Ponema sa Filipino

Filipino 1 – 2nd topic

Segmental ang mga tunay na tunog at ang bawat tunog ay kinakatawan ng isang titik sa ating alpabeto. pagtaas-pagbaba ng tinig (tune o pitch). . paghaba (lenghtening) at hinto (juncture).Introduksyon    Ang pag-aaral ng mahalagang yunit ng tunog o ponema ay binubuo ng mga segmental at suprasegmental. Ang suprasegmental ay pag-aaral ng diin (stress).

s. ?/ Sa ating palabaybayan ang /?/ ay hindi binigyan ng katumbas na titik./b. ng. isinama ito sa palatuldikan at tinumbasan ng tuldik na paiwa /’/ sa dahilang ito’y hindi normal na tulad ng ibang ponema. k. . d. Mga Katinig . l. y. t. n. r. g. p. Sa halip. m.Ponemang Segmental    Ang Filipino ay may 21 ponemang segmental – 16 sa mga ito ay katinig at lima naman ang patinig. w. h.

Mahalaga ito sa isang salita sapagkat nakapagbabago ito ng kahulugan ng dalawang salita na pareho ang baybay.Ponemang Segmental    Mahalaga ang /?/ o tuldik na paiwa /’/ sapagkat nakapagpapaiba ito ng kahulugan ng salita kapag inilagay sa huling pantig ng salitang nagtatapos sa patinig. bata/’/=child . Ang impit na tunog o glotal ay itinuturing na isang ponemang katinig sa Filipino bagama’t hindi ito ipinakikita sa ortograpiya ng ating wika. Ang tawag sa /?/ ay glotal o impit na tunog. Hal: bata/h/=robe.

ba – ba – e.la . a. e. u/ Itinuturing ang mga patinig na siyang pinakatampok o pinakaprominenteng bahagi ng pantig./i. di . Walang pantig sa Filipino na walang patinig. Halimbawa: ba – hay. u – lo. o.Ponemang Segmental    Mga Patinig .

ang /s/ ay makabuluhang tunog sa Filipino at tinatawag itong ponemang segmental o ponema. Halimbawa’y mag-iiba ang kahulugan ng salitang baso kapag inalis ang /s/ at ito’y nagiging bao. Kapag pinalitan naman ang /s/ ng /l/. Samakatwid. ito’y nagiging balo. . Makabuluhan ang isang tunog kapag nagiba ang kahulugan nito sa sandaling alisin o palitan ito.Ponemang Segmental  May kani-kaniyang tiyak na dami o bilang ng makabuluhang tunog ang bawat wika.

Hiram lamang ang /BUhay/ ng tao.ay isang ponema sapagkat sa mga salitang may iisang tunog. . Halimbawa: 1. ang pagbabago ng diin ay nakapagbabago sa kahulugan nito. bilang ponemang suprasegmental. ang diin ay nasa huling pantig na /may/. . Halimbawa: sa salitang /kamay/. bigat o bahagyang pagtaas ng tinig sa pagbigkas ng isang pantig sa salitang binibigkas.ay lakas. kaya masasabing /laMANG/siya. Sila /LAmang/ ang /buHAY/ sa naganap na sakuna. .Ponemang Suprasegmental Ang Diin. 2.

katamtaman at mataas. . parirala o pangungusap upang higit na maging mabisa ang ating pakikipag-usap sa kapwa.Parang musika ang pagsasalita nang may tono – may bahaging mababa. . . makapagbigay ng kahulugan o makapagpahina ng usapan ang pagbabago ng tono/tinig.Maaaring makapagpahayag ng iba’t ibang damdamin.Ponemang Suprasegmental Tono o intonasyon – pagtaas at pagbaba ng tinig na iniuukol sa pagbigkas ng pantig ng isang salita.

Ponemang Suprasegmental Halimbawa: Pahayag: 2 ka 3 ha Antas ng tono: 2 pon 4 3 4= pinakamataas 3= mataas 2= katamtaman 1 = mababa Patanong: 2 pon ha ka .

…=tulduktuldok. (kuwit). .=tuldok-kuwit. //=dalawang guhit pahilis.Ponemang Suprasegmental Hinto o Antala – saglit na pagtigil ng ating pagsasalita upang higit na maging malinaw ang mensaheng ibig nating ipahayag sa ating kausap. Mahabang hinto: . -=gitling. :=tutuldok. /+/= isang krus na pananda b. Maikling hinto: /I/=. >=palaso. Panloob a. Ang hinto ay paghahati ng salita na gumagamit ng sumusunod na mga pananda. _______=isang mahabang guhit.

ang tatay ko. Martin. 2.Ponemang Suprasegmental  1. Halimbawa: Padre. si Cora ang may sala. (Ipinakikilala mo ang iyong ama sa isang pari at sa kaibigan mo. Magalis (puno ng galis) mag-alis (maghubad. 3.) Hindi. (ipinaalam na si Cora ang may kasalanan. magtanggal at iba pa) .

/ at /:/ na siyang nagsasaad ng kahulugan ng salita 1. /pitoh/ . /asoh/ . Likas na haba Halimbawa: a.usok /a:soh/ .Ponemang Suprasegmental Haba – paghaba o pag-ikli ng bigkas ng nagsasalita sa patinig ng isang pantig sa salita.bilang na 7 /pi:toh/ . Ginagamit ang ganitong notasyon /.isang uri ng hayop b.silbato .

na : hi/ = magtatabas at bubuo ng kasuotan.ti/ 3. Pinagsama na haba a. magsasaka = /magsasa : ka/ = magbubukid magsasaka = /magsa . /tayo nah/. Mananahi = /manana : hi/ = modista mananahi = /mana .nah/ d. .Ponemang Suprasegmental 2.wan/ b.nga/ c. sa : ka/ = magtatanim b./te. Panumbas na haba a./te. /’aywan/ ./e./kon. /kaunti/ . /taingah/ .