Genetika – prvo predavanje

GENETIKA
Nauka o nasljeđivanju tj. prenošenju nasljednog materijala sa roditelja na potomke.

Genetika
• Interesovanje za fenomen naslijeđivanja staro je koliko i čovječanstvo. Poznato je da su se stari Egipdani, grčki filozovi i rimski mislioci bavili pitanjima vezanim za fenomen nasleđivanja.

Genetika
• Od mnoštva različitih bioloških makromolekula, koji su zastupljeni u živim sistemima, za nas su interesantni samo oni biološki makromolekuli koji predstavljaju nosioce i realizatore nasljednih informacija u živim sistemima, a to su nukleinske kisjeline i proteini. • Oni ostvaruju samoreprodukciju i samokontrolisano razvide, ostvaruju osnovne funkcije koje su karakteristične za živi svijet.

Genetika
• U okviru jednog višedelijskog organizma sve delije sadrže identične molekule DNK, a ipak postoje očigledne morfološke I funkcionalne razlike među delijama koje pripadaju različitim tkivima. • Te razlike potiču otuda što u svim delijama nisu aktivni svi geni, tako da različite delije sintetišu različite setove proteina, a to im omoguduje da obavljaju specifične funkcije. Drugim riječima sinteza različitih setova proteina u pojedinim delijama dirigovana je selektivnom aktivacijom ili inaktivacijom određenih gena.

Genetika
• Kao najvažniji biološki makromolekuli, nukleinske kisjeline i proteini, su zastupljeni u svim živim bidima. • Sva živa bida čuvaju genetičke informacije na isti način i koriste iste vrste makromolekula za održavanje kontinuiteta vrste.

Genetika
• Nukleinske kisjeline DNK (dezoksiribonukleinska) i RNK (ribonukleinska) su nosioci naslednih informacija. • U njihovoj strukturi su zapisane genetičke informacije u vidu programa po kojem se u živom sistemu odvijaju svi procesi koji mu omoguduju opstanak, razvoj i reprodukciju. • One su i prenosioci naslednih informacija sa jedne generacije na drugu (DNK), kao i prenosioci informacija unutar delije (RNK). • Proteini su realizatori tih informacija.

Genetika
• Šema protoka informacija kroz generacije i kroz delije označava da se genetičke informacije čuvaju u DNK, čiji su pojedini djelovi označeni kao geni, i koji u svojoj strukturi nose zapisanu određenu genetičku informaciju.

• Biološku specifičnost jedne vrste određuje redosled nukleotida u DNK. tj., njna primarna struktura.

Genetika
• Četrdesetih godina prošlog vijeka otkrivena je i hemijska struktura nukleinskih kisjelina. Osnovnu jedinicu građe nukleinskih kisjelina čini nukleotid, koji je sastavljen od jednog molekula fosforne kisjeline, jednog molekula šedera pentoze ( dezoksiriboze u DNK molekulu, odnosno riboze u RNK molekulu) i jednog molekula purinske ili pirimidinske baze. Dvije purinske baze, adenin (A) i guanin (G), kao i dvije pirimidinske baze, citozin (C) i timin (T), grade molekulu DNK. Molekul RNK sadrži iste baze osim što je baza T zamijenjena pirimidinskom bazom uracil (U).

Genetika
• Važna karika u otkridu sekundarne strukture DNK čini i precizna analiza nukleotidnog sastava DNK molekula koju je izvršio I. Šargaf. Primjenom hromatografije na uzorcima DNK različitog porijekla otkrio je da je količina purina u jednom molekulu DNK jednaka količini pirimidina, kao i da su količine A i T, kao i G i C, međusobno jednake. A/T=G/C=1, Šargarfovo pravilo o zastupljenosti pojedinih nukleotida u DNK.

Genetika
• 1953. godine Votson i Krik publikovali su svoje otkride sekundarne strukture molekula DNK koja se bazirala na modelu dvolančane zavojnice, odnosno duplog heliksa. Gdje su purinske i pirimidinske baze okrenute ka unutrašnjosti molekula,, naslagane,, jedna na drugu (zbog hidrofobnih sila) dok su fosforne grupe okrenute ka spoljašnjoj strani. Okosnicu molekula čine molekuli šedera pentoze i fosfati. Kako je prečnik zavojnice jednak cijelom dužinom molekula, prema purinskoj bazi u jednom lancu nalazi se pirimidinska baza u drugom lancu.

Hromozom
• Hromozomi su najsloženije i najvažnije organele unutar delije koji imaju posebnu funkciju u procesima nasleđivanja. Danas je pojam hromozom proširen na molekule nukleinskih kisjelina u kojima su sadržane genetičke informacije virusa, bakterije, eukariotske delije ili delijske organele. Ranije se ovo
odnosio samo na telašca koja se pojavljuju u jedru eukariotskih delija neposredno pre i u toku mitoze i koja se intenzivno boje tako da se mogu posmatrati pod svetlosnim mikroskopom.

Hromozom
• Hromosomi se sastoje od spiralno isprepletanih lanaca DNK, djelovi hromosoma koji nose nasledne osobine se nazivaju GENI, a mjesto na hromosomu gdje se nalaze geni se naziva lokus! Hromosomi se nalaze u jedru, sastoje se od krakova i suženog dijela gde se ti krakovi spajaju, koji se naziva centromera.

Metafazni hromozom

Metafazni hromozom: (1) hromatida; (2) centromera; (3) kratki krak (4) dugi krak

Morfologija hromosoma

Tipovi hromozoma

Hromosomi se sastoje od spiralno isprepletanih lanaca DNK, djelovi hromosoma koji nose nasledne osobine se nazivaju GENI, a mjesto na
hromosomu gdje se nalaze geni se naziva lokus

Hromozomi
• Kod monokotiledonih biljaka hromozomi su po pravilu vedi nego kod dikotiledonih. • Skup svih hromozoma u jednoj deliji naziva se karioptip. Poređani hromozomi po veličini daju kariogram. Šematsko predstavljanje hromozoma, da bi se jasnije uočile razlike, naziva se idiogram

Kariotip

Skup Hromozoma čoveka

Kariogram

Idiogram

Broj i veličina hromozoma
• Broj i veličina hromozoma – Kod najvedeg broja vrsta biljaka broj hromozoma je stalan i relativno mali i krede se od 10 do 80. Pšenica (Triticum vulgare)2n = 42, Ovas (Avena sativa) 42, Ječam (Hordeum sativum) 14, Raž ( Secale cerale) 14, Kukuruz (Zea mays) 20, Trešnja (Prunus cerasus) 32, Višnja ( Prunus cerassifera) 16, Kajsija (Prunus armeniaca) 16, Orah (Juglans regia) 32, Maslina (Olea europea) 46, Pomorandža ( Citrus aurantium) 18, Smokva ( Ficus carica) 26, , Bijeli dud ( Morus alba ) 42. Malina (Ruibus idaeus) 14. 21. 28., Trnjina ( Prunus spinosa) 16, 24, 32, 40 itd. Veličina hromozoma je relativno konstantna kod svake vrste, ali se mijenja u procesu deobe delije. Hromozomi su najduži u unterfazi i profazi, dok su zbog kontrakcije u metafazi i anafazi znatno kradi. Kod vrsta sa velikim brojem hromozoma , oni su često maleni, dok kod vrsta s malim brojem hromozoma su najčešde veliki.

Crni dud (Morus nigra) 308

hromozom
• Četrdesetih godina prošlog vijeka otkrivena je i hemijska struktura nukleinskih kisjelina. Osnovnu jedinicu građe nukleinskih kisjelina čini nukleotid, koji je sastavljen od jednog molekula fosforne kisjeline, jednog molekula šedera pentoze ( dezoksiriboze u DNK molekulu, odnosno riboze u RNK molekulu) i jednog molekula purinske ili pirimidinske baze. Dvije purinske baze, adenin (A) i guanin (G), kao i dvije pirimidinske baze, citozin (C) i timin (T), grade molekulu DNK. Molekul RNK sadrži iste baze osim što je baza T zamijenjena pirimidinskom bazom uracil (U).

Organizam i spoljašna sredina
Faktori spoljašnje sredine mogu različito uticati na organizme i taj uticaj može imati različit ishod na nasljednost. Spoljašnja sredina u prvom redu predstavlja neophodan uslov za život organizma, ali može izazavati i različite promjene u organizmima.U ontogenetskom razvoju organizma svaka promjena može biti od značaja, ali za održavanja vrste od značaju su samo one promjene koje se prenose na potomstvo, koje se fiksiraju u nasljednosti – genetskom programu

hromozom
• Četrdesetih godina prošlog vijeka otkrivena je i hemijska struktura nukleinskih kisjelina. Osnovnu jedinicu građe nukleinskih kisjelina čini nukleotid, koji je sastavljen od jednog molekula fosforne kisjeline, jednog molekula šedera pentoze ( dezoksiriboze u DNK molekulu, odnosno riboze u RNK molekulu) i jednog molekula purinske ili pirimidinske baze. Dvije purinske baze, adenin (A) i guanin (G), kao i dvije pirimidinske baze, citozin (C) i timin (T), grade molekulu DNK. Molekul RNK sadrži iste baze osim što je baza T zamijenjena pirimidinskom bazom uracil (U).

Hemijski sastav i građa nukleinskih kisjelina
• Nukleinske kisjeline (DNK i RNK) su polimeri čija je osnovna jedinica građe nukleotid. • Nukleozid je jedinjenje koje nastaje od azotne baze i pentoze. Azotna baza I pentoza su u nukleozidu vezane N – glikozidnom vezom između N9 purina ( odn. N1 pirimidina) i C1 šedera. Pentoza koja ulazi u sastav DNK je dezoksiriboza, dok se u RNK nalazi riboza. • Nukleotidi su estri nukleozida i fosforne kisjeline (Svaki nukleotid se sastoji od jednog molekula azotne baze, jednog molekula pentoze i jednog molekula fosforne kisjeline.). U zavisnosti od broja vezanih fosfornih grupa mogu biti nukleozid monofosfati, difosfat ili trifosfati. U sastav NK ulaze samo nukleozid monofosfati. Fosforna grupa je vezana estarskom vezom za C5 pentoze.

DNK

NU – nukleotid sadrži dva tipa azotnih baza: purinske i pirimidinske. Purinske baze (purini) koji ulaze u sastav NK su adenin i guanin.Pirimidinske baze (pirimidini) su timin, citozin i uracil. U sastav DNK ulaze adenin, guanin, timin i citozin, a u sastav RNK adenin, guanin uracil i citozin.

DNK
• DNK različitih vrsta razlikju se po redosledu nukleotida, tj. po primarnoj strukturi i veličini. • Molekuli DNK virusa manji su od DNK bakterija, a ovi daleko manji od DNK eukariotskih delija. • Broj različitih redosleda nukleotida je , gdje je n broj nukleotida koji čine lanac DNK. Prema tome biološka varijabilnost koju može da obezbijedi čak i lanac DNK sasvim umjerene dužine je ogroman, tako da je primarna struktura DNK mogla da posluži kao osnov za razumijevanje raznolikosti vrsta.

4ⁿ

DNK
• Osnovu sekundarne strukture DNK po Votsonu i Kirku čini desnogira dvolančana zavojnica (B – zavojnica). Dva polinukleotidna lanca, koja čine ovu zavojnicu, su antiparalelna, što znači da se naspram 5' – kraja jednog lanca nalazi 3' – kraj drugog, i obrnuto. Lanci su uvijeni jedan oko drugog, tako da se duž dvolančane zavojnice prostiru dva spiralno uvijena žljeba od kojij jedan ima vedu dubinu i širinu ( veliki žljeb) od drugog (mali žljeb). Prečnik dvolančane zavojnice je isti cijelom dužinom i iznosi 2 nm. Hod zavojnice ima dužinu od 3.4 nm i sadrži 10 nukleotida.

DNK

DNK

Naspram purinskih baza u jednom lancu nalazi pirimidinska baza u drugom.

genetika
• Gen je niz nukleotida u DNK ( ili RNK kod nekih virusa) koji obavlja specifičnu funkciju. • Udvajanjem (replikacijom) DNK pri svakoj delijskoj deobi, identičan skup informacija prenosi se na delije potomke, tj. sa generacije na generaciju (DNK↔DNK). Da bi se delija pripremila za deobu, ostvarila sve biohemijske procese neophodne za održavanje života i obavila specijalizovane funkcije, potrebno je da s sintetiše proteinske katalizatore, enzime. Funkcija enzima ( i proteina uopšte) strogo je uslovljena njihovom strukturom koja se nalazi pod kontrolom gena

gen
• Gen je niz nukleotida u DNK ( ili RNK kod nekih virusa) koji obavlja specifičnu funkciju

mitoza
• Proces deobe i povedanja tjelesnih ili somatskih delija naziva se mitoza ili ekvaciona deoba. Putem mitoze vrši se umnožavanje delija, pomodu kojeg se zigot razvija u novi organizam. Ona leži u osnovi rasta, ontogenetskog razvida i vegetativnog razmnožavanja svih organizama. • Kod biljaka se mitoza odvija u vrhovima korijena, u tačkama rasta stabla, sjemenim pupoljcima i svim drugim organima koji sadrže meristemsko tkivo.

mitoza

• Kao rezultat mitoze uvijek se obrazuje identično potomstvo

• Proces mitoze se sastoji od dvije deobe: • a) deoba jedra ili kariokineza i • b) deobe citoplazme ili citokineze.

mitoza
• Kariokineza (grčki karyon = jedro, kinesis = kretanje). • Svrha kariokineze je da se svaki hromozom podijeli, odnosno reprodukuje i da svaka delija – kdi sadrži isti broj hromozoma kao što je imala delija-mati • Stvaraju se nove delije koje se kvantitativno i kvalitativno jednake deliji od koje su nastale

mitoza
• Broj hromozoma ne samo da je konstantan kod svake vrste nego je i paran, tj. po dva hromozoma su jednaka ili homologna. • Jedan hromozom iz para potiče od majke a drugi od oca • Kukuruz ima 20 hromozoma u somatskim delijama – u stvari ima samo 10 različitih hromozoma jer su po dva hromozoma homologna

Faze mitoze
• Kariokineza je kontinuirani proces koji se dijeli u nekoliko faza. • • • • • Interfaza (period G1, S i G2) Profaza Metafaza Anafaza Telofaza

Mitoza - interfaza
• U predsintetičkom periodu (G1) dolazi do odmotavanja heliksa DNK za 180º oko svoje glikozidne osovine. Zatim nastupa kidanje hidrogenskih veza i dobijaju se dva polinukleotidna lanca sa slobodnim bazama. ( polinukleotidni lanci su spiralno uvijeni jedan oko drugog , kao bršljen –heliks, a suprotnog su pravca)

Mitoza - interfaza
• Sintetski period (S) tokom kojeg se ostvaruje replikacija molekula DNK i reprodukcija hromozoma. • Prvo dolazi do nakupljanja materijala za sintezu ( dATP, dGTP i dr.), poslije toga slobodne baze u svakom od jednostrukih polinukleotidnih lanaca posredstvom enzima polimeraze privlače sebi odgovarajude baze slobodnih nukleotida i vežu ih. • Tako nastaju dva dvostruka polinukleotidna lanca, izvršena je replikacija DNK.

Mitoza - interfaza
• U postsintetičkom periodu (G2), nakon sinteze DNK, obavlja se sinteza proteina potrebnih za izgradnju deobnog vretena i za spiralizaciju ( kondenzaciju ) hromozoma u profazi i daljim deobama mitoze.

Mitoza – profaza. Nakon replikacije svaki hromozom se sastoji od dvije polovine ili hromatide, koje se drže zajedno u centromeri. Da bi se u daljoj deobi hromozomi kretali dolazi do spiralizacije, zbog čega hromozomi postaju znatno kradi i vidljiviji nego u interfazi

U metafazi se centromere pričvršduju za niti deobnog vretena a hromatide kredu prema ekvatorijalnoj ravni delije. Hromatide su sasvim odvojene jedna od druge u odgovarajude hromozome.Centromere se nalaze u ekvatorijalnoj ravni .

A. Dolazi do deobe centromera, sestrinske kinetohore se odvajaju i niti deobnog vretena odvlače od svakog hromozoma jednu hromatidu na jedan pol, a drugu hromatidu na drugi pol.

Telofaza. Nakon odlaženja hromozoma na polove , dolazi do stvaranja nuklearne membrane, hromozomi se despiralizuju, jedarce se ponovo pojavljuje i čitavo jedro dobija izgled kao u interfazi.

Pored deobe hromozoma dijele se i organele, kao i sama citoplazma.

genetika
• Čitav ovaj proces obuhvata ddiobu jedra, čiji je rezultat nastanak dva jedra od jednog, svakog sa onolikim brojem hromozoma koliko je imalo početno jedro. • Pored diobe hromozoma u deliji dolazi i do diobe citoplazme i ostalih organela – citokineza • Kada se završe obadvije diobe nastaju dvije delije-kderi od jedne delije majke.

genetika
• Vrijeme trajanja interfaze i mitoze kod biljaka u delijama vrška korijena pasulja iznosi: • G1 period 4 h, • S period 9 h, • G2 period 3.5 h, • a M perod oko 2 h.

Mitoza

MEJOZA
• Mejoza je način deobe delija u kojem se redukuje broj hromozoma za polovinu i tom prilikom se stvaraju polne delije sposobne za oplodnju.

• Kako potomci imaju isti broj hromozoma kao i roditelji, kod polnih delija roditelja, mora dodi do redukcije diploidnog broja hromozoma na haploidan (polovičan ) broj, da bi potomci koji nastajun spajanjem gameta sa haploidnim brojem hromozoma imali diploidan broj hromozoma kao i roditelji

mejoza
• Redukcija broja hromozoma obavlja se u prvoj diobi, označenoj kao mejoza I, kada se majkadelija (2n broj hromozoma) podijeli na dvije kderke-delije (n broj hromozoma). • U drugoj diobi, mejozi II, se obje novonastale kderke-delije (sa n brojem hromozoma) podijele. • Krajnji rezultat mejoze su 4 kderke-delije koje imaju haploidan broj hromozoma

Prva mejotička dioba
• Premejotička interfaza. • U ovoj fazi isto kao i u interfazi mitoze dolazi do rasta delije i nakupljanja materija za sintezu (G1 period ), zatim replikacija hromozoma (S period) te ponovnog rasta specifičnih delija – mejocita (G2 period) koje zatim stupaju u mejotičku ili redukcionu deobu.

mejoza
• Profaza. • To je najsloženija faza mejoze koja je podijeljena u slijedede stadijume: • leptoten, • zigoten, • pahiten, • diploten i • diakineza.

Profaza je najsloženija faza i podijeljena je u stadije
• Leptoten – hromozomi su odvojeni, dugački i daju jedru mrežastu strukturu, nukleolus se jasno vidi • Zigoten – parenje homolognih hromozoma ( sinapsis) od muške i ženske delije. Hromozom 1m sa 1ž, 2m sa 2ž itd. Ne može 1m sa 2 ž. • Pahiten – završetak parenja homolognih hromozoma po cijeloj dužini. Potpuno sparena dva homologna hromozoma čine par (bivalent). Jasno se vidi da se hromozomi sastoje od dvije hromatide a bivalenti od četiri hromatide i dvije centromere • Diploten – sile koje su izazvale parenje hromozoma, slabe i hromozomi iz para nastoje da se odvoje, ali se drže dvrsto samo na pojedinim mjestima (hijazmama). • Dijakineza – hromozomi su kratki i parovi se drže samo na krajevima (terminalne hijazme)

Mejoza - leptoten
• Hromozomi se vide kao tanke, dugačke niti, na kojima se ističu tačkaste tvorevine tzv. Hromomere.
• Broj, veličina i položaj hromomera je prilično konstantan za svaki hromozom, pa se pomodu njih kod nekih vrsta mogu identifikovati hromozomi.

U leptotenu hromozomi su odvojeni ali uslijed velike dužine dolazi do isprepletanosti, što jedru daje izgled mrežaste strukture. • Nukleolus se još jasno vidi

Hromozomi se vide kao tanke, dugačke niti, na kojima se ističu tačkaste tvorevine tzv. Hromomere. Broj, veličina i položaj hromomera je prilično konstantan za svaki hromozom, pa se pomodu njih kod nekih vrsta mogu identifikovati hromozomi. U leptotenu hromozomi su odvojeni ali uslijed velike dužine dolazi do isprepletanosti, što jedru daje izgled mrežaste strukture. leptoten

U ovom stadijumu dolazi do parenja ili konjugacije homolognih hromozoma, do pojave nazvane sinapsis. Dolazi do parenja hromozoma koji potiče od muške delije sa sličnim hromozomom koji potiče od ženske delije

.

zigoten

Parenje hromozoma se nastavlja po cijeloj dužini i završetak tog procesa naziva se pahiten. Potpuno sparena dva homologna hromozoma čine jedan par ili bivalent. Jačina parenja homolognih hromozoma nije svuda jednaka. Mjesta čvrste veze zovu se hijazme i mogu biti uzrok pojave izmjene djelova homolognih hromozoma, tzv. Crossing-over. Pahiten.

Ovo je stadijum u kojem dolazi do još jače kondenzacije hromozoma i nestanka sinaptičkog kompleksa. U njemu se jasno vidi da se svaki hromozom sastoji od dvije hromatide i tako se jedan homologni par hromozoma sastoji od četiri hromatide i dvije centromere. Sile koje su ranije izazvale parenje homolognih hromozoma, slabe u diplotenu i hromozomi iz para nastoj da se odvoje jedan od drugoga. diploten

Dalja faza u kojoj dolazi do kontrakcije hromozoma i postepenog smanjivanja nukleusa nazvana je dijakineza. Hromozomi su kratki i parovi se drže još samo na krajevima (terminalne hijazme dijakineza

. U metafazi I isčezava nuklearna membrana i dolazi do obrazovanja deobnog
vretena. Parovi hromozoma povezani nitima vretena u centromerama odlaze u ekvatorijalnu ravan. Osim toga parove još uvijek drže zajedno jedna ili više hijazmi.

Pokretanjem hromozoma ka polovima započinje anafaza. . Za razliku od mitoze u ovoj fazi mejoze ne dolazi do deobe centromera, iz čega proizilazi da na polove odlaze cijeli hromozomi a ne hromatide

.

MEJOZA I - ANAFAZA
• Ne dijeli se centromera nego se dijeli broj hromosoma.

Nakon potpunog odlaženja hromozoma na polove, dolazi do stvaranja nuklearne membrane. Hromozomi se raspoređuju po čitavom jedru i ponovo se pojavljuje jedarce Telofaza I

.

Mejoza
• Dvije delije koje su nastale prvom mejotičkom deobom ne rastavljaju se nego se drže skupa i stoga se nazivaju dijade. Proces deobe se nastavlja dalje zbog toga što se nijesu razdvojile hromatide hromozoma nego se čitav hromozom s obadvije hromatide nalazi u svakoj deliji dijadi.

Profaza II. Hromozomi u svakoj deliji dijadi sastoje se od dvije hromatide i jedne centromere koja ih drži zajedno. U vedini slučajeva hromatide su na krajevima razdvojene i imaju izgled slova X

Metafaza II. Nuklearna membrana i nukleolus nestaju, a ved jako skradeni hromozomi odlaze odlaze u ekvatorijalnu ravan gdje dolazi do deobe centromere., nakon čega nastupa anafaza II.

Anafaza II. Centromere sa hromatidama odlaze prema polovima. Jedna hromatida hromozoma odlazi na jedan pol a druga hromatida istog hromozoma odlazi na drugi pol. Svaka hromatida sada predstavlja jedan hromozom.

Telofaza II. Stvara se poprečna membrana i dijeljenjem citoplazme (citokineza) nastaju 4 delije, tz. Tetrade ili kvartet. Svaka delija ima haploidan ili n broj hromozoma ).

Značaj mejoze
• Nastaju delije sa polovičnim brojem hromozoma koji daljim razvojem postaju polne delije sposobne za oplodnju • Nastaju delije nejednake po svom kvalitetu. Na jedan pol mogu otidi samo hromozomi od majke a na drugi samo od oca. Ili jedna četvrtina od majke i tri četvrtine od oca i td.

Stvaranje polnih delija
• Mikrosporogeneza – muški polni organ kod viših biljaka je prašnik. U prašnicima se, od sporogenog tkiva, stvaraju materinske delije polena koje ulaze u proces prve i druge mejotičke diobe i čiji je rezultat stvaranje četiri delije sa haploidnim brojem hromozoma. • Nakon telofaze II dolazi do odvajanja tetrada svaka delija postaje tz. Mikrospora. • Svaka mikrospora prolazi kroz mitotsku deobu sa haploidnim brojem hromozoma. Rezultat diobe su dva jedra odnosno dvije delije – Vegetativna (ved) i generativna ( manja).Obadvije delije se drže zajedno u okviru jedne membrane. Generativna delija se dijeli mitozom i dobijamo dvije generativne delije . Vegetativna se ne dijeli dalje • Obrazuje se polenovo zrno koje na kraju ima dvije generativne i jednu vegetativnu deliju

Makrosporogeneza
• • • U unutrašnjosti plodnika razvija se sjemeni pupoljak u čijem se subepidermalnom tkivu izdvaja samo jedna delija tz. Materinska delija embrionalne kese. Ova delija raste i ulazi u I i II mejotičku diobu – obrazuju se četiri delije ili makrospore sa haploidnim brojem hromozoma. Kod vedine dikotila samo jedna od makrospora se razvija i obrazuje embrionalnu kesu. Nizom uzastopnih deoba dolazi do obrazovanja embrionalne kese sa osam jedara (2-4-8) Četiri jedra se raspoređuju u mikropilarnom kraju a četiri u halaznom kraju. U mikropilarnom dijelu se nalaze tri delije – jajna delija i dvije sinergide, a u halaznom tri antipode. Preostala dva jedra , jedno sa mikropilarnog dijela i jedno sa halaznog dijela približavaju se centru embrionove kese i spajaju u jedno jedro – sekundarno ili centralno jedro Jedna generativna delija ulazi u jajnu deliju i spaja se sa njenim jedrom , od te oplodnje nastaje Klica – embrio nastaje oplodnjom 2n hromozoma, druga generativna delija se spaja sa sekundarnim jedrom 3n hromozoma.

• •

Organizam i spoljašna sredina
• Nasljednost predstavlja osnovu na koju djeluju faktori spoljašnje sredine, i ako ne postoji nasljedna uslovljenost za razvoj jednog svojstva , ono se nede razviti makar kako bili povoljni uslovi sredine. • Hlorofil kod kukuruza Za razvoj hlorofila neophodno je dnevno osvjetljenje.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful