Hromost

claudicatio

Pitanja:
1. Podela hromosti 2. Redosled pregleda na hromost 3. Adspekcija u mirovanju i kretanju 4. Palpacija pulzacije digitalnih arterija 5. Palpacija kopitnim kle tima 6. Proba fleksije 7. Proba klina 8. Palmarne anestezije 9. Anestezija po Berd eju 10. Nega papaka i kopita

Hromost
‡ je indikacija strukturnog/funkcionalnog poreme aja na jednom/vi e ekstremiteta ili na le ima koja se ispoljava prilikom stajanja/kretanja ‡ Uzroci:
± Bol ± Mehani ke smetnje (ankiloza, kontraktura tetiva) ± Mio-/neuropatije (pareza, paraliza)

Klasifikacija hromosti
‡ U optere enju ‡ U predvo enju ‡ Me ovita ‡ Primarna ‡ Kompenzatorna ‡ Intermitentna

Klasifikacija hromosti
‡ Hromost u optere enju
± Ispoljava se u trenutku kad se ivotinja osloni na nogu ± Usled bola brzo prebacuje te i te na drugu nogu odnosno skra uje korak u nazad ± Lokalizacija uzroka je naj e e distalno od karpusa/tarzusa ± ne treba isklju iti ni proksimalni proces

‡ Hromost u predvo enju
± Javlja se u trenutku pravljenja iskoraka ± Usled bola ivotinja skra uje du inu koraka odnosno korak je skra en u napred ± ve ina problema je lokalizovana proksimalno od karpusa/tarzusa ili na le ima

‡ Me ovita hromost
± Prisutna i u fazi predvo enja i u fazi podupiranja ± Uzrok je obi no lokalizovan u karpalnom/tarzalnom zglobu

Phases of the stride. A. The cranial phase of the stride is the half of the stride in front of the print of the opposite foot. P. The caudal phase of the stride is the half of the stride in back of the print of the opposite foot.

Hromost u optere enju

Hromost u predvo enju

Skra ena kranijalana faza koraka

Skra ena kaudalna faza koraka

Klasifikacija hromosti
‡ Primarna prvo izra ena, dominantnija (ako je hromost ispoljena na vi e ekstremiteta) ‡ Kompenzatorna komplikacija na primarno zdravom ekstremitetu, prouzrokovana primarnom hromo u na kolateralnoj ili ipsilateralnoj nozi ‡ Intermitetna

Klasifikacija hromosti
Prob. nekad konj sa hromo u u optere enju promeni na in pokretanja noge kako bi se pripremio za bolnu poziciju tj. optere enje. Tada se sti e la ni utisak da se radi o me ovitoj hromosti - Kod konja je e a hromost na prednjim ekstremitetima jer su oni vi e optere eni (nose 60% TM) i podnose ve i stres - Oko 90% hromosti na prednjim ekstremitetima bitno pa ljivo prouzrokovano je problemom koji se nalazi pregledati ove distalno od karpusa dve regije pri - Oko 80% hromosti zadnjih ekstremiteta vezano je za Dg hromosti koleno ili tarzus - Odstupanja od ovih pravila postoje kod grla koja imaju drugu, specifi nu namenu (npr. vu na grla e e imaju problem sa zadnjm nogama)

Stepen hromosti
I stepen hromost se javlja samo u kasu II stepen hromost prisutna u koraku III stepen u kretanju ne optere uje ekstremitet, u mirovanju se oslanja samo vrhom prsta IV stepen ivotinja ne optere uje ekstremitet tokom kretanja ni tokom mirovanja

Stepen hromosti
‡ Postoji vi e sistema ocenjivanja hromosti (1-4, 0-5, 0-10 itd.)

Adaptivni (kompenzatorni) pokreti povre enog grla
1. 2. 3. 4. Abnormalni pokret dela tela (glava, pelvis) Prebacivanje te i ta (na kontralateralni ili dijagonalni ekstremitet) Promena ugla u zglobu (gubitak sposobnosti ekstenzije ki i nog zgloba) Promena u visini podizanja noge ovi pokreti se otkrivaju prilikom Dg postupka

Prob#1 suptilna hromost izaziva slabije/manje kompenzatorne pokrete pa ju je te e dijagnostikovati Prob#2 problemi u le ima mogu izmeniti pokrete ekstremiteta i tako zakomplikovati dijagnostiku

Redosled pregleda na hromost
1. Anamneza 2. Signalman 3. Trijas 4. Adspekcija 5. Palpacija 6. Proba klina 7. Dijagnosti ke anestezije 8. Specijalne metode
redosled ovih izvo enja zavisi od navike, specifi nosti slu aja itd. - Posmatranje u mirovanju - Posmatranje u kretanju (hod, kas, galop)

- Palpacija sturktura lokomotornog aparata - Palpacija digitalnih i metatarzalnih arterija - Proba kopitnim kle tima - Proba fleksije (manipulativni testovi) - RTG - UZ - CT - MR - Nuklearna scintigrafija - Artroskopija - Termografija

Ciljevi pregleda
‡ Da li konj hramlje? ‡ Koji ekstremitet je povre en? ‡ Gde je lokalizovan problem? ‡ Uzrok? ‡ Terapija? ‡ Prognoza?
Nemirnom konju (450kg) mo e da se da do 20mg ACEPROMAZIN-a IV to ne e uticati na procenu hromosti u negativnom smislu, ve naprotiv, opu ta grlo i ak ini hromost izra enijom pogotovo ako se radi o jako bolnom procesu.

Anamneza
1. Koliko dugo traje hromost? (acute vs chronic) 2. Da li je ivotinja u me uvremenu odmarana?
(npr. odmarana i do lo je do smanjenja hromosti)

3. 4. 5. 6.

Tok hromosti: slabi, ne menja se, poja ava se Da li hromost nestaje nakon zagrevanja? Da li je i koja je terapija pru ena? Rezultat? Kada je vr eno potkivanje/nega kopita?

Adspekcija
‡ Adspekcija u mirovanju:
‡ Sa udaljenosti konstitucija, kondicija, stav, simetrija, prebacivanje te ine ‡ Iz blizine pregled svake noge, zglobova, grupa mi i a i upore ivanje sa kolateralnim ekstremitetom

‡ Adspekcija u kretanju hod, kas, galop
‡ Pravolinijsko kretanje
‡ Od nas ‡ Ka nama ‡ Posmatranje sa strane

‡ Kretanje u krug

Adspekcija u mirovanju
‡ Prednje noge nose jednaku te inu i stoje jedna nasuprot drugoj. Ako su obolele obe prednje noge, te ina se naizmeni no prebacuje sa jedne na drugu nogu, ili se obe noge isturaju ispred. ‡ S druge strane, prebacivanje te ine sa jedne na drugu zadnju nogu je normalna pojava ali ako se stalno odmara na jednoj nozi a drugu ne optere uje, ili ih ne optere uje jednako vreme, sumnjamo na hromost zadnjih nogu.

Adspekcija u mirovanju
Pregled:
kopita: neravnomerno tro enje ro ine, pukotine, ... zglobovi, tetive otok, ... Najva nije mi i i nogu, le a otok, atrofija,... stranom
pore enje sa suprotnom

* Svaki nalaz utvr en adspekcijom treba da se potvrdi palpacijom i testovima optere enja

Adspekcija u mirovanju
Prednje noge noga sa
- manjim (u im) kopitom (manje optere enje kompenzatorni mehanizam) - vi om petom i - odre enim stepenom atrofije ekstenzora (odbijanje pune ekstenzije noge)

je hroma noga (ili hromija ako je u pitanju bilat. hromost)

Postoje izuzeci od pravila

Adspekcija u mirovanju
Zadnje noge - atrofija glutealne ili gracijalne muskulature ukazuje na hromost - Ako je tuber coxae jedne strane vi i od onog na drugoj strani i/ili se pelvis ini tako postavljen, konj ima asimetri an stav, to ukazuje na hromost

Adspekcija u kretanju
- obra a se pa nja na odstupanje od karakteristi nog koraka (hod, kas, galop) (najbolje kas simetri an korak) - gleda se pojedina no, jedan po jedan ekstremitet, prvo prednji pa zadnji ekstremiteti - nekad se konji raskivaju za test - ciljevi: odrediti oboleli ekstremitet odrediti tip i stepen hromosti odrediti inkoordinaciju u pokretu - konj se posmatra u pravolinijskom hodu i kasu, i u kru nom kretanju - hromost prednjih ekstremiteta se najbolje uo ava gledaju i sa strane i od napred, a zadnjih, gledaju i sa strane i od nazad

Adspekcija u kretanju
- Poku ava se uo iti:
klimanje glave i vrata - najva nije kod hromosti prednjih ekstremiteta asimetrija koraka visina luka kojeg obrazuje kopito visina podizanja noge du ina koraka stepen fleksije zglobova Stepena ekstenzije ki ice u optere enju Polo aja kopita Akciju ramene muskulature Akciju i asimetriju glutealne i gracijalne muskulature Kretanje pelvisa - najva nije kod hromosti zadnjih ekstremiteta

Adspekcija u kretanju
‡ Prvo se posmatraju kretnje glave i vrata, kao i pelvisa i sapi kako bi se stekao op ti utisak o kretanju konja. ‡ Zatim se posmatraju kretnje ekstremiteta, pojedina no, a upore uju se sa kolateralnom nogom

Adspekcija u kretanju
‡ Hendler ili d oger ima izuzetnu ulogu u Dg hromosti. Konji se dr e na labavom povocu, slobodno vr e pokrete glave i vrata, glava je u liniji sa telom, vodi ga konstantnom brzinom i u pravoj liniji. Kre e se ispred konja kako ne bi ometao pogled dijagnosti aru ‡ Kod kretanja u krug, hendler je pored konja ili jo bolje u centru kruga. Konj se tera u kas, prvo u irokom krugu, a zatim se povodac postepeno skra uje

Adspekcija u kretanju
‡ Kretanje u krug:
± Hromost u predvo enju je izra enija kada se oboleli ekstremitet nalazi sa spoljne strane kruga ± Hromost u podupiranju je izra enija kada se oboleli ekstremitet nalazi sa unutra nje strane kruga

Adspekcija u kretanju
Hromost u optere enju na prednjoj nozi postavljenoj ka centru kruga se manifestuje: ‡ Podizanjem glave i vrata pri oslanjanju na hromu nogu ‡ Okretanje glave od centra kruga kako bi se rasteretila noga ‡ Uko eno u muskulature ramena u o ekivanju oslanjanja na bolnu nogu

Adspekcija u kretanju
‡ Izra enija hromost u optere enju kad se obolela noga postavi unutra va i i za zadnje ekstremitete ali u manjoj meri ‡ Kod hromosti u optere enju kod zadnjeg unutra njeg ekstremiteta javlja se:
± odlaganje isturanja noge ± kra i korak ± rastere enje noge ( pelvis hike , manja ekstenzija ki ice)

Adspekcija u kretanju
Izbor podloge: ‡ Obi no se bira TVRDA podloga jer ja i udar potencira bol, a uz to osim vizuelizacije omogu eno je oslu kivanje koraka. Naime postoji razlika u zvuku koji nastaje pri oslanjanju na zdrav ili oboleo ekstremitet, jer grlo obolelu nogu manje optere uje pa je zvuk koji pri tome nastaje ti i.

Adsepekcija prednjih nogu
1. 2. 3. 4. 5. Kretanje glave i vrata glava gore obolela noga Uko ena muskulatura ramena neposredno pre oslanjanja na obolelu nogu Promena u visini luka koga obrazuje kopito
± Luk koji obrazuje kopito ukazuje na lokalizaciju bola. Ako je luk nizak, bol/mehani ki problem ometa fleksiju ramena (kolena na zadnjem) ili ki ice. Noga odnosno zglob je uko en, skra ena je kranijalna, a produ ena kaudalna faza koraka.

Promena u visini podizanja noge Du ina koraka
± ± ± ± Normalan korak peta se prva odvaja od zemlje. Pri doskoku, oslanja se na celu povr inu tabana ili peta neposredno pre prsta Ako je bolna jedna strana kopita, grlo se ja e oslanja na kolateralnu stranu istog kopita Bolan vrh kopita kra a je kaudalna faza kopita Bolna peta kra a je kranijalna faza koraka

6. 7. 8. 9. 10.

Uglovi fleksije zglobova Stepen ekstenzije ki i nog zgloba pri optere enju Napred-nazad ljuljanje torzoa Asimetrija koraka Razlika u zvuku izme u zdravog i obolelog ekstremiteta

Adsepekcija zadnjih nogu
1. Podizanje pelvisa
‡ ‡ Podizanje - oslonjen na bolesnu nogu Prebacivanje te i ta na zdravu nogu prilikom stajanja

2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Vertikalno kretanje sapi ili kuka izra eno na bolesnoj strani Promene u visini luka kojeg obrazuje kopito Kretanje vrata i glave glava dole oslonjen na hromu nogu Du ina koraka Akcija (podizanje) i upotreba glutealne muskulature Uglovi fleksije zglobova Stepen ekstenzije ki i nog zgloba Drifting away from a lame limb

Forelimb vs Hindlimb lameness
‡ U kasu mo e da se pobrka npr. leva zadnja hromost sa levom prednjom hromo u. ‡ Naj e e zadnja hromost opona a (mimic) ipsilateralnu prednju hromost, ne diagonalnu ‡ S druge strane, kontralateralna hromost prednjeg i zadnjeg ekstremiteta ukazuje na 1° hromost prednjeg ekstrtemiteta

Palpacija i manipulacija
‡ Mnogi klini ari vr e palpaciju pre adspekcije, a posle adspekcije rade manipulativne testove ‡ Prvo se pregleda prednji ekstremitet koji je u optere enju, od proksimalnog ka distalnom kraju. Zatim se noga podi e i palpira od distalno ka proksimalno ‡ Isto je i kod pregleda zadnjih nogu, s tim da se posebna pa nja obra a na medijalnu stranu kolena i sko nog zgloba ‡ Le a se palpiraju poslednja jer se neki konji razdra e prilikom palpacije le a
Lamness exam part 1 part 2 Examination - hoof testers & flexion test

Palapacija pulzacije digitalnih arterija
video

‡ Palpacijom utvr ujemo eventualnu poja anu pulzaciju digitalnih arterija na prednjim i stra njim nogama. ‡ Poja ana pulzacija odraz je patolo kih procesa koje ne mo emo utvrditi inspekcijom, a katkada ni drugim dijagnosti kim metodama, pa nas s ve om ili manjom to no u upu uje na lokalizaciju uzroka hromosti.

‡ Na prednjoj nozi se palpiraju:
‡ glavna arterija metakarpusa (arteria digitalis communis II) (koja se nalazi sa med. strane uz rub tetiva dubokog i povr nog sagiba a )i

‡ digitalne arterije (arteria digitalis lateralis et medialis)

‡ na stra njoj nozi se palpira:

± arteria metatarsica lateralis, koja se nalazi u lijebu dorzolateralno izme u metatarzusa i lateralnog tunca (Mt4).

‡ Pri palpaciji, uvek smo okrenuti ka kaudalnom delu ivotinje. ‡ Na prednjoj lijevoj nozi digitalne arterije palpiramo lijevom rukom. Palac stavljamo na lateralnu, a jagodice ostalih prstiju na medijalnu sezamoidnu kost. ‡ Na stra njoj nozi neposredno ispod tarzusa lijevu metatarzalnu arteriju pipamo desnom rukom a desnu lijevom rukom, tako er okrenuti u kaudalnom smjeru ivotinje. ‡ Metatarzalnu arteriju pipamo vrhom prstiju ispru ene ruke (tako da je palac sa unutra nje strane)

‡ U normalnim okolnostima pulzacija digitalnih arterija mo e biti neopipljiva a to ovisi o gra i ekstremiteta i debljini ko e, zatim o tome da li se konj kretao kratko prije palpacije kasom ili je mirovao. ‡ Ve u fiziolo kim uvjetima kod pojedinih konja pulzatorni talas je razli ite ja ine pa digitalnu pulzaciju esto mo emo opipati kod plemenitih konja i uvjerljivija je za pipanje nego u hladnokrvih konja s debelom ko om i dugom dlakom. ‡ Osim toga pulzacija je ja e opipljiva kod pregleda neposredno nakon kretanja ivotinje. ‡ Kod konja koji miruje, poja ana pulzacija digitalnih arterija simptom je akutne upale u kopitu

‡ Ocjena poja anog pulsa na bolesnoj nozi realna je tek nakon usporedbe pulzacije na zdravoj nozi. ‡ Vrlo jaka digitalna pulzacija istodobno na vi e nogu karakteristi na je za akutnu kopitnu ko inu (pododermatitis aseptica diffusa). ‡ Kod ograni enog pododermatitisa pa ukova i petnog ulja (pododermatitis circumscripta), ve prema sjedi tu upalnog procesa katkada mo emo utvrditi razliku izme u ja ine pulzacije lateralne i medijalne digitalne arterije na prednjoj nozi. ‡ Kod kroni nih bolesti (podotrochlitis, stare fisure, kroni ne upale kopitnog zgloba) pulzacija u pravilu nije poja ana. ‡ Ukoliko pulzacija nije poja ana to jo ne isklju uje bolest u distalnom dijelu ekstremiteta.

Palpacija - kopito
‡ Posmatra se:
‡ Oblik i veli ina upore uju se sa kolateralnim kopitom
‡ Noga sa manjim kopitom je obi no hroma noga

‡ Koronarni rub na znake zapaljenja ‡ Abnormalno tro enje kopitne ro ine ‡ Formiranje prstenova
‡ Unilateralni trauma ‡ Bilateralni sistemsko oboljenje (laminitis, Se toksikoza)

‡ Pukotine na ro ini ‡ Uglovi kopita ‡ Asimetrija peta
‡ Asimetri ne (leva vs desna) ‡ kontrahovana (podignuta) vs spu tena (podvu ena)

‡ Taban normalno je blago konkavan
‡ Ravan taban predispozicija za na uljenje (sole bruising) ‡ Konveksan taban rotacija distalne falange ‡ Strano telo

‡

abica normalno je prominentna i u istoj ravni sa naj irim delovima pete
‡ Prerasla ro ina prouzrokuje atrofiju abice

Palpacija - kopito
Kopitna kle ta ‡ Ve ina zdravih konja mogu da podnesu pritiske kle ta bez pokazivanja znakova nelagodnosti ‡ Slu e za otkrivanje i lokalizovanje bola u kopitu ‡ Pritisak ne sme da se primeni na koronarni rub ‡ Redosled pregleda je manje bitan. Najva nije je da se izvr e svi zahvati ‡ Otkrivanje prave osetljivosti (la na nervozno grlo) zasniva se na pojavi refleksnog povla enja noge (fleksije ramena) ‡ Ostljivost mo e biti lokalizovana ili generalizovana (npr. laminitis)

Kle ta se mogu koristiti i kao perkusioni instrument

Hoof testers are applied over the central third of the frog of the forefoot to produce direct pressure over the navicular region.

7 zahvata kopitnim kle tima
1. 2. 3. 4. Solea i nokatni deo ro ine (svi ekseri) Lateralni uro ni uglovi i lateralna postrana ro ina Medijalni uro ni uglovi i medijalna postrana ro ina Lateralna abi asta brazda i medijalna postrana ro ina 5. Medijalna abi asta brazda i lateralna postrana ro ina 6. Obostrani petni zahvat 7. Vrh abice i vrh nokatne ro ine

1.

Solea i nokatni deo ro ine (svi ekseri)

2./3. Uro ni uglovi i istostrana ro ina

4./5. abi asta brazda i kontralateralna ro ina

6. Obostrani petni zahvat

7. Vrh abice i vrh nokatne ro ine

Primeri lokalizacije bola:

Navikularni sindrom

Problem na mestu pripoja duboke fleksorne tetive za distalnu falangu

Palpacija krunski (proksimalni interfalangealni) zglob
‡ Palpiranjem se otkrivaju znaci zapaljenja to mo e biti znak egzostoza (ringbone). Uporediti sa suprotnom stranom

Palpacija krunski (proksimalni interfalangealni) zglob
‡ Noga se podi e i palpiraju se
± distalni sezamoidni ligamenti, ± povr na i ± duboka sagiba ka tetiva na bol, otok i temperiranost.

Palpacija ki i ni (metakarpo-/ metatarsofalangealni) zglob
‡ Palpira se na otok ili zadebljanje
± kapsula ± tetive ± ligamneti proksimalnih sezamoidnih kostiju

Finger marks the palmar recesses of the fetlock joint capsule. Distention at the site results from synovial effusion.

Palpacija ki i ni (metakarpo-/ metatarsofalangealni) zglob
‡ Nakon podizanja noge, palpiraju se
± proksimalne sezamoidne kosti Bol ukazuje na njihovu frakturu ili zapaljenje njihovih ligamenata

Palpacija ki i ni (metakarpo-/ metatarsofalangealni) zglob
‡ Ki ica se pomera medijalni-lateralno za proveru kolateralnih ligamenata

Palpacija ki i ni (metakarpo-/ metatarsofalangealni) zglob
Proba fleksije: ‡ Ki ica se savija (fiksiran karpus i ostali falangealni zglobovi) kako bi se ID bol i odredio stepen pokreta

Distal limb flexion test in which the interphalangeal (pastern and coffin) and fetlock joints are flexed simultaneously.

Tarzus
Adspekcijom i palpacijom mogu se otkriti: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Efuzija u tarzokruralnom zglobu (sinovitis, osteohondroza) Zadebljanje kapsule zgloba (hroni ni OA, trauma) Hroni ni OA (ko tana proliferacija) distalnog tarzalnog zgloba Istezanje tarzalnih omota a Zapaljenje fleksornih tetiva Luksacija fleksornih tetiva Formiranje pseudoburzi Burzitis kalkaneusa

Tarzus
Oko tarzusa se mogu napipati tri vrste otoka: 1. Fluktuiraju i otok tarzokruralnog zgloba (OA) otok mo e lakim pritiskom da se potisne iz dorzomedijalne vre e (pouch) u plantarnu vre u i vice versa 2. Tvrd otok tarzokruralnog zgloba koji ne mo e da se potisne iz jedne vre e u drugu. U pitanju je kapsulitis (zapaljenje fibrozne membrane zgloba) i dovodi se u vezu sa hroni nim procesom (OA, trauma) 3. Tvrd, difuzan otok celog tarzalnog regiona. Uzrok je te ka distorzija kapsule i ligamenata zgloba

Testovi fleksije/manipulacije 
Ve ina testova izvodi se u trajanju 30-60sec * Prob#1 ak 50% zdravih konja pozitivno reaguje na testu * Va no uvek primeniti jednaku silu i vreme flektiranja jer se na taj na in pove ava validnost testa * Prob#2 niska je specifi nost testova za odre ene zglobove jer je te ko izolovati zglob tj manipulisati zglobom bez uticaja na susedne zglobove

Testovi fleksije 

Fleksija ramena Fleksija kolena Fleksija tarzusa Fleksija karpusa Distal limb flexion (fleksija ki ice i interfalangealnih zglobova) Fleksija lakta 

Puna fleksija zadnje noge 

Puna fleksija prednje noge 

Distal limb flexion (fleksija ki ice i interfalangealnih zglobova)

Proba klina
1. Klin se stavi ispod abice, a druga noga se podigne. Dr i se 2 min, a zatim se grlo potera u kas 2. Klin se stavlja ispod vrha prsta. Ovo pove ava napetost duboke sagiba ke tetive i pritisak na navikularnu kost. Traje 1 min. Zatim u kas. * Klin mo e da se postavi i pod lateralne delove kopita Iako predstavlja test za navikularni sindrom, bilo koji problem u peti ili kopitu uo te, izazva e bol

‡

Direct pressure + movement test
‡ Pritisak prstima/kopitnim kle tima (na kopitu) na podugnutom ekstremitetu u trajanju 15-30sec, a zatim se grlo potera u kas. Dolazi do egzacerbacije hromosti za 1-2 stepena

Rektalni pregled
‡ Izvodi se kod konja sa zadnjom gornjom hromo u (kod sumnje na frakturu pelvisa, sakruma, dr. pr ljenova, trombozu a. Iliaca, miozitis m. iliopsoas-a)

Neurolo ki pregled

Dijagnosti ke anestezije
Anestezija po Berd eju:
‡ Indikacija:
± Dg karaku a ( kripac; arthritis chronica tarsi deformans et ancylopoetica)

‡ Obuzdati konja podi i suprotnu prednju nogu i postaviti lulu ‡ Mesto: oko tarzalnog zgloba ‡ Tehnika:
± Priprema mesta aplikacije i anje, brijanje, dezinfekcija ± SC, na 4 mesta (na zami jenoj kru nici, na 3, 6, 9 i 12h)

‡ Koli ina: 5ml/mestu 4% prokaina ‡ Preporuke:
± Nakon aplikacije postaviti zavoj natopljen alkoholom na mesto aplikacije i dati antitetanusni serum ± Mirovanje kako ne bi do lo do povrede usled kretanja konja sa neosetljivim ekstremitetom

Nega kopita i papaka