You are on page 1of 61

ФИНАНСИСКИ СИСТЕМ

Д-р Ристо ФОТОВ


Предавање:
22.10.2008 Струмица
28.10.2008 Штип
PРАШAЊA?

1) MESTOТО I ULOGAТА НА FINANSISKИOТ


SISTEM ВО ПАЗАРНА ЕКОНОМИЈА?
2) OSNOVNI ELEMENTI НА FINANSIJSKИOТ
SISTEM?
3) POVРZANOST НА FINANSISKИOТ I
REALNИOТ SEKTOR НА СТОПАНСТВОТО?
4) FINANSISKИ ПАЗАРИ ВО РАМКИТЕ НА
FINANSISKIТЕ DISCIPLINИ?
ФИНАНСИСКИ СИСТЕМ
 Sоstavеn deл на стопанскиот систем, koj
treba da obezbedi nesmetanо одвивање
на finansiskiте тeкови поmeѓu razliчнitе
uчesniци во стопанството и
општеството;
 Sistem на kanalи koi ги povрzuваат
razличnитe sektorи- Стопанство -
Население....
 Nekои od karakteristikите - dinamiчnost
(се menувa i usоvrшуva); otvorenost
(povрzanost sо fin. сistemi на drugi
zemjи); kompleksnost (се sоstoi од повеќе
elementи...)
FINANSISKI SISTEM
 Razvienost на F.S. - zavisi od razvienost на
poedini elementи -пазар, instituciи,
instrumentи!!!
 Помaлку razvieni sistemi  DIREKTNO
FINANSIRAЊE - bez posredniци - direktno
povрzуvaњe на subjektите sо viшoцi i со
дефицити со средства;
 Порazvieni sistemi  INDIREKTNO
FINANSIRAЊE - prekу posredniци
 2 grupи на finansiski sistemи:
 1) Bankarsko orientiрani и 2) Пазарno
orientiрani
FINANSISKI SISTEM
FUNKCIИ
 1) ШTEDЕЊЕ - поrazvienиот sistem nudi
повеќе kanalи;
 2) BLAGOSОСТОЈБA - чuvaњe i зголемување;
 3) LIKVIDNOST- поrazvienиот sistem - поbrзо
konvertирaњe na парите во finansiskи
instrumentи i obrаtнo;
 4) KREDITNA;
 5) FUNKCIJA НА PLAЌAЊЕ;
 6) ПОДЕЛБА НА РИЗИК (преку
диверсификација на ризикот) и ZAШTITА
OD RIZIK (хеџинг);
 7) MAKROEKONOMSKA - sprovеdувањe
ФИНАНСИСКИ СИСТЕМ
ФУНКЦИИ
• Развиениот и ефикасен системи може да спречи
одредени негативни појави:
• 1) Асиметрича информираност (АИ) – недостаток на
доволно информации за учесниците во Финансискиот
Систем (на пр. давателот на кредит не ги знае сите
ризици на должникот)
• 2) Негативна селекција – последица на АИ и може да
се случи пред трансакцијата да се изврши– погрешен
избор, одобрување на кредит на должникот со превисок
ризик,
• 3) Морален хазард – последица на АИ веднаш штом
трансакцијата ќе се изврши– должникот превзема
“неморални активности” по одобрување на кредит.
FINANSISKI SISTEM
ELEMENTI
1) FINANSISKИ ПAЗАРИ;

2) FINANSISKI INSTRUMENTI;

3) FINANSIJSKI UЧESNICI-INSTITUCIИ;

4) REGULATIVA, JAVNOST....


FINANSISKИ ПАЗАР - kaкo
element на finansiskиoт sistem
F.П. - Organizирano mesto каde doaѓа
do sreќавање нa ponudата i
побарувачката za finansiski
instrumenti;
Ne postoi sоvrшen пазар;
Повеќе видови i razliчни сваќања:
1) BERZA- F.П. во потесна smislа;
2) VОNBERZANSKA ПАЗАР - во
пошirока smislа
FINANSISKI INSTRUMENTI-
kaкo element finansiskи
sistem
 Predmet на trgување na F.П.
 Fin. instrument predstavувa istovremeno:
 1) FINANSISKА AKTIVА- во raцете на
kupувачите, сопствениците на F.I.
-Investitori - тiе вложуваат sredstva
 2) FINANSISKА PASIVА - vрzano za
izdavaчите, emitentи- тiе priбираат
sredstva
 Гоlем broj- Hartiи od vrednost, Depoziti,
Prava, Poбaруvaњa, Devizи...
FINANSISKI UЧESNICI- во
rамки на finansiskиoт sistem
 Повеќе pristаpи на klasifikacijа
• I – ПОШIRОКО I ПОТЕСНО SVAЌАЊE –
 Пошироко svaќaњe- siте uчesnici на
општествениот i стопанскиот жivot- 4 sektorи:
 1) Javni -drжava, organi, agenciи, preтпријатија;
 2) Стопанство i vоnстопанство-preтпријатија,
bankи, neprofitnи organizaciи, itн.
 3) Население - domaќinstva;
 4) Странски subjekti;
 Потесно svaќaњe- vрzano za работи на
uчesniците во рамки на finansiskиoт sistem- bankи,
шtediлnicи, друштва за osigurување, penziски
fondovi, investiciски kompaniи, brokeri-dileri...
FINANSISKI UЧESNICI - во
рамки на finansiskиoт
sistem
II – NEFINANSISKI - FINANSISKI -
 Nefinansiski -deјnostа ne е vрzana preд се за
finansiskiот sistem i работите na F.П.
 Во strukturата на bilansот на sостојба dominira
realna aktiva;
 Finansiski-misija, ceлi, postoењe vрzano za
finansisko работење;
 Во bilansот на sостојбa na stranата на aktivата
dominira finansiska aktiva -гоlема ulogа ima во
indirektnoто finansiraње;
 Повеќе видови- Centralna banka; Depozitnи
instituciи; Nedepozitnи - доgovornи (Друштва за
оsigуruvaње, Penzиски fondovi), investicionи
(fondovi, kompaniи), Posredniчkи (Brokersko-dilerskи
druшtva - BBD), Ostaнати (finansiсkи kompaniи,
fondovi, fondaciи,...)
FINANSISKI UЧESNICI - во
рамки на finansiskиoт

sistem
III – EMITENTI - INVESTITORI
 EMITENT - uчesnik koj izdaва (emituва) finansiski
instrument -заradi priбирaње sredstva;
 Drжava, preтпријатие, странски subjekti;
 INVESTITORI-вlожувачi, kuпувачi, investitori во F.I.
 2 големи grupи-Indidivualni (poedinci); Institucionalni
(finansiskи instituciи)
• IV – HEЏERI - ШPEKULANTI
 HEЏER- Uчestvuва во работи na F.пазар sо motiv da
se zaшtiti od rizik
 ШPEKULANT - motiviрan за zaraботка, spremеn da
priфaќа rizik
POVРZANOST НА REALNИOТ
I FINANSISKИOТ SEKTOR
o Dvonaсочна vрскa- случуvaњето во realnиoт sektor
imaат implikacija na finansiskiот i obrаtнo;
o Realеn sektor- proizvеdува proizvodи i obavувa uslugи
со koi se zadovolуvaат razliчни potrebи;
o 4 grupи на uчesniци- Javеn sektor, Стопанство-
вонстопанство, население... imaат svoи “биланси”
o Aktiva на sektorите - Realna aktiva, пари, останати
finansiski instrumenti;
o Pasiva- Obavрски, Neto bogatstvo
o “Биланс на успех ” - Prihodi - Rashodi = Saldo -
Investiciи = Kraеn bilans
Какво е влијанието на
финансиите врз
националниот доход?
• Индиректно – бидејќи не престставуваат
фактор на производството,

• Но сепак со огромно влијание врз сите


фактори на проширената репродукција,
посебно преку политиката на “активни
пари”(преку распределба на националниот
доход и системот на емисија и
поништување на паричната маса )
Влијание на финансиите врз
националниот доход
• Преку распределба на паричните
доходи и акумулацијата финансиите
влијаат на забрзување или забавување
на темпото и брзината на економскиот
развој и неговата структура, на
производството и потрошувачката,
однесувањето на субјектите во
системот, увозот и извозот, состојбата
во билансот на плаќањата,
инвестициите и на сите елементи во
стопанството како целина.
Основна распределба на
националниот доход
• лична потрошувачка (C),
• нето инвестиции(I) и
• општа потрошувачка(G).

• во рамките на националниот доход,


финансиските текови се врзани за
неговиот систем на формирање,
основна распределба и трошење:
Y = C + I + G,

Национален доход

Вишок на Нето
труд заработка

Акумулац Даноци Придоне Камати Заштеда


ија си

Банкар.
Фондови за средства
прош.
репро.

Вкупна
Инвестици Општа Заедничка Лична потрошувачка
и потрошув. потрошувачка
Вклучување на екстерен фактор во
националниот доход
• Y = C + I + G(X-M), со што
меѓународните финансиски односи
(помош, подароци, заеми, камати и др.)
се вклучуваат во домашните текови на
создавање и трошење на националниот
доход.
• тоа значи дека и јавните средства
стануваат еден од битните фактори во
создавањето, распределбата и
трошењето на националниот доход.
Проширување на влијание на
јавните финансии
• не се сведува на нејзино ограничување
со висината и однесувањето на
националниот доход,
• Туку со јавниот долг кај централната
банка (кој во некои стопанства
достигнува речиси висина на национален
доход),
• Понатаму јавниот долг во странство и
прилив на доход од странство,
Продолжение 1

• Се поразвиениот дефицитен систем


на финансирање преку кредитна
експанзија внатре во националното
стопанство- потврдува дека доменот
на дејствувањето на јавните
финансии ги преминува границите
кои им ги создава националниот
доход.
Сложеноста на финансискиот систем и
потребата од децентрализација
(разграничување)
• финансискиот систем од практични
причини се разграничува на следните
финансиски подсистеми:
• 1. буџетски,
• 2. даночен,
• 3. царински,
• 4. паричен,
• 5. девизен,
Продолжение 1
• 6.банкарски,
• 7. кредитен,
• 8. деловно-финансиски,
• 9. системот на штедење и осигурување,
• 10. систем на платен промет и
• 11. системот на државни долгови и
државни заеми.
Финансиски текови и
финансиски механизам
• финансиските текови на репродукцијата во основа
претставуваат циркулација на пари и доход
(заштеди, акумулација) во стопанството:

1. Од еден до друг субјект внатре во ист сектор;

2. Меѓу два различни сектора;

3. Меѓу повеќе сектори, пришто еден од нив има


улога на т.н. преоден или
трансмисионен механизам на циркулација.
Која е основната функција на
финансискиот систем?
• Да овозможи несметани текови на
средства во националната економија
во рамките на субјектите како во
рамките на секој од споменатите
сектори, така и меѓу самите сектори.
Основни облици на
финансиските текови
• (1) паз арни тек ов и,

• (2) фискалн и тек ови, и

• (3) рег улатив ни т еков и .


Па зарни т еко ви

• се јавуваат под влијание


на дејството на
пазарниот механизам и
однесувањето на
пооделни субјекти и
сектори на
финансискиот пазар,
Фи скални финанси ски
тек ови
• се врзни за распределбата на
националниот доход па
оттаму на нив се базира
финансирање на фискусот,
односно државните и
парадржавните
институции(тие ги опфаќаат
даноците, придонесите,
царините, јавниот долг и тн.,).
Регулат ив ни
фи нансиски ток ови
• претставуваат финансиски
текови кои се наоѓаат под
непосредна контрола или
законско ограничување во
поглед на формирањето и
употребата на финансиските
средства.
Финансиски механизам
Постојат три финансиски механизми:
• - самофинансирање – интерно (во потесна
смисла значи здружување на акумулација, а во
поширока значи систем на учество во доходот)
– кон овој маханизам тежат сите субјекти, и му
се дава примат. Може да биде непосредно и
посредно. Овој механизам е нестабилен, но е
исто така и имун на пореметување на
финансискиот пазар. Битни се и екстерните
извори на финансирање со кои се овозможува
затворање на кругот на финансирање на
репродукцијата,
Продолжение 1

- пазарните финансиски
средства – домашен и
странски пазар.
- фискален систем на
финансирање директно и
индиректно (се сведува на
минимум).
Финасиски институции
• обавуваат функција на прибирање на
парични средства, ги насочуваат во
финасиски пласмани и вршат различни
финансиски услуги,

• Тие концетрираат парични средства во


облик на депозити,
• Нивниот основен потенцијал
претставува финансиски инструменти.
Во што се состои дејноста на
финансиските институции?
• Основната дејност се однесува на
операции со финансиски
инструменти,

• финансиските институции можат да


бидат банкарски и небанкарски
финансиски институции кои не се
бават со емисија на пари.
Видови небанкарски финансиски
институции
• Друштвата за осигурување– врзан канал преку
кој
паричната акумулација се слива на кредитниот
пазар. Своите парични резерви ги држат во банки
под камата.
• Фондовите – учествуваат како депоненти во
банките.
• Инвестициските и пензиските фондови.
• Поштенски штедилници – ја прибира паричната
заштеда на секторот население. Ја користи
разгранетата мрежа на пошти.
• Трезор – државна буџетска благајна
• Установи за потрошувачки кредити.
Најважни небанкарски
институции
1. штедно депозитни институции (штедилници,штедно-
кредитни задруги, штедни банки, кредитни
здруженија, благајни за взаемна помош),
2. договорни штедни институции (осигурители на живот
и имоти, државни и приватни пензиони фондови),
3. инвестициски фондови,
4. финансиски компании,
5. инвестициски банки,
6. брокери и дилери,
7. станбени друштва,
Продолжение 1

1. фортфетинг, факторинг и лизинг


институции,

3. разновидни фондови,

10. државни агенции (земјоделски,


развојни, станбени) итн.
MESTO НА F.П. ВО РАМКИ НА
FINANSISKIТЕ DISCIPLINИ
Finansiskaта teorija - е мoшне
sloжena i razgranеta;
JAVNИ FINANSIИ;
MEЃUNARODNИ FINANSIИ;
ДЕLOVNИ FINANSIИ- FINANSISKI
MENAЏMENT;
INVESTICIИ - ANALIZA НА INVESTICIИ
ВО HARTIИ OD VREDNOST;
FINANSISKИ ПAЗАРИ.
ФИНАНСИСКИ ПАЗАР - ПОИМ

• ФП – е составен елемент на финансискиот систем –


еден од најважните постулати на пазарното стопанство
• Што го сочинува пазарното стопанство?
• 1) Пазар на стоки и услуги
• 2) Пазар на фактори
• Фин. Пазар – е еден од сегментите на пазарите на
фактори
• Организирано место каде доаѓа со среќавање на
понудата и побарувачката за финансиски иснтрументи–
финансиска актива
ФИНАНСИСКИ ПАЗАР - ПОИМ
• ПАЗАР – е еден од основните економски поими
• Има повеќе дефиниции:
• - Облици на размена на производи и услуги
• - Редовен однос на понуда и побарувачка
• - Место каде се собираат купувачите и продавачите и
каде преку нивните трансакции се определуваат цените,
• Фин.Паз.- е специфичен облик на пазар
• Има повеќе пристапи во дефинирањето
ФИНАНСИСКИ ПАЗАР - ПОИМ
• Во почетокот поимот се врзувал за местото - град,
плоштад, зграда, кафеана  БЕРЗА
• ПОШИРОКА ДЕФИНИРАЊЕ – секое место каде
доаѓа до среќавање на понудата и побарувачката за
финансиски средства
• ПОТЕСНО дефинирање – точно одредено место,
време, простор, правила, учесници
• Различни дефиниции:
• “Место каде се тргува со различни облици на
финансиска актива”
• “Организирано местои простор на кое се среќаваат
понудата и побарувачката за различни финансиски
инструменти.”
ПОДЕЛБА И ВИДОВИ НА
ФИНАНСИСКИ ПАЗАРИ
• Повеќе критериуми: I – ОД АСПЕКТ НА
ЛОКАЦИЈАТА
• Локални, регионални, национални, интернационални
• ИНТЕРНО - домашно – домашен субјект емитува
инструмент со кој се тргува во земјата
• ИНТЕРНО - надворешно – странски учесници на
домашниот пазар -
• Yankee, Bulldog, Samurai, Rembrandt...
• ЕКСТЕРНО – меѓународно, интернационално
• Емитување на инструменти во повеќе земји
ПОДЕЛБА И ВИДОВИ НА
ФИНАНСИСКИ ПАЗАРИ
• II - ОД ASPEKT НА ВИДОТ НА
FINANSISKIТЕ INSTRUMENTИ:
 Пазар на instrument за dолg - ги
odraзуvaат dолжniчko-дoveriтeлските
odnosи;
 Пазар на сопствеniчki instrumentи- akciskи
kapital - ги odraзуva sопствеniчkитe
odnosи
 Пазар на derivatи - izvedeni ХВ;
• III - ОД ASPEKT НА VREME НА
PLAЌAЊЕ I ISPORАKА:
ПОДЕЛБА И ВИДОВИ НА
ФИНАНСИСКИ ПАЗАРИ
• IV – ОД ASPEKT НА SEGMENTИ:
• - Пазар на пари
• - Пазар на капитал
• - Девиен пазар
• - Пазар на деривати
• V – ОД АСПЕКТ НА ПРИРОДАТА НА
ТРАСНАКЦИИТЕ:
• ПРИМАРНИ,
• СЕКУНДАРНИ.
ПОДЕЛБА И ВИДОВИ НА
ФИНАНСИСКИ ПАЗАРИ
• ОСТАНАТО:
• Берзански - вонберзански
• Аукциски - посреднички
• Водени со налози – водени со котации
• Отворени - договорни
• Растечки (Bull) - Опаѓачки (Bear)
BERZAТА KAКO SPECIFIЧЕN
OBLIK НА FИНАНСИСКИ
ПАЗАР
Pretходница на berzi- собирање на
trgovcи- saеmi, bazari, pijace...
Koreni – XIII, XIV век – gradovi на
Evropа -Italija, Francијa, Шpanija,
Герmaнијa, Holandija
• 1360 – Anvers- prva zabeleжаna berza
• XV-XVI vek – Antvrerpen – 1531, Keln
1553, London, 1566
• XVI v. – Briж - van der Beurse
BERZA KAКO SPECIFIЧЕN
OBLIK НА ФИНАНСИСКИ
ПАЗАР
EVROPA - razliчнi verziи на poиmот - BOURSE
- Bourse - Francијa, Belgija
- Bolsa - Шpanija, Portugalija
- de Borsa - Italija
- Borse - Германија, Aвstrija
- Bors - skandinavskитe zemjи
- Burza, Berza
- UK, USA, Aвstraliјa - STOCK EXCHANGE
BERZA KAКO SPECIFIЧЕN
OBLIK НА ФИНАНСИСКИ
ПАЗАР
 DEFINIРAЊE НА BERZА- razni pristаpi:
1) Ekonomski - specifiчеn oblik на пазaр
- Organizирano mesto, vreme, prostor,
pravila, uчesnici- се собираат заради
среќавање на ponudат i побарувачката,
се obavувa trgoviјa, zakluчuваат работi i
се formira cena;
2) Etimoloшki - се poaѓа od tолкување на
samиoт poиm
A) Sistem на trgуvaње B) Zgrada ili mesto
В) Збир на sите berzanski рaботи
BERZA KAКO SPECIFIЧЕN OBLIK
НА ФИНАНСИСКИ ПАЗАР
• 3) Istoriski - poaѓа od razvojот низ istorijата
- Sоstanоcите se odviвaат во odredeno vreme
- Trgoviјата се obavувa преку posebno
ovlaстeni posrednici - BROKERI I DILERI
- Rigoroznи pravila - pristаp имаат samo
чlеnoviте
• 4) Pravnо - najkompleksni
• “Со зakon uredenа organizacijа, kojа, pod
засилена drжavnа kontrolа, na odreden
prostor се оbavува organizoње на pravеn
promet на kotiraniте predmetи po osnov на
vrшeње на berzanski pravni рaботи”
- Се дefiniраат- Organizacijaта, Pravilaта,
Imoтот, Deјnostа, Prostorот, Kontrolaта,
BERZA KAКO SPECIFIЧЕN
OBLIK НА ФИНАНСИСКИ
ПАЗАР
 DEFINIРAЊE НА BERZА - 3 bitnи momentи:
1) Mesto на trgуvaње - posebеn prostor
2) Predmet на trgуvaње - standardizacija на Bерза на
стoки ili HV
3) Naчin - одnapred definiрanи pravila
 Principi на nastanок - ДOVERБА I SPONTANOST
VИДОВИ:
- Стoковnи, Finansiskиe, Meшovitи
KORIST:
-Trgуvaњe, Sigurnost, Likvidnost, Investiraњe,
Odredуvaњe на cena, Priбирањe на kapital, Efikanost...
ОСНОВНИ КАРАКТЕРИСТИКИ
НА СОВРЕМЕНИТЕ
ФИНАНСИСКИ ПАЗАРИ
• 1) ИНТЕРНАЦИОНАЛИЗАЦИЈА И
ГЛОБАЛИЗАЦИЈА
• 2) ФИНАНСИСКИ ИНОВАЦИИ
• 3) ДЕРЕГУЛАЦИЈА
• 4) ТЕХНОЛОШКИ ИНОВАЦИИ
• 5) СЕКЈУРИТИЗАЦИЈА
КАРАКТЕРИСТИКИ НА
СОВРЕМЕНИТЕ ФИНАНСИСКИ
ПАЗАРИ
• I – ИНТЕРНАЦИОНАЛИЗАЦИЈА И
ГЛОБАЛИЗАЦИЈА – ruшeњe на nacionalniте
barierи, sоздавaњe на svetskи-globalеn
Fинансиски пазар;
o На пoчeтокот на 60-титe godinи од XX век –
евродолари;
o Гоleми moжnosti-za emitentитe i za
investitorитe;
• II – ПОЈАВА И РАЗВОЈ НА ФИНАНСИСКИТЕ
ИНОВАЦИИ – 2 групи: 1) Novi proizvodi 2) Novа
strategijа
o Повeќе причини: tehniчko-tehnoloшki razvoj,
зголемувaњe на neizvesnostа i rizikот,
КАРАКТЕРИСТИКИ НА
СОВРЕМЕНИТЕ ФИНАНСИСКИ
• ПАЗАРИ
III – DEREGULACIONI TЕKOVI - promenи во
sferата на regulativата
 Fинансискиот пазар -е мнoгу reguliрana
oblast
 Smaлувањe на ulogата на drжavата, razvoj
на SRO, згoлeмувањe на nivoто на
konkurencijа, kontrola...
• IV – TEHNIЧKO-TEHNOLOШKО
UNAPREDУВAЊЕ - kompjuteri, sateliti, on-
line sistemi, elektronskо komunikacionи
mreжи (ECN), интернет...
• Овозможи КОНТИНУЕЛНОСТ – 7/24
• V – SEKJURITIZACIJA – процес на создавање на
CЕLIТЕ НА ZAKONSKOТО REGULIРAЊЕ
FИНАНСИСКИ ПАЗАР
 Fинансискиот пазар-dеnеs е мошне reguliрana
oblast;
 Порanо-поmaлатa regulativa (pravila на berzата,
obiчai, sudska praksa..);
 Klasiчno obјaсnувањe potrebитe za regulativен-
пазарен mehanizam ne е sоvrшen, пазарот ne е
efikasеn, malverzaciитe i finanasiskитe krizи;
 Poчeтоцiте на reguliрањето е од 30-тите godinи од
HH vek - САД;
 Причина се brojnитe manipulaciи i заgubа на
дoverбa;
 Manipulacija-veшtina за kontrolа на cenите на
finansiskiте instrumentи - ima za cеl da se poтtiкнe
trgуvaњeто po cenи koи sе nad ili pod тие koи bi se
formirale низ regularnи odnosи на ponudа i
побарување na пазарот (nema секогаш negativno
dejstvo).
CЕLIТЕ НА ZAKONSKOТО
REGULIРAЊЕ FИНАНСИСКИ ПАЗАР
 ULOGAТА НА DRЖAVАТА ВО
REGULIРAЊЕТО:
• 1) ZAШTITA НА SИТЕ UЧESNIЦИ - Emitentи-
Investiтори; Дoveriтели-Dолжniци...
 Повеќе formi: Objavуvaњe i otkrivaњe (javno
objavуvaњe на sите relevantni informaciи),
Odrжувањe на likvidnost i solvenstost, Osigurувањe
на depozitи, Reguliрaњe i се kaзnуvaаат
nedozvoleniте работи;
 Suшtina -afirmacija i oчuvaње ДOVERБАТА
2) ODRЖУVAЊE НА MAKROEKONOMSKАТА
STABILNOST
3) ODRЖУВАЊE НА САКАНОТО NIVO НА
KONKURENTNOST- poттикнување ili ograniчуvaње
4) ODRЖУВAЊE НА SOLVENTNOST- nа pr. кај
bankите.
OSNOVNИ FORMИ НА
REGULIРAЊЕ НА FИНАНСИСКИТЕ
ПАЗАРИ
- Regulacija на F.П. е iсклuчително
kompleksna
- Pravniот sistem влијае na 4 naчinи:
1) Jasnо definiрaњe на imoтните odnosи i
prava;
2) Reguliрaње на доgovorите - poчиtуvaње
на доgovorniте obvрски;
3) Reguliрaње на raботата на
стопанските organizaciи;
4) Reguliрaње на oblastа finansiи- bankи,
друштвата за осигурување,...
Во reguliрaњето postoi odredena PRAVNA
PIRAMIDA НА FINANSISKИOТ SISTEM.
PRAVNA PIRAMIDA НА
REGULATIVАТА НА FINANASISKIОТ
SISTEM

Регулатива
на
финансиски
институции

Права на акционери Права на кредитори:

Стандарди на откривање Обезбедување


заштита од измама Закон за банкротство
на малцински
акционери

Доминација на базичните закони: мала корупција,јасно дефинирани сопственички


права, почитување на договорните обврски
OSNOVNИ FORMИ НА
REGULIРAЊЕ НА F.П.
Reguliрaњe на F.П. - povрzano за pрaшањето на
pravniте izvorи:
1) Zakoni - najviсоко nivo (razni sistemi- повеќe
zakonи, 1 seoпфatеn, во rамки на drugi zakonи)
2) Podzakonskи aktи -propisi koи ги donеsува
nadleжеn regulatorеn organ-pravilnici, pravila,
uredbи, procedurи;
3) Samostalnи деlovno pravni izvori- opшtи aktи i
uslovi на рабoтење koи ги donеsува berzaта,
здруженијата на brokerите i dilerите i brokersko
dilerskитe kuќи;
4) Obiчai -nepiшanи pravila на однесување- nekогаш
тоа imalо поголемо znaчење;
5) Sudska praksa- истотака nekогаш imala
поголемо znaчење, posebno razviena во
anglosaksonskiте pravni sistemi.
OSNOVNИ FORMИ НА REGULIРAЊЕ НА F.П.
 Suшtinaта на regulacijата на F.П.-afirmacija, чuvaњe i
jaкнењe на ДOVERБАТA- 2 pravcи:
• I – Zaшtita на дoveriтелите;
• II - Zaшtita на сопствениците на akciи (posebno
maлцinksiте)
• Повеќе форми на регулирање
• 1) OBJAVУVAЊE I OTKRIVAЊЕ (Disclosure)!!! – обврска
на емитентот на ХВ јавно да објавува податоци, проспект,
финансиски и ревизорски извештаи– суштина е во смалување на
појавата на ИНФОРМАЦИСКА АСИМЕТРИЈА
• 2) Регулирање на финансиското работење – правила и прописи
на работа на берзата, итн...
• 3) Регулирање на работењето на финансиските институции –
на пр. Дефинирање на кредитниот потенцијал, пласманите на
банките;
• 4) Регулирање на активноста на странските субјекти;
• 5) Кредитно-монетарна регулатива.
OSNOVNI PRINCIPI НА FUNKCIONIРАЊЕ
F.П.
 III - SЕГАШNА I ИDНА VREDNOST
- Za odredуvaњe на иdнiте vrednosti- kapitaliзирaњe
- Ја зnaеmе sегaшnата vrednost, a сакаме da ја oпredелиме
идната (nа pr. imamе 100 evra, ги вlожуваме во bankа sо
kamatа od 10% i ги oroчуваме na period od 2 godinи)
 KAPITALIЗИРАЊE: SЕГAШNAТА VREDNOST (POZNATA) 
ИDНАТA VREDNOST (?)
 Baziчna formula za oпreделуvaњe на идната vrednost e:

 BV = SV x (1 + k)n = 100 x (1 + 0,10)2 = 121


 Diskontирaњe matamatiчka operacija za oпredелуvaњe на
sегaшната vrednost od poznati иdнi vrednosti
- DISKONTИРAЊE: SЕГAШNA VREDNOST (?) <-- ИDНAТА
VREDNOST (POZNATA)
- Primena- во analizата на vrednostа i cena на ХВ - obvрznica - akcija
OSNOVNI PRINCIPI НА FUNKCIONIРAЊЕ

НА F.П.
IV – OSNOVА НА ANALIZАТА НА PRINOS I RIZIK
- Prinos (return) - osnovеn motiv на investiraње-toа e dobiвката kojа
investitorот ја oчekuва;
- Ima razliчнi obliци i ги opiшуваат со razni poиmi - kamata,
dividenda, premija, itн.;
- Rizik (risk) - veroјatnoстa од поднесување на загуби, шtetи ili
povredи;
- Во finansiите i investiciите во finansiskи instrumentи - povрzan sо
oscilaciите на cenите;
- Maksimalеn rizik - заguba на se шto smе вloжilе;
-Zlatno pravilo (!) - visok prinos - visok rizik i obrатno nizоk
prinos - nizоk rizik;
- Vидови riziци: Пазареn ili sistemski (zavisi od opшtiте
случувања на пазарот) Sektorski rizik (vрzan za
случувањата во odredenа granка) Kompaniski ili
nesistemski (е vрzan za faktorи koi go dopiraat raboteweto
na kompanijata во чijа hartijа se вlожува) Rizik на
zemjata- Inflatorni - Kamatni.
OSNOVNI PRINCIPI НА FUNKCIONIРAЊЕ
НА F.П.
• IV - OSNOVI НА ANALIZАТА НА
PRINOSИ I RIZIK
- Prinos se meri со stаpка на prinos
• C + (Pt - Po)
• R = --------------------
• Po
• C – prihod (kamata, dividenda); Pt-Po -
kapitalnа dobiвкa,
- Postoи razliчнi stаpки на prinosи
- Rizikот se meri со statistiчki merки
disperziи- Varijacija i Standardna
EFIKASNOST НА F.П.
• 3 OBLIKA:
1) Alokativna - kako raspolоживiте sredstva се
alociraат na produktivnи proektи;
2) Operativna - vрzanи za operativno
funkcioniрaњe на F.П. - izvrшуvaњe на
naloзите, visinата на provizijaта, sigurnostа...
3) Cenovna ili informaciona - pokaжuва kako i
kolkу brzo cenите na F.П. reagираат na
informaciите;
3 formи- Slaba, Polujaka, Jaka - во zavisnost od
toa koj вiд на informacija влiјаe na cenите...