Atomska spektroskopija

Handout 4.

Atomska spektroskopija
• Određivanje elementarnog sastava uzorka na osnovu elektromagnetnog spektra, odnosno masenog spektra. • Dijeli se ovisno o vrsti izvora atomizacije (vrsti spektara koji se mjere) • Najveda razlika između optičke i masene spektrometrije

• Masena spektrometrija (MS) mnogo kompleksnija, instrumentacija mnogo skuplja, održavanje mnogo skuplje, ali značajno bolje analitičke performanse.

Atomska spektroskopija (optička)
• Atomska spektroskopija se bavi interakcijom elektromagnetnog zračenja i atoma, znači samo osobinama atoma (priroda i količina atoma nekog elementa)

• Molekulska spektroskopija se bavi svim aspektima interakcije elektromagnetnog zračenja i materije (hemijska funkcija, struktura materije) i po tome daje mnogo više informacija • Međutim, ne treba umanjiti značaj atomske spektroskopije

pedi ili plazmi razgrađuje u atome • Plazma = vreo gas koji sadrži ione i slobodne elektrone • Koncentracije elemenata (nastalih razgradnjom supstance) se mjeri .na osnovu emisije koju emituje element .Atomska spektroskopija • Neophodna je slobodna populacija atoma: supstanca se u plamenu.na osnovu njegove apsorpcije u kontinuiranom svjetlosnom signalu .

apsorpcija ili fluorescenca atoma jednog elementa je vrlo karakteristična i vrlo osjetljiva (karakterističan linijski spektar) .Uvod • Uzorak se zagrijava na 2000 – 8000 K. u parnom stanju • Emisija. što rezultira njegovom razgradnjom u atome.

.visoka osjetljivost.Atomska spektroskopija • Atomsku spektroskopiju karakteriše: . . .mogudnosti razlikovanja jednih od drugih prisutnih atoma u složenom uzorku.mogudnosti da se u jednom uzorku radi multielementna analiza.mogudnost primjene visokog stupnja automatizacije .

odnosno matriks u kome de nastati populacija slobodnih atoma • U emisiji. atomi u plamenu emitiju karakterističan atomski emisioni spektar • U apsorpciji. fluorescenca • Osnovni dio uređaja koji mjere apsorpciju.Atomska emisija. emisiju ili fluorescencu je “plamen”. apsorpcija. populacija atoma u plamenu se ozrači tačno određenim talasima (karakterističnim za atom) koje onda atom apsorbuje .

a potom do karakteristične emisije. uz “zadršku” (atomska fluorescenca je oko 1000 puta osjetljivija od molekulske) emisija pobuðeno stanje apsorpcija fluorescenca prelaz bez emisije osnovno stanje . apsorpcija.Atomska emisija. fluorescenca • U fluorescenci najprije dolazi do apsorpcije.

atomi u plamenu detektor atomska emisija monohromator atomska apsorpcija šuplja katoda atomska fluorescenca monohromator monohromator detektor laser detektor plamen .

tako da se linije različitih atoma rijetko kad preklapaju: osnov za multielementarnu analizu. • Atomi u gasovima daju vrlo oštre linije širine oko 0.001 nm. • Neki instrumenti mogu simultati određivati čak 70 elemenata .Atomska i molekulska spektroskopija • Jedna od naznačajnijih razlika između atomske i molekulske spektroskopije je širina emisione ili apsorpcione trake • Čvrste i tečne supstance daju traku širine 10 – 100 nm.

.

fluorescenca • Atomska emisija . tako da se svaki oblik spektroskopije može dijeliti ovisno o vrsti atomizera i nebulajzera. apsorpcija.najviše korištena tehnika (plazma) • U svim oblicima atomske spektroskopije koriste se različiti postupci atomizacije. .Atomska emisija.

električki zagrijanoj pednici .plazmom • Najnestabilniji izvor atomizacije .plamena atomizacija .plamenom .Atomizacija • Proces dobijanja slobodne populacije atoma • Postiže se: .

tečnost se raspršava u fine čestice – nastaje aerosol. N2O) – oksidans.Plamen u atomizaciji • Najstariji i još uvijek najčešdi način atomizacije. Sve više se zamjenjuje grafitnom kivetom i induciranom kuplovanom plazmom • Dio instrumenta u kome se stvara slobodna populacija atoma je nebulajzer (stvaranje spreja. koji se usisava u plamenik . fino raspršene tečnosti) • Pod pritiskom gasa (vazduh. magle.

Tehničko rješenje nebulajzera i plamenika .

3400 2300 .3000 4800 .Atomizacija .2400 2800 .2700 2900 .3100 Acetilen Hidrogen Hidrogen Cijanogen (C2N2) Oksigen Vazduh Oksigen Oksigen 3300 .plamen • Aerosol koji ulazi u plamen čini oko 5% početnog uzorka • Gasovi: a) gorivo (fuel) b) oksidans (oxidant) • Kombinacije gasova: Fuel Acetilen (C2H2) Acetilen Oxidant vazduh Azot suboksid (N2O) Maksimalna temperatura plamena (K) 2400 .

Profil plamena Najčešde korištena smjesa: acetilen : vazduh (2400 – 2700 K) vanjski konus .vanjska zona oksidacijski dio plamena meðuzona plavi konus .primarna reakciona zona (redukcioni plamen) zona predgrijavanja glava plamenika .

.

100μl.Električna pednica • Električna pednica – grafitna pednica (grafitna kiveta) • Osjetljivija od plamena • Zahtijeva manju količinu uzorka: 1 . • Svjetlost iz izvora putuje kroz “prozorčid” na svakoj strani grafitne cijevi: osigurava se atomizacija na putu svjetlosti (par sec) .

temperatura 2550oC) • Za razliku od plamena grafitna kiveta traži više vještine operatora: nalaženje uslova za svaku vrstu uzoraka. argon prolazi preko grafita (max.Grafitna “kiveta” • Da se spriječi oksidacija grafita. • Da se uzorak atomizira proces ima 3 – 4 koraka: .

sušenje (nalog “dry” – oko 60 s. ubacivanje uzorka (cca 90oC) 2. temp.. – uz uklanjanje zaostalih rezidua) . stvara se dim. 2100oC) 4. atomizacija (10 s. Apsorpcija (2500oC. 1400oC – razgradnja organske materije –često označena kao piroliza.Grafitna kiveta 1. koji može interferirati sa određivanjem) 3. 3 sec.

.

8 eV. ekscitirani atomi Ar i elektroni. F).Inductively coupled plasma (ICP) – inducirana kuplovana plazma • ICP je tip plazme (izvora) u kome je energija osigurana električnom strujom nastalom elektromagnetnom indukcijom (vremenskim variranjem magnetnih polja) • Temperatura plazme je gotovo 2 puta veda od temperature plamena • Najčešde se koristi plazma argona. jer je inertna: energija izbijanja elektrona 15. gotovo najveda u prirodi (sem He. Ne. pa je njegova ionizacija vrlo ograničena. Nastaju Ar+. U sudaru s njima nastaju ioni analita .

ICP • Temperaturni profil plazme .

• Simultano se određuje veliki broj elemenata .ICP • Visoka temperatura. stabilnost izvora i relativno inertni matriks plemenitog Ar. eliminiraju najvedi broj interferencija koje se javljaju u plamenu.

Atomska emisiona spektroskopija (AES) .Arc – spark emisiona spektroskopija . električna pednica.Optička emisiona spektroskopija (OES) . plazma) • Emisioni spektar pada na monohromator – detektor – pisač • Veliki broj metoda – varijacija izvedbe i kombinacije .Atomska emisija • Uzorak se zagrije (plamen.

među najstarijim. koristi optičke filtre. plamen: butan – propan • Alkalijski i ograničeno zemnoalkalijski metali • Medicina. poljoprivreda .Instrumentacija • Plamen fotometri .

različiti izvori (prirodni i vještački) • Često se označavaju i kao polihromi .Instrumentacija • Spektrograf – fotografsko snimanje spektara • Više različitih tipova – oblast elektromagnetnog zračenja.

• Termin se koristi za sve instrumente koji rade u širokom području talasnih dužina (frekvencija) od gama zraka do dalekog IR. . • Mjeri intenzitet svjetla.Instrumentacija • Spektrometar (spektroskop. spektrograf) – mjeri osobine svjetlosti uodređenom dijelu elektromagnetnog spektra. • Zasnovan na analizi emisionog spektra : identifikacija supstance.

Solarni spektrograf .

Instrumentacija • Kvantometar – spektroskopski instrument za određivanje % učešde metala u uzorku (fotoelektrično registriranje spektra) • Metalna industrija .

Optički emisioni spektrometar .

Atomska apsorpciona spektroskopija. uzorak se izlaže djelovanju zračenja čija energija odgovaraju pobuđivanju elektrona određenih atoma . AAS • Za razliku od emisije.

Shema AAS .

.

Hallow cathode lamp – šuplja katoda .

Atomska fluorescentna spektroskopija • Tehnike atomske fluorescentne spektroskopije se koriste u analizama jedinjenja prisutnih u vazduhu ili vodi. . kao što je CVAFS (cold vapor atomic fluorescence spectroscopy) – određivanje žive i drugih lako isparljivih teških metala.

Cold vapor atomic fluorescence spectrometry for Hg determination .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful