ËS VETANAKE,
HULUMTÌMÌ DREJT Ë NDRÌTJES HULUMTÌMÌ DREJT Ë NDRÌTJES
DHE PERPARÌMÌT T Ë NDERSH DHE PERPARÌMÌT T Ë NDERSH
ËM, KORREKT DHE ËM, KORREKT DHE
VETPERFÌKSÌONÌMÌ. VETPERFÌKSÌONÌMÌ.
3. DETYRAT KUNDREJT T Ë TJER 3. DETYRAT KUNDREJT T Ë TJER
ËVE: ËVE:
- -FAMÌLJARE (KUJDESÌ NDAJ FAMÌLJARE (KUJDESÌ NDAJ
PRÌND ËRVE, BASHK ËSHORTÌT, PRÌND ËRVE, BASHK ËSHORTÌT,
BASHK ËSHORTES DHE NDAJ F BASHK ËSHORTES DHE NDAJ F
ËMÌJ ËVE), ËMÌJ ËVE),
- -SHOQ ËRORE (MOSBËRJA KEQ SHOQ ËRORE (MOSBËRJA KEQ
TË TJERËVE, MÌRËSÌA ETJ.) TË TJERËVE, MÌRËSÌA ETJ.)
- -POLÌTÌKE (RESPEKTÌMÌ Ì RENDÌT POLÌTÌKE (RESPEKTÌMÌ Ì RENDÌT
DHE LÌGJEVE, NORMAVE DHE LÌGJEVE, NORMAVE
SHOQËRORE ETÌKE DHE SHOQËRORE ETÌKE DHE
MORALE). MORALE).
NJ Ë TEORÌ TJETER NJ Ë TEORÌ TJETER
DEONTOLOGJÌKE, ËSHT Ë DEONTOLOGJÌKE, ËSHT Ë
TEORÌA E S Ë DREJT ËS Q Ë TEORÌA E S Ë DREJT ËS Q Ë
BAZOHET N Ë T Ë DREJT ËN BAZOHET N Ë T Ë DREJT ËN
NATYRORE T Ë NJER ËZVE T Ë NATYRORE T Ë NJER ËZVE T Ë
CÌL ËN DUHET TA RESPEKTOM Ë. CÌL ËN DUHET TA RESPEKTOM Ë.
K ËT Ë TEORÌ E KARAKTERÌZOJN K ËT Ë TEORÌ E KARAKTERÌZOJN
Ë 4 VEQORÌ THEMELORE: Ë 4 VEQORÌ THEMELORE:
- -T Ë DREJTAT JAN Ë RRJEDHOJ Ë T Ë DREJTAT JAN Ë RRJEDHOJ Ë
E RENDÌT NATYROR T Ë GJ E RENDÌT NATYROR T Ë GJ
ËRAVE (AKTÌ NATYROR Ì ËRAVE (AKTÌ NATYROR Ì
LÌNDJES), LÌNDJES),
- -T Ë DREJTAT JAN Ë T Ë DREJTAT JAN Ë
UNÌVERZALE, NDAJ SÌ T Ë TÌLLA UNÌVERZALE, NDAJ SÌ T Ë TÌLLA
NUK MUND T Ë JEN Ë T Ë NUK MUND T Ë JEN Ë T Ë
NDRYSHME N Ë VENDE T Ë NDRYSHME N Ë VENDE T Ë
NDRYSHME, NDRYSHME,
ATO JAN Ë T Ë NJEJTA P ËR T Ë ATO JAN Ë T Ë NJEJTA P ËR T Ë
GJÌTH Ë NJER ËZÌT PA DALLÌM GJÌTH Ë NJER ËZÌT PA DALLÌM
GJÌNÌE, ETNÌE DHE AFT ËSÌE, GJÌNÌE, ETNÌE DHE AFT ËSÌE,
- -ATO JAN Ë T Ë ATO JAN Ë T Ë
PATJETERSUESHME, Q Ë DO T Ë PATJETERSUESHME, Q Ë DO T Ë
THOT Ë NUK MUND TÌ MOHOSH THOT Ë NUK MUND TÌ MOHOSH
ATO VULLNETARÌSHT. K ËTU ATO VULLNETARÌSHT. K ËTU
LYPSET VEQUAR TEORÌN Ë E LYPSET VEQUAR TEORÌN Ë E
ÌMANUEL KANTÌT ÌMANUEL KANTÌT- -¨RREGULL ËN E ¨RREGULL ËN E
ART ˨ ART ˨- - APO PARÌMÌN E APO PARÌMÌN E
ÌMPERATÌVÌT KATEGORÌK:¨TÌ ÌMPERATÌVÌT KATEGORÌK:¨TÌ
TRAJTOSH NJER ËZÌT SÌ Q ËLLÌM TRAJTOSH NJER ËZÌT SÌ Q ËLLÌM
FUNDOR DHE ASESÌ SÌ M ËNYR Ë FUNDOR DHE ASESÌ SÌ M ËNYR Ë
E REALÌZÌMÌT T Ë Q ËLLÌMÌT T Ë E REALÌZÌMÌT T Ë Q ËLLÌMÌT T Ë
FUNDÌT¨. KJO DO T Ë THOT Ë SE FUNDÌT¨. KJO DO T Ë THOT Ë SE
NDAJ NJER ËZVE DUHET T Ë NDAJ NJER ËZVE DUHET T Ë
SÌLLEMÌ ME MÌR ËKUPTÌM E SÌLLEMÌ ME MÌR ËKUPTÌM E
RESPEKT DHE T Ë MOS Ì RESPEKT DHE T Ë MOS Ì
TRAJTOSH SÌ MJET TRAJTOSH SÌ MJET- -GJ ËSEND. GJ ËSEND.
VETËVRASJA SÌPAS KANTÌT VETËVRASJA SÌPAS KANTÌT
KONSÌDEROHET E KONSÌDEROHET E
PAMORALSHME, NGASE PAMORALSHME, NGASE
KONSÌDEROHET SÌ ÌKJE NGA KONSÌDEROHET SÌ ÌKJE NGA
VUEJTJET OSE VARFËRÌA VUEJTJET OSE VARFËRÌA- -
MJERÌMÌ.NJË TJETER TEORÌ MJERÌMÌ.NJË TJETER TEORÌ
PASUESE DHE E RËNDËSÌSHME PASUESE DHE E RËNDËSÌSHME
ËSHTË REVÌDÌMÌ Ì TEORÌSË ËSHTË REVÌDÌMÌ Ì TEORÌSË
KLASÌKE TË DETYRÌMEVE Ì D. KLASÌKE TË DETYRÌMEVE Ì D.
ROSÌT E CÌLA VEN NË PAH ROSÌT E CÌLA VEN NË PAH
DETYRAT E QARTA TË CÌLAT DETYRAT E QARTA TË CÌLAT
KONSÌSTOJNË: KONSÌSTOJNË:
BESUSHMERÌ, KOMPENZÌM, BESUSHMERÌ, KOMPENZÌM,
FALENDERÌM, FALENDERÌM,
DREJTËSHMERÌ, PERPARÌM, DREJTËSHMERÌ, PERPARÌM,
VETPERFEKSÌONÌM, DHE VETPERFEKSÌONÌM, DHE
PERMBAJTJA NGA KRÌMÌ. PERMBAJTJA NGA KRÌMÌ.
MENDÌMTARÌ ROS ESENCËN MENDÌMTARÌ ROS ESENCËN
E STUDÌMEVE TË TÌJ DHE E STUDÌMEVE TË TÌJ DHE
AKCENTÌN E VEN NË AKCENTÌN E VEN NË
KONFLÌKTÌN E KËTYRE KONFLÌKTÌN E KËTYRE
DETYRAVE. DETYRAVE.
TEORÌA E PASOJAVE TEORÌA E PASOJAVE
E CÌLA KONSÌSTON NË E CÌLA KONSÌSTON NË
- -EGOÌZMÌN ETÌK Ì CÌLÌ EGOÌZMÌN ETÌK Ì CÌLÌ
PRESUPOZON QË AKCÌONÌ PRESUPOZON QË AKCÌONÌ
ËSHTË Ì PËRSHTATSHËM ËSHTË Ì PËRSHTATSHËM
MORALÌSHT NËQOFTËSE MORALÌSHT NËQOFTËSE
SJELL MËTEPËR DOBÌ SE SA SJELL MËTEPËR DOBÌ SE SA
DËM. KRYERSÌT E AKCÌONÌT; DËM. KRYERSÌT E AKCÌONÌT;
- -ALTRUÌZMÌ ETÌK, Ì CÌLÌ ALTRUÌZMÌ ETÌK, Ì CÌLÌ
KONSÌDERON QË AKCÌONÌ KONSÌDERON QË AKCÌONÌ
MORALÌSHT ËSHTË Ì MORALÌSHT ËSHTË Ì
PËRSHTATSHËM NËQOFTËSE TË PËRSHTATSHËM NËQOFTËSE TË
TJERËVE JU SJELL MË SHUMË TJERËVE JU SJELL MË SHUMË
DOBÌ SE SA DËM PËRVEQ DOBÌ SE SA DËM PËRVEQ
KRYRËSÌT TË AKCÌONÌT; KRYRËSÌT TË AKCÌONÌT;
- -UTÌLÌTARÌZMÌ, Ì CÌLÌ AKCÌONÌN E UTÌLÌTARÌZMÌ, Ì CÌLÌ AKCÌONÌN E
ARSYETON SÌ MORALÌSHT TË ARSYETON SÌ MORALÌSHT TË
PËRSHTATSHËM, NËQOFTËSE TË PËRSHTATSHËM, NËQOFTËSE TË
TJERVE JU SJELL DOBÌ MË TJERVE JU SJELL DOBÌ MË
SHUMË SE SA DËM. SHUMË SE SA DËM.
ETÌKA APLÌKATÌVE ETÌKA APLÌKATÌVE
ËSHTË SFERË E VEQANTË E ËSHTË SFERË E VEQANTË E
ETÌKËS, E CÌLA MERRET ME ETÌKËS, E CÌLA MERRET ME
ANALÌZËN E QËSHTJEVE ANALÌZËN E QËSHTJEVE
KONTRAVERZE, SÌ QË ËSHTË KONTRAVERZE, SÌ QË ËSHTË
PSH. EUTANAZÌA (MBYTJE PSH. EUTANAZÌA (MBYTJE
NGA MËSHÌRA NGA MËSHÌRA- -KEQARDHJA KEQARDHJA- -
DHÌMBJA), OSE MBROJTJA E DHÌMBJA), OSE MBROJTJA E
TË DREJTAVE TË SHTAZËVE TË DREJTAVE TË SHTAZËVE- -
KËTO QUHEN ETÌKË KËTO QUHEN ETÌKË
APLÌKATÌVE. APLÌKATÌVE.
POASHTU TRAJTOHET SÌ POASHTU TRAJTOHET SÌ
QËSHTJE E QËSHTJE E
DREJTËSHMERÌSË ETÌKE DREJTËSHMERÌSË ETÌKE
QËSHTJA E QËSHTJA E
SHTATËZANËSÌSË SHTATËZANËSÌSË
ARTÌFÌCÌALE, ABORTÌMÌT ARTÌFÌCÌALE, ABORTÌMÌT
ETJ., THËNJA E VËRTETËS ETJ., THËNJA E VËRTETËS
PACÌENTÌT, SHERÌMÌ Ì TË PACÌENTÌT, SHERÌMÌ Ì TË
SËMURËVE NDA AÌDSÌ, SËMURËVE NDA AÌDSÌ,
EKSPERÌMENTET GJENETÌKE EKSPERÌMENTET GJENETÌKE
MEDÌCÌNALE ETJ. MEDÌCÌNALE ETJ.
FUSHA E ETÌKËS APLÌKATÌVE FUSHA E ETÌKËS APLÌKATÌVE
POASHTU ZGJËROHET EDHE POASHTU ZGJËROHET EDHE
NË QËSHTJET E ETÌKËS SË NË QËSHTJET E ETÌKËS SË
BÌZNESÌT, VEQMAS LÌDHUR BÌZNESÌT, VEQMAS LÌDHUR
ME PËRGJEGJËSÌNË ME PËRGJEGJËSÌNË
SHOQËRORE SHOQËRORE- -SOCÌALE TË SOCÌALE TË
KORPORATAVE: TË DREJTAT KORPORATAVE: TË DREJTAT
E PUNËTORËVE, E PUNËTORËVE,
DÌSKRÌMÌNÌMÌ TE PUNËSÌMÌ, DÌSKRÌMÌNÌMÌ TE PUNËSÌMÌ,
CENÌMÌ Ì PRÌVATËSÌSË, CENÌMÌ Ì PRÌVATËSÌSË,
MBROJTJA NË PUNË. MBROJTJA NË PUNË.
ETÌKA EKOLOGJÌKE ETÌKA EKOLOGJÌKE
MERRET ME QËSHTJET E MERRET ME QËSHTJET E
SJELLJES DHE MORALÌT NDAJ SJELLJES DHE MORALÌT NDAJ
KAFSHËVE, GJALLESAVE E KAFSHËVE, GJALLESAVE E
TJERA TË CÌLAT RREZÌKOHEN TJERA TË CÌLAT RREZÌKOHEN
NGA AMBÌENTÌ Ì NDOTUR, NGA AMBÌENTÌ Ì NDOTUR,
BARTJA E MATERÌALEVE TË BARTJA E MATERÌALEVE TË
NDOTURA TË NDYTA HELMUESE NDOTURA TË NDYTA HELMUESE
DHE DEPONÌMÌ Ì TYRE NË DHE DEPONÌMÌ Ì TYRE NË
VENDET E VARFËRA, VRASJA E VENDET E VARFËRA, VRASJA E
KAFSHËVE (QDO ORË, NË BOTË KAFSHËVE (QDO ORË, NË BOTË
ZHDUKET NGA NJË LLOJ Ì ZHDUKET NGA NJË LLOJ Ì
KAFSHËVE PËRGJÌTHMONË). KY KAFSHËVE PËRGJÌTHMONË). KY
PROQES FATKEQËSÌSHT PO PROQES FATKEQËSÌSHT PO
SHPESHTOHET EDHE MËTEPËR. SHPESHTOHET EDHE MËTEPËR.
SHTROHET EDHE QËSHTJA E SHTROHET EDHE QËSHTJA E
MORALÌTETÌT TË POLÌGAMÌSË, MORALÌTETÌT TË POLÌGAMÌSË,
MONOGAMÌSË, BASHKËJETESËS MONOGAMÌSË, BASHKËJETESËS
BASHKOHORE, MARRËDHËNÌEVE BASHKOHORE, MARRËDHËNÌEVE
HOMOSEKSUALE DHE TË TJERA HOMOSEKSUALE DHE TË TJERA
TË PANATYRSHME ETJ. TË PANATYRSHME ETJ.
QËSHTJE E ETÌKËS DHE MORALÌT QËSHTJE E ETÌKËS DHE MORALÌT
JANË EDHE MEVENDËSÌA E JANË EDHE MEVENDËSÌA E
SHQÌPTÌMÌT TË DENÌMÌT ME SHQÌPTÌMÌT TË DENÌMÌT ME
VDEKJE, ARMËVE DHE VDEKJE, ARMËVE DHE
LUFTRAVE NUKLEARE, LUFTRAVE NUKLEARE,
KONTAMÌNÌMEVE, PERHAPJA KONTAMÌNÌMEVE, PERHAPJA
DHE PERDORÌMÌ Ì DROGAVE DHE DHE PERDORÌMÌ Ì DROGAVE DHE
RACÌZMÌ ETJ. RACÌZMÌ ETJ.
NË BÌZNESÌN NACÌONAL DHE NË BÌZNESÌN NACÌONAL DHE
NDERKOMBËTAR, NDERKOMBËTAR,
PARAQÌTJA E ÌNTERNETÌT PARAQÌTJA E ÌNTERNETÌT
DHE TEKNOLOGJÌVE TË DHE TEKNOLOGJÌVE TË
AVANSUARA ÌNFORMATÌVE, AVANSUARA ÌNFORMATÌVE,
TË CÌLAT SHKAKTOJNË EDHE TË CÌLAT SHKAKTOJNË EDHE
HAPSÌRAT E REJA TË HAPSÌRAT E REJA TË
ASHTUQUAJTURA¨CYBER ASHTUQUAJTURA¨CYBER
SPACE¨ ETJ. SPACE¨ ETJ.
PARÌMET ETÌKE PARÌMET ETÌKE
JANË TETË PARÌME THEME JANË TETË PARÌME THEME - -
LORE ETÌKE, QË MUND TË LORE ETÌKE, QË MUND TË
PËRDOREN APO ME MÌRE TE PËRDOREN APO ME MÌRE TE
ZBATOHEN NË PROQESÌN E ZBATOHEN NË PROQESÌN E
VENDÌMARRJES,NE AKTÌVÌTE VENDÌMARRJES,NE AKTÌVÌTE
- -TET DHE MARREDHENÌET E TET DHE MARREDHENÌET E
PERDÌTSHME NË BÌZNES. PERDÌTSHME NË BÌZNES.
PARÌMET THEMELORE ETÌKE PARÌMET THEMELORE ETÌKE
VENDÌMARRSE, QË APLÌKOHEN VENDÌMARRSE, QË APLÌKOHEN
EDHE GJATË SESÌONEVE EDHE GJATË SESÌONEVE
KONSULENTE PROFESÌONALE KONSULENTE PROFESÌONALE
JANË: JANË:
1. PARÌMÌ Ì AUTONOMÌSË 1. PARÌMÌ Ì AUTONOMÌSË
PERKUFÌZOHET SÌ PROMOVÌM Ì PERKUFÌZOHET SÌ PROMOVÌM Ì
VETPERCAKTÌMÌT VETPERCAKTÌMÌT
(VETVENDOSJES) OSE SÌ LÌRÌ (VETVENDOSJES) OSE SÌ LÌRÌ
VEPRÌMÌ Ì SUBJEKTÌT TË VEPRÌMÌ Ì SUBJEKTÌT TË
CAKTUAR NË BÌZNES, QË TË CAKTUAR NË BÌZNES, QË TË
ZGJEDH ORÌENTÌMÌN, VEPRÌMÌN, ZGJEDH ORÌENTÌMÌN, VEPRÌMÌN,
AKTÌN (BËRJEN) DHE DREJTÌMÌN AKTÌN (BËRJEN) DHE DREJTÌMÌN
VETANAK VETANAK- -AUTONOM. AUTONOM.
BÌNDJET DHE PERCAKTÌMET E BÌNDJET DHE PERCAKTÌMET E
VEQANTA VETANAKE TË SECÌLÌT VEQANTA VETANAKE TË SECÌLÌT
NJERÌ VEQ E VEQ, LÌDHUR ME NJERÌ VEQ E VEQ, LÌDHUR ME
AUTONOMÌNË SÌ PARÌM ETÌK, JO AUTONOMÌNË SÌ PARÌM ETÌK, JO
RRALLË SHKAKTOJNË DÌLEMA RRALLË SHKAKTOJNË DÌLEMA
DHE KONFUZÌONE TË CAKTUARA. DHE KONFUZÌONE TË CAKTUARA.
ATO DÌLEMA, KAN TË BËJNË ATO DÌLEMA, KAN TË BËJNË
PARËSÌSHT ME SHKALLËN, PARËSÌSHT ME SHKALLËN,
GAMËN DHE NÌVELÌN APO GAMËN DHE NÌVELÌN APO
GRADACÌONÌN E SHTRÌRJËS, GRADACÌONÌN E SHTRÌRJËS,
PËRKATËSÌSHT TË APLÌKÌMÌT TË PËRKATËSÌSHT TË APLÌKÌMÌT TË
AUTONOMÌSË SÌ PARÌM NË AUTONOMÌSË SÌ PARÌM NË
VENDÌMARRJE BÌZNESORE. VENDÌMARRJE BÌZNESORE.
2. MOSBËRJA KEQ, MOS DËMTÌMÌ 2. MOSBËRJA KEQ, MOS DËMTÌMÌ
DHE MOSEFEKTUÌMÌ Ì SË KEQES DHE MOSEFEKTUÌMÌ Ì SË KEQES
KONCEPTÌ Ì MOSBËRJES KEQ KONCEPTÌ Ì MOSBËRJES KEQ- -
MOSDËMTÌMÌT TË TJETRÌT, MOSDËMTÌMÌT TË TJETRÌT,
DEFÌNOHET SÌ NJË LLOJ DEFÌNOHET SÌ NJË LLOJ
SHMANGÌE NGA DËMÌ DHE E SHMANGÌE NGA DËMÌ DHE E
KEQJA. KJO NËNKUPTON KEQJA. KJO NËNKUPTON
PARANDALÌMÌN E VETVETES DHE PARANDALÌMÌN E VETVETES DHE
OSE DÌKUJT TJETER NGA OSE DÌKUJT TJETER NGA
VEPRÌMET LËNDUESE, VEPRÌMET LËNDUESE,
OFENDUESE DHE DËMTUESE. OFENDUESE DHE DËMTUESE.
NË BÌZNES KJO MANÌFESTOHET NË BÌZNES KJO MANÌFESTOHET
KUR PSH. MENAGJERÌ APO KUR PSH. MENAGJERÌ APO
KONSULENTÌ PERGJEGJES ME KONSULENTÌ PERGJEGJES ME
FJALET SHPREHJET DHE FJALET SHPREHJET DHE
SJELLJET E TÌJ LËNDON SJELLJET E TÌJ LËNDON
PARTNERÌN BÌZNESOR, KLÌENTÌN PARTNERÌN BÌZNESOR, KLÌENTÌN
OSE EDHE Ì DËMTON ATA. OSE EDHE Ì DËMTON ATA.
PRANDAJ EDHE AJO E POPULLÌT: PRANDAJ EDHE AJO E POPULLÌT:
FJALA E MÌRË SHËRON, FJALA E FJALA E MÌRË SHËRON, FJALA E
RËNDË SHEMERKON. RËNDË SHEMERKON.
3. BËMÌRËSÌA OSE MÌRËBËRJA 3. BËMÌRËSÌA OSE MÌRËBËRJA
SJELLJA E SUBJEKTEVE MENAXHUESE SJELLJA E SUBJEKTEVE MENAXHUESE
DHE ATYRE PRODHUESE E DHE ATYRE PRODHUESE E
SHERBYESE NDAJ TË TJERËVE, SHERBYESE NDAJ TË TJERËVE,
PARTNERVE BÌZNESOR, PARTNERVE BÌZNESOR,
KONSUMATORVE ETJ. ME KONSUMATORVE ETJ. ME
MÌRËKUPTÌM, DASHAMÌRËSÌ E MÌRËKUPTÌM, DASHAMÌRËSÌ E
SÌDOMOS ME NDJENJEN E QASJES SÌDOMOS ME NDJENJEN E QASJES
DHE KONTAKTÌBÌLÌTETÌT EDHE DHE KONTAKTÌBÌLÌTETÌT EDHE
PERSHTYPJEVE FÌLANTROPÌKE, ME PERSHTYPJEVE FÌLANTROPÌKE, ME
SENS, SHÌJE E VLERA ETÌKE, SENS, SHÌJE E VLERA ETÌKE,
NENKUPTON ESENCEN OSE BRENDÌNË NENKUPTON ESENCEN OSE BRENDÌNË
E MÌRËSJELLJES DHE TË MÌRËBËRJES E MÌRËSJELLJES DHE TË MÌRËBËRJES- -
KUPTOHET PERMES VEPRÌMEVE DHE KUPTOHET PERMES VEPRÌMEVE DHE
MARRËDHËNÌEVE TË CAKTUARA. MARRËDHËNÌEVE TË CAKTUARA.
KJO MËNYRË E SJELLJES NË BÌZNES KJO MËNYRË E SJELLJES NË BÌZNES
VETKUPTON PERGJEGJËSÌNË VETKUPTON PERGJEGJËSÌNË
PARËSORE TË MENAXHERÌT APO PARËSORE TË MENAXHERÌT APO
ORGANÌT TJETER PERGJEGJES NË ORGANÌT TJETER PERGJEGJES NË
BÌZNES NDAJ PALËVE TË TJERA. BÌZNES NDAJ PALËVE TË TJERA.
NËNKUPTON MËTUTJE RESPEKTÌMÌN E NËNKUPTON MËTUTJE RESPEKTÌMÌN E
DOMOSDOSHËM TË DÌNÌTETÌT, DOMOSDOSHËM TË DÌNÌTETÌT,
PERSONALÌTETÌT DHE TË PERSONALÌTETÌT DHE TË
ÌNTEGRÌTETÌT TË TJETRÌT. ÌNTEGRÌTETÌT TË TJETRÌT.
NËNKUPTON EDHE QËNDRÌMÌN NËNKUPTON EDHE QËNDRÌMÌN
POZÌTÌV, PRANÌMÌN E EGOS DHE TË POZÌTÌV, PRANÌMÌN E EGOS DHE TË
VLERAVE MADHORE NJERËZORE TË VLERAVE MADHORE NJERËZORE TË
KLÌENTÌT DHE ATYRE PROFESÌONALE KLÌENTÌT DHE ATYRE PROFESÌONALE
TË PARTNERÌT NË BÌZNES. TË PARTNERÌT NË BÌZNES.
NËNKUPTON MË NË FUND EDHE NËNKUPTON MË NË FUND EDHE
RESPEKTÌMÌN E VETVETES, ÌNVESTÌM RESPEKTÌMÌN E VETVETES, ÌNVESTÌM
NË TË ARDHMEN DHE PERFÌTÌM NË NË TË ARDHMEN DHE PERFÌTÌM NË
BÌZNES. BÌZNES.
4. DREJTËSHMERÌA, DREJTËSÌA OSE E 4. DREJTËSHMERÌA, DREJTËSÌA OSE E
DREJTA (JUSTÌCE) DREJTA (JUSTÌCE)
FJALA DREJTËSHMERÌ ME FJALA DREJTËSHMERÌ ME
VARÌACÌONET E SAJA DREJTËSÌ DHE E VARÌACÌONET E SAJA DREJTËSÌ DHE E
DREJTË, ËSHTË KONCEPT Ì LASHTË DREJTË, ËSHTË KONCEPT Ì LASHTË
QË ËSHTË PËRDORUR QËMOTÌ SÌ QË ËSHTË PËRDORUR QËMOTÌ SÌ
ARMË E FUQÌSHME NGA SHUMËKUSH ARMË E FUQÌSHME NGA SHUMËKUSH
ME SHUMË QËLLÌME E ÌNTERESA. NË ME SHUMË QËLLÌME E ÌNTERESA. NË
TRANSAKCÌONET BÌZNESORE DHE NË TRANSAKCÌONET BÌZNESORE DHE NË
VENDÌMARRJE, DREJTËSHMERÌA SÌ VENDÌMARRJE, DREJTËSHMERÌA SÌ
PARÌM ETÌK LUAN ROL TË MADH. KJO PARÌM ETÌK LUAN ROL TË MADH. KJO
NËNKUPTON QË SUBJEKTET NËNKUPTON QË SUBJEKTET
KOMPETENTE NË BÌZNES DUHET TË KOMPETENTE NË BÌZNES DUHET TË
SÌLLEN ME DREJTËSHMERÌ TË PLOTË, SÌLLEN ME DREJTËSHMERÌ TË PLOTË,
KUJDES DHE RESPEKT NDAJ TË KUJDES DHE RESPEKT NDAJ TË
GJÌTHË AKTORVE NË BÌZNES. GJÌTHË AKTORVE NË BÌZNES.
SHERBÌMET E TYRE TÌ BËJNË SHERBÌMET E TYRE TÌ BËJNË
PROBONO. SUBJEKTET PROBONO. SUBJEKTET
VENDÌMARRSE NË BÌZNES, VENDÌMARRSE NË BÌZNES,
DUHET TË ÌNVESTOJNË DERÌ DUHET TË ÌNVESTOJNË DERÌ
NË MAKSÌMUM ENERGJÌ, NË MAKSÌMUM ENERGJÌ,
VULLNET TË MÌRË DHE VULLNET TË MÌRË DHE
MÌRËSÌ NË DREJTÌM TË MÌRËSÌ NË DREJTÌM TË
NDÌHMESES, KËSHÌLLËS DHE NDÌHMESES, KËSHÌLLËS DHE
PËRKRAHJES SË KLÌENTÌT, PËRKRAHJES SË KLÌENTÌT,
MADJE PA ASNJË LLOJ MADJE PA ASNJË LLOJ
PAGESE. PAGESE.
. BESUESHMERÌA, PERKUSHTÌMÌ DHE . BESUESHMERÌA, PERKUSHTÌMÌ DHE
NDERSHMERÌA (FÌDELÌTY) NDERSHMERÌA (FÌDELÌTY)
MARRËDHËNÌET RECÌPROKE NË MES MARRËDHËNÌET RECÌPROKE NË MES
TË SUBJEKTÌT BÌZNESOR DHE PALËVE TË SUBJEKTÌT BÌZNESOR DHE PALËVE
TË TJERA NË TREG, DUHET TË JENË TË TJERA NË TREG, DUHET TË JENË
KORREKTE, TË NDERSHME, ME KORREKTE, TË NDERSHME, ME
PËRKUSHTÌM DHE BESUESHMERÌ TË PËRKUSHTÌM DHE BESUESHMERÌ TË
PLOTË. PERKUSHTÌMÌ DHE PLOTË. PERKUSHTÌMÌ DHE
BESUESHMERÌA RECÌPROKE PËR BESUESHMERÌA RECÌPROKE PËR
PRODUKTE OSE SHERBÌME NË PRODUKTE OSE SHERBÌME NË
QARKULLÌM, ËSHTË DETYRË QARKULLÌM, ËSHTË DETYRË
KRYESORE DHE E PËRHERSHME E KRYESORE DHE E PËRHERSHME E
ORGANEVE KOMPETENTE DHE ORGANEVE KOMPETENTE DHE
SHERBÌMEVE PROFESÌONALE NË SHERBÌMEVE PROFESÌONALE NË
BÌZNES. SUBJEKTET BÌZNESORE BÌZNES. SUBJEKTET BÌZNESORE
GJATË TRANSAKCÌONEVE TË TYRE ME GJATË TRANSAKCÌONEVE TË TYRE ME
PJESËMARRËSÌT E TJERË NË TREG TË PJESËMARRËSÌT E TJERË NË TREG TË
KONKURENCËS, DUHET TË SÌLLEN KONKURENCËS, DUHET TË SÌLLEN
NDERSHMERÌSHT, NDERSHMERÌSHT,
NDERGJEGJSHMERÌSË, ME NDERGJEGJSHMERÌSË, ME
PERKUSHTÌM TË PLOTË DHE RESPEKT. PERKUSHTÌM TË PLOTË DHE RESPEKT.
TÌ MBAJNË FJALËT E DHËNA DHE TÌ MBAJNË FJALËT E DHËNA DHE
TÌ REALÌZOJNË PREMTÌMET TÌ REALÌZOJNË PREMTÌMET
PERKÌTAZÌ ME CÌLËSÌNË, AFATET PERKÌTAZÌ ME CÌLËSÌNË, AFATET
DHE SASÌNË E PRODUKTEVE DHE SASÌNË E PRODUKTEVE
APO TË KRYERJES SË APO TË KRYERJES SË
SHERBÌMEVE TË CAKTUARA SHERBÌMEVE TË CAKTUARA
NDAJ TYRE. KY PARÌM ETÌK NDAJ TYRE. KY PARÌM ETÌK
ËSHTË TEPER RELEVANT, SEPSE ËSHTË TEPER RELEVANT, SEPSE
NDÌKON NË NGRÌTJEN E BESÌMÌT NDÌKON NË NGRÌTJEN E BESÌMÌT
RECÌPROK, KORREKTËSÌSË DHE RECÌPROK, KORREKTËSÌSË DHE
ZHVÌLLÌMÌT TË SUKSESSHMËN ZHVÌLLÌMÌT TË SUKSESSHMËN
ÌNTENZÌV DHE DÌNAMÌK TË ÌNTENZÌV DHE DÌNAMÌK TË
MARRËDHËNÌEVE DÌNAMÌKE NË MARRËDHËNÌEVE DÌNAMÌKE NË
TËRËSÌ. TËRËSÌ.
. VËRTETSHMERÌA . VËRTETSHMERÌA- -AUTENTÌCÌTETÌ AUTENTÌCÌTETÌ
(VERACYTY) (VERACYTY)
NOCÌONÌ DHE RAPORTÌ Ì NOCÌONÌ DHE RAPORTÌ Ì
VËRTETSHMERÌSË, PËRKUSHTÌMÌT VËRTETSHMERÌSË, PËRKUSHTÌMÌT
DHE RESPEKTÌMÌT AUTENTÌK DHE RESPEKTÌMÌT AUTENTÌK
MAKSÌMAL E GJÌTHËPËRFSHÌRËS TË MAKSÌMAL E GJÌTHËPËRFSHÌRËS TË
SAJ, KA RËNDËSÌ PRÌMARE NË SAJ, KA RËNDËSÌ PRÌMARE NË
MARRËDHËNÌET MÌDÌS SUBJEKTEVE MARRËDHËNÌET MÌDÌS SUBJEKTEVE
NË BÌZNES DHE KLÌENTVE TË TYRE. NË BÌZNES DHE KLÌENTVE TË TYRE.
MUNGESA E QASJES DHE E MUNGESA E QASJES DHE E
QËNDRÌMÌT KORREKT, QËNDRÌMÌT KORREKT,
PËRMBAJTËSOR DHE ETÌK, PËRMBAJTËSOR DHE ETÌK,
PËRKATËSÌSHT PRANÌA E QASJES PËRKATËSÌSHT PRANÌA E QASJES
MANÌPULATÌVE APO MASHTRUESE, MANÌPULATÌVE APO MASHTRUESE,
MUND TË SJELL RRJEDHOJA MUND TË SJELL RRJEDHOJA
NEGATÌVE, AFATGJATA NË BÌZNES. NEGATÌVE, AFATGJATA NË BÌZNES.
PRANDAJ, SUBJEKTET PRANDAJ, SUBJEKTET
BÌZNESORE DUHET TË JENË BÌZNESORE DUHET TË JENË
AUTENTÌK, KREDÌBÌL DHE AUTENTÌK, KREDÌBÌL DHE
KULTÌVUS TË VAZHDUESHËM KULTÌVUS TË VAZHDUESHËM
MÌRËBESÌMÌ ME KLÌENTËT E MÌRËBESÌMÌ ME KLÌENTËT E
TYRE LÌDHUR ME QDO KËRKESË TYRE LÌDHUR ME QDO KËRKESË
APO NEVOJË BÌZNESORE TË APO NEVOJË BÌZNESORE TË
TYRE. PSH. TË LENË TYRE. PSH. TË LENË
PËRSHTYPJE TË TÌLLË TE PËRSHTYPJE TË TÌLLË TE
KLÌENTÌ SE NUK DO TA KLÌENTÌ SE NUK DO TA
MASHTROJNË ME PRODHÌMET E MASHTROJNË ME PRODHÌMET E
TYRE OSE ME FAKTURAT OSE TYRE OSE ME FAKTURAT OSE
ME SHERBÌMET FALCO DHE ME SHERBÌMET FALCO DHE
VEPRÌMET FÌKTÌVE. VEPRÌMET FÌKTÌVE.
. BESUESHMERÌA (CONFÌDENTÌALÌTY) . BESUESHMERÌA (CONFÌDENTÌALÌTY)
ËSHTË PARÌM Ì RËNDËSÌSHËM ETÌK Ì ËSHTË PARÌM Ì RËNDËSÌSHËM ETÌK Ì
CÌLÌ NËSE NË PRAKTÌK ZBATOHET NË CÌLÌ NËSE NË PRAKTÌK ZBATOHET NË
MËNYRË KORREKTE DHE TË PLOTË, MËNYRË KORREKTE DHE TË PLOTË,
MUND TË JET NË SHERBÌM DHE NË MUND TË JET NË SHERBÌM DHE NË
DOBÌ MAKSÌMALE PËR KLÌENTÌN. SÌPAS DOBÌ MAKSÌMALE PËR KLÌENTÌN. SÌPAS
KËTÌJ PARÌMÌ, PJESËMARRËSÌT NË KËTÌJ PARÌMÌ, PJESËMARRËSÌT NË
BÌZNES KANË OBLÌGÌM, PËRGJEGJËSÌ BÌZNES KANË OBLÌGÌM, PËRGJEGJËSÌ
TË PLOTË DHE TË VAZHDUESHME, TË PLOTË DHE TË VAZHDUESHME,
DETYRË PROFESÌONALE DHE LÌGJORE DETYRË PROFESÌONALE DHE LÌGJORE
QË TÌ MBROJNË KLÌENTËT E TYRE, QË TÌ MBROJNË KLÌENTËT E TYRE,
KONSUMATORËT OSE PARTNERËT KONSUMATORËT OSE PARTNERËT
NGA ZBULÌMET E PAAUTORÌZUARA TË NGA ZBULÌMET E PAAUTORÌZUARA TË
ÌNFORMACÌONEVE. ÌNFORMACÌONEVE.
PRANDAJ, BESUESHMESÌA NË PRANDAJ, BESUESHMESÌA NË
MES TË PALËVE NË BÌZNES, MES TË PALËVE NË BÌZNES,
GJYKUAR NGA ASPEKTÌ ETÌK, GJYKUAR NGA ASPEKTÌ ETÌK,
ËSHTË DHE DUHET TË MBETET ËSHTË DHE DUHET TË MBETET
PREMTÌM Ì MBAJTUR QË KA TË PREMTÌM Ì MBAJTUR QË KA TË
BËJ ME TË GJÌTHA TË DHËNAT, BËJ ME TË GJÌTHA TË DHËNAT,
ÌNFORMATAT, ÌNQÌZÌMET, ÌNFORMATAT, ÌNQÌZÌMET,
REFERÌMET DHE VLERSÌMET REFERÌMET DHE VLERSÌMET
RELEVANTE MÌDÌS TYRE. RELEVANTE MÌDÌS TYRE.
SËKËNDEJMÌ ÌNTELÌGJENCA NË SËKËNDEJMÌ ÌNTELÌGJENCA NË
BÌZNES KA RËNDËSÌ PRÌMARE BÌZNES KA RËNDËSÌ PRÌMARE
PËR PROSPERÌTET DHE PËR PROSPERÌTET DHE
PERSPEKTÌVË E PROFÌT. PERSPEKTÌVË E PROFÌT.
. PËLQÌMÌ PËR ÌNFORMÌM (ÌNFORMED . PËLQÌMÌ PËR ÌNFORMÌM (ÌNFORMED
CONSENT) CONSENT)
PËLQÌMÌ PËR ÌNFORMÌM SÌ PARÌM ETÌK PËLQÌMÌ PËR ÌNFORMÌM SÌ PARÌM ETÌK
KA PESHË TË VEQANTË, NGASE KA PESHË TË VEQANTË, NGASE
SHENON LEVÌZJET PERSPEKTÌVE, SHENON LEVÌZJET PERSPEKTÌVE,
PROGRESÌVE DHE AVANSUSE PROGRESÌVE DHE AVANSUSE
PERKÌTAZÌ ME TË DREJTAT E KLÌENTÌT. PERKÌTAZÌ ME TË DREJTAT E KLÌENTÌT.
KY PARÌM NË FAKT NËNKUPTON KY PARÌM NË FAKT NËNKUPTON
PUBLÌKÌMÌN E ÌNFORMACÌONEVE TË PUBLÌKÌMÌN E ÌNFORMACÌONEVE TË
NEVOJSHME, TË CÌLAT ORGANÌ OSE NEVOJSHME, TË CÌLAT ORGANÌ OSE
PERSONÌ KOMPETENT Ì SUBJEKTÌT TË PERSONÌ KOMPETENT Ì SUBJEKTÌT TË
CAKTUAR BÌZNESOR, ËSHTË Ì CAKTUAR BÌZNESOR, ËSHTË Ì
DETYRUAR, QË TÌA BËJ ME DÌJE DETYRUAR, QË TÌA BËJ ME DÌJE
KLÌENTÌT TË TÌJ, SE A BËN TË KLÌENTÌT TË TÌJ, SE A BËN TË
PUBLÌKOHEN TAKÌMET, BÌSEDAT DHE PUBLÌKOHEN TAKÌMET, BÌSEDAT DHE
KONTAKTET NEGOCÌATORE, SA, SÌ KONTAKTET NEGOCÌATORE, SA, SÌ
EDHE KUR? EDHE KUR?
PSH. NËSE NJË KËSHÌLLTAR PSH. NËSE NJË KËSHÌLLTAR
AGJENCÌE X. TË BÌZNESÌT OSE TË AGJENCÌE X. TË BÌZNESÌT OSE TË
KONSULENCËS Ì THOTË KLÌENTÌT KONSULENCËS Ì THOTË KLÌENTÌT
TË VET NË SEANCËN E PARË TË VET NË SEANCËN E PARË
BÌSEDÌMORE OSE KËSHÌLLUESE BÌSEDÌMORE OSE KËSHÌLLUESE
SE NË TË ARDHMEN DO TË SE NË TË ARDHMEN DO TË
ZHVÌLLOHEN SEANCA ZHVÌLLOHEN SEANCA
KONSULTATÌVE, AQ SA LEJOJNË KONSULTATÌVE, AQ SA LEJOJNË
RREGULLAT E ASAJ AGJENCÌE, RREGULLAT E ASAJ AGJENCÌE,
NDERSA MË VONË Ì MBAN MË NDERSA MË VONË Ì MBAN MË
SHUMË SE AQ, AÌ DO TË VEPROÌ SHUMË SE AQ, AÌ DO TË VEPROÌ
NË MËNYRË ANTÌETÌKE. NË MËNYRË ANTÌETÌKE.
PARÌMET E ETÌKËS PARÌMET E ETÌKËS
BÌZNESORE BÌZNESORE
1.VETËORGANÌZÌMÌ 1.VETËORGANÌZÌMÌ- - ESHTE ESHTE
ORGANÌZÌMÌ Ì MBARË,NË ORGANÌZÌMÌ Ì MBARË,NË
KONTEST KONTEST - -ÌN BÌZNESOR DO ÌN BÌZNESOR DO
TË THOTË AFTËSÌ E TË THOTË AFTËSÌ E
SUBJEKTÌT,QË NË SUBJEKTÌT,QË NË
SÌTUATË KRÌTÌKE,MUND SÌTUATË KRÌTÌKE,MUND
TËUSHTROJ ME SUKSES TËUSHTROJ ME SUKSES
FUNKCÌONE KRÌTÌKE. FUNKCÌONE KRÌTÌKE.
2. PROAKTÌVÌTETÌ 2. PROAKTÌVÌTETÌ
DO TË THOTË QASJE BÌZNE DO TË THOTË QASJE BÌZNE - -
SÌT,NË TË CÌLÌN SUBJEKTÌ Ì SÌT,NË TË CÌLÌN SUBJEKTÌ Ì
CAKTUAR,VEPRON NË AMBÌ CAKTUAR,VEPRON NË AMBÌ - -
ENTÌN RRETHUES,NË MENY ENTÌN RRETHUES,NË MENY - -
RË VETËNDRYSHUESE;PRA RË VETËNDRYSHUESE;PRA
AKTÌVE DHE PROGRESÌVE AKTÌVE DHE PROGRESÌVE
3.SOLÌDARÌTETÌ 3.SOLÌDARÌTETÌ
NËKUPTON NDJENJEN E NËKUPTON NDJENJEN E
MÌRKUPTÌMÌT DHE AFTËSÌN MÌRKUPTÌMÌT DHE AFTËSÌN
E BASHKËNDJÌESÌSË ME TË E BASHKËNDJÌESÌSË ME TË
TJERËT NË BÌZNES.KJO DO TJERËT NË BÌZNES.KJO DO
TË THOTË MË TUTJE EDHE TË THOTË MË TUTJE EDHE
VULLNETÌN PËR TË NDÌHM VULLNETÌN PËR TË NDÌHM - -
UAR DHE PERKRAHUR TË TJ UAR DHE PERKRAHUR TË TJ
ERËT NË RAST NEVOJE. ERËT NË RAST NEVOJE.
4.SUPSÌDÌARÌTETÌ 4.SUPSÌDÌARÌTETÌ
ËSHTË PARÌM SÌPAS TË CÌL ËSHTË PARÌM SÌPAS TË CÌL- -
ÌT VENDÌMET MERREN DHE ÌT VENDÌMET MERREN DHE
PROBLEMET ZGJÌDHEN NË PROBLEMET ZGJÌDHEN NË
SUAZA TË KATEGORÌVE DHE NË SUAZA TË KATEGORÌVE DHE NË
NÌVELET KU LÌNDÌN. NÌVELET KU LÌNDÌN.
ESENCA E SUBS.ËSHTË NË ESENCA E SUBS.ËSHTË NË
NË ORGANÌZÌMÌN EPUNEVE DHE NË ORGANÌZÌMÌN EPUNEVE DHE
ZGJÌDH. E PROBL.BRENDA LLOJÌT ZGJÌDH. E PROBL.BRENDA LLOJÌT
TË ASAJ PUNE OSE ATÌJ PROBLE TË ASAJ PUNE OSE ATÌJ PROBLE
PRODUKTÌVÌTETÌ PRODUKTÌVÌTETÌ- -
ËSHTË SHUMË MË Ì RËND ËSHTË SHUMË MË Ì RËND ÷ ÷
ËSÌSHËM,SE SA PROFÌTAB ËSÌSHËM,SE SA PROFÌTAB
ÌLÌTETÌ.PRODUKTÌ Ì MÌRË,SH ÌLÌTETÌ.PRODUKTÌ Ì MÌRË,SH
ÌTJA E MÌRË.KJO GJENDJE,N ÌTJA E MÌRË.KJO GJENDJE,N
UK E CENON PROFÌTABÌLÌTE UK E CENON PROFÌTABÌLÌTE
- -TÌN OSE JO SHUMË.BESÌMÌ Ì TÌN OSE JO SHUMË.BESÌMÌ Ì
KONSUMATORÌT SHTOHET. KONSUMATORÌT SHTOHET.
KUJDESÌ NDAJ KONSUMATOR KUJDESÌ NDAJ KONSUMATOR
÷ ÷ÌT VERSUS ÌNDÌFERENCËS ÌT VERSUS ÌNDÌFERENCËS
KONSUMATORÌ NUK ËSHTË KONSUMATORÌ NUK ËSHTË
DELE.LYPSET RESPEKT. DELE.LYPSET RESPEKT.
SHUMË BÌZNESE JANË JOET SHUMË BÌZNESE JANË JOET
ÌKE NGASE NGARKOJNE SHU ÌKE NGASE NGARKOJNE SHU
ME KONSUMATORET ME PRO ME KONSUMATORET ME PRO
DUKTËT E TYRE.ATO BÌZNES DUKTËT E TYRE.ATO BÌZNES
E MUND TE BEJNE DEPERTÌ E MUND TE BEJNE DEPERTÌ - -
ME TE SHPEJTA,POR EDHE ME TE SHPEJTA,POR EDHE
RENJE RAPÌDE.NESE TANÌ Ì RENJE RAPÌDE.NESE TANÌ Ì
ZBRESÌN QMÌMET,HUMBÌN ZBRESÌN QMÌMET,HUMBÌN
EDHE KREDÌBÌLÌTETÌN NE EDHE KREDÌBÌLÌTETÌN NE
TREG EDHE KLÌENTELEN.Q TREG EDHE KLÌENTELEN.Q
MÌMET REALE ,JANË NJERA MÌMET REALE ,JANË NJERA
NDER KOMPONENTET REL.T NDER KOMPONENTET REL.T
E ETÌKES BÌZNESORE. E ETÌKES BÌZNESORE.
BLERËSÌ DHE DÌSTRÌBU BLERËSÌ DHE DÌSTRÌBU- -
TORÌ TORÌ
CÌLÌ ËSHTË ME REL. PËR CÌLÌ ËSHTË ME REL. PËR
PRODHUESÌN? BLERËSÌ,ND PRODHUESÌN? BLERËSÌ,ND
ONSE EDHE RROLÌ Ì NDERM ONSE EDHE RROLÌ Ì NDERM
JETSUESÌT ESHTE REL.;NE Q JETSUESÌT ESHTE REL.;NE Q
ARQET E KONKURENCES SË ARQET E KONKURENCES SË
LARTË,DÌSTRÌBUTORET,MBA LARTË,DÌSTRÌBUTORET,MBA
HEN NE THJERRZË!,VEMEND HEN NE THJERRZË!,VEMEND
PSE ESHTE KONSUMATORÌ PSE ESHTE KONSUMATORÌ
PARËSOR NGA ASPEKTÌ ETÌK? PARËSOR NGA ASPEKTÌ ETÌK?
SEPSE AÌ BLEN SEPSE AÌ BLEN ÷ ÷KONSUMON KONSUMON
DHE DUHET TË JETË Ì KNAQ DHE DUHET TË JETË Ì KNAQ
UR ME PRODUKTÌN.NESE JO UR ME PRODUKTÌN.NESE JO
NUK KA SHÌTJE,SKA PROFÌT.; NUK KA SHÌTJE,SKA PROFÌT.;
SKA PERPARÌM E PERSPEKTÌ SKA PERPARÌM E PERSPEKTÌ
VË.NESE SKA SHÌTJE ,SKA VË.NESE SKA SHÌTJE ,SKA
PUNE AS PER DÌSTRÌBUT PUNE AS PER DÌSTRÌBUT - -
ORËT,SEPSE AS ATA NUK Ì ORËT,SEPSE AS ATA NUK Ì
BLEJNË PRODUKTËT. BLEJNË PRODUKTËT.
KUJDES DHE DÌPLOMACÌ KUJDES DHE DÌPLOMACÌ
ME KONKURENTËT ! ME KONKURENTËT !
PRORE DUHET DESHMUAR PRORE DUHET DESHMUAR
QE ETÌKA NË BÌZNES PROM QE ETÌKA NË BÌZNES PROM ÷ ÷
OVON GARE A KONKUREN OVON GARE A KONKUREN - -
CË TË SHENDOSHË NË TR CË TË SHENDOSHË NË TR
EG.MONOPOLÌ ESHTË ANTÌ EG.MONOPOLÌ ESHTË ANTÌ- -
ETÌK.ME RÌVALET ËSHTË MÌ ETÌK.ME RÌVALET ËSHTË MÌ
RË TË JEMÌ DÌPLOMATÌK.LU RË TË JEMÌ DÌPLOMATÌK.LU
TA E FTOHTË TA E FTOHTË ÷ ÷PA VLERË. PA VLERË.
ME RÌVALET ME RÌVALET- -¨VËLLAZËRÌ E ¨VËLLAZËRÌ E
PADUKSHME¨ PADUKSHME¨
MEQË SPRODHONÌ OSE EDH MEQË SPRODHONÌ OSE EDH
E SHÌSNÌ PRODUKTE TË E SHÌSNÌ PRODUKTE TË
NJEJTA,LYPSET TAKT DHE NJEJTA,LYPSET TAKT DHE
KORREKTËSÌ TREGU.ËSHT KORREKTËSÌ TREGU.ËSHT
ETÌKE DHE PROFÌTABÌLE ETÌKE DHE PROFÌTABÌLE
LÌDHJA VËLLAZËRORE¨ ME LÌDHJA VËLLAZËRORE¨ ME
KONKURENTËT.+gracioziteti,n KONKURENTËT.+gracioziteti,n
Ë sjelje dhe veprime me ta,jo Ë sjelje dhe veprime me ta,jo
sabotim e nderskamcËsi. sabotim e nderskamcËsi.
PRAKTÌKAT ETÌKA DHE PRAKTÌKAT ETÌKA DHE
JOETÌKE NË BÌZNES JOETÌKE NË BÌZNES
KUDO KA TË TÌLLA ,KU MË KUDO KA TË TÌLLA ,KU MË
SHUMË OSE MË PAKË.TË SHUMË OSE MË PAKË.TË
NE EDHE MË SHUMË.DÌHET NE EDHE MË SHUMË.DÌHET
ËE E. NË BÌZ.NGERTHEN VL ËE E. NË BÌZ.NGERTHEN VL
ERA DHE PARÌME MORALE, ERA DHE PARÌME MORALE,
QË PËRCAKTOJNË SJELLJ QË PËRCAKTOJNË SJELLJ - -
EN TONË NË BOTËN E BÌZN EN TONË NË BOTËN E BÌZN ÷ ÷
ESÌT.KËTO VERA E STAND. ESÌT.KËTO VERA E STAND.
ARDE MUND TË APLÌKOHËN, ARDE MUND TË APLÌKOHËN,
NË TË GJÌTHA ASPEKTËT E NË TË GJÌTHA ASPEKTËT E
BÌZNESÌT;NGA GJENERÌMÌ Ì BÌZNESÌT;NGA GJENERÌMÌ Ì
ÌDEVE,DERÌ TË SHÌTJA E ÌDEVE,DERÌ TË SHÌTJA E
TYRE.BÌZNESÌ DHE PROFÌTÌ TYRE.BÌZNESÌ DHE PROFÌTÌ
DUHET ARRÌTUR PËRMES DUHET ARRÌTUR PËRMES
PRAKTÌKAVE TË MÌRA BÌZNE PRAKTÌKAVE TË MÌRA BÌZNE
SORE.PËR KETE SHUME BÌZ SORE.PËR KETE SHUME BÌZ - -
NESE SOT ÌMPLEMENTOJNË NESE SOT ÌMPLEMENTOJNË
KODE ETÌKE NË KOMPANÌTË KODE ETÌKE NË KOMPANÌTË
E TYRE. E TYRE.
UnË e kam identifikuar UnË e kam identifikuar
prore,qË objekti Ì biznesit eshtË prore,qË objekti Ì biznesit eshtË
qË tË bËsh para nË mËnyrË tË qË tË bËsh para nË mËnyrË tË
ndershme.dhe qË objekti Ì ndershme.dhe qË objekti Ì
jetËs ËshtË tË bËsh mir˨.Pete jetËs ËshtË tË bËsh mir˨.Pete
- -r Cooper,inventues dhe r Cooper,inventues dhe
filantropist korporativ amerikan filantropist korporativ amerikan
PRAKTÌKAT ETÌKE NË PRAKTÌKAT ETÌKE NË
BÌZNES BÌZNES
1.KUJDESÌ DHE KORREKTË 1.KUJDESÌ DHE KORREKTË - -
SÌA NDAJ ÌNVESTUESVE.; SÌA NDAJ ÌNVESTUESVE.;
2.KUJDESÌ NDAJ PUNONJË 2.KUJDESÌ NDAJ PUNONJË ÷ ÷
SVE(MUNDËSÌ TË MÌRA,QAS SVE(MUNDËSÌ TË MÌRA,QAS
- -JE,TRAJNÌME,PAGA,KUSHTE, JE,TRAJNÌME,PAGA,KUSHTE,
3.ÌNFO+KORREKTËSÌ NDAJ 3.ÌNFO+KORREKTËSÌ NDAJ
KONSUMATORËVE PËR KONSUMATORËVE PËR
PRODUKTËT QË OFROJMË; PRODUKTËT QË OFROJMË;
4.EVÌTÌMÌ Ì TAKTÌKAVE JOSK 4.EVÌTÌMÌ Ì TAKTÌKAVE JOSK
RUPULOZE DHE METODAVE, RUPULOZE DHE METODAVE,
LÌDHUR ME KONKURENCËN; LÌDHUR ME KONKURENCËN;
.RESPEKTÌMÌ Ì LÌGJEVE PËR .RESPEKTÌMÌ Ì LÌGJEVE PËR
TAKSAT,DETYRÌMET TJERA TAKSAT,DETYRÌMET TJERA
FÌSKALE,MONOPOLEVE,DHE FÌSKALE,MONOPOLEVE,DHE
AKTÌVÌTETEVE TË TJERA AN AKTÌVÌTETEVE TË TJERA AN - -
TÌLÌGJORE SÌ KORRUP+MÌTO TÌLÌGJORE SÌ KORRUP+MÌTO
.BÌZNESET DUHET TË RESP .BÌZNESET DUHET TË RESP
- -EKTOJNË NORMAT E MBRO EKTOJNË NORMAT E MBRO
JTJËS SË AMBÌENTÌT,AJRÌT JTJËS SË AMBÌENTÌT,AJRÌT
,UJÌT,ZHURMËS ETJ. ,UJÌT,ZHURMËS ETJ.
ÌNDUSTRÌTË DHE KOMPLEKS ÌNDUSTRÌTË DHE KOMPLEKS
- -ET E MËDHA NDOTËSE ,SOT ET E MËDHA NDOTËSE ,SOT
JANË PROBLEM GLOB JANË PROBLEM GLOB- -
AL DHE BRENGË REALE. AL DHE BRENGË REALE.
PRAKTÌKAT JOETÌKE PRAKTÌKAT JOETÌKE
BÌZNESORE BÌZNESORE
JANË TË SHPESHTA DHETË JANË TË SHPESHTA DHETË
SHUMTA KUDO.ATO JANË: SHUMTA KUDO.ATO JANË:
1.MANÌPULÌMÌ Ì EMOCÌONAL Ì 1.MANÌPULÌMÌ Ì EMOCÌONAL Ì
NJERËZVE,DUKE EKSPLOAT NJERËZVE,DUKE EKSPLOAT
- -UAR GJENDJËN E TYRE VUL UAR GJENDJËN E TYRE VUL
NERABÌLE.; NERABÌLE.;
2.KEQPËRDORÌMÌ DHE PËR 2.KEQPËRDORÌMÌ DHE PËR - -
GENJËSHTRÌMÌ Ì FAKTEVE; GENJËSHTRÌMÌ Ì FAKTEVE;
3.PËRFÌTÌMET TEJMASE; 3.PËRFÌTÌMET TEJMASE;
4.FALSÌFÌKÌMÌ Ì ECURÌVE DHE 4.FALSÌFÌKÌMÌ Ì ECURÌVE DHE
TË DHENAVE,PËR TË TË DHENAVE,PËR TË
TREGUAR RRÌTJE PROFÌTÌ; TREGUAR RRÌTJE PROFÌTÌ;
.SHMANGÌA E NDESHKÌMEV .SHMANGÌA E NDESHKÌMEV
E OSE KOMPENZÌMEVE ,PER E OSE KOMPENZÌMEVE ,PER
VEPRÌMET E PALÌGJSHME; VEPRÌMET E PALÌGJSHME;
.MUNGESA E TRANSPAREN .MUNGESA E TRANSPAREN
- -NCËS DHE REZÌSTENCA E NCËS DHE REZÌSTENCA E
HETÌMEVE EVENTUALE; HETÌMEVE EVENTUALE;
.DËMTÌMÌ Ì AMBÌENTÌT; .DËMTÌMÌ Ì AMBÌENTÌT;
.PËRDORÌMÌ Ì MJETEVE DHE .PËRDORÌMÌ Ì MJETEVE DHE
ÌNSTRUMENTEVE PËR ÌNSTRUMENTEVE PËR
LEVERDÌ PERSONALE OSE LEVERDÌ PERSONALE OSE
PROFESÌONALE; PROFESÌONALE;
9.DÌSKRÌMÌNÌMÌ SEKSUAL. 9.DÌSKRÌMÌNÌMÌ SEKSUAL.
ECURÌA NË RRÌTJE E BÌZN ECURÌA NË RRÌTJE E BÌZN - -
ESEVE ETÌKE NË TREG ESEVE ETÌKE NË TREG
ËSHTË EVÌDENTE DHE DÌNA ËSHTË EVÌDENTE DHE DÌNA
MÌKE+DOMÌNUESE? MÌKE+DOMÌNUESE?
MUNGESA E ETÌKËS NË MUNGESA E ETÌKËS NË
BÌZNES ,ËSHTË ARSYE PSE BÌZNES ,ËSHTË ARSYE PSE
EKONOMÌA BOTRORE SOT EKONOMÌA BOTRORE SOT
ËSHTË NË KRÌZË TË THEL ËSHTË NË KRÌZË TË THEL - -
LË. LË.
BÌZNESET SERÌOZE,KREATÌV BÌZNESET SERÌOZE,KREATÌV
VË DHE PËRSPËKTÌVE E KA VË DHE PËRSPËKTÌVE E KA
NË PA LEVERDÌNE DHE PËR NË PA LEVERDÌNE DHE PËR
PARËSÌNË E TË QENÌT: PARËSÌNË E TË QENÌT:
ETÌK,HUMAN DHE KONSÌDER ETÌK,HUMAN DHE KONSÌDER
÷ ÷ATÌV DHE Ì MARRÌN PARAS ATÌV DHE Ì MARRÌN PARAS - -
YSHE KETO KOMPONENTA. YSHE KETO KOMPONENTA.
ATO KANË VETËKONTROLL, ATO KANË VETËKONTROLL,
TRANSPARENCË DHE PERG TRANSPARENCË DHE PERG - -
JEGJËSÌ NDAJ TË GJÌTHVE. JEGJËSÌ NDAJ TË GJÌTHVE.
MËSÌMÌ ETÌK QË BÌZNESËT MËSÌMÌ ETÌK QË BÌZNESËT
DUHËT MËSUAR DUHËT MËSUAR
PËRBALL DHE PËRKUNDËR PËRBALL DHE PËRKUNDËR
TË GJÌTHAVE,ZBATÌMÌ Ì TAKT TË GJÌTHAVE,ZBATÌMÌ Ì TAKT
- -ÌKAVE,VEPRÌMEVE DHE PRA ÌKAVE,VEPRÌMEVE DHE PRA
- -KTÌKAVE ETÌKE ËSHTË JO KTÌKAVE ETÌKE ËSHTË JO
VETËM PËRPARSÌ KOMPAR VETËM PËRPARSÌ KOMPAR - -
ATÌVE,POR EDHE DOBÌ EKSK ATÌVE,POR EDHE DOBÌ EKSK
- -LUZÌVE E TYRE.PRANDAJ: LUZÌVE E TYRE.PRANDAJ:
- -NDRYSHO PARA SË TË NDRYSHO PARA SË TË
NDËSHKOHESH!!!................... NDËSHKOHESH!!!...................

 % #$ # $
!# $ $%$
$%$
%## ' #%%  $% ##  ! !&%% '%  #&

!#&% $
!#% &!%&# #  # $&$%  %#$$  $   $ # $%!$% &!%&## %&# !$%!#%$%" %  % #% %  $ $!$ ! # #$
#$
$%% $%  $  

%!#& %$ $!'"% $ ##%  '%'#% !#%  '#%%%$%#%  #%%#$! &# $%#%  $$ " # #   ! #  %$%  $%&%!#% # $$$ '%!  % #&!'$ " # # .

 %&% % %$ $ $ # $  #%   #' #  #%%%!   #$#$   '%  #! #  #%  # % %&%  ' #%%  #  # % " %%  # $ $& !& "  $& %$  $& # $ $#$ "  $& &   #$#  &#% .

$ " " # !$%  "$#!$'&%$ #% &%&# % !# $!#%% %$ % ! #$  '#% #% %  $%#'#$&$% $  # $%  $"  #%  #%%  $%% ''  % '# #$$%$!# $ #$#$"#%%  % #  .

!#% $ $%  #$!%  #$#  $"#%% ! # $% !# %$$  $$##% !# "$%  $&#% $" $% #%  "&# .

! #&$% $%$ $%  $#&# & $"! & %& % % %  !& %'%%'!#%# %&# " ' %  !#$   $&  !#$ $! &#  % !#$ #$"& $&%$ #%  % &'&#%'%% '!#%#% %&#   #  ##  % #$$" % %% .

%$$ %!# % $%  ' #   $%  '&#" % # #  $%  '$&#%  %! ## $ % $ $% % # %"  $ ' !#!  $$   #% $! # # % #$ %# "   $%% !# %& .

%'& #%# #%   #'# $% % #" $ #%  %$!#  $%  # $$  #$% " %  $ % !#   %%$ % #% # $  !$&# $ % & $# %$%  ! ## $ .

#"$!$!% %  &%  % $ !#  !#"%%'% $!#  % '%  % %&  &&## $  !% %!#"%$  #% $$&$ &$"$%  %'  $!$% $%  # $%#$% .

!% %#%   !%%%#%  $%&"&%&#"  &% $# % $$ #! # % &%&#% #$!$%   % $%&"&%&#  %&$%% $ #  " % %#% %$! #%% # $  .

! ##$% %#" % #$!%'$% " $ &   $%  !#&$%# $#  # #% !# &!' ##% $ $!$%$!'%   '#%% % %#%' % %% ! #  % %  $%&"&%&#%" %  &% #$$ #%  .

#$% % $'#%% &&$% %  % $!# % # % %& %$#   $!  %  #$% %&#  $&% '#%% " $ %%#$ #%  %%##$ $!$ % "$!%   &&% %&%&# $ %% #%%# " &! #$% $% % '#%%%  % # $ .

'#%% $   $#!# %$ '&$  $&%'$ #  $ $ ##   $ # '#  $# %#$#!# $ $&%' $ ! $ ' %#%&$ .

# $  ##% $  #$##% $#  !# $ % #$ #   # $   ! ! % $ '%" #'   ! &$ %  &$ $ %# .

!# % $$ $ %#$%'% ! %##%  &'%!#%#'  %#% $%% .

" % $ '  $  % $ #%$ $  % $ % $$ $ !#$ #!## $  $%#  #&! % $$ $$ $ %&# .

 $  #% '#'% %  $&%'" #%#%  #%$%&$ #%$%&$ '$% &!% ! %'  #% &&% &&% &# '#'&%%#  #'  ##&' .

% ' %  &%  %#  "&   &% %&#! .

%& %& '$% # !$#&!&$ !$&#! ! #$ !!&   $!#&$ %#' $ !$# &$#$ % #$#$  .

 % $#"   # $% %% !!# $$ " # # .

!# $$ " # # $  &!%  ! # $ &# " % #$!% %'    " % ! #  #  $! #$  %%#&%%% % .

! # $$   % # %$  "%%# ' # "$ % #%'%  %#   % % # %%%% $ #     .

#% $  %% % #%' %!&# %!&# #% $!%%%%  %% $ $!%%!$    .

$!%%&$%%  %% $ % #'#%%% % # %    % #%#$#$  % #!$ ' !#%% $$ .

%% ##% ! #' !%$ " !#%% !#&#  %  $% $! $!#% %& '%  ##& %  $%&#$ " # #%   %'#'%   %%  ! # .

% $% #$  $%  '&#%#%&# '&%%&'#  #$$ #$$ &%&!%%!   % $!$%#%%  '%!#'% &!%  $ % #"$%  &'$% % % %   !$  $$%  $%&" '%#&%   & %$%% ##%%#%% $ $%&"&%&# !#$!%'   &% & # ! #!" % $"#  .

% #'% % & &!% %# $%  %# % #% %% $  %%%  %%!$     %%&$% .

% #%' ##%!#% $%#'%  % #%#  $% # '    ! #%!#'  #%'%  %! #%  % # % " ##$%%  $%&"&%&#!#  #%'" "&% ##& #% !$ .

& $%  #%  !#!#% %# '  $$#  " % %# %%#$!%   !#%%   #  ##&#% $&#$ % #% %#% % $ #%' #%  '% !#% ! #%$  &# % '&#% !% %#% #% # .

 % #'#%%% $!$ $  $$&  %#  "   # $$%   #$!% ##&'!#  $ '#%   $'  % #'#%%% %#$ #'  ''" #' '%'% #%  !#$ %%% .

"$!% '#%&# '#%%% '"% &#% %# # %&# #% $# # ! '#%%%# #'% %# $!#%  $ '%#$!% '%$ $"#%% %!#%&% .

$%  $#&#$ %  '#%% % %  #  %  $&#%  ! #%# % &  #% #   % # % #$% % '#%%%&#$ $!#% %%   !$  %# #%  # $##&   '#%%&%%  %# #$  $# % $ $% % %% .

!#"%%&& '#%% &$%# #$  % $   ""# $ #"%# # %! #%&% $# %!&$'#&$  ##$%! $   %#&%% #  $$  % #$ $ '#%%% '   %!%   % #$%# ! #$ '#%%'% #$%#$" $  $  $!#$ $&# .

% #'#%%%" !## $ # # $$%!#&##  $& .

% # %   %# $  % !&   # &$%% % %# ' %  %! # ##% '#%%%  !#&# $ '  % %%#% &$$!$ $ % # %##&! .

 %#% %% #% #% ' $# &%  %#%'%'%$ #&%% $'%  &&%#% #%$ !#!#%% #$   ##% '%!#$   %#%&#%% %# ' # &$ !# #' $ $ #%%  $ $ #%$  ' .

$ " # #  $ #" % %# ' # $% ! % #$!%#% '  #' $ " # #%  #  % #%%#  %    $%  % #$ #% $"   % % #%  %# #% # '%   &%%#$!%  .

 % % ##%#  '" #% # % #%% ##   #%%# #%  #' %%# # $ % #%%  &'# $% % &&%  %  #$ '%  #$ %  % %! #%  % # %!  %% $ .

%  %  !%%#$&$ "  %  % % &&%  $ % '&%#$%  %& !$%'"&#% #  &%% &%% ##&  #% ! !# !#%'%% # % %#% $# %$"  & #$$$ #  #%% " %%  &%   % % % $ # '&%%  $# &!% #$!%%  $ %#% $$%  $ $$% .

'% '#$$!$%%  $# % ! #$ $  $# %$ '&%% $'# # # #  %%#% # !$&$#  $$ $% #'% #$  $% %#'  # $%' ! %#%"#%% %  $$%   .

$&$#  !  #  #% $# !#!#  '%!#$   !#%#  %## $$  $%&'% % %'   % %# %#' .

% #!$ '  $$%   % !#$&!  "   $% ! #$%%$   #$% " % $ $ %! # $$   ##$% % .

%#&%   $# "    #$% $%  ! #$%%$  " % $%  %# '&$ $&   $$ ! #'" ## $%%  % &%%#   #$% $ #$%%  ! #$%%$   " % $%  %#'&$   $& $$  .

%!%' $% $# '"%  % $ ##%  " $%'  %#'# $"  $%  !$ &% %  $# "# $# "#   $# % % #%'% $% ' '  % "&%  !%' .

! $%&%#% %$ " $% #% $#$ % " $% $%%  $$  #%  #%% % % ' #%% $ !%% $#%  $ &# '$  $!#%%% % .

&$% $!%' ! $%& # %  " $%%% $$  $% '"$&# ! # $  $ " # # $ %  #  #! #%'% #%% !& % # '  $#%!& $  !#'% $$  # % !& .

%   ##%" $%% $$ #% $ ' $' %#% %##  % %&#  #%%#'%   %&#% %&$ ! %#  '%'# # '#$ $ ' "  #   %  &%   $ '! #%   !# "$%" $$%!  $!$% % %! # .

$%# %" $%  #%%%% ! $    $ $ %$ $ $  # ##  '   $$&% %# % !%#$%  " $%% $ #%  ' $ $"!%%% % ' # ' &%#'&#   %' !#! !# ## ' #%

 $  #  %#  !#"%%#%% %  '%  '$&# #%'  % %$%   !$#%#%  $%&"&%&# # $! %

!#%% 
%% !#%
!#%
 #% " &%  ! # #! #% %  !# "$ '##$ %'%
%%##% !#%$ $ 

!#%% #% '##$ " !  % $$ '  $&%!# $     !#&%  $  !#& %$!#  ' '%!#%% '%' $$  $$# '!#$&%%%  %&# $ " %   #% '!#  %  # #% '% '% &%   .

%!#%% '"%'%% $% #'"'" &# &%   $!#%   ## $%    & % %&#  %  %    !# $$%$    '!  # $%## $  ! #% $$%% !%%  &%  $ $!#  '##$ #

  $ #"  $ %  $%&$ "$  !% $ #$"
#$"
 $ %%% %%#%   %$   $  "   &!%  !#'%'%$ $&%%%# '!#% &$  &$ %&$

 $ $% % &#!$ #!   $&%!#$ %$!#% $%%   !#%#$ # % $ % %  !# ! !&% # $ #   #  $#  

  # $ $#  # $$&%'&$ %#!# &$ $#$% %# '  !#%#'$ #   $&% #'%  # &!% $# $ $  $"$$  %%%%% !#$%!'%# !  $$ $'#%  &!% $ $#  # $$% #  #$ #$ &!% %!#$'!#' ##  '% %&# .

  # $$ $ '%&!% !# $  !# $ #% #%!  #%%%#!#$  $! '% %#   &!%  %&%#$!%   $ $ % %%%  !#$ %%%%  %#%%%% %%#%   &!% " # ! %' !# $%  '#' ##  #%  %%%#!# $  % !#%#% $   &!%   & #$!%'%'%$ '$%  % #!#%  $ .

 #% $# #% $ $ #% &$% #% $# '# %$#% $ #%  $%  !%$%  "  $% ! # #&#"  %$ # &"$$& &$ $& " %#$   %#$ %$ #  '## #% $#$ !#%&# %     &!% " $&%%  !%% $&%%  $#% $#% ! %  &$#$!%%  % % #' $ .

$#%%#%   !#   $&%% '##$ $  &%% '$%  #  $&#  '&%% #  # $ #%%  $$  $ $ ! ##$$ %%  !$   !$ .

 $&$# !#&$% #$# % ##  %#!#  $ % $&%%$ #! ' % %# %# &%%    ##% % #$  ! #&$%$&$#%  ! % !#&$% $&$##!# ! # !# &% $$#  "#&  $% %#  #$ #! ##$ #' !%% $#'!# $   $ $&%%$ # % %#$ '% %# !$ ## $%%#  %#%   &# $ &%% $ #$#$%  #$#$  !#&$%% ! % #$!% .

%  %  %#  !#%% !#% $ %% $$ !# &%' ! % ##$$  $#'% %&# %# !#% $% %!##'% $!$   #%$% #!#   ##% $$  '%% $&$$$  %'%  ##  '  % # $ .

 ' #%%$# &%%%% #%%$# '#%   #! #% ' #%%$#$ ! #&$%% #$!%%&%% $% ! #$# $%  $ #  $!##  ##  %$$&%'  $%'% %#  &$"$$ " #% ##%  ! #% $ #%  ! #% $$%!#"$$ !&%'! $%#&$  &% $##  %' %% $ .

!# $&%% $ #&%%   &%% # &%'&$% '&$  # $% % %#&#"  #$  ! '  $ #%  %# !$ %   ! #$%!% % % %$& % $%#  !# % %# $%&#% $ $#%  '!#%%' .

 $&$#  %%  $% !##  $$ %  $ !#%% %   #  ##%% ! %  &% % $#   $! #% $!$  %!# !$ ## $%  $   ! # $ % ! % % '&$  %# !# $  # " %#  % %%#   $&% # % $!#%# % &%!&% #&#%   # ' .

!# $&$$  $% ! ' $  &#$!%%  $% &%% %% !#%%&#" %   % %%  %   #%% "%  ##%'#$% #'%$%#  $  %  $#  $!## ! #!# $!#%% !#$!%' !# % .

 ! "! # #  #  $% ! "! # #$!#% !$ % '"% $ $ '%!#$!%'  !# #$''$&$ !#%% #%%%%  !# % &!%  !& # '%  ' $ % % # $ !#$  !%%$&%%%  %&#$ #  $%  %#&# " %  %%% % $ %  !& %% $%  %%% % # $ $ &# .

!$  $  $%#  % $% $%   $& $% % %% % '% $ !#  $ # $ $&$ $ % # %  ' $  $&%%' "$   ##&%$  #$ '    $& $"  % '!#    # %% .

!#%% $ $ #  '% # $% # ##    %$% $ #  %$% % % % % $ $&%% "   $%&% #% & % &$%# $&$$ & #% .

 !# %'%%  % % % "$ "$ $%  % $&% %&# '!#    %##%&$    # '% #$&$!# %'!# #$' .

 $ #%%  &!%  #&!%%% $ $ $$ %  %# % $    % % %  %&% '&%! #%   &#!##&#% % # % #$%'  .

 $&!$#%% $% !#$!$%   %'%## !# %  $&% % #'  '%& $$&$ $%    #!&'  !#  # % % $!& $%!#  .

!# &%'%% &%'%% $% $&  #  $$  $$!# % %% !# &%# $ %#    & !# %% % $ $& $  $&% #%$% % .

&$ $&% # %'#$&$# $  $&% #& $%  !$%#$!% $& $  % $# $&  $&% #%!# &% %%# % $ &%!#% &%!#% %$!% ! # .

##! $% #$"% & #%% %#% " %#  # # ! %%# % %$$ # .

# $$%#& $$%#& % #  $% # ! # !# &$# $  $## # %$&$%$%# " #"% &#$$ #% $%#&% #%  %##  ' .

!$$% $&% # !# $ #$!%% $!$  $&  &%% % " &#!# &% $ &$% $!# %  $!#!#!#$!% ' $$$% $ !&$!#$%#&% !&$!#$%#&% # % $!$$%&  !# &% % .

&$!   &#% % !# #&%$&# "% $!#  ' # &# &#  % $ $  %#    ! $% % % % #'% $%  # % ! % & %% %  !'# .

8 ..#'% #'% '  # !&$ " $!#   $ $$!# &%%  % !$%%%  ##% $%#& $% %!# %  '  # #   &#% % 7.05720209.2. 4 8.-49203/078.4909 3 800/0.

!#%%%  % $ & % % &  $&  $ ! %  $& %    #%' #!# # " ! #%  $ $ %    %  $%  % '#$% .

#&% !    % %$!% % $%# ' #% $% %# $!# % &%##%&#! #$ !#%'% # $ # ! #%$& #%$& $$ %!%  .

039:08/0 1.9.397458947547.7.207.85.3 ..3 2 37 9  3/07820 /06 4-09 09 8 89 9 .7 57470 6 4-09-3089089 6 9 .827 !090 744507 3.2/0391:. %  !%  %# &3 0.

!#%%%  $  &$ ##%   $'$%&$'   &$!&   $' & $% # "$  %# ! &$%    ##% $  $&% # '! # !# &% %"  #   .

 '%%%' $ #&!& % ' &# &#   #$!%'! # %$% %#%%# $   ! '  %'%%'% %# %# % #$ ##&! % .

 $%&%% #$! %   #%# % $$ %% #% &% &# $% &$%#%  !$ %  % $ $ %  !#    # # .

!#%% % $ #  % $!$%%  $&%& %    !&   # ' &$! % &# %#'& #   "! # #! # #  $%#%' .

 ! #%%%$  $&#' % ' ! #%  %#&###%!# %  $$'  $ !' !# '!#%!$  &$%#$!# .

 $#$% %''%&   %%%  ! # #%' $%#&%'! # '#!#$  $ !# $   $#$$& .

&# ##% ##% $'% %# $% '%   &$ &$% $  $ $% #$!$    %# #$ % $%  # % % %  $%$#  #%' .

' ! #$! %'  !'#! # !# $ % "% % & $# %'##!#$ %'##!#$ $%  ! % %  '%  %#  %#$!# !# !#  $% %'  .

 $%" $ % & % $&# ! #! #& # % %' %%% ' '!#'!# %'% $%   '% ! #!#$ !# !# %' ! # $ &'%# !# #$ !#$ %   $ $ .