Univerzitet u Novom Sadu Studijski program: Geodezija i geomatika Predmet

:

Osnove geodezije i geomatike
Predavac: Prof. Dr. T.Ninkov dipl.inz. Asistent: Mr. Vladimir Bulatovic dipl.inz. Novi Sad Skolska 2008/2009

Kartografske projekcije

.

Tb Ta .

.

.

.

.

.

.

.

kao geometrijska osnova na koju se oslanjaju druge geodetske mreže istog ili nižeg ranga u pogledu tačnosti. Jednostavno. • • • • • • • . kao geometrijska osnova za premer i kartografisanje Zemljine površi u cilju izrade planova i karata. Trigonometrijska mreža služi: za rešavanje problema naučnog dela geodezije koji se bavi određivanjem dimenzija. za rešavanje raznih inženjersko-tehničkih zadataka iz oblasti primenjene geodezije.Trigonometrijska mreza • DEFINICIJA TRIANGULACIJE Skup tačaka na fizičkoj površi Zemlje postavljenih po izvesnim pravilima tako da predstavljaju temena trouglova koji se jedan na drugi nadovezuju i na taj način čine određenu geometrijsku osnovu naziva se trigonometrijska mreža. Temena ovih trouglova su trigonometrijske tačke koje se na terenu obeležavaju trajnim belegama. 6. Skup svih radova na terenu i u birou koji se obavljaju u cilju određivanja pozicija trigonometrijskih tačaka naziva se triangulacija.1). trigonometrijska mreža je mreža trouglova međusobno povezanih (Sl. Najkraće odstojanje između dve trigonometrijske tačke naziva se trigonometrijska strana. a na planovima i kartama odgovarajućim topografskim oznakama. oblika i spoljašnjeg gravitacionog polja Zemlje.

Sematski prikaz trigonometrijske mreze Osnovni zadatak triangulacije jeste da međusobne odnose između pojedinih trigonometrijskih tačaka na Zemljinoj površi iskaže numerički ili grafički. . Pod određivanjem pozicija trigonometrijskih tačaka podrazumeva se određivanje njihovih koordinata.

a služila su za određivanje razmere mreže i za sprečavanje njene znatnije deformacije na velikim prostranstvima. • U novije vreme sa pojavom elektrooptičkih daljinomera trigonometrijske strane mogu se neposredno meriti sa zadovoljavajućom tačnošću. Relativna tačnost pozicioniranja ovim metodama je adekvatna tačnosti koja se postiže merenjima uglovnih i linearnih veličina. proistekla je iz težnje da se trigonometrijske tačke određuju isključivo na osnovu uglovnih merenja.Osnovna ideja triangulacije • Osnovna ideja triangulacije (Willebrand Snellius 1615. U trigonometrijskim mrežama mogu se kombinovati uglovna. linearna i GPS merenja u cilju pouzdanog i visoko tačnog relativnog pozicioniranja tačaka. Na taj način svedena su na minimum linearna merenja koja su tada bila teško izvodljiva i skupa. U trigonometrijskim mrežama najčešće se obavljaju uglovna i linearna merenja u cilju određivanja koordinata tačaka. Time se menja i princip određivanja trigonometrijskih tačaka.). • U najnovije vreme primenjuju se metode globalnog pozicionog sistema za potrebe pozicioniranja trigonometrijskih tačaka. . Predloženi metod imao je široku primenu u praksi i bio je osnovni geodetski metod za stvaranje geodetske osnove na većim područjima.

Osnovni parametri trigonometrijske mreže su: oblik. uglavnom. po pravilima sferne i ravne trigonometrije.Osnovni koncept trigonometrijske mreze Sva računanja u trigonometrijskoj mreži vrše se. Odatle potiče i naziv trigonometrijska mreža. razmera i pozicija .

. Znači. Na osnovu ovih strana i uglova u trouglu 2 i 3 mogu da se odrede strane BE. • Pozicija trigonometrijske mreže određena je sa jednim parametrom rotacije i dva parametra translacije. oblik svake trigonometrijske mreže. Ovaj način određivanja može se primeniti u celoj mreži odnosno. Ako je merena dužina trigonometrijske strane AB onda se na osnovu nje i poznatih uglova u trouglu primenom sinusne teoreme mogu odrediti strane AC i BC.razmere i pozicije • Oblik trigonometrijske mreže definisan je ako su poznati svi neophodni uglovi u mreži. Parametri translacije definišu se elipsoidnim koordinatama jedne trigonometrijske tačke.Definicija oblika . AD i CD. mogu se odrediti dužine svih trigonometrijskih strana. Zato se ona orijentiše u odnosu na strane sveta odnosno. Oko tačke A mreža se može rotirati. bez obzira na njenu veličinu. za određivanje oblika i razmere trigonometrijske mreže neophodno je i dovoljno meriti dužinu jedne (bilo koje) trigonometrijske strane i neophodne uglove u celoj mreži. geodetskom longitudom A i geodetskom latitudom A. CE. potrebno je odrediti geodetski azimut jedne trigonometrijske strane. Prema tome. određen je na osnovu uglovnih merenja • Razmera trigonometrijske mreže definisana je poznatom dužinom jedne trigonometrijske strane.

da se elipsoidne koordinate tačaka transformišu u koordinate tačaka projekcije. najčešće se koriste koordinate tačaka u nekoj od navedenih projekcija. Gauss-Krigerove. a zatim pomoću redukcionih elemenata ove veličine se transformišu sa fizičke površi Zemlje na računsku površ elipsoida u geodetski azimut . astronomska longituda A i astronomska latituda A. U premeru ili za potrebe inženjersko tehničkih radova. tako što se na osnovu astronomskih merenja određuje astronomski azimut . . • Važno je napomenuti. Transferzalne Merkatorove ili neke druge.Metode pozicioniranja trigonometrijske mreze • Klasično pozicioniranje trigonometrijskih mreža obavlja se metodama geodetske astronomije. i u Svetskom geodetskom sistemu. • Kod pozicioniranja trigonometrijskih tačaka metodama globalniog pozicionog sistema. za sve tačke mreže određuju se elipsoidne koordinate tačaka . geodetsku longitudu i geodetsku latitudu .

Vrste i oblici trigonometrijskih mreza • Trigonometrijska mreža najblje će odgovarati svojoj nameni ako je njome prekrivena teritorija cele države. kao što je slučaj u našoj i nekim drugim zemljama. Osnovu za izradu planova i karata čine tačke te mreže . Takva mreža ima opšti značaj i poseban tretman u zemlji na čijoj se teritoriji nalazi pa se zato naziva osnovna ili državna trigonometrijska mreža.

Zemlje sa velikim teritorijama (SSSR. a mogu imati i proizvoljan položaj . SAD i druge) državnu trigonometrijsku mrežu razvijaju u obliku lanaca trouglova koji se postavljaju duž meridijana i paralela.

centralni sistem. a položaj tačaka odgovara nameni i zahtevu tačnosti koja se apriori utvrđuje. centralnih sistema ili jednih i drugih. One se sastoje od tačaka istog ranga u pogledu tačnosti. Oblik ovih mreža zavisi od terenskih uslova. . kombinacije geodetskih četvorouglova. koje su na jednostavan način povezane i čine mrežu sledećih oblika: geodetski četvorougao. lanac trouglova.Lokalne trigonometrijske mreze • Lokalne mreže služe za snimanje manjih površina (do 150 ha) i za izvođenje inženjerskotehničkih radova primenjene geodezije.

.

mora biti u navedenim granicama. razvija se po opšte poznatom principu "od većeg ka manjem". osnovna trigonometrijska mreža.KLASIFIKACIJA OSNOVNE TRIGONOMETRIJSKE MREŽE • Da bi se izbeglo nagomilavanje neminovnih grešaka koje nastaju u procesu merenja. ili grupe tačaka ako se određuju zajedno. Dosledno sprovođenje ovog principa u delo obezbeđeno je podelom osnovne trigonometrijske mreže u četiri osnovna i dva popunjavajuća reda • Dužine pojedinih strana mogu biti nešto kraće. odnosno duže. ali prosečna strana kod svake tačke ako se određuje posebno. To znači: polazi se od radova većeg obima i veće tačnosti ka radovima manjeg obima i manje tačnosti. .

red . red .Podela mreza na redove • • • • • • • Red mreže u funkciji dužina strana 1.1 km < d < 4 km . red . red .d > 20 km 2. red – popunjavajući 9 km < d < 18 km 3.osnovni15 km < d < 25 km 2. red – osnovni 5 km < d < 13 km 3.popunjavajući3 km < d < 7 km 4.

.

reda i mreži 4. reda zanemaruje se zakrivljenost Zemljine površi pa se one nazivaju tačkama nižih redova.Trigometrijska mreze i zakrivljenost zemlje • Pri računanju koordinata trigonometrijskih tačaka koje pripadaju mreži 1. osnovnoj i popunjavajućoj mreži 2. reda. reda uzima se u obzir zakrivljenost Zemljine površi i one se nazivaju tačkama viših redova. reda i osnovnoj mreži 3. gde je  dozvoljeno odstupanje . • Za svaki red mreže propisana je tačnost sa kojom treba izvršiti uglovna merenja i definisano je maksimalno odstupanje opažanih pravaca posle izravnanja . • Pri računanju koordinata trigonometrijskih tačaka koje pripadaju popunjavajućoj mreži 3.

• U mreži 1.Tacnost merenja • Trigonometrijska mreža 1. Zato se prilikom postavljanja nove mreže poštuje osnovno pravilo: trigonometrijska tačka ma kog reda može da se odredi od drugih tačaka samo istog ili većeg ranga u pogledu tačnosti. reda merenja se vrše sa najvećom tačnošću koja se postepeno umanjuje u mrežama nižih redova. . te stoga ona ima specifičnu ulogu i obrađuje se po posebno utvrđenim propisima. reda zajedno sa astronomsko-gravimetrijskim radovima. služi za rešavanje naučnih zadataka iz oblasti geodezije. pored ostalog.

reda ili u lokalnim. dovoljno je da se odredi dužina jedne trigonometrijske strane. Najpovoljnija je osnovička mreža koja se sastoji iz najmanjeg broja povoljnih trouglova koji čine mrežu oblika romba. u jednoj trigonometrijskoj mreži. koja se meri neposredno na terenu. U mrežama ostalih redova trigonometrijske tačke mogu se odrediti isključivo na osnovu uglovnih merenja. • Oblik osnovičke mreže u znatnoj meri utiče na tačnost određivanja trigonometrijske strane. • Pomoću osnovičkih mreža određuju se dužine strana u trigonometrijskoj mreži 1. • Ako dužine trigonometrijskih strana nije moguće meriti direktno onda se one mere idirektnim putem preko sistema trouglova koji uspostavljaju geometrijsku vezu između osnovice. i strane u mreži koju treba odrediti. .OSNOVIČKE MREŽE • Sa teorijske tačke gledišta. reda. ma koliko ona bila velika. Ovaj sistem trouglova se naziva osnovička mreža. Zbog nagomilavanja grešaka merenja. odnosno nekim specijalnim mrežama. potrebno je da se na svakih 200-300 km meri po jedna dužina trigonometrijske strane u mreži 1.

nisu strogi uslovi u pogledu vidljivosti posmatranog objekta (predmeta). U savremenim mrežama u geodetskom premeru za određivanje koordinata tačaka koriste se merenja dužina koja se na jednostavan i efikasan način obavljaju pomoću elektromagnetskih daljinomera a na ovaj način obezbeđuje se kvaltetna razmera mreže. 6. • Osnovne karakteristike merenja dužina strana u geodetskim mrežama elektromagnetskim daljinomerima su: • • • • • jednostavan rad.32) a skup svih radova u njoj naziva se trilateracija. Relativno mali broj linearnih merenja izvođen je u mreži prvog reda pri merenju dužina osnovica ili u lokalnim mrežama gde je neposredno merena dužina jedne ili najviše dve trigonometrijske strane. lakši izbor povoljnih uslova za merenje. TRILATERACIONA MREŽA .• Geodetska mreža u kojoj su merene samo dužine strana naziva se trilateraciona mreža (Sl. lakše ostvarivanje (merenje) dugačkih pravaca (strana). • U početku koordinate trigonometrijskih tačaka određivane su isključivo na osnovu uglovnih merenja i na ovaj način obezbeđivan je kvalitetan oblik mreže. visoka tačnost merenja.

Trilateraciona mreza 2 D2 D1 D6 6 D5 D 10 D9 4 5 D4 D7 D8 3 D3 1 .

lokalnim geodetskim mrežama i mrežama inženjerske geodezije su: • specijalne pantljike. • interferencijski komparatori.Tehnologije merenja • Tehnologije merenja dužina koje se koriste u trilateracionim mrežama geodetskog premera. • Trilateracione mreže izravnjavaju se po metodi posrednih ili uslovnih merenja. . Neslobne mreže i mreže sa velikim brojem nepoznatih parametara najbolje je izravnavati po metodi posrednih merenja. dok se za izravanje slobodnih mreža mogu primenjivati obe metode (uslovno ili posredno izravnanje). • globalni pozicioni sistem. • invarske žice. • elektromagnetski daljinomeri.

meri se visina instrumenta i visina signala). . homogene tačnosti. viziranjem na prizme itd. viziranjem na vizurne marke itd. prisilnim centrisanjem.). homogene tačnosti. • U poligonskim mrežama mere se: • • • pravci ili uglovi (girusnom metodom.) dužine (napred-nazad. zenitski uglovi (girusnom metodom pri krugu levo i desno. prisilnim centrisanjem.POLIGONSKA MREŽA • Niz tačaka u poligonu povezanih merenjima uglova i dužina naziva se poligonski vlak a skup međusobno povezanih vlakova naziva se poligonska mreža. Poligonski vlaci i poligonske mreže razvijaju se za potrebe geodetskog premera i oslanjaju se na tačke postojeće trigonometrijske ili poligonske mreže.

B C A D E .

On se često naziva i nulta nivoska površ • Prema tome. i koriste se u geodeziji. Geoid je nivoska površ čiji je potencijal jednak potencijalu zemljine teže. za izvođenje radova u geodetskom premeru i drugim oblastima: vodoprivrede. geodetskom premeru i široj inženjerskoj praksi . nazivaju se ortometrijske visine . On najbolje aproksimira srednji nivo mora. urbanističkog uređenja naseljenih mesta. • Koncept geodetskog vertikalnog datuma je veoma značajan u konvencionalnom pozicioniranju. Vertikalni datum je površ kod koje su vrednosti visina jednake nuli. i za rešavanje ostalih inženjerskih zadataka.GEODETSKE JEDNODIMENZIONALNE MREŽE • Geodetske jednodimenzionalne mreže služe kao osnova vertikalne predstave fizičke površi Zemlje. geoid je ekvipotencijalna površ zemljinog gravitacionog polja. Visine u odnosu na geoid.

elipsoidna visina. • H . Veza između ortometrijskih i elipsoidnih visina je oblika h = H+N • gde je: • h .1).ortometrijska visina.Elipsoidne i ortometrijske visine • Pošto geoid nije matematički definisano telo za matematička računanja se koristi elipsoid. Visine tačaka u odnosu na ovako usvojen elipsoid nazivaju se geometrijske ili elipsoidna visine (Sl. One pokazuju koliko su tačke na fizičkoj površi Zemlje udaljene od referentnog elipsoida. • N – visina geoida iznad referentnog elipsoida .5.

u cilju dobijanja ortometrijskih visina H=h-N . neophodno je poznavanje geoida. Vrednosti geoidnih visina u odnosu na najbolje postavljen geocentrični referentni elipsoid su na bilo kom delu Zemlje manje od 100 metara. Na ovaj način. odnosno geoidnih visina . • Primenom metoda globalnog pozicionog sistema (GPS) u geodetskom premeru određuju se elipsoidne visine na fizičkoj površi Zemlje. • U postojećiim konvencionalnim nivelmanskim mrežama ili mrežama državnog premera primenjuju se terestričke metode određivanja visinskih razlika geometrijskog ili trigonometrijskog nivelmana u cilju određivanja ortometrijskih visina tačaka na površi Zemlje.Odnos elipsoidnih i ortometrijskih visina • Visina geoida iznad referentnog elipsoida često se naziva i geoidna visina. za razliku od terestričkih metoda.

nekom od poznatih metoda GPS. izvršiti jednostavnu transformaciju .Odredjivanje ortometrijskih visina • Ortometrijske visine koriste se za praktičnu upotrebu i neophodno je nakon merenja elipsoidne visine .

Prilikom razvijanja nivelmanskih mreža poštuje se prncip "od većeg ka manjem". • Slobodne nivelmanske mreže koriste se najčešće u inženjerskoj geodeziji ili kao lokalne mreže geodetskog premera . • Neslobodne nivelmanske mreže razvijaju se za potrebe geodetskog premera . Nivelmansku mreže čine: • geodetske tačke ili reperi. • Nivelmanske mreže globalno se dele na: • neslobodne nivelmanske mreže • slobodne nivelmanske mreže .DEFINICIJA NIVELMANSKE MREŽE • Skup tačaka na fizičkoj površi Zemlje međusono povezanih merenjima visinskih razlika geometrijskog nivelmana naziva se nivelmanska mreža . • visinske razlike geometrijskog nivelmana. Nivelmanske mreže u geodetskom premeru s obzirom na tačnost merenja visinskih razlika mogu se deliti u više redova .

Skica nivelmanske mreze B 2 C 1 3 5 N A 4 D .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful