Dekoracija hrama

Neki specijalisti za dekoraciju hramova: - Diter Arnold – o Novom carstvu - Erik Vinter – o hramovima grčko-rimskog perioda - Fransoaz Labrik i Diter Kurt o Edfuu.

• Dekoracija hrama se sastoji od reljefa i skulpture. • Hramovski reljef je spoj slike i teksta, i kao i drugi reljefi delotvoran je na osnovu svojih magijskih svojstava. Od drugih reljefa se razlikuje po tematici. • Hramovska arhitektura, skulptura i hramovski reljef se međusobno dopunjavaju.

• Hram - sažeta slika kosmosa • Ideja o kosmosu iskazana kroz arhitekturu i dekoraciju • Hram je "prvobitno mesto ", odnosno mesto prapočetka ili prahumke koja se izdigla iz praokeana, a u kojoj je bio sadržan bog stvoritelj.
– Hram izdignut (na prirodnom ili veštačkom uzvišenju, ili su temelji povišeni ) – Najdublji deo hrama sa svetilištem je na višoj tački od drugih delova hrama

Hierakonpolis

Veštačka humka od peska, poduprta zidovima

File, presek hrama

• Prema više autora (npr. D. Arnold) naos je apstrahovani oblik prahumke
– izrađivan od "pra-"kamena, kao što su granit i bazalt – ima piramidalni "krov", koji se takođe može shvatiti kao prahumka. – U unutrašnjosti prahumke, odnosno naosa, je udubljenje u kome je bog, nastanjen u svojoj kultnoj slici.

• Tamna zemlja koja izranja iz pra-okeana:
– crna boja a bazaltnih podnih ploča u posmrtnim hramovima Starog carstva, – bojenje sokla zidova crnom bojom kod slikane zidne dekoracije – kod više prolomejskih hramova prikazivanje trske iz močvare duž sokla hrama. U skladu sa tim je prikazivanje u najnižem registru boga Hapija i božanstva plodnosti, koji svoje darove "donose" iz plodnog podzemnog sveta.

Dendera

božanstva plodnosti donose darove

božanstva plodnosti donose darove

• D. Arnold izjednačava pra-okean sa pramočvarom: motiv biljaka koje se rađaju iz plodnog tla prepoznatljiv u stubovima koji su u obliku biljaka
– Stubovi salu čine prikazom močvare – ili kao biljni zid štite mammisi (ptolemejski mamizi su okruženi tremom sa stubovima).

Model centralnog dela velike hipostilne sale u Karnaku. MMA, Njujork

Dendera, mamizi

Izbor pojedinih vrsta stubova uvek ima određeno značenje.
• stubovi sa palminim kapitelom su aluzija na šumarak palmi u Butou. • Lotos možda ukazuje na izraz iz tekstova "lotosov cvet ispred nosa Rea" • stubovi od papirusa su istovremeno heraldičke biljke Donjeg Egipta i hijeroglif za "biti zelen, zdrav"

Tavanica hrama predstavlja nebo
– boja osnove kod plava, ukrašena je brojnim petokrakim žutim zvezdama – Na takvim nebesima lebde i slike sokola i jastrebova koji lete, a ponekad je sama boginja Nut prikazana kako se proteže preko neba.
Unas, tavanica prilaznog hodnika

Medinet Habu

• Kod ranih hramova (npr. Džoser) – skoro bez ikakve dekoracije • Razvoj dekorativnog programa počinje od hramova piramida IV dinastije • dekoracija ostaje do Srednjeg carstva jednostavna, štura. • Od Novog carstva – dekoracija obimna i složena.
– U idealnom slučaju: sve površine dekorisane

Unutrašnjost hrama u dolini Kefrenove piramide. Giza.

Unas – prilazni hodnik

Novo carstvo
• Brojni “sveti spisi” preneti na zidove hramova:
– Ritual osnivanja – Litanija suncu – Veliki rituali prinošenja darova (žrtvenih darova) – Praznične procesije

Ritual osnivanja. Dendera

Procesija sa svetom barkom

Procesija sa žrtvenim bikovima i drugim darovima. Prvo dvorište hrama u

Luksoru, doba Ramzesa II.

Grčko-rimsko doba
• Sve raspoložive površine pokrivene
– Zidovi, tavanice, stubovi, dovratnici

• Sadržaj dekoracije:
– od formalnih prikaza kralja pred bogovima do detaljnih prikaza odvijanja dnevnog i prazničnih rituala, nosača darova, do predstava rata i lova.

• Tekstovi kao deo dekoracije:
– građevinski natpisi, ritualni tekstovi, žrtvene liste, kalendari praznika, istorijski tekstovi, kraljevski dekreti.

Detalj iz hipostilne sale u Karnaku

Medinet Habu, Zgrada milion godina, rekonstrukcija prvog dvorišta. Ramzes III

Strane sveta takođe igraju određenu ulogu u ukrašavanju hrama. Primeri:
• Kod kralja je obično aspekt vladara donjeg Egipta (i crvene krune) na severnoj strani, a na južnoj bela kruna • Često pri prikazivanju neprijatelja Egipta (Nubijci na jugu, Libijci na zapadu, Azijati na severu) • Prikazi svečanih procesija i kultnih povorki su uvek prikazani kako se kreću u smeru koji odgovara stvarnom.

• Postoje pravila gde se prikazuju pojedina božanstva (ona kojima je hram posvećen, i sporedna, podređena) ali ne uvek lako prepoznatljiva

• Istočna strana hrama je strana jutra, zapadna strana je strana zalaska. Ipak, nedvosmisleni prikazi zalaska sunca, odlaska u carstvo Ozirisa se izbegava, a umesto njega se često prikazuju aluzije na željeno ponovno rođenje Re, po prolasku kroz donji svet.

Dekoracija, komunikacija, delotvornost
• Prvobitno nije bilo namere da se slike i tekstovi vide i čitaju. • Oživljavani u ritualu Otvaranja usta, čime dobijaju sopstveni, “samostalni” život. • Program:
– od “realnih” prikaza sadržaja neke prostorije ili rituala koji se u njoj odvijaju do teološkospekulativnih asocijacija.

Tematika reljefa je određena funkcijom hrama, koja je dvojaka: •a) hram je stan jednog ili više bogova i •b) istovremeno mesto na kome se odigrava ritualizirani kontakt između uživaoca kulta (tj. boga) i onoga koji kult obavlja.
– Uživalac kulta (bog) je po pravilu prikazan i skulpturom (koja je zapravo "stan" boga) i reljefom, a oni koji kult obavljaju samo reljefom.

Dekoracija i tumačenje funkcije pojedinih prostorija
• Veza između slika i funkcije prostorije najjasnija
– u svetilištima i sobama za statuu (prikaz
dnevnog rituala)

– U nekim pomoćnim prostorijama (npr. u
magacinima za hramovske dragocenosti – prikazani odgovarajući predmeti ili njihova primena)

Dendera

Abidos: Seti I otvara škrinju sa statuom boga i oblači statuu boga

Dekoracija i tumačenje funkcije pojedinih prostorija
Položaj dekoracije • “Blickpunktsbilder”
– Slike na zadnjem zidu prostorije, vidljive odmah po ulasku u prostoriju – pripadaju teološkom sistemu, osvetljavaju mesto konkretnog hrama u njemu – Informacija o tome koje je božanstvo glavno u hramu, koji kralj je hram podigao/proširio/ dekorisao (izvodi ritual) – Ne sadrže informacije o tome šta se u prostoriji odvijalo.

• Međusobna veza scena može biti složena
– Slika i tekst na stubu mogu biti u vezi sa dekoracijom zida ka kom su okrenuti. – Slika boga na zidu može nagoveštavati kult koji se održava iza tog zida.

Spoljna strana zadnjeg zida hrama Hathor u Denderi

Unutrašnja strana zadnjeg zida hrama Hathor u Denderi

• Bočni zidovi su obično bliži stvarnoj funkciji odaje
– Bog koji je u njoj poštovan po pravilu prikazan na udaljenom kraju bočnog zida, tako da su kultne scene “ispred” njega. – Retko su prikazani sveštenici kako izvode ritual – obično je kralj izvođač. – Rituali nisu prikazivani in extenso, predstavljani su pomoću jedne ili nekoliko ključnih scena.

U blizini ulaza: • Obično stojeća figura kralja, podugnutog žezla: “pročiščava” sve koji ulaze
– tekst: “neka je čisto sve što uđe”

• Na samom zidu oko ulaza nema slika kralja ili boga (da ih otvorena vrata ne bi pokrila), samo frizovi znakova koji donose sreću. • Na prednjoj strani okvira vrata: bog koji živi u toj prostoriji • Iznad sokla natpis sa imenom odaje ili imenom vrata odaje (npr. “Amon je svet na
spomenicima”, “Maatkare se ujedinjuje sa lepotom Hathor, gospodaricom Tebe”)

Hram Hibis, oaza Karga

Slike kralja koji obara (ubija) neprijatelja
• Funkcija: da odvrate opasnosti od svih vrsta neprijatelja bogova • U ratnim periodima, tema se razvija u ratne scene (Tutmes III, Ramzes II i III) ili se scenama lova prikazuje pobeda nad haosom • Pojavljuju se pre svega na spoljnim zidovima hrama, ali i dvorištima i salama za pojavljivanje

Ramzes III, Medinet Habu; ubijanje neprijatelja Opsada grada, Ramazeum

Edfu, pogled na pilon i spoljne zidove hrama Horusa

• Tekstovi na zidovima hrama - od građevinskih (ktitorskih) natpisa, preko ritualnih tekstova i žrtvenih lista, kalenadara praznika do istorisjkih tekstova ili kraljevskih dekreta. • Prvobitno, nije bilo predviđeno da se slika i tekst u hramu vide i čitaju: ritual otvaranja usta ih je činio živim, samodovoljnim. • Scene koje iskazuju legitimnost kralja

Medinet Habu: Ramzes II prima krunu od Amona

Pravac kretanja u okviru dekoracije
Jednostavni princip: polazna tačka je zadnji zid svetilišta, tj. slika boga. Slika boga je na tom mestu često dvostruka, okrenuta leđa u leđa (gledaju ka spolja). Figura kralja je uvek okrenuta na unutra, tj. on “ulazi”.

Pravac akcije u scenama koje u egipatskim hramovima prikazuju bogove (prema D. Arnold, Tempel, 49)

• Program dekoracije je prepoznatljiv od hramova piramida Starog carstva • Razvijen je i sistematizovan u Novom carstvu. • Vrhunac sistema: program slika i teksta u Ptolemejskom periodu
– on uključuje i neobične i kriptografske znake

Reljef iz Niusereovog svetilišta Suncu u Abu Gurabu

Kralj u trci, prilikom Sedsvečanosti. Iz podzemnih galerija Džoserova piramide u Sakari

Reljef iz Sakare, Pepi II u lovu na nilskog konja

Lišt, hram mrtvih Amenemheta I, kralj sa Anubisom i Horusom

Lišt, hram mrtvih Senusreta I, nosači darova

• Statue – bitni deo programa dekoracije hrama • Ima i grupa: prikazuju deo rituala. • Nisu sve neposredni primaoci kulta:
– Mogu prikazivati onog ko je statuu zaveštao kako prinosi darove bogu (posude, figuru boga, stelu i sl.)

Model hrama Setija I, Heliopolis, rekonstrukcija, Brooklyn Museum

Tutmes III i Hathor. Deir el Bahari

Panehesi, pisar i rizničar, XIX dinastiji

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful