KULIAH 13

UNDANG-UNDANG WAKAF
Mohd Zamro Muda Jabatan Syariah, FPI, UKM zamro@ukm.my

PENDAHULUAN 
Wakaf merupakan salah satu bentuk transaksi kehartaan yg dapat mengatasi kemiskinan ummah di samping zakat Wakaf sbg sedekah jariah yg dapat memberi pahala yg berkekalan kpd seseorg pewakaf Wakaf dapat mendekatkan diri seseorg kpd Allah Ia berpotensi menjana pulangan berlipat kali ganda jika diuruskan dgn baik

DEFINISI WAKAF 
Mazhab Shafi¶i ± menahan harta yg blh memberi manfaat dgnnya, serta kekal ain fizikalnya dgn memutuskan hak pengurusan yg dimiliki olh pewakaf utk diberi kpd tempat yg diharuskan, lagi yg ada pd ketika itu Huraian:  ³Menahan harta yg blh memberi manfaat dgnnya´ ± mengekalkan harta tsbt sbg wakaf, tak boleh dijual, tak boleh dihadiahkan kpd sesiapa shj sebagai hibah, tak boleh dijadikan harta pusaka, tak boleh digadai. Harta itu ditahan utk dimanfaatkan hasilnya

Sambungan« 

³serta kekal ain fizikalnya´ ± harta yg diwakafkan itu mestilah drpd harta yg kekal fizikalnya, tak mudah rosak serta dapat dilihat & dipegang spt tanah & rumah  ³memutuskan hak pengurusan yg dimiliki olh pewakaf´ ± putus & hilang segala hak & kuasa yg dimiliki sblmnya oleh pewakaf. Pewakaf hanya boleh jadi pengurus/pentadbir & harus memakan @ mengambil upah  ³utk diberi kpd tempat yg diharuskan, lagi yg ada pd ketika itu´ ± tempat @ orang yg hendak diberikan wakaf itu mestilah yg diharuskan oleh syarak

Sambungan... 

Mazhab Hanafi ± Ibn Humam ± menahan ain harta atas milik si pewakaf & menyedekahkan manfaatnya atau mewakafkan manfaatnya kpd sesiapa yg dia kehendaki Mazhab Maliki ± menjadikan manfaat bagi sesuatu harta yg dimiliki/sesuatu hasil pendapatan bagi sesuatu harta yg disewa diberikan kpd orang yg berhak, dgn satu akad dlm jangka masa tertentu mengikut kehendak pewakaf Mazhab Hanbali ± menahan asal harta & menyedekahkan manfaatnya

DEFINISI WAKAF DI BWH ENAKMEN 
Seksyen 2(1) Enakmen Wakaf (Negeri Selangor) 1999 & Seksyen 2(1) Enakmen Wakaf (Negeri Melaka) 2005 mentakrifkan wakaf ialah menyerahkan apa-apa harta yg boleh dinikmati manfaat/faedahnya utk apa-apa tujuan kebajikan sama ada sebagai wakaf am @ wakaf khas menurut Hukum Syarak tetapi tidak termasuk amanah sebagaimana yg ditakrifkan di bawah Akta Pemegang Amanah 1949

Sambungan... 

Seksyen 2(1) Enakmen Wakaf (Negeri Sembilan) 2005 mentakrifkan wakaf ialah: (a) menyerahkan hakmilik apa-apa harta yg boleh dinikmati manfaat, faedah @ keuntungannya; (b) menyerahkan manfaat, faedah @ keuntungan yg boleh dinikmati drpd apa-apa harta; atau (c) memberikan kepakaran & perkhidmatan yg boleh dinikmati manfaat, faedah @ keuntungannya, sama ada sebagai wakaf am @ wakaf khas, menurut prinsip Syariah, tetapi tidak termasuk amanah yg ditakrifkan di bwh Akta Pemegang Amanah 1949

Sambungan... 

Terdapat sedikit kelainan takrif wakaf yg diperuntukkan dalam Enakmen Wakaf (Negeri Sembilan) 2005 di mana µkepakaran & perkhidmatan yg blh dinikmati manfaat, faedah atau keuntungannya¶ dimasukkan di bawah takrif wakaf Ini bererti sebarang hasil khidmat kepakaran yg diberikan secara percuma oleh seseorang individu @ organisasi yg mendatangkan faedah @ keuntungan boleh dikategorikan sebagai harta wakaf Definisi yg terdapat dlm Akta/Enakmen negerinegeri tidak memperuntukkan elemen µkekal¶

PENSYARIATAN WAKAF 
Wakaf disyariatkan sejak zaman Rasulullah s.a.w & sahabat lagi Al-Quran: 
Surah Ali µImran, 3: 92  Surah Ali µImran, 3: 115 

Hadis: 
Umar tlh terima tanah di khaybar & menemui Rasulullah: ³Jika engkau suka tahanlah tanah itu & sedekahkan manfaat atau hasilnya´  ³Jika mati anak Adam maka terputuslah pahala amalannya kecuali 3 perkara iaitu sedekah jariah, ilmu yg dimanfaatkan dgnnya atau anak yg soleh yg sentiasa mendoakannya´

RUKUN/ELEMEN WAKAF

Pewakaf (waqif)

Penerima wakaf (mawquf µalayh)

Harta wakaf (mawquf)

Lafaz wakaf (sighah)

SYARAT WAKAF
Syarat Pewakaf (waqif)
Berakal Baligh Merdeka Tak ditahan drpd menggunakan harta Dilakukan dgn kerelaan Pemilik sebenar kpd harta wakaf

Sambungan...

Syarat Penerima Wakaf (mawquf µalayh)
Penerima ditentukan Dibuat dgn tujuan qurbah Penerima boleh menerima pemilikan

Sambungan...

Syarat Harta Wakaf (mawquf)
Milik sempurna pewakaf Harta ditentukan Boleh diserah @ dipindah milik Harta yg bernilai di sisi syarak Boleh memberi manfaat kekal

Sambungan...

Syarat Lafaz Wakaf (sighah)
Boleh secara sarih & kinayah Pelaksanaan wakaf tak dikaitkan dgn sesuatu perkara @ keadaan kecuali wakaf dlm bentuk wasiat Dibuat secara kekal

KATEGORI @ BAHAGIAN WAKAF

Wakaf Ahli @ Keluarga (wakaf dhurri)

Wakaf Kebajikan (wakaf khayri)

Wakaf Am

Wakaf Khas

Sambungan...

Wakaf Ahli/Keluarga (wakaf dhurri)
Wakaf yg memberi manfaat kpd keturunan waqif atau keturunan mawquf µalayh spt anak cucu & turun temurun Berlaku pertikaian tentang kesahannya UU Wakaf Mesir 1946 pindaan 1952 telah menghapuskan wakaf dhurri Selepas itu kebanyakan negara Islam juga telah menghapuskan wakaf dhurri spt Syria, Pakistan & Iran

Sambungan... 

Wakaf Kebajikan (wakaf khayri):  Terbahagi kpd 2 iaitu wakaf am & wakaf khas Wakaf Am ± mana-mana bentuk dedikasi wakaf yg dibuat utk tujuan kebajikan @ khairat umum tanpa menentukan mana-mana benefisiari khusus @ tujuan khusus 
Ia blh diaplikasikan kpd perkara-perkara @ tujuantujuan kebajikan umum yg dapat meningkatkan lagi imej Islam & masyarakatnya  Seksyen 2(1) Enakmen Wakaf Negeri Sembilan 2005 ± wakaf am ertinya apa-apa wakaf yg diwujudkan bagi maksud kebajikan ummah

Sambungan... 

Bagi negeri yg tiada Enakmen Wakaf, takrif wakaf am boleh dirujuk kpd Seksyen 2(1) Akta/Enakmen Pentadbiran Agama Islam masing-masing  Contohnya, Seksyen 2(1) Akta Pentadbiran UU Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1993 ± wakaf am ialah wakaf yg berkekalan atas modal & pendapatan drpd harta bagi maksud-maksud agama @ khairat yg diiktiraf oleh Hukum Syarak

Sambungan... 

Wakaf Khas ± mana-mana bentuk dedikasi wakaf yg dibuat utk tujuan khusus atau benefisiari tertentu 
Pewakaf menetapkan kpd siapakah wakafnya dibuat @ utk tujuan manakah wakafnya mesti diaplikasikan  Wakaf keluarga (wakaf zurri) termasuk dlm kategori ini  Seksyen 2(1) Enakmen Wakaf Negeri Sembilan 2005 ± wakaf khas ertinya apa-apa wakaf yg diwujudkan bagi sesuatu maksud khusus sama ada ditentukan oleh waqif @ Majlis

Sambungan... 

Bagi negeri yg tiada Enakmen Wakaf, takrif wakaf khas blh dirujuk kpd Seksyen 2(1) Akta/Enakmen Pentadbiran Agama Islam masing-masing  Contohnya, Seksyen 2(1) Akta Pentadbiran UU Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1993 ± wakaf khas ialah wakaf yg berkekalan @ bagi suatu tempoh terhad atas modal harta bagi maksud-maksud agama atau khairat yg diiktiraf oleh Hukum Syarak, dan harta yg diwakafkan sedemikian, yg berpendapatan drpdnya diberikan kpd orang-orang @ bagi maksudmaksud yg ditetapkan dlm wakaf itu

TAKAT PEWAKAFAN
Seseorang yg berada dlm keadaan biasa & sihat boleh mewakafkan seberapa banyak hartanya mengikut kehendaknya Jika ia dibuat dlm keadaan marad al-mawt @ melalui cara wasiat maka takat harta yg dibenarkan ialah setakat 1/3 harta pewakaf kecuali diizinkan oleh waris-waris Wakaf yg dibuat secara wasiat ± pewakaf boleh menarik balik (revoke) wakafnya pd bila-bila masa semasa hidupnya

BIDANG KUASA PERUNDANGAN WAKAF 
Jadual ke 9 Perlembagaan Persekutuan Negeri boleh menggubal uu yg berkaitan dgn wakaf Berlaku konflik bidang kuasa mahkamah dlm menyelesaikan isu berkaitan dgn wakaf w/pun slps pindaan Perkara 121(1A) Dlm kes MAIPP vs Isa Abdul Rahman & Yg Lain [1992] 1 CLJ 201; [1996] 10(2) JH 222 ± dibicarakan di Mahkamah Sivil - Hakim Mahkamah Agong, Eusoff Chin ± Mahkamah Kadi ketika itu tiada bidang kuasa dlm soal injuksi & ia termasuk dlm Bhgn III Akta Relif Spesifik 1950

Sambungan... 

Dlm keputusannya, beliau berkata: ³A/bila Mahkamah Sivil membicarakan tuntutan utk mdpt suatu perintah & perintah yg dituntut bukan dlm bidang kuasa Mahkamah Syariah utk mengeluarkannya, maka Mahkamah Sivil hendaklah membicarakan tuntutan itu & jika soal mengenai hukum syarak timbul semasa perbicaraan pihak-pihak terlibat boleh memanggil pakar-pakar agama Islam utk memberikan keterangan dlm perbicaraan itu ataupun pihak Mahkamah boleh merujuk soalan-soalan kpd Majlis Fatwa berkenaan utk mendapat kepastian

Sambungan... 

Manakala dlm kes MAIPP & Seberang Perai vs Shaik Zolkaffily bin Shaik Natar & Ors [2003] 3 MLJ 705 ± Mahkamah Persekutuan (Hakim Haidar) pendekatan yg digunakan oleh Mahkamah Tinggi & Mahkamah Rayuan bahawa Mahkamah Syariah tiada bidang kuasa utk mengeluarkan injuksi ... Adalah tidak betul kerana menggunakan pendekatan µthe remedy prayed for¶ & bukannya pendekatan µsubject matter¶ Oleh itu, jika µsubject matter¶nya adalah wakaf, maka Mahkamah Syariahlah yg berbidang kuasa walaupun ada remedi-remedi sivil yg dipohon oleh pihak-pihak yg terlibat dlm litigasi berkenaan

Sambungan... 

Walau bagaimanapun, jika pertikaian sesuatu wakaf itu melibatkan pihak bukan Islam, maka sehingga kini Mahkamah Sivillah yg berkompeten utk mendengar pertikaian berkenaan kerana dlm peruntukan Senarai Negeri hanya memberi bidang kuasa kpd Mahkamah Syariah dlm perkara yg membabitkan orang Islam shj

PENTADBIRAN WAKAF 
Diletakkan di bawah Majlis Agama Islam negerinegeri (MAIN) MAIN dilantik sebagai pemegang amanah tungga (sole trustee) bagi semua harta wakaf sama ada wakaf am ataupun wakaf khas ± lihat Seksyen 5 EW Negeri Sembilan Olh itu, semua urusan pentadbiran & pembangunan harta wakaf diletakkan di bawah tanggungjawab MAIN

Sambungan... 

Antara tanggungjawab MAIN: 
Mentadbir harta wakaf  Mendaftarkan harta wakaf  Memastikan hasrat pewakaf direalisasikan  Jika dlm melaksanakan hasrat @ syarat yg ditetapkan oleh pewakaf tdpt masalah maka MAIN cuba menyelesaikannya & pembabitan mufti amat releven Apabila MAIN sebagai pemegang amanah tunggal harta wakaf, maka perlantikan mana-mana pemegang amanah persendirian adalah dianggap sebagai bersalahan dgn peruntukan uu

Sambungan... 

Bidang kuasa MAIN terpakai kpd harta yg terletak di negeri berkenaan shj Ia juga terpakai kpd pewakaf yg berdomisil di negeri itu, walaupun harta yg hendak diwakafkan itu berada dinegeri-negeri lain (Seksyen 5(1)(c) EW Negeri Sembilan) Walau bagaimanapun, bagi pemakaian peruntukan di atas setakat ini belum ada lagi negeri yg melaksanakan kerana MAIN perlu terlebih dahulu menyediakan apa-apa bentuk skema persetujuan yg diperlukan antara negeri-negeri yg terbabit dgn penyerahan tanah di kawasannya

PROSEDUR PEWAKAFAN 
Seksyen 6 EW Negeri Sembilan memperuntukkan ³mana-mana org yg hendak mewakafkan hartanya hendaklah mendaftarkan harta itu dgn Majlis mengikut apa-apa cara yg ditetapkan oleh Majlis´ Prosedur pewakafan harta tak alih ± membabitkan tanah & bangunan:  Pewakaf dikehendaki menulis sepucuk surat permohonan menyatakan hasratnya utk berwakaf, tujuan wakaf & syarat-syarat lain (jika ada)

Sambungan... 

Dokumen hak milik @ apa-apa bukti hendaklah dilampirkan bersama dgn surat berkenaan  Pihak MAIN akan bertindak membuat siasatan rapi terhadap harta yg hendak diwakafkan supaya status sebenar harta dapat dikenal pasti  Lawatan ke lokasi tanah akan dilakukan oleh MAIN  Jika tiada sebarang halangan ke atas harta wakaf maka permohonan pewakaf diluluskan

Sambungan... 

Pihak MAIN akan menyediakan laporan terperinci terhadap hasil siasatan yg dibuat  MAIN akan melantik penilai utk membuat penilaian semasa & menyediakan laporan lengkap hartanah terbabit  Pewakaf dikehendaki menyempurnakan surat cara wakaf yg disediakan oleh MAIN ± satu majlis khusus diadakan utk tujuan ini di mana pewakaf mestilah membawa 2 org saksi ± dlm majlis ini berlaku majlis akad  Segala perbelanjaan berkaitan dgn hartanah yg diwakafkan termasuk cukai setem & pindah milik harta, apa-apa bayaran pendaftaran & guaman ditanggung oleh MAIN

Sambungan... 

Surat cara wakaf antara lain mengandungi butiran peribadi pewakaf & saksi-saksinya, jenis hartanah yg hendak diwakafkan & tujuannya  Pihak MAIN akan menurunkan cop mohornya ke atas surat cara yg telah disempurnakan oleh pewakaf & saksi-saksi  Pewakaf juga dikehendaki menyediakan surat akuan sumpah bagi menyatakan & membuktikan bahawa pewakafan g dibuat itu atas kerelaannya  Setelah permohonan pewakaf diluluskan oleh MAIN, beliau dikehendaki menyempurnakan pula prosedurprosedur pindah milik & pendaftaran hartanahnya dgn pejabat tanah & galian di tempatnya

Sambungan... 

Pendaftaran hakmilik tanah wakaf dgn mengguna pakai kaedah perletahakan berkanun menurut KTN 1965 ± setakat ini terdapat 3 cara yg diguna pakai oleh MAIN, iaitu:

Cara Pewakafan HartaTak Alih oleh MAIN

Kaedah pindahmilik (transfer)

Kaedah serahan (surrender)

Kaedah perletahakan berkanun (statutory vesting)

Sambungan...

1. Kaedah pindahmilik (transfer) Permohonan dibuat dgn pewakaf mengisi Borang 14A, KTN Biasanya borang 14A ini disediakan sendiri oleh MAIN Pihak MAIN boleh membantu pewakaf mengisi borang 14A Segala dokumen hdklah disediakan spt salinan asal geran, silinan asal bil cukai terbaru Kaedah ini memakan masa 1 ± 3 bulan utk siap

Sambungan... 

Setelah permohonan diluluskan, pihak pendaftar tanah akan mendaftarkan nama MAIN sebagai penerima pindahan yg sah di sisi uu Dgn ini, kesemua keuntungan & pendapatan yg diperolehi drpd aset yg diwakafkan akan terserah hak kpd MAIN Slps itu segala perbelanjaan & bayaran-bayaran yg perlu dari semasa ke semasa spt cukai tanah, cukai pintu dll yg perlu ditanggung olh MAIN

Sambungan...

2. Kaedah serahan (surrender) 
Pewakaf menyerah balik tanah kpd Pihak Berkuasa Negeri (PBN) dgn menggunakan Borang 12A (bagi maksud keseluruhan tanah) atau Borang 12B (bagi maksud sebahagian tanah) Permohonan hendaklah dibuat secara bertulis dgn menyatakan tujuan penyerahannya ± apa-apa bayaran yg belum dijelaskan ke atas tanah hendaklah dijelaskan Pewakaf hendaklah terlebih dahulu mendapatkan persetujuan bertulis drpd setiap org/badan yg mempunyai kepentingan berdaftar ke atas tanah tersebut spt pemegang gadaian, penyewa dll ± jika ada

Sambungan... 

Slps penyerahan diterima oleh PBN, MAIN dikehendaki memohon semula hartanah tersebut Sekiranya permohonan MAIN diterima ± PBN mempunyai budibicaranya sendiri sama ada memberi milik tanah tersebut kpd MAIN dgn mengeluarkan dokumen hak milik ataupun merizabkan tanah tersebut bagi satu-satu maksud awam dgn melantik seorg pegawai awam sebagai pegawai pengawal

Sambungan...

3. Kaedah perletahakan berkanun (statutory vesting) 
MAIN membuat permohonan utk tujuan perletahakan berkanun bagi tanah berkenaan sbgmana diperuntukkan di bawah seksyen 416C KTN Kaedah ini tak membabitkan prosedur yg rumit @ kompleks MAIN tak perlu isi borang ± hanya tulis surat kpd Pendaftar Hakmilik/Pentadbir Tanah Surat lafaz wakaf hdklah disempurnakan oleh pewakaf & saksi-saksinya hendaklah dilampirkan Salinan peruntukan statutori berkaitan perletahakan tanah wakaf kpd MAIN di bwh akta/enakmen negeri hendaklah dikemukakan bersama

Sambungan... 

Jika permohonan diluluskan, Pendaftar Hakmilik @ Pentadbir Tanah akan mengendorskan hak pemohon di dlm daftar dokumen hak milik tanah Nama pewakaf masih tercatat di dlm suratan hakmilik

Sambungan...

Prosedur Pewakafan Wakaf Khas
Kebanyakan negeri menyatakan bahawa wakaf khas hendaklah mendapat perkenan @ pengesahan Sultan masing-masing (seksyen 10 EW Selangor) Jika dibuat dlm keadaan marad al-mawt ± pewakaf hendaklah menyempurnakan perwakafannya dgn menyempurnakan surat cara yg perlu disaksikan oleh 2 orang saksi

Sambungan...

Prosedur Pewakafan Harta Alih

Perlu didaftarkan mengikut uu ± spt kereta ± geran yg mencatatkan nama pewakaf ditukar kpd tujuan wakaf

Pewakafan dlm bentuk saham wakaf ± disempurnakan dgn proses pengisian borang tertentu yg disediakan oleh MAIN

ISTIBDAL HARTA WAKAF
Definisi Istibdal:
Membeli sesuatu harta yg lain dgn hasil jualan utk dijadikan harta wakaf bagi menggantikan harta yg dijual & harta tersebut dikenali sebagai harta badal Seksyen 2(1) EW Negeri Sembilan, istibdal ditakrifkan ³menggantikan suatu mawquf dgn harta lain @ wang, @ berupa wang, yg sama dgn @ lebih tinggi nilainya drpd mawquf itu, sama ada melalui gantian, belian, jualan @ apa-apa cara lain menurut prinsip Syariah

Sambungan... 

Pandangan fuqaha¶ mengenai istibdal harta wakaf:
Mazhab Hanafi:
Menerima konsep istibdal & memberi ruang yg cukup luas utk melaksanakan istibdal

Namun ruang utk istibdal hanya melibatkan harta wakaf yg bukan masjid

Sambungan...

Mazhab Maliki:
Kebanyakan ulama mazhab ini tidak mengharuskan istibdal yg terdiri drpd harta tak alih sekalipun ia tidak mendatangkan manfaat Namun ada sebahagian ulama mazhab ini mengharuskan istibdal harta tak alih yg tak memberikan manfaat & disyaratkan ditukar dgn jenis harta yg sama

Sambungan...

Mazhab Shafie:
Pelaksanaan istibdal adalah terbatas terutamanya larangan istibdal wakaf masjid Pendapat mazhab Shafie hampir sama dgn mazhab Maliki yg melarang penjualan wakaf masjid sekiranya berlaku kerosakan @ keruntuhan Namun ada pandangan yg mengharuskan istibdal masjid jika khuatir roboh tapi hendaklah mendapat kebenaran hakim

Sambungan...

Mazhab Hanbali:
Pandangan yg terbuka berbanding dgn mazhabmazhab lain Istibdal masjid diharuskan jika tidak menepati tujuan wakaf Istibdal dilakukan jika ada keperluan (hajat) @ maslahah yg jelas

Sambungan... 

Istibdal dlm EW Negeri Sembilan:  Seksyen 12(1) ± Tertakluk kpd subseksyen (2), Majlis boleh istibdal apa-apa mawquf dlm keadaan yg berikut: a) jika mana-mana syarat wakaf tak selaras dgn mana-mana uu bertulis; b) jika mawquf diambil oleh mana-mana pihak berkuasa mengikut mana-mana uu bertulis; c) jika kegunaan mawquf tak mendatangkan manfaat, faedah @ keuntungan sebagaimana yg dikehendaki oleh waqif;

Sambungan...

d) jika kegunaan mawquf tak dapat menepati tujuan wakaf; atau e) Jika disbbkan berlalu masa @ berlaku perubahan keadaan, mana-mana syarat yg ditetapkan oleh waqif tak dapat dilaksanakan

Sambungan... 

Seksyen 12(2) ± Majlis hendaklah mendapatkan pendapat Jawatankuasa Fatwa jika hendak istibdal: (a) masjid atau tapak masjid yg diwakafkan; atau (b) dlm hal keadaan selain hal keadaan yg dinyatakan dlm subseksyen (1)

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful