De Indische identiteit van de derde generatie

Amis Agung Boersma

INHOUDSOPGAVE

Inleiding 1 Hoofdstuk 3: Virtuele identiteit 45

Asian Parties 45
Indo Stylo 47
Hoofdstuk 1: “We willen één zijn” 9 AZN 48
Indo Jongeren Organisatie 10 Forums 53
Darah Ketiga 13
Kilat Crew 22 Conclusie Indovation 59
Eenheid in Verscheidenheid? 25

Bibliografie 63
Hoofdstuk 2: Indisch van top tot teen 27
Indisch eten 30 Bijlage: Vragenlijst Bestuursleden 67
Indisch hart, Hollands hoofd 31
Huidskleur 32
Allochtoon? 33
Zoektocht 36
Partnerkeuze 37
Drijfveer 42
Tussen wal en schip 43
Inleiding er geen plek voor de eigen Indische identiteit en “veel Indo’s waren
Indische Nederlanders bestaan niet. De 300.000 repatrianten uit bewust (of onbewust) bezig hun eigen culturele achtergrond te
Nederlands-Indië en hun kroost, die tussen 1945 en 1970 naar onderdrukken of te ontkennen” (Schuurmans 2003:42).
Nederland kwamen, zijn volledig opgenomen in de Nederlandse Er waren vanaf aankomst in Nederland al Indische mensen
samenleving. Al ging het niet geheel zonder slag of stoot, “de die zeer de behoefte hadden elkaar op te zoeken en Indische
inpassing is geruisloos verlopen” stellen Kraak, Ellemers en verenigingen oprichtten. Doordat Indische mensen verspreid over
Wittermans in een van de weinige onderzoeken naar de integratie het hele land gehuisvest werden en ze daarnaast zeer verschillende
van de gerepatrieerden uit Indonesië. De onderzoekers noemden het interesses hadden, ontstond er een veelvoud aan Indische
een “bevredigende integratie” (1987:3), een term die voor geen organisaties. Dit weerspiegelde in feite ook de onderlinge diversiteit
enkele migrantengroep in Nederlands herhaald is. Iedereen is van de Indische repatrianten. Ondanks de zucht naar saamhorigheid
enthousiast over deze stille intocht van hen die niet als aparte groep en de nostalgie naar het oude Indië, traden weinig Indo’s naar buiten.
werden beschouwd. De Indische Nederlanders hebben zichzelf Het gros van de Indische mensen koos er voor zowel binnenshuis als
onzichtbaar gemaakt. Ze worden dan ook overal beschreven als een buitenshuis, zo Hollands mogelijk te zijn.
schoolvoorbeeld van hoe het moet (Pollmann en Harms 1987:13). Medio jaren tachtig leek er echter een plotselinge revival van
Stilte kenmerkt Indische Nederlanders. Zelf spraken (en ‘het Indische’ te zijn. De tweede generatie stond op en kwam
spreken?) ze nauwelijks over de problemen die ze ondervonden in openlijk uit voor de Indische identiteit. De Indische jongeren
hun nieuwe thuisland en ook de Nederlandse media besteedde geen gebruikten hun Indische identiteit in de strijd tegen racisme en
aandacht aan hen. Assimilatie was het belangrijkste. “Wij Indische discriminatie. Het gedachtegoed van het koloniale verleden werd
mensen hoorden niets anders dan dat we ons moesten aanpassen” verworpen en de stilte van Indische mensen doorbroken. Op 6 mei
vertelde een lid van de eerste generatie in de doctoraalscriptie van 1984 was de Amsterdamse poptempel Paradiso het toneel van een
Paulien Schuurmans (2003:41). Door deze aanpassingsdwang was grootse Indische bijeenkomst. Volgens Tineke E. Jansen was deze
Indische Jongerendag “één van de publieke markeringen in het
formatieproces van ‘de nieuwe generatie Indo’s’ dat zich toen in het Indische herinterpreteren en betekenis geven in de moderne
héle land (en misschien ook elders?) aan het voltrekken was” samenleving. Waaraan refereren ze? Wordt er teruggegrepen op de
(2001:3). Deze aandacht voor de Indische identiteit was echter van cultuur van de eerste generatie of wordt iets nieuws gecreëerd?
korte duur. Jansen zegt zich er dan ook bij neer te leggen “dat Hobsbawm toont in zijn boek The Invention of Tradition (1983) aan
‘Paradiso ‘84’, als symbool en metafoor voor radikaal anti-racisme dat veel tradities minder authentiek zijn dan ze lijken. Welke
en politieke bewustwording binnen de Indische gemeenschap, vooral ‘nieuwe’ cultuurvormen roepen de Indo’s van nu in het leven?
geschiedenis is geworden” (2001:1). In deze studie zal ik me richten op de manier waarop de
De derde generatie, oftewel de Indische jeugd van nu, heeft bestuursleden invulling geven aan het begrip Indisch. Hoe definiëren
tot op heden weinig verbintenis met een Indische achtergrond zij Indische identiteit en wat is het dat Indische jongeren
getoond. Eenmaal per jaar lijkt de Indische gemeenschap echter toch samenbrengt? Wat drijft deze jongeren om bijvoorbeeld op hun vrije
uit het niets tevoorschijn te komen als de Pasar Malam Besar in Den zaterdag om 7 uur 's ochtends op te staan om Darah Ketiga op een
Haag wordt gehouden. Tienduizenden mensen van alle Indische stand op de Pasar Malam in Hengelo meer naamsbekendheid te
generaties - en natuurlijk ook anderen - komen uit alle delen van het geven? Hoe komt het dat het voor hen zo belangrijk is om hun
land om dit culturele festijn bij te wonen. Ieder jaar bezoeken ook Indische etniciteit te benadrukken?
veel jonge Indo’s de Pasar. Maar het is niet alleen tijdens deze Ook zal ik aandacht besteden aan de manier waarop het
anderhalve week durende onderdompeling in de Indische cultuur dat bezoeken van Asian Parties aansluit bij het Indo zijn. Deze feesten,
Indische jongeren elkaars gezelschap zoeken. Ook gedurende de rest gericht op jongeren van Aziatische afkomst, zijn erg populair. Zowel
van het jaar worden er bijeenkomsten voor Indo’s georganiseerd de Indische jongerenverenigingen als veel jonge Indo’s op zichzelf
door (nu nog) kleine Indische jongerenverenigingen. bezoeken geregeld Asian parties, zoals VeryAzn, I Love Indo en
Santai. Waarom voelen veel Indo’s zich aangetrokken tot deze
Deze verenigingen en hun leden zijn de kern van deze scriptie. Mijn feesten?
doel is erachter te komen op welke creatieve manieren ze het
 Deze empirische vragen zijn ingebed in een langer bestaand Europeanen dan in de hoogtijdagen van het Nederlands-Indische
theoretisch discours over etniciteit. Is etniciteit voor deze Indische Bestuur, vanaf de tweede helft van de 19e eeuw. De mestizo-cultuur,
jongeren een biologisch gegeven? Zelf ga ik er, zoals Frederik Barth, “een cultuur met gemengd Indisch-Europese gewoonten, normen en
vanuit dat etniciteit niet in het bloed zit; het is het geloof in een ideeën” (Pollmann en Harms 1987:11), werd verdreven door de
gezamenlijke afkomst dat een etnische groep bindt (1969). De grens trend om steeds ‘blanker’ te gaan leven. Door de opening van het
tussen “Us” en “Them”, tussen onze groep en die van hen, is van Suez kanaal in 1869 werd de scheepvaartroute korter en kwamen er
vitaal belang voor de definiëring van etnische groepen. Een etnische langzamerhand meer Nederlandse vrouwen naar Indië. Zij zorgden
groep bestaat nooit op zichzelf: “Ethnicity is an aspect of social er mede voor dat de Indische Nederlanders niet al te Indisch zouden
relationship between agents who consider themselves culturally worden.
distinctive” (Eriksen 1993:12). Het is de interactie tussen groepen De Nederlands Indische samenleving was zeer
die etnische identiteit bepaalt. In oppositie tot een ander wordt gesegmenteerd. Er waren drie wettelijke categorieën waarin
etnische identiteit bepaald. ‘Europeanen’, ‘Vreemde oosterlingen’ en ‘Inlanders’ werden
Om de ervaringen van de jongeren goed weer te geven is het onderscheiden door middel van een “colour line” (Fasseur
noodzakelijk een historische context te schetsen. Daarom zal ik hier 1992:223). Toch vielen bevolking, ras en huidskleur niet altijd
de geschiedenis van Indische etniciteit bespreken. samen. Voor Indo-Europeanen bestond er namelijk geen aparte
Indo-Europeanen zijn mensen van gemengde Indonesische en juridische categorie. Zij vielen meestal onder de categorie van
Europese afkomst; ze worden ook ‘Indisch’ genoemd. Europese inlanders, tenzij ze als natuurlijk kind door de Europese vader
handelaren hadden al vanaf de tijd van de Verenigde Oost-Indische erkend werden (Fasseur 1992: 223). Kinderen geboren uit een
Compagnie (V.O.C., opgericht in 1602) verhoudingen met inheemse inheemse moeder en een Europese vader, die niet door hun vader
vrouwen. De kinderen die uit dit contact ter wereld kwamen waren erkend werden, verdwenen in de kampong (inheemse wijk).
de eerste Indo-Europeanen. In de zeventiende, achttiende en begin In de samenleving namen Indo-Europeanen een ambivalente
negentiende eeuw was het beter gesteld met de positie van de Indo- positie in. Zij stonden maatschappelijk gezien tussen de inlandse
bevolking en de Nederlanders. Van het dagelijks leven van de Indo- Indonesische vrijheidsstrijd volgde. In deze periode kwamen
Europeanen is weinig bekend, omdat “deze bevolkingsgroep zich revolutionairen met geweld in opstand tegen de Nederlanders.
(toen) onvoldoende bewust was van haar eigen identiteit, zodat zij Nederland was niet bereid de kolonie zonder slag of stoot af te staan.
van haar activiteiten in het socio-economische, politieke en culturele De politionele acties waren een feit. Onder deze strijd hebben veel
bestel, kortom van haar bestaan, weinig of niets op schrift heeft Indo-Europeanen, wegens hun positie, erg geleden; sommigen
gesteld. Vooral in dit opzicht leunden zij sterk tegen de Indonesiërs werden bestolen, verkracht en zelfs vermoord (Pollmann en Harms
aan, die grotendeels nog analfabeet waren” (De Bruin 1990:47). 1987:12). Ze werden veelal als verraders gezien en stonden tussen
In de koloniale samenleving van Nederlands-Indië werd twee vuren.
etniciteit op basis van bloed bepaald. Afkomst bepaalde de status Op 27 december 1949 werd de soevereiniteit over de archipel
van een persoon. Door dit primordiale kenmerk waren de uiteindelijk overgedragen aan de Verenigde Staten van Indonesië.
Europeanen verzekerd van hun superieure positie. Ondanks de Nadat Indonesië onafhankelijk was geworden, werd langzaam maar
afwezigheid van een juridisch onderscheid, was een Indo-Europeaan zeker duidelijk dat de Nederlanders en ook de Indo-Europeanen het
– die tot de wettelijke categorie van Europeaan behoorde - door de land zouden moeten verlaten. Ze moesten ‘terug’ naar het koude
bloedvermenging met een ‘inlander’ minder waard dan een vaderland.1 De Nederlandse overheid ging er vanuit dat er naast de
Nederlander. De term ‘halfbloed’ dekt dan ook goed de lading die er 20.000 totoks (volbloed Nederlanders wonend en levend in
in die tijd aan werd gegeven. Pamela Pattynama stelt kritisch dat “de Nederlands-Indië) weinig Indo-Europeanen naar Nederland zouden
akelige term ‘halfbloed’ een raciaal paradigma is dat het lichaam willen vertrekken. Toen het tegenovergestelde waar bleek te zijn,
aanwijst als essentie van betekenis” (1994:33). werd er een campagne gestart die de Indo-Europeanen zou moeten
Toen de Japanners tijdens hun bezetting van Indië (van 1942 overhalen om te kiezen voor het Indonesische burgerschap. Indo-
tot 1945) vrijwel op alle eilanden enkel de Nederlanders Europeanen zouden immers meer gemeen hebben met Indonesiërs
interneerden, werd het voor de Indo-Europeanen plotseling van
1
Veel Indo-Europeanen, maar ook totoks waren nog nooit in Nederland geweest.
levensbelang om hun inlandse wortels te benadrukken. De Zij gingen in letterlijke zin dus niet terug.
dan met Nederlanders. Maar voor veel Indo-Europeanen was deze minderwaardigheid vanzelf verdwijnen (Schuurmans 2003,
propaganda tevergeefs. Ze wisten dat ze in het Indonesië van Pollmann en Harms 1987). Stereotype beelden die er over Indo’s
Soekarno niet langer welkom waren en zo’n 280.000 Indische bestonden werden door niemand omvergegooid en de berichtgeving
Nederlanders besloten naar Nederland te repatriëren. in de pers was doortrokken van “een irritant paternalisme, een
Zoals hierboven vermeld, was het voor de Nederlandse denigrerende manier van schrijven over zielige repatrianten die de
regering zaak dat de Indische repatrianten zo snel mogelijk zouden westerse fatsoensbegrippen maar met moeite in praktijk weten te
assimileren in de Nederlandse samenleving. In Middelburg kwam de brengen” (Willems 1996:195).
gemeente zelfs bij Indische mensen thuis om te kijken of ze wel Er is tot op heden weinig aandacht aan de derde generatie
netjes en aangepast waren (Schuurmans 2003:40). Het koloniale idee Indische Nederlanders, ook Indo’s genoemd, besteed. Omdat het
dat het Indische minderwaardig was aan het Hollandse, werd zowel zo’n successtory is, wordt er vaak van het Indische gezegd dat het
door de Nederlandse overheid als door de Indische Nederlanders in enkel in het verleden bestaat. De redacteur van het Indische
stand gehouden. Indische mensen wilden als Nederlanders tijdschrift Blimbing, Huib Deetman, behorende tot de eerste
geaccepteerd worden. “In spite of this notion of being inferior – or generatie, stelt dan ook: “Indisch, dat was toen en daar en niet hier
perhaps, because of it – there existed among the Indonesian Dutch en nu” (Moesson 1997:22). Het Indische bestaat in deze optiek
unmistakably the need to adopt the behavior, customs and habits of vandaag de dag alleen nog in de herinnering van de eerste generatie
the Dutch” (Ex 1966:45). Hierdoor verdween het Indische voor een en kan enkel voortbestaan in nostalgie. Doordat Indische identiteit
groot deel uit de openbare sfeer. Zoals de schrijfster Anneloes voor veel mensen verbonden is aan het oude Indië, worden de
Timmerije uit eigen ervaring weet: “Indisch zijn was voor thuis” nieuwe generaties niet opgemerkt. Onderzoeker Esther Captain, zelf
(1992: 46). Maar zelfs thuis, in de opvoeding van de tweede derde generatie Indo, zet zich in om de derde generatie op de kaart te
generatie, werd overdracht van het Indische veelal vermeden. Als zetten (1996, 2000, 2001).
Indische mensen zich er hard genoeg voor zouden inzetten, zou het Tom van der Geugten presenteerde tijdens een lezing op de
verschil met de Hollandse bevolking en dus ook het gevoel van Pasar Malam Besar in 1998 zijn visie dat “de Indische cultuur een
dynamische was en is, vroeger daar en nu hier, een voortdurend betrokken voelen bij dat thuisland en wier “ethnocommunal
veranderende cultuur in veranderende omstandigheden, hier en nu, consciousness and solidarity are in an important way defined by the
vandaag in Den Haag” (1998:2). Ook Captain vindt het onterecht dat existence of such a relationship” (geciteerd in Cohen 1997: 23). Er is
er vaak beweerd wordt dat het Indische alleen in het verleden veel discussie over Safran’s definitie aangezien deze de Joodse
bestaat. “Daarmee wordt geen recht gedaan aan de invulling van diaspora als model voor de definitie gebruikt (zie Clifford 1997,
Indische personen zoals ik, zonder bewuste herinneringen aan Indië” Cohen 1997).
(2000:257). Captain stelt, evenals Van der Geugten, dat de Indische Mijns inziens is deze definitie bruikbaar, omdat het
cultuur niet als statisch, maar dynamisch gezien moet worden. voornamelijk het bestaan van een transnationale gemeenschap en
Om deze dynamiek goed weer te geven zal ik, in navolging haar verlangen naar een mythisch thuisland uitlegt. Het toepassen
van Pamela Pattynama,2 de verspreiding van Indische mensen over van de term diaspora op Indo’s staat ons toe de Indische cultuur als
verschillende delen van de wereld beschouwen als een diaspora. dynamisch en hybride te zien. Het is niet mijn bedoeling om hier na
Terwijl dit begrip oorspronkelijk gebruikt werd in verband met de te gaan of de Indische gemeenschap voldoet aan alle
verstrooiing van Joodse, Griekse en Armeense volken, wordt het bovengenoemde criteria, daarentegen volg ik James Clifford. Hij
vandaag de dag creatief toegepast op allerlei andere stelt in Routes voor om te kijken naar de grenzen van een diaspora;
migrantengroepen. Volgens de definitie van Safran zijn diasporas daar waar de minderheidsgroep botst met de natiestaat. Nationale
“expatriate minority communities” (1) die verspreid zijn over ideologieën waarin assimilatie het hoogste goed is, zijn volgens
tenminste twee plaatsen, (2) die een “memory, vision or myth about Clifford “designed to integrate immigrants, not people in diasporas”
their original homeland” delen, (3) die geloven dat ze niet (geheel) (1997: 250).
zijn opgenomen in hun ‘gastland’, (4) die het voorouderlijke thuis Diasporatheorie kan een verrassend alternatief voor
zien als een plaats om eventueel naar terug te keren, (5) die zich immigratietheorie bieden. Toegepast op de Indische situatie van de
sterk maken om dit thuisland in ere te herstellen en (6) die zich erg jaren vijftig valt meteen op dat volgens de toenmalige tijdgeest men
2
[Link]
van Indische mensen verwachtte dat ze zouden assimileren. Een uitvoerig mogelijk beeld van het Indische van de derde generatie te
diaspora mocht deze groep niet genoemd worden. kunnen vormen. Ik had alle bestuursleden al eens ontmoet voordat ik
Binnen de diasporatheorie is etniciteit niet gefixeerd. hen uitgebreider sprak tijdens het interview.
Cultuuruitingen worden geherformuleerd, opnieuw in het leven De interviews duurden allemaal tussen een en twee uur. Deze
geroepen en zelfs bedacht. Deze beweging van etnische en culturele heb ik zowel op cassette opgenomen als genotuleerd. Van Darah
identiteit geeft aan dat het zelfbeeld van een groep continu in dialoog Ketiga en IJO was bij ieder een bestuurslid afwezig, die ik wel
is met de sociaal-politieke context. Smadar Lavie noemt een ontmoet heb, maar niet heb kunnen interviewen. Wegens drukte aan
diaspora een “third-time-space” (1996:17). Binnen diasporas de zijde van Santai, een feestorganisatie uit Rotterdam, hebben de
ontstaan “third cultures” en “in-between identities” (1996:17). Rai organisatoren een schriftelijke vragenlijst ingevuld. De uitspraken
muziek in Frankrijk is hier een voorbeeld van. Deze muzieksoort van alle respondenten heb ik tot volzinnen gemaakt en versprekingen
wordt in het land van oorsprong, Algerije, gezien als losbandig en zijn verbeterd.
ongepast, maar is ongekend populair onder Franse Magreb jongeren In eerste instantie was het ook mijn bedoeling de leden van
– van Marokkaanse en Algerijnse afkomst (Gross, McMurray and de verenigingen te interviewen. Daar bleek echter van hun kant
Swedenburg 1996). Uitgaande van dit theoretisch raamwerk zal ik weinig animo voor. Mijn per e-mail verstuurde vragenlijst werd
Indische jongeren bestuderen. slechts door 15 van de ongeveer 150 leden ingevuld.3 Van de 15
hadden 4 bestuursleden mijn e-mail beantwoord. Naar aanleiding
Methode van hun antwoorden en wegens het gebrek aan animo van de gewone
Mijn onderzoek is gebaseerd op observaties gemaakt tijdens leden, besloot ik me op de besturen te richten.
bijeenkomsten van de Indische jongerenverenigingen Darah Ketiga
en Indo Jongeren Organisatie (IJO) en interviews met de
3
De internet beheerders van twee jongerenverenigingen hebben de enquête aan
bestuursleden van deze verenigingen en langdurige sessies op het hun volledige ledenbestand verstuurd. Dit zijn in totaal 150 leden, sommigen zijn
echter bij beide verenigingen aangemeld. Daarom is het precieze aantal niet
Internet. Ik heb met opzet voor deze methode gekozen om een zo bekend.
 Naast de bestuursleden van de Indische verenigingen, heb ik komen, omdat sommigen zich door de aanwezigheid van een
ook gesproken met enkele initiatiefnemers van populaire Belanda bedreigd voelden. In mijn geval doe ik “Homework” en
(Eur)Aziatische feesten en internet gemeenschappen. Ook de feesten bestudeer ik de derde generatie, een groep waar ik zelf ook toe
heb ik bezocht. Afgezien van deze ontmoetingen, het ik me ook vele behoor.
uren virtueel onder Indo’s en Euraziaten begeven. Ik heb de vele Dit onderzoek was in feite ook een zoektocht naar mijn eigen
websites bezocht en de gastenboeken bekeken. Verder heb ik de roots. Mijn respondenten confronteerden mij ook met mijn Indische
discussies op de forums op de voet gevolgd. identiteit; ze hielden mij meer dan eens een spiegel voor of zetten
Voorafgaand aan mijn ontmoetingen met de verschillende me voor het blok. Toch ben ik me er continu bewust van geweest dat
verenigingen, heb ik ze per e-mail laten weten wat mijn bedoeling deze scriptie niet over mijn Indische identiteit zou gaan.
was. Daarnaast vermeldde ik mijn eigen Indische achtergrond. Er
bestaan tegenstrijdige ideeën over hoe een onderzoek het beste Deze scriptie is onderverdeeld in drie hoofdstukken. In Hoofdstuk 1,
uitgevoerd kan worden. Kan alleen een ‘vreemdeling’ een bepaalde ‘Indo’s in da House’ wil ik laten zien dat Indische Nederlanders wel
groep bestuderen? Volgens Maykel Verkuyten kan een onderzoeker degelijk bestaan. Dit hoofdstuk beschrijft verschillende Indische
met dezelfde afkomst onbedoeld veroorzaken dat de geïnterviewde jongerenverenigingen in Nederland en legt uit wie ze zijn en wat ze
meer nadruk legt op zijn of haar etnische identiteit, terwijl “non- doen. Hoofdstuk 2 ‘Indisch van top teen’, bespreekt de invulling die
matching may lead to underemphasis of ethnicity” (1999:67). Het is de bestuursleden van de jongerenverenigingen geven aan hun
dus moeilijk te zeggen welke methode het meest effectief is. Esther Indische identiteit. Het gaat dieper in op de zaken die in de
Daniëls had er, tijdens haar onderzoek naar de naoorlogse Indische observaties uit hoofdstuk 1 gemaakt zijn. In het laatste hoofdstuk
generatie, als volledig Hollandse soms moeite het onderste uit de kan ‘Virtual Identity’ komt de rol van het internet en het belang van stijl
te krijgen als het bijvoorbeeld ging over de mening die de Indische aan bod.
respondenten hadden over Hollanders. Marlene de Vries werd
vriendelijk verzocht niet meer bij het Indisch netwerk terug te
Hoofdstuk 1
“We willen gewoon één zijn”

Indische mensen zijn in tal van verenigingen georganiseerd. Al Crox van IJO nodigt mij uit eens een vergadering bij te wonen. Dat
proberen sommigen het wel, over het algemeen trekken deze doe ik.
organisaties weinig jongeren aan. Jonge Indo’s bezoeken liever een Op een zaterdagavond neem ik de trein naar Eindhoven en
Asian party, dan een Indorock spektakel. De Aziatische feesten die vlak voor aankomst kijk ik voor het laatst mijn aantekeningen door.
sinds 1995 in Nederland worden georganiseerd, zijn al vanaf het Eenmaal aangekomen, bel ik Gabriël zoals afgesproken. Even later
begin een hit onder Indische jongeren. Sommigen van hen hadden de komen hij en Talitha, mede-bestuurslid van IJO, me van het station
behoefte meer aandacht aan hun Indische achtergrond te besteden. ophalen. Ik zit op de achterbank van de auto terwijl we ons aan
Daarom zijn er de afgelopen twee jaar verschillende elkaar voorstellen. Gabriël zet het volume van de groovy two-step
jongerenorganisaties opgericht. Sommige zijn inmiddels alweer die aanstaat lager en begint te praten. Hij zegt veel en omdat ik zijn
opgeheven of niet erg actief, zoals Kilat Crew en South Side Indo spraakwaterval niet wil verstoren laat ik mijn pen en papier voor nu
Crew. Andere maken in meer of mindere mate een groei door, zoals nog even in mijn tas zitten.
Darah Ketiga, IJO en Nasidjo. Het huis van Gabriël in Veldhoven waar de vergadering en
De jongerenorganisaties die het meeste aan de weg timmeren het interview gehouden worden is netjes en gezellig. Aan het plafond
zijn Darah Ketiga (DK) en Indo Jongeren Organisatie (IJO). Op hen in de woonkamer hangt een enorme boksbal en verder valt me op dat
besluit ik mij in eerste instantie te gaan richten. Via e-mail zoek ik er naast de televisie een Indonesisch hoekje gemaakt is. Een tafeltje
contact met beide organisaties. Binnen een paar dagen na het is bedekt met een batik doek waar een wajang pop op staat. We
versturen van mijn e-mails, heb ik bericht van een bestuurslid van praten wat totdat Johannes binnenkomt. Het is een vrolijke jongen en
IJO en van de webmaster voor Darah Ketiga. De webmaster, Ray de anderen groeten hem enthousiast. We drinken kruidenthee, terwijl
Hutting, zet zeer uitgebreid de doelstelling van DK uiteen en Gabriël Gabriël, Talitha en Johannes me alles vertellen over IJO.
Indo Jongeren Organisatie
mailinglijst: je wordt als lid op de hoogte gehouden. Er zijn dan ook
IJO is opgericht in het voorjaar van 2002. De doelstelling van IJO is
geen kosten aan verbonden. De taakverdeling onder de bestuursleden
“cultuurbehoud in de ruimste zin van het woord”.4 Gedurende de tijd
ligt niet vast; per activiteit wordt er besproken wie welk gedeelte
dat ik IJO geobserveerd heb, ben ik verschillende formuleringen van
voor zijn of haar rekening neemt. Het afgelopen jaar heeft IJO drie
de doelstelling tegenkomen. IJO is zelf duidelijk op zoek naar een
verschillende activiteiten georganiseerd; dit waren uitstapjes naar
passende verwoording. In het plan van aanpak voor een feest dat IJO
Asian parties. Feitelijk betekent dit dat IJO probeert vervoer te
in Venlo georganiseerd heeft, staat de doelstelling als volgt
regelen voor iedereen die mee wil naar het feest en dat de groep bij
weergegeven: “Het doel van Indo Jongeren Organisatie Eindhoven is
elkaar blijft in de discotheek. Naar deze feesten zijn respectievelijk
om de jongeren bewust te maken dat er wel degelijk groepen Indo’s
twaalf, drieëntwintig en elf Indische jongeren meegegaan.
bestaan die er naar streven de culturele aspecten van de Indo’s hoog
De animo van de jongeren, waar IJO zich op richt, is schommelend.
te houden. Ook willen we ze een gevoel van samenzijn geven zodat
“Het hangt er heel erg vanaf of mensen zin hebben om te
ze weten dat de Indo’s nog steeds bestaan en niet helemaal
komen. Veel jongeren zeggen van tevoren dat ze er zullen
vernederlandst zijn”. Onder het kopje ‘visie’ staat: “Onze visie richt
zijn, maar bellen op het laatste moment af. Het is jammer dat
zich op Indische jongeren. Het bij elkaar brengen van jongeren om
die mensen niet op komen dagen. Nieuwe leden zijn niet erg
het besef bij hen op te roepen dat de Indische cultuur niet mag
enthousiast. Ze hebben altijd smoesjes om niet te komen. Als
vervallen en moet voort stromen in de aderen van de derde generatie
we ze bellen, kunnen ze meestal niet. Ook krijgen we veel
Indo’s”.
reacties van mensen die te ver weg wonen” vertelt Gabriël.
IJO heeft op het moment veertig leden, waarvan er ongeveer
IJO richt zich in eerste instantie op Indo’s in de regio Eindhoven,
vijfentwintig actief zijn. Een lidmaatschap betekent een plek op de
maar is bezig een netwerk in Brabant, Limburg en zelfs daarbuiten
op te bouwen. De meeste nieuwe leden krijgt IJO via Internet. Ze
4 proberen eerst contact te leggen met mensen in andere steden, die
website [Link]
hun Indische vrienden mee kunnen nemen naar een van de aangezien wordt vanwege zijn donkere huidskleur. “Indische
activiteiten. Gabriël legt uit: “We willen in iedere stad een mensen kijken niet zo op huidskleur. Als je er bij wilt horen, hoor je
contactgroepje, zodat we samen iets op kunnen zetten. Sommige er gewoon bij”.
mensen zijn ook lid van een andere Indische vereniging, dat vinden In hoeverre geeft het bezoeken van ‘Asian’ feesten invulling
we juist goed. Wij willen zorgen dat mensen niet alleen lid op aan de Indische cultuur? “Een feest trekt jongeren, echt Indisch is
internet zijn, maar ook daadwerkelijk naar ons toe komen. We willen het niet. We zijn als organisatie te klein om op het culturele aspect te
alleen mensen die betrouwbaar zijn”. teren. We willen in eerste instantie Indische jongeren samenbrengen,
Wie lid wil worden van IJO moet Indisch en tussen de zodat er meerdere jongeren zijn die samen een groep willen
vijftien en vijfentwintig jaar oud zijn. “Afwijkende leeftijden en worden”. Als er eenmaal een groep Indische jongeren gevormd is,
jongeren zonder Indische afkomst zijn ook welkom. Als je achter het wil IJO meer aandacht aan de Indische cultuur besteden.
5
doel staat, ben je welkom”. Sommige mensen zijn niet welkom. Veel Indische ouderenverenigingen zijn geïnteresseerd in de
Talitha zegt: “Ja, van die feestjongeren die dan wel Indisch zijn, activiteiten van IJO. Gabriël: “We zijn benaderd door een lokaal
maar alleen komen om de boel te slopen”. Zo maakte een keer een radioprogramma met de vraag of we een uur zendtijd per week
groep Indo's een NS-station onveilig, na een uitstapje met IJO. wilden vullen. We hadden zelfs nog nooit van de radiozender
“Zulke jongeren willen we juist niet aantrekken”. gehoord en het bleek dat de doelgroep voornamelijk uit oudjes
Huidskleur speelt bij IJO een ondergeschikte rol: “Onze bestond”. Omdat IJO weinig jongeren zou bereiken via deze
leden hebben allerlei verschillende huidskleuren; sommigen zijn radiozender, hebben zij het aanbod afgeslagen.
blank, sommigen lichtgetint en anderen vrij donker. Huidskleur Samenwerking van IJO met Indische ouderenorganisaties
speelt met name een rol in de herkenning door andere etnische verloopt moeizaam. Deze willen namelijk resultaten zien,
minderheden”. Zo zegt Johannes dat hij vaak voor Molukker voornamelijk als ze toezeggen een subsidie te geven.
“Waarschijnlijk zal Jeugdwerk Venlo ons financieel helpen. Deze
5
Gabriel is het meeste aan het woord. De meeste citaten zijn van hem, de anderen
vullen hem aan.
organisatie zal het ons niet kwalijk nemen als er niet genoeg mensen
naar een activiteit komen”. De bestuursleden zijn erg kritisch over de Naast IJO is, zoals gezegd, Darah Ketiga erg hard bezig om
manier waarop Indische verenigingen van de eerste en tweede leden te werven en een gemeenschap van Indische jongeren te
generatie het Indische proberen uit te dragen en door te geven aan creëren. De bestuursleden van IJO zijn aanvankelijk als
volgende generaties. Johannes vertelt: medewerkers van Darah Ketiga begonnen, maar kregen daar geen
“Een paar weken geleden zijn we bij het Indisch Huis bestuursfunctie. “Toen bleek dat de leiding onze inspraak niet erg op
geweest. Alleen de naam al trekt niet. Het klinkt oubollig en prijs stelde, besloten we zelf verder te gaan in Eindhoven en op
is duidelijk gericht op ouderen. Ook het pand en de sfeer daar landelijk niveau met Darah Ketiga samen te werken”. Voor IJO is
zijn ouderwets. Misschien als ze het Da Indo House zouden het belangrijkste om Indo jongeren in Nederland samen te brengen
noemen, zouden er ook meer jongeren komen”. en eenheid te creëren. “Typisch van Indische organisaties is dat er
De Pasar Malam Besar in Den Haag vinden ze niet echt Indisch, altijd een persoon is die alle leiding wil hebben, daardoor ontstaan er
omdat er zoveel stands van andere culturen staan. Talitha zegt problemen en is eenheid moeilijk te creëren. Wij willen het niet zo
verontwaardigd: “Het is een uiting van culturele samensmelting. Het doen als de oudere organisaties, wij willen gewoon één zijn”.
is erg commercieel; er worden zelfs kranen verkocht en anti-kalk
poeder!”. Een enquête die IJO vorig jaar op de Pasar Malam Besar
heeft gedaan, haalde niet veel uit. “De jongeren vulden de vragen
snel even in en waren niet echt geïnteresseerd. Ze wilden er zo snel
mogelijk vanaf zijn”. Volgens de bestuursleden van IJO zijn er veel
jongeren die ieder jaar alleen met een bezoek aan de Pasar uiting
geven aan hun Indische identiteit. Gabriël stelt: “De Pasar Malam is
een plek waarop sommige Indo's met hun blonde vriendin aan de
arm zich ineens heel Indisch gaan gedragen om er vervolgens de rest Flyer van het IJO feest in Venlo

van het jaar niets meer mee te doen”.

Darah Ketiga
DK op het moment de grootste Indische jongerenvereniging in ruimte, de Vrije Indische Partij (VIP) heeft financiële steun geboden
Nederland.6 De vereniging heeft ongeveer 100 leden en dit aantal en Het Indisch Huis haar expertise. In eerste instantie had Darah
groeit gestaag. In het najaar van 2001 is Darah Ketiga opgericht door Ketiga een andere naam, namelijk Militia Perselatan, oftewel Militie
de huidige voorzitter Erik Koks en penningmeester Quincy van van het Zuiden. Op verzoek van de ouderenverenigingen hebben zij
Sleeuwen. Ze zijn allebei erg betrokken bij de Molukse de naam veranderd in Darah Ketiga, een naam met een minder
gemeenschap en zagen dat Molukse jongeren met behulp van de dreigende betekenis.
ouderen heel veel organiseerden. Zij wilden hetzelfde voor Indo’s.
Daarom heeft het bestuur van Darah Ketiga het initiatief genomen
van de werkgroep Persatuan Baru/ De Nieuwe Eenheid. Deze
werkgroep is opgezet als een samenwerkingsverband tussen Darah
Ketiga, andere Indische jongerenverenigingen (IJO, Kilat Crew,
South Side Indo Crew en Indo Melati) en een aantal Indische
verenigingen van de eerste en tweede generatie. Deze kwamen voor
het eerst samen op uitnodiging van Darah Ketiga om te bespreken
hoe er eenheid gecreëerd zou kunnen worden binnen de
verschillende generaties Indische Nederlanders. Hieruit is Persatuan
Baru ontstaan, met als doel Indische krachten te bundelen en
verschillende middelen uit te wisselen; zo heeft het Indisch Cultureel Logo van Darah Ketiga
Centrum (ICC) haar locatie in Zoetermeer aangeboden als feest-

6
Dit blijkt uit de websites van de verschillende jongerenverenigingen. DK heeft
de meeste geregistreerde leden.
 Darah Ketiga heeft, inclusief de twee besprekingen over De volgt: “Wij zien dat er zo veel Indische jongeren in Nederland zijn
Nieuwe Eenheid, vijf evenementen georganiseerd. Een van deze die niet weten wat hun achtergrond is en zomaar dingen van anderen
evenementen, was een uitstapje naar Bronbeek in Arnhem, waar aannemen die niet passen bij hun cultuur”. Belangrijk onderdeel van
zo’n twintig Indo’s op afkwamen. Het meest actief is Darah Ketiga de inspanningen van Darah Ketiga is het uitleggen waarom Indo’s de
op het internet, waar nieuwe leden zich meestal aanmelden. Op roodwitte vlag van Indonesië of de Garuda (Indonesische Adelaar)
diverse websites vinden discussies plaats en worden afspraken niet op de kleding moeten dragen. “Wij vinden het historisch gezien
gemaakt om samen Asian parties te bezoeken. onjuist. De roodwitte vlag heeft er juist voor gezorgd dat onze opa’s
Darah Ketiga richt zich op jongeren van vijftien tot en met en oma’s uit Nederlands-Indië gevlucht waren. Een jood zou toch
achtentwintig jaar die affiniteit hebben met het behouden van de ook niet een hakenkruis gaan dragen”. De terminologie is duidelijk,
Indische cultuur. De bestuursleden geven echter wel aan dat een ze nemen het erg hoog op.
leeftijd naar boven mee zal groeien naarmate zij zelf ouder worden. De voorzitter van Darah Ketiga, Erik Koks heeft aan allerlei
Op dit moment zijn zes van de zeven bestuursleden drieëntwintig Indische organisaties e-mail gestuurd waarin dit standpunt
jaar oud. De doelstelling van Darah Ketiga is cultuuroverdracht en verkondigd wordt. Indische ouderen worden gevraagd mee te helpen
cultuurbehoud. Dit betekent voor DK dat ze activiteiten organiseren door jonge Indo’s erop te wijzen dat de roodwitte vlag niet bij hen
om Indische jongeren dichter bij elkaar te brengen, een belangrijke hoort. Erik:
rol willen spelen in “het collecteren en voorzien van kennis “Ik heb op een gegeven moment foto’s van de bersiap tijd
betreffende de Indische cultuur en alles wat daar betrekking op opgespoord en via internet aan anderen laten zien. Jongeren
heeft”.7 Ze streven er ook naar de afstanden tussen de verschillende wilden het maar niet pakken! Ze moesten weten dat Indische
generaties te verkleinen. mensen bij bosjes werden afgeslacht door mensen met pro
Darah Ketiga maakt zich sterk om Indische jongeren meer te Indonesische emblemen op hun kleding. Dat heb ik ze dus
leren over het verleden. Webmaster Ray Hutting verwoordt het als via foto’s laten zien”.
7
Folder Darah Ketiga, werd in Hengelo op de Pasar Malam uitgedeeld.
 Naast het feit dat het dragen van de Indonesische vlag Met grote letters staat er INDO op de vlag, een naam die volgens
volgens Darah Ketiga niet bij Indo’s hoort, krijgen veel Indische Phefferkorn met trots gedragen mag worden.
jongeren - met name in de Randstad – hierdoor problemen met
Molukse jongeren. Molukkers van de derde generatie staan namelijk
nog altijd achter de oprichting van de RMS, de Republiek der Zuid-
Molukken. De Indonesische vlag is voor hen een symbool van de
onderdrukker. Indonesië is namelijk niet bereid de Molukken
autonomie te verlenen of zelfs af te laten scheiden, zoals met Oost
Timor gebeurd is.
Door Indo jongeren te overtuigen om de Indonesische vlag of
de adelaar niet meer te dragen, toont DK respect voor alle
grootouders die tijdens de bersiap tegen het Indonesische rood-wit
hebben gestreden. Deze opa’s en oma’s waren loyaal aan de
Nederlandse driekleur en daarom wonen zij nu hier in Nederland.
Darah Ketiga stelt voor om de Indonesische symbolen te verruilen
voor de Indo Melati vlag. Deze vlag is speciaal gemaakt voor Indo’s Op de website van DK spreekt hij alle Indische jongeren aan: “Het
door Vic “paatje” Phefferkorn. heden is tot stand gekomen door het verleden en onthoud dit Indo
De symbolische betekenis van de vlag is vrede en jongeren: het ontkennen van je verleden is het ontkennen van je
geweldloosheid, maar de vlag staat bovenal voor trouw: “De vlag eigen bestaan”. Een ontmoeting met deze bijzondere Indische heer
van trouw, trouw zijn aan onszelf, trouw aan onze eigen identiteit”.8 staat verderop in dit hoofdstuk.

8
Folder Indo Melati vlag
 Mijn eerste ontmoeting met Darah Ketiga heb ik aan Gabriël hebben, al heeft hij ze wel op de Pasar Malam gekocht. Talitha roept
van IJO te danken. Op maandag tien maart 2003 vergaderen de twee vanuit de keuken dat het Papoea beelden zijn. Naarmate de avond
Indische jongerenverenigingen met elkaar en ik mag de vergadering passeert valt me ook nog een schilderij van de sawa’s op en als ik
bijwonen. Talitha (IJO), Ray en Willem Jan van Darah Ketiga een slok koffie neem, zie ik dat mijn kopje op een onderzetter van
ontmoet ik op het station van Eindhoven. We rijden met de auto naar batik staat.
Veldhoven waar we de anderen in het huis van Gabriël zullen Johannes van IJO doet vandaag het woord en begint te
ontmoeten. Tijdens de rit worden er een paar mensen uit de Indische zeggen dat de naam van zijn vereniging als ie-djo oftewel het
gemeenschap besproken, onder andere iemand die door Willem Jan Indonesische woord voor groen (hijau) uitgesproken moet worden.
(door iedereen Merah, oftewel ‘rooie’, genoemd) wordt beschreven Eerst worden verschillende partijen voorgesteld, al kennen ze elkaar
als: “die bodoh (domme), die neppe, die eigenlijk Belanda al; ze doen het omdat ik erbij zit. Ik zelf word echter niet
(Hollander) is, die pinda”. voorgesteld. Gabriël zegt vandaag niets meer te zeggen, omdat hij
Als wij eenmaal in Veldhoven aangekomen zijn (het is commentaar had gehad van een voormalig bestuurslid (Dick) dat hij
inmiddels de tweede keer dat ik hier ben) neem ik de tijd om even te veel de leiding naar zich toe zou trekken. Om die reden is Dick
goed rond te kijken. Ray heeft het blijkbaar in de gaten want hij toen uit het bestuur van de vereniging gestapt.
zegt: “echt Indisch ingericht hè?”. En dat klopt. Op een tafeltje ligt Ze bespreken het feest dat ze zullen geven in Venlo en
een platte metalen Garuda, inclusief het opschrift Bhinneka Tunggal bedenken hoe ze elkaar zouden kunnen helpen. Ze besluiten samen
9
Ika (eenheid in verscheidenheid)’, daarnaast ligt een traditioneel te werken door voor elkaar flyers (folders) uit te delen en posters van
Javaans hoofddeksel van bruine batikstof en er achter staat een elkaars feesten op te hangen. Gabriël geeft tussendoor aanwijzingen
wajang popje. Op een andere tafel staan twee beelden, een man en aan Johannes over hoe hij het gesprek moet leiden. Ook zegt hij dat
een vrouw, die volgens Gabriël niets met Indonesië te maken hij ons pas later had verwacht: “Indo’s zijn altijd te laat. Als we om
acht uur afspreken verwacht ik dat jullie er om half negen zijn”.
9
Dit is een belangrijk basisprincipe binnen de Indonesische staatsideologie
Pancasila
Over de datum voor het feest in Venlo zeggen ze: “We denken nu De IJO bestuursleden maken zich zorgen om de prijzen.
aan eind april, maar Indo's kennende is het altijd jam karet”. Drank heeft een gewone horecaprijs maar Indisch eten is heel erg
Ze behandelen vervolgens het gerucht dat de ronde doet over duur. Volgens Johannes willen jongeren niet zoveel betalen voor
problemen met Marokkanen in Venlo. Deze zouden feestjes van eten. Nu dwaalt het gesprek af. Ze hebben het over de spekkoek bij
Indo’s verpesten, omdat ze “Indische chickies willen versieren”. het Indisch Huis en zeggen het asociaal te vinden dat ze daar zulke
Marokkanen komen er dus niet in. “Iedereen heeft een hekel aan hoge prijzen vragen. Het gesprek komt weer uit op Venlo en de
Marokkanen” aldus Gabriël. Ik zie de jongens van Darah Ketiga kosten die de organisatie van het feest met zich meebrengt. Gabriël
sceptisch kijken. “Vol is vol” zegt Johannes spottend en iedereen doet weer het woord.
lacht. Molukkers die met een Indo mee zijn, komen er wel in. “Als De twee verenigingen spreken af hun plannen op elkaar af te
er Molukkers aan de deur staan is het niet erg. We zijn allemaal stemmen zodat ze elkaar kunnen ontlasten. Van de werkgroep De
bruin!”. De sfeer is ontspannen en er worden veel grappen gemaakt. Nieuwe Eenheid zeggen ze dat zij uiteindelijk toch zelf het meeste
Als oplossing wordt gesteld dat ze aan de deur zullen zeggen dat werk doen en er veel mogelijke partners vanzelf afvallen. De
alleen leden toegelaten worden en dat het gaat om een “Indisch ouderenorganisaties zijn volgens hen zelf ook niet goed op de
cultureel gebeuren”. Daar vinden Marokkanen toch niet leuks aan. hoogte. Ze maken grapjes over iemand van een ouderenvereniging
“We zetten gewoon een wajang muziekje op”. Dat zou die zelf meewerkt en op een vergadering vroeg: “Wat is Persatuan
vreemdelingen wel af moeten schrikken. Baru?”. Lachend zijn het erover eens dat dat vast met ouderdom te
Vervolgens wordt het feest dat Darah Ketiga met behulp van maken heeft.
een paar gevestigde Indische verenigingen in Zoetermeer zal De organisatie waarmee IJO samenwerkt om het feest in
organiseren besproken. Ze hebben daar van het ICC, het Indisch Venlo te organiseren, jeugdwerk Venlo, is best streng, wordt er
Cultureel Centrum een zaal met een capaciteit van zeshonderd man gezegd. Ze willen resultaat zien. De Eindhovenaren leggen uit dat
ter beschikking gesteld gekregen. Er wordt gegrapt over het feit dat het geen Indische organisatie is, maar dat deze zich juist specifiek op
de zaal in een country stijl is ingericht. jongeren richt. Er zijn geen dergelijke Indische verenigingen omdat
“Indo's zelfs niet met hun grootste problemen komen, daar zijn ze elkaar vreemd te gaan”. Merah buigt naar me toe en zegt: “Schrijf
veel te trots voor”. Gabriël vermeldt er wel bij dat de contactpersoon op: van ngobrol komt rodol (van geklets komt roddel)”.
in Venlo ook Indisch is. Dit vergemakkelijkt het contact. Nu volgt er een hilarische uiteenzetting van een bezoek van
Op het feest in Venlo zal er een pencak silat demonstratie de Darah Ketiga bestuursleden op een voorlichtingsmiddag over het
zijn en zullen er verschillende dansgroepen en een rapper optreden. Gebaar in Bronbeek. De hele Indische gemeenschap was
Voor het feest in Zoetermeer heeft Darah Ketiga hetzelfde idee. Er vertegenwoordigd. Erik zegt: “We hielden ons gedeisd, want we
wordt nog gezegd dat Jamai, de kersverse winnaar van de wilden toch een beetje hormat (respect) tonen aan de ouderen. Het
talentenjacht Idols, uitgenodigd moet worden. Hij is tenslotte ook was moeilijk om heel eerbiedig te blijven, want de middag draaide
van Indische afkomst. Ook zouden ze zelf een talentenjacht kunnen voor groot gedeelte om gezeur over kleine dingen.” Net toen de
organiseren. De naam werd meteen al bedacht: Indols. Vervolgens jongeren besloten hadden zich onzichtbaar te maken werd er
komen alle bekende Indische Nederlanders aan bod, van de dames geroepen: “En nu de jongeren!! Zeg iets! Zeg iets!”.
van Loïs Lane tot de zanger van Kane. Zelfs buitenlandse acteurs en Volgens Darah Ketiga verloopt de samenwerking met de
zangeressen van Indische afkomst passeren de revue. oudere Indische partijen moeizaam. Alle ouderenverenigingen
Er wordt besproken hoe gasten op het feest gestimuleerd hebben hun eigen belangen achter hun acties. Het lijkt alsof ze alleen
kunnen worden om te gaan dansen. Gabriël: “Indo’s zijn geplakt mee willen werken om te laten zien hoe goed ze zijn. “Maar wat is er
tegen de muur, maar als er een gaat, komt de rest ook wel.” uit te samenwerking gekomen in één jaar?” vraagt Erik zich af.
Aangezien dit feest in de Randstad zal worden gehouden, wordt er Telkens sturen verenigingen andere contactpersonen, die niet goed
verwacht dat er meer mensen zullen komen. Darah Ketiga: “In het op de hoogte zijn. Gabriël vraagt: “Moeten we dan harder zijn ten
noorden moeten ze niet zeiken. Het zijn van die sombong figuren, opzichte van ouderenorganisaties?” Ze zijn het erover eens dat dat
die vinden een feest onder de rivieren veel te ver”. een ingewikkelde vraag is. “Samenwerking met de één betekent
Vervolgens worden Indische verenigingen in het algemeen namelijk een ruzie met de andere. Dit komt omdat ze allemaal ruzie
besproken: “Die oudjes zitten daar alleen maar om allemaal met met elkaar hebben” zegt Erik.
 Veel Indische ouderen vinden De Nieuwe Eenheid een goed Nederlands en de andere bestaat uit echte Indo's”. “De tweede
initiatief en zeggen enthousiast: “Jullie moeten jongeren trekken!”. generatie snapt niet waarom wij in het Indische geïnteresseerd zijn
Erik denkt dan vaak: “Jullie zijn toch de ouders!”. Hetzelfde gebeurt en vragen ons verontwaardigd waar doen jullie het voor? Het gaat
er met de werkgroep: Darah Ketiga moet de kar trekken. Darah om het gevoel van eenheid, het is het gevoel dat ons bindt. Maar wat
Ketiga moet een plan van aanpak maken. Het Indisch Huis heeft komt er na het samen zijn? Het doel is tot nu toe het samenbrengen
voor De Nieuwe Eenheid expertise aangeboden “Wat is dat? Ze van Indische mensen maar wat gebeurt er daarna?”, vraagt Ray.
moeten met geld, een locatie of spullen hun steun laten zien. Soms Volgens Erik is het doel “dat de generatie na ons niet meer zo hoeft
bellen mensen ons om hun hulp aan te bieden. Het komt doordat het te netwerken. Ten minste als wij kunnen voorkomen dat wij net zo
ICC iets aanbood dat de andere aanwezigen zich ook geroepen worden als oudere Indische mensen, want zij hadden eigenlijk voor
voelden om iets aan te bieden”. ons moeten netwerken”. De conclusie is dat er drie heel
Ook het dragen van Indonesische vlaggetjes worden verschillende generaties zijn. De maatschappelijke omstandigheden
besproken. “Vlaggetjes willen we niet” zegt Erik “want dat vinden zijn anders toen en nu. Veel Indo’s van de tweede generatie vochten
andere leden niet fijn. Veel Indo’s begrijpen pas hoe het echt zit allemaal, stellen ze. “Het zijn van die stoere Indo’s. Tja, ik hoef niet
nadat wij het hebben uitgelegd en dragen daarom nu geen roodwitte op de vuist om mijn punt te maken” zegt Gabriël. “In feite zijn
vlag meer”. Het is soms verwarrend omdat veel Indonesiërs niet Marokkanen nu wat Indo's toen waren”.
weten wat in Nederland de betekenis van het woord Indo is. De vergadering was erg gezellig en ondanks het feit dat ik de
“Ouderen kun je niet meer vertellen wat ze moeten gelegenheid kreeg wat vragen te stellen, bleef ik naderhand met heel
veranderen. Jongeren wel, zij hebben alleen een kennistekort. wat vraagtekens zitten. Hoe groot is bijvoorbeeld de motivatie van
Indische 30-plussers, hen boeit het helemaal niet. Er is echt een deze bestuursleden om zich voor de Indische cultuur in te zetten?
generatiegat. Het zijn boeren eigenlijk” zegt Erik. “Die zijn er onder Misschien dat het volledige DK bestuur meer duidelijkheid kon
de derde generatie ook zo veel” reageert Merah. “Er zijn eigenlijk bieden.
twee groepen binnen de derde generatie; de ene is helemaal
 Zo kwam het dat ik mee ging naar Hengelo. Om kwart voor op onze kleding te dragen, net zoals we dat nooit met een Japanse
acht ‘s ochtends in de trein blikt Merah vooruit op de Pasar Malam vlag zouden doen”.
Twente waar we naartoe op weg zijn. Dit is de eerste keer dat Darah Eenmaal aangekomen bij het Expocenter in Hengelo, zien we
Ketiga een eigen stand heeft op een Pasar Malam. Doordat ze sinds al snel een folder liggen van Nasidjo; de Indische
hun oprichting veel naamsbekendheid hebben gekregen, krijgen ze jongerenvereniging Overijssel. Even later blijkt ook dat de stands
van sommige organisatoren gratis stands aangeboden. De vraag is nu van de beide jongerenverenigingen naast elkaar staan. Geschrokken
hoe andere organisaties en bezoekers van deze avondmarkt zullen door de hippe, knalgroene stand van de Twentse buren, springen de
reageren op de aanwezigheid van de jongerenvereniging. Vaak is er heren van DK in de auto (Nederlandse rap staat aan) om in de stad
kritiek van de tweede generatie op datgene wat DK doet, “gezeik” snel nog even wat rode en zwarte doeken aan te schaffen. Een
zoals Merah het noemt. Een andere belangrijke vraag is wie van de strakke en opvallende stand is het resultaat. De eerste reactie is van
bestuursleden er te laat gaan komen; Indo’s zijn immers nooit op de buurman, een oudere man van een stichting voor
tijd, zo luidt het cliché. In dit geval bleek het te kloppen aangezien kampslachtoffers; “Zijn jullie een vechtclub?”.
de laatste vier bestuursleden (Erik, Quincy, Fontessa en Pitty) pas Terwijl de Indonesische rap keihard wordt aangezet, gluren
een uur na de afgesproken tijd aanwezig waren. de leden van DK af en toe met een soort nieuwsgierige vijandigheid
Merah legt me uit waarom het belangrijk is dat DK bestaat: naar de ‘groene’ buren. Even later komt Ruud Hoemakers, van de
“Je Indisch voelen is à la, maar je hebt elkaar nodig om je culturele stichting Indische Kumpulan Besar, de twee organisaties aan elkaar
identiteit te vormen. Daarom is ons motto ook Persatuan – eenheid. voorstellen. Hij blijkt de initiatiefnemer van Nasidjo en vertelt me op
We willen niet als een groot blok tegen iets anders bestaan, maar een verwarrende, maar ook vermakelijke manier de
juist samen eenheid van gedachten delen”. DK speelt in op trends en ontstaansgeschiedenis van de jongerenorganisatie. Als bekende in de
richt zich op een jong en hip publiek. “Daarnaast vinden we dat wij Indische gemeenschap vindt hij het erg belangrijk dat ook jongeren
consequent met het verleden moeten zijn en respect voor onze iets doen met hun Indische identiteit. Ondanks het feit dat veel
grootouders moeten tonen door geen roodwitte vlaggen of Garuda’s Indische mensen “exceptioneel lange tenen” hebben en het “altijd
met elkaar oneens zijn”, wil hij dat de Indische organisaties een mannen van middelbare leeftijd die niet goed lijken te snappen
eenheid vormen. In Twente is er blijkbaar animo voor een Indische waarom er een Indische jongerenvereniging zou moeten zijn, krijgen
jongerenvereniging, want op de eerste dag van de Pasar Malam had van Merah dan ook uitgebreide uitleg. Het is duidelijk dat hij
Nasidjo al 70 reacties van mensen die mee willen doen, de helft lichtelijk is aangedaan door het feit dat een van de mannen zegt het
daarvan zou zelfs willen mee helpen om activiteiten te organiseren. niet aan Merah te kunnen zien dat hij van Indische afkomst is. “Ik
De heer Hoemakers vindt dit een goede ontwikkeling, want Indische merk dat ik een beetje kriebelig word” zegt hij dan ook, terwijl hij
Nederlanders zijn bijna “stiekem geassimileerd”. Waarom de opstaat om de mannen te woord staan.
organisatie Nasidjo heet? “Nou” zegt hij “nasi kuning (gele rijst) Maar het is niet alleen maar negatieve kritiek die DK krijgt.
kennen we allemaal, en als je dat lang laat staan, wordt het groen Er komt ook nog een oudere Indische heer langs die zegt de e-mails
(hijau) en loopt het vanzelf weg!”. Vaya, een van de bestuursleden van Erik te ontvangen en naar aanleiding daarvan jongeren aan te
van Nasidjo heeft echter een betere uitleg: “Nasi, dat kent iedereen; spreken op hun “foutief” gebruik van de roodwitte vlag en de
het is Indisch en ook iets van vroeger. Idjo is groen en fris. Nasidjo Indonesische Garuda.
is dus de combinatie van oud en nieuw!”. De sfeer op de pasar is gemoedelijk. De ruimte is niet erg
Door deze nadruk op de groene kleur begin ik af te vragen groot. Er is een hal waarin Indonesische goederen maar ook
waarom DK eigenlijk heeft gekozen voor de kleuren rood en zwart. huishoudelijke artikelen gekocht kunnen worden, waar het grote
“Rood staat voor darah (bloed) en zwart is gewoon een stoere podium is waar de zangeressen optreden en de modeshows zijn en
modekleur voor jongeren” legt een van bestuursleden uit. Even later waar natuurlijk Indisch gegeten kan worden. In een kleinere hal
komt er een vrouw van middelbare leeftijd voorbij die ernaast zijn de meer informatieve stands, zoals die van het Indisch
verontwaardigd uitroept “Zijn jullie Indische jongens? Niet Huis en van de twee jongerenverenigingen. Hier is een wat kleiner
Indonesische jongens?! Dan moeten jullie even de naam podium waar dangdut en Hawaïaanse muziek te horen is. Vlak naast
veranderen!”. Zoals Merah al had aangegeven, wordt dit initiatief de ingang is de stand van Vic Phefferkorn, de ontwerper van de Indo
van de jongeren niet altijd even enthousiast ontvangen. Twee Melati vlag. Als we even stilstaan om zijn koopwaar te bekijken,
begint hij ons de betekenis van de vlag uit te leggen. Met de opgeheven, maar ik wilde toch graag een van de initiatiefnemers,
prachtigste woorden en gevoel voor drama vertelt hij ons dat vooral Marvin Soekarman, spreken.
de bloem, de melati belangrijk is, omdat dit het symbool voor de Het is vrijdagochtend en Marvin belt me om een tijd en
vrouw is. De Indo Melati vlag is erg populair onder jongeren en staat plaats voor onze afspraak diezelfde middag af te spreken. Hij zegt
dan ook op een prominente plaats op de website van DK. me nog iemand mee te zullen nemen, een “maat” van hem. Later als
De bestuursleden lopen af en toe een rondje over de markt we allebei onderweg zijn naar het Leidseplein, waar wij hebben
om wat flyers uit de delen. Ze genieten natuurlijk ook van al het afgesproken, zegt hij over de telefoon met een paar vrienden te
Indonesische eten. Pitty is nieuw als bestuurslid van DK en zegt zich komen. Ik ben erg benieuwd of er straks een hele groep Indo’s voor
zeer vereerd te voelen om erbij te mogen zijn. Ze lijkt echt te me zal staan. Eenmaal aangekomen in Grandcafé de Heineken Hoek
genieten van haar saté kambing en van de dangdut muziek die te blijkt dat alleen Marvin aan het gesprek zal deelnemen, zijn vrienden
horen is. Genieten deden de heren ook, maar dan van een paar (drie Indo’s) blijven buiten op hem wachten. Al bellend (met een
Hawaïaanse danseressen die het optreden van een paar oudere heren oordopje) komt Marvin binnen. Voordat we ophangen vraagt hij of
verlevigden met hun wiegende heupen. Omgeven door Indische hij binnen wel kretek mag roken. We schudden elkaar de hand en
mensen, getokkel van de ukelele en de geur van kretek (Indonesische Marvin pakt er een asbak bij.
kruidnagelsigaretten), zegt Merah: “Ik voel me hier echt thuis zo, jij Zodra ik Marvin vraag in welk jaar de Kilat Crew is
niet?”. Ik kan het niet ontkennen. opgericht, begint hij uitgebreid de hele geschiedenis van de
vereniging te vertellen. Het begon allemaal met Indo Melati, een
Kilat Crew organisatie die zo’n twee jaar geleden via Internet in het leven is
Deze groep gaf op een andere manier invulling aan de Indische geroepen. Al snel hadden ze officieel zo’n 50 leden, maar er waren
identiteit. Het dragen van de Indonesische vlag was voor hen wel nog meer Indische jongeren die op de website aan discussies
een symbool van het Indische. Inmiddels is de vereniging meededen. Marvin zelf had in die tijd behoefte zijn Indische wortels
te verkennen en ging via Internet op zoek. Daar zag hij snel genoeg
dat een heleboel Indo’s contact met elkaar hadden, en niet alleen op “Hoeveel tijd heb je nog? oh habis (je hebt geen tijd meer)” hoor ik
het Internet. Ze bezochten samen ‘meetings’ zoals de Megafestatie hem zeggen, terwijl ik heel hard mijn best doen om niet mee te
in Utrecht en verschillende Pasar Malams over het hele land. “Wij luisteren.
Indo’s droegen roodwitte vlaggen op hun kleding. Dat gaf echt een Hij vertelt verder. “De meetings van Kilat verschilden niet
bangsa gevoel (dat je één volk bent)”. veel van die van Indo Melati. We gingen een paar keer met een
De leden van Indo Melati werden door veel Molukkers vies groep van zo'n 20 man in Utrecht de stad in en paradeerden daar als
aangekeken als ze ergens kwamen. De Indo’s droegen de roodwitte Indo's door de straten. We hadden de vlag erbij en we vonden het
vlag bij zich en beseften niet waarom deze vlag vijandigheid van ook heel belangrijk om foto's te maken. We wilden gezien worden.
Molukse kant uitlokte. “We gingen gewoon door en snapten niet wat De ene keer ging het goed en verliep het rustig en de andere keer
de betekenis van RMS was”. was er wat mot met een groep Molukkers die er achter waren
Omdat Indo Melati te groot en onpersoonlijk werd, besloot gekomen dat wij die dag in Utrecht waren”.
Marvin met zes anderen uit Amsterdam de Kilat Crew op te richten. Marvin steekt nog een kretekje op en zegt: “Toen begon ik
“We noemden onszelf zo, want kilat betekent bliksem en crew is wel te twijfelen en dacht ik: ‘waar gaat het heen?’”. Een van de
gewoon stoer, natuurlijk”. Ze gingen samen uit en hadden goed laatste bijeenkomsten die Kilat nog heeft meegemaakt was in
contact met elkaar. “Nog altijd droegen we de roodwitte vlag en de Amsterdam waar Indo’s samen met Molukse jongeren door de stad
Garuda met trots”. Waarom die vlag? “Nou weet je, je gaat naar de liepen. Ze waren met een groep van vijfenveertig jongeren en
Pasar Malam en daar zie je de vlag. Het is je trots. Dan denk je: dat droegen zowel een Indonesische als een Molukse vlag met zich mee.
heeft iets met mij te maken. Dan heb je wat”. “Dat was echt mooi. Dat gaf echt een mooi, bangsa gevoel”. Marvin
Bijna twintig minuten zijn verstreken als een van Marvin’s werd in die tijd aangezien als leider van de groep. Hij droeg zijn
vrienden binnen komt om te vragen hoe lang het nog duurt. Marvin achternaam Soekarman met trots op zijn rug, totdat hij op een dag in
stuurt hem weg, maar belt hem een paar minuten later op. Hij zegt België op een techno feest herkend en bedreigd werd.
nog wel even bezig te zijn en raadt de jongens aan de stad in te gaan.
 Toen kwam er een keerpunt. Goede vrienden die niet bij deze De Kilat Crew bestond alleen uit jongens en dat had Marvin
groepjes zaten waarschuwden hem. “Ze zeiden: Marvin kijk uit man, expres zo gedaan. “Ik wilde niet dat er een meisje geslagen zou
straks loopt het nog slecht met je af”. Ook kwam hij toen in contact worden. Bij Indo Melati zaten namelijk wel meisjes, al waren de
met Merah van Darah Ketiga. “Hij vertelde me dat je de roodwitte jongens in de meerderheid. Dat komt waarschijnlijk omdat jongens
vlag beter niet kan dragen, omdat deze voor veel Indische mensen stoerder zijn qua imago en sneller op de vuist willen gaan”.
een nare bijsmaak heeft”. Ook maakte Marvin kennis met het Wat Indisch nou precies is, vindt ook Marvin moeilijk onder
Indisch Huis en ging hij naar Waalwijk, toen daar gesproken werd woorden te brengen. “Het is een soort van gevoel, ik kan het bijna
over De Nieuwe Eenheid. Hier heeft Marvin veel van opgestoken; zo niet uitleggen. De cultuur is niet-Nederlands en niet Indonesisch,
draagt hij vandaag geen rood-witte vlaggetjes meer op zijn kleding. maar iets daartussenin. De meeste van ons zijn niets anders gewend
Ook is de Kilat Crew opgeheven. dan Nederland, maar hebben toch dat Indische gevoel”. Indische
Marvin zegt het wel moeilijk te vinden dat er geen passend Nederlanders zijn soms te goed geïntegreerd, volgens Marvin. “Ze
symbool is voor het Indo zijn. Er is de Indo Melati vlag, gemaakt vergeten dat ze Indisch zijn. Je zou ze dan wel willen vragen: willen
door Vic Phefferkorn, maar dit was al snel het logo van de Indo jullie er niet meer over weten?”
Melati groep geworden. Daardoor werd het volgens Marvin moeilijk Marvin zegt het goed kunnen vinden “met bijna elk ras”. Hij
om de vlag puur als symbool voor het Indo-zijn te dragen. heeft goede Indonesische vrienden, waarmee hij zeker een gevoel
Soms waren er problemen met Marokkaanse jongeren, van gemeenschappelijkheid heeft. Zij praten, net zoals hij,
“omdat die iets te zeggen hadden over de manier waarop Indo’s er Indonesisch en Nederlands door elkaar heen. Ook heeft hij contact
uitzien”. De Indo’s waren erg herkenbaar door hun kapsel (“zo’n met Molukse jongeren. Toen hij de geschiedenis eenmaal beter
Dragonball kapsel, weetje”) en hun “klederdracht”. Als een begreep, was het rustig tussen Molukkers en hem. “Ze doen er niet
Marokkaan dan een opmerking maakte over het haar van een Indo, moeilijk over. Alleen de harde kern wil het niet weten en blijft ons
was er meteen mot. Indo's niet begrijpen”. Marokkaanse vrienden heeft hij niet.
“Marokkanen (hij kijkt even om zich heen) hebben het niet zo op
ons”. Met andere, Aziatische Nederlanders voelt Marvin zich wel Wellicht ligt de verklaring achter dit mannelijke discours in het feit
verbonden. “Dan deel je toch dat Aziatische gevoel, dat is minder dat het totale gezelschap tot voor kort slechts een vrouw telde,
sterk dan het Indische gevoel maar toch”. namelijk Talitha. Zijn jongens dan ook meer geïnteresseerd in het
Indische? Nee, volgens de bestuursleden ligt het niet zozeer aan

Eenheid in verscheidenheid? interesse als wel aan de behoefte van mannen om zich in
Tijdens mijn ontmoetingen met de verschillende verenigingen groepsverband te bewegen.
kwamen sommige onderwerpen telkens terug; opvallend zijn de Jongens voelen zich stoer in een groep en zoals blijkt uit het
opmerkingen in de trant van “dat is typisch Indisch”. Zo hebben verhaal van Marvin zullen jongens sneller met elkaar op de vuist
Indo’s nooit geld, zijn ze altijd te laat en staan ze tegen de muur gaan. Ook Gabriël duidt daarop als hij het over de stoere Indo’s van
geplakt als er gedanst moet worden. Dergelijke uitingen zijn de tweede generatie heeft. Onderzoeker De Boer-Lasschuyt
afkomstig van Gabriël, die etniciteit als reden voor deze negatieve vermeldde al in 1960 gevechten tussen Indo’s en volbloed
eigenschappen aandraagt. Toch lijkt hij zelf deze eigenschappen niet Hollanders in Den Haag (1960:24-25). In drie generaties zijn er
te bezitten, hij verontschuldigt dus niet zichzelf. De Vries stelt: Indische vechterbazen. Zelfs de jongeren die dit ten zeerste afkeuren
“Ethnicity can thus come to serve as an explanation for less pleasant krijgen wel eens met vijandigheid te maken. Op de Pasar Malam
or difficult behaviour, making it acceptable and more or less Besar raakte Erik van DK bijna slaags met een andere Indo. Zowel
excusing the person in question” (2000:39). Erik als de andere bestuursleden waren zichtbaar aangedaan door het
Een Indo is een man. Dit concludeer ik althans uit de incident.
conversaties die ik heb bijgewoond; het afwachtend aan de kant Molukkers en Indo’s voelen zich steeds meer met elkaar
staan op feestjes is (naar mijn mening) eerder een kenmerk van verbonden, zoals ook bleek uit het verhaal van Marvin. Ondanks het
mannen dan van Indische mensen in zijn algemeenheid. De omgang feit dat Molukkers door de overheid als allochtonen beschouwd
tussen Indo’s en Molukkers wordt als broederlijk beschreven en ook worden en meer financiële middelen tot hun beschikking krijgen
zouden Indo’s met hun blonde vriendin naar de Pasar Malam komen. voor hun cultuuruitingen, zijn de Indo’s niet afgunstig. Er is respect.
Daarom zijn ook Molukkers welkom op Indo jongeren feesten. Door Ondanks de conflicten tussen de verschillende generaties
hun band met de Molukse gemeenschap, zijn de oprichters van DK heeft DK zoals eerder gezegd veel respect voor oudere Indische
ook des te meer gedreven om Indische jongeren de betekenis van de mensen. Marilyn Halter schrijft hierover: “An important element of
Indonesische vlag uit te leggen. a renewed ethnic consciousness can be the revelations of the
Indische jongeren definiëren, net zoals ieder mens, hun hardships and indignities that one’s ancestors may have suffered”
identiteit telkens anders ten opzichte van verschillende mansen. (2000:87-88). De nadruk van Darah Ketiga op het niet dragen van de
Indo’s zijn solidair met Molukkers, voornamelijk als ze tegenover Indonesische vlag kan verklaard worden als een uiting daarvan.
een groep Marokkanen staan. Datgene wat ze gemeen hebben is dan In dit hoofdstuk heb ik de Indische jongerenverenigingen in
belangrijker. De manier waarop Indische jongeren naar andere kaart gebracht, met als voornaamste doel om te laten zien dat ze wel
etnische groepen kijken, zal ik in Hoofdstuk 2 verder behandelen. degelijk bestaan en van zich laten horen. Ik heb een eerste indruk
Binnen de eigen Indische groep hebben de jongeren te maken gegeven van de doelstellingen en de populariteit van de
met Indische ouderen. Ze zijn allemaal Indisch. Toch hebben de verenigingen. Ook werd duidelijk dat Indische identiteit telkens op
jongeren een ander idee over Indische identiteit. Er is een een andere manier wordt gedefinieerd. Het is afhankelijk van de
generatiekloof. Ze vinden de manier waarop ouderenorganisaties ‘Ander’, hoe Indo’s zichzelf omschrijven. Het volgende hoofdstuk
invulling geven aan het Indische, oubollig en onaantrekkelijk voor zal dieper ingaan op de manier waarop in de jongeren invulling
jongeren. Dat willen de jongerenverenigingen dus anders aanpakken. geven aan hun Indische etniciteit.
Door samen te werken met de ouderen willen ze echter ook een
eenheid creëren, maar dat verloopt moeizaam. Terwijl de ouderen
van de jongeren verwachten dat zij de kar zullen trekken, vragen de
jongeren zich af waarom de eerste en tweede generaties de Indische
cultuur niet hebben overgedragen.
Hoofdstuk 2
Indisch, van top tot teen “Indisch is iemand met voorvaderen uit Nederlands-Indië, een
mengeling van het Indonesische met het Nederlandse” zegt Erik van
“Oh krijgen we die vraag weer” zucht Gabriël (bestuurslid van IJO) Darah Ketiga. Ook Talitha wijst op haar afkomst: “Indisch? Zo ben
als ik hem vraag wat hij bedoelt als hij zegt dat hij Indisch is. Deze ik geboren”. Volgens deze omschrijvingen wordt iemand dus Indisch
vraag is hem al vele malen gesteld. Hoe het komt dat deze vraag geboren. Indische identiteit is een primordial attachment voor deze
telkens gesteld wordt, is veelzeggend; er is erg veel onwetendheid jongeren; iets wat ze vanaf hun geboorte tot aan hun dood met zich
over Indische Nederlanders, ook onder Indische mensen zelf. meedragen.
In dit hoofdstuk zijn de bestuursleden aan het woord. Als Belangrijk is wel dat in de gedachtegang van de
vertegenwoordigers van Indische jongerenverenigingen worden ze bestuursleden de wortels van een Indo in Nederlands-Indië liggen en
vaak geconfronteerd met de vraag ‘wat dat Indische toch is’. Ze niet in het Indonesië van vandaag. Een kind dat anno 2003 geboren
denken er over na en praten erover. Ook met elkaar. De volgorde wordt uit een Indonesische vader en een Nederlandse moeder, die
van de onderwerpen in dit hoofdstuk is gebaseerd op de opbouw van beide geen wortels in Indië hebben, is dus geen Indo.
mijn vragenlijst.10 Soms heb ik, waar dat logischer was, Merah, Pitty en Quincy noemen naast afkomst ook de
onderwerpen in de tekst verschoven. Indische cultuur: “Indisch in je doen en laten” (Merah) en “Eigenlijk
Interessant is de manier waarop alle Indo’s naar hun afkomst moet je het zien als een samenvatting van het leven van die persoon;
wijzen als naar hun etnische identiteit wordt gevraagd. De jongeren dus de manier van klederdracht, de manier waarop diegene zich
die hier aan het woord komen, hebben zichzelf afgevraagd wat hun gedraagt, de manier van eten, de beleefdheidsvormen en de wijze
Indische identiteit eigenlijk inhoudt en worden, net zoals Gabriël van denken, dat soort dingen (Quincy). Indische identiteit is dus
continu van buitenaf met die vraag geconfronteerd. Allemaal zowel primordiaal als cultureel bepaald. Pitty denkt hardop en zegt:
drukken ze hun Indische identiteit uit in termen van afkomst. “Tja, wat is Indisch? Het is iets persoonlijks. Het zit gewoon
10 van binnen. Het is een gevoel dat je toch een beetje
zie bijlage
 onderscheidt. Je bent eigenlijk een Nederlander plus. De primordialiteitstheorie leggen etniciteit uit als een sentiment; leden
dingen aan de buitenkant, zoals de Pasar Malam, zijn een van een etnische groep voelen een intuïtieve band met elkaar.
gevolg van wat er van binnen zit. Ik ben er nog niet helemaal Instrumentalisten staan lijnrecht tegenover deze benadering. Zij zien
over uit of je alleen Indisch bent als je er mee bent etniciteit juist als een strategisch instrument (Eriksen 1993:55). Voor
opgegroeid of dat je er ook mee geboren kan worden en dan de Indische jongerenorganisaties is de primordiale benadering van
later op zoek kan gaan naar jezelf. Je bent toch Indo qua etniciteit gunstig. Dit wordt ook wel “the paradox of constructed
afkomst; dat is de buitenkant, de binnenkant en het bloed”. primordialism” genoemd (Appadurai 1996:28). Door etnische
Indische identiteit is mijns inziens cultureel bepaald. Het is geen identiteit als onontkoombaar te zien kunnen ook anderen met
biologisch geven om Indisch te zijn. De mythe van een gedeelde Indische voorouders aangesproken worden op hun Indo-zijn. Het
afkomst is wel belangrijk voor het bestaan van een etnische groep. In verwijzen naar afkomst versterkt de legitimiteit van deze etnische
de belevingswereld van jonge Indo’s is het echter niet mogelijk om identiteit. Volgens Abner Cohen gebruiken de leiders van bepaalde
zonder Indische voorouders Indisch te worden, al doe je daarvoor groepen “primordial symbols in their political strategy” (geciteerd in
nog zo je best. Zo hoorde ik het gesprek van een jongen en een Eriksen 1993:92). Door etniciteit als primordiaal te zien, kunnen
meisje bij het verlaten van een Santai party. De jongen zag er uit als organisaties mensen met een Indische afkomst aansporen zich te
een Indo; zijn kleding en zijn kapsel voldeden aan alle verdiepen in de Indische cultuur, die immers in iedere Indo
‘voorwaarden’.11 Met verontschuldiging in zijn stem zei hij: “Sorry, verborgen ligt. Ook heeft iedere nieuwe generatie in deze benadering
ik ben niet Indisch. Ik ben half Syrisch en ik geloof dat mijn het recht om haar culturele erfgoed te claimen. Het in het vorige
voorouders Grieks waren”. hoofdstuk genoemde citaat van Vic Phefferkorn is hier een
Door de nadruk op bloedbanden en afkomst in de dagelijkse voorbeeld van. De boodschap is duidelijk: Iedereen met Indisch
discours over etniciteit, wordt het belang van opvoeding en bloed, moet werk maken van de Indische cultuur.
cultuuroverdracht vaak gebagatelliseerd. Aanhangers van de
11
Zie Hoofdstuk 3
Waaruit bestaat dit culturele erfgoed volgens de Indische om zich nu nog van deze gewoontes los te maken. Sommige
jongerenverenigingen? Indische gebruiken zijn inherent aan hun persoonlijkheid geworden
Indisch zijn betekent voor iedereen iets anders. “Voor de een en worden hierdoor verward met primordiale eigenschappen. Talitha
is het een gevoel en voor de andere is het een manier van doen, het vertelde hoe ze telkens van haar grootouders te horen kreeg dat ze
eten enzovoorts” stelt Quincy. Het Indische is dus niet omlijnd; Indo is, dit heeft mede bijgedragen aan haar sterke Indische
eenieder kan er zijn of haar eigen invulling aan geven. Toch noemen identiteit.
de geïnterviewden bepaalde gewoontes ‘typisch’ Indisch, zoals de Quincy en Erik wijzen allebei op een verschil in opvoeding
Indische manier van gebaren dat iemand naar je toe moet komen,12 door hun Indische moeder en hun Nederlandse vader. “Als ik alleen
het roken of alleen al het ruiken van kretek, maar ook “dat je veel met mijn moeder was, dan golden er andere regels; de Indische. Dat
rijst eet en dat je heel gastvrij bent (dat kan een Nederlander is wel typerend. Het Indische is wat losser en het Nederlandse is wat
natuurlijk ook zijn)” (Fontessa). Ook saté, lekker eten en het strikter. Mijn vader zou sneller zeggen “Doe normaal!”. Mijn
bezoeken van Pasar Malams wordt genoemd. Talitha noemt “met je moeder is wat losser. Dat zie ik meer als het Indisch zijn” (Quincy).
linkerhand je billen afvegen, met je linkerhand cebok. En bijgeloof; Over het algemeen zien de bestuursleden het Indische als iets
dat je bij een nieuw huis water in alle hoeken spritst, voor de positiefs. De Indische cultuur is voor hen een goede tegenhanger van
geesten. Dat zou ik ook zeker doen als ik in een nieuw huis zou gaan het snelle en strakke Hollandse.
wonen”. Dat Indische mensen minder streng zijn dan Nederlanders is
De meeste gebruiken kregen ze van thuis mee. Het was niet een van de veelvoorkomende associaties met de Indische cultuur. De
zo van: “Ik ben Indisch dus ik moet dat doen” (Fontessa). “Het ging ‘eigen’ cultuur wordt binnen de diaspora tot een mythe verheven. Al
gewoon vanzelf, ook qua beleefdheid en waarden en normen” zijn er uitzonderingen13, meestal komen positieve aspecten symbool
(Quincy). Cultuur heeft door de opvoeding een primordiale waarde te staan voor de cultuur in zijn totaliteit. Er bestaan erg veel clichés
gekregen. Al zouden ze het willen, het zou moeilijk zijn voor hen over de Indische identiteit en de meeste bestaan niet voor niets. Net
12 13
Namelijk door van je af te wenken in plaats van naar je toe (Merah). Zie Gabriel in Hoofdstuk 1
zoals Esther Daniels (1995:108) stel ik vast dat in gesprekken over wel jammer dat het Indische eten zo gewoon is geworden in
Indische identiteit de eetcultuur en de gastvrijheid als eerste Nederland. Iedereen haalt het bij de Chinees, alsof het de frietboer
genoemd worden. Over de waarheid van deze etnische stereotypen is. Het is een beetje overgeïntegreerd. Het is de norm geworden.
wordt binnen het Darah Ketiga bestuur geregeld gesproken. Pitty: Mensen denken er niet over na dat het Indisch eten is en dat het een
“We hebben er als bestuursleden van DK wel eens discussies stukje van een cultuur is die niet meer bestaat”.
over of Indische mensen ook andere normen en waarden Niet alleen Indo’s houden dus van de Indische kookkunst.
hebben. Volgens mij hebben Indo's meer respect voor Toch is Indisch koken en eten een manier waarop Indo’s hun
ouderen, zijn ze eerder stil dan brutaal, spreken ze vaker met Indische identiteit uiten. Marilyn Halter, auteur van Shopping for
twee woorden, zijn ze gastvrij, netjes en beleefd. Tot nu toe Identity stelt: “Nothing is more universal as an expression of
klopt dat beeld van Indo’s voor mij. Het is natuurlijk een ethnicity, or more accesible than food. For many, eating ethnic
vooronderstelling, maar er zijn altijd uitzonderingen op de dishes may be the only way that they manifest their cultural
regel. Een Nederlander met een goede opvoeding kan zich backgrounds” (Halter 2000:106). Onderzoek van derde generatie
ook zo gedragen”. immigranten in de VS heeft aangetoond dat eten, met name het
De Indische cultuur is moeilijk te grijpen, vooral omdat vaak geldt koken voor feestelijke gelegenheden de meest zichtbare
dat bepaalde gewoontes ook voor niet-Indo’s heel normaal kunnen etniciteitmarker is (Alba 1990:86). Nus, bestuurslid van IJO, lijkt
zijn. Naast gastvrijheid, hoort ook het Indische eten tot die moeilijk zijn Indonesische wortels te willen bevestigen met zijn eetpatroon:
te plaatsen categorie. “Ik eet liever nasi dan aardappelen. Ik ben een echte rijstvreter
geworden. Ik pas me aan. Als het om Indisch eten gaat... Ik hou
Indisch eten ervan om me vol te vreten op de Pasar. Sinds kort eet ik alleen maar
Iedereen noemt het Indische eten als kenmerk van Indische Indisch. Hollands eten is er niet meer bij”.
identiteit. “Als het eten niet betrokken zou zijn bij de cultuur, zou Niet alleen het eten is belangrijk, maar vooral ook de
voor mij de helft al wegvallen” zegt Gabriël lachend. “Ik vind het gezelligheid die het gezamenlijk koken en eten met zich meebrengt.
Fontessa vertelt: “Ik ben er nu zelf wel mee bezig (met haar Indische vandaag. Nederlanders zijn individualistisch. Indische mensen
identiteit, AAB), omdat ik zag dat het heel gezellig was met de zijn stil, houden zich op de vlakte en doen dingen samen.
familie bij Indische vriendinnen, zoals bij Pitty thuis. Als ik daar Indische mensen zijn stil geworden na hun komst naar
middenin kwam te zitten, was het altijd heel gezellig en dacht ik Nederland. ‘Pas je zo snel mogelijk aan’, kregen ze van alle
“nou dat is wel heel erg leuk”. In zijn onderzoek naar de kanten te horen. Het stil zijn zat al in hun bloed. Indische mensen
ontwikkeling van etnisch fastfood legt Warren Belasco uit dat hebben honderden jaren tussen wal en schip gezeten. Het
“oftentimes ethnic eating revolves around ritual and ceremony, Indische is bijna te lief en te zacht. Nederland is hard en
activities that further the semblance of community among those materialistisch. Indische mensen moesten zich aanpassen en in
overwhelmed by the displacement and transitory nature of het Nederlandse gareel lopen. Het lijkt me beter dat het Indische
modernity” (Halter 2000: 11). In deze hoogtijdagen van geen invloed heeft in je maatschappelijk denken. Het Indische
individualisme zoeken mensen naar saamhorigheid; samen koken en moet beschermd worden door een duidelijke scheidslijn te maken
eten brengt een gemeenschapsgevoel tot stand. tussen wat Nederlands en wat Indisch is”.
Ook Ray heeft een dergelijke tweedeling tussen zijn Nederlandse en
Indisch hart, Hollands hoofd Indische kant:
Naast het eten en de gezelligheid wordt ook vaak gezegd dat “Verstandelijk ben ik een Nederlander. Ik denk Nederlands,
Indische mensen lief zijn, tè lief zelfs voor de individualistische vooral op schoolgebied. Ik heb een Hollandse mond, maar mijn
Nederlandse maatschappij. Het Indische past dan ook niet goed in de hart is toch Indisch. In deze maatschappij is het noodzakelijk om
Nederlandse samenleving, vinden sommige bestuursleden. Daarom Nederlands te denken. Als je Indisch bent, ben je gezegend met
houden ze het Indische van het Nederlandse gescheiden. Merah: twee dingen. Je hebt dat warmere. Ik ben een exotische
“Indisch zijn in de Nederlandse maatschappij is onmogelijk, dat Nederlander; ik wil net niet zeggen dat ik een Bounty ben, maar
gaat niet. Indisch zijn zit vast aan de maatschappij in Nederlands- toch”.
Indië en dat past niet in de Nederlandse maatschappij van
Het aanbrengen van deze scheiding tussen het Hollandse en het haar is net zo welkom bij Darah Ketiga als een donkere Indo. Toch
Indische, komt ook terug in ‘Ons is nooit wat gevraagd’ de bestaat er duidelijk een stereotype beeld van de Indo; een kenmerk
doctoraalscriptie van Esther Daniëls. Zij bespreekt de “tegenstelling daarvan is de bruine huidskleur. Deze voorstelling van Indo’s bestaat
tussen aloes en kasar die voor Indische Nederlanders vaak parallel niet alleen onder Hollandse mensen, maar ook onder Indo’s zelf,
liep met de kloof tussen de Indische binnenwereld van het gezin en zoals wel blijkt uit veel opmerkingen in deze scriptie.
de Hollandse buitenwereld van school en carrière” (1995:107). Met name voor de perceptie van Indo’s in Nederland zijn
Aloes14 staat voor het verfijnde Indische en kasar voor het grove huidskleur en uiterlijk de kenmerken waardoor ze als anders gezien
Hollandse. “Respect, bescheidenheid, beleefdheid, worden. Al zeggen de verenigingen allemaal − zeer politiek correct
terughoudendheid” zijn aloes, terwijl onder kasar “gereglementeerd, − dat huidskleur geen rol speelt, ik zet daar mijn vraagtekens bij.
nuchter, zakelijk, hard, boers” en meer verstaan wordt (1995:108). Aan de hand van opmerkingen van Nus en Marah zal ik mijn kritiek
De bestuursleden houden vast aan de scheiding en laten hun Indische toelichten.
kant alleen in een ‘veilige’ omgeving zien. Nus ziet er erg herkenbaar anders uit dan de gemiddelde
Nederlander; zijn bruine huid en zwarte haar passen in het
Huidskleur clichébeeld van het Indische uiterlijk. Hij is opgevoed door
Veel Indo’s worden vaak in eerste instantie niet voor Nederlander Nederlandse pleegouders die hem “niet op een Indische manier”
aangezien. De perceptie die de samenleving om je heen van je heeft hebben grootgebracht. Zoals gezegd wordt hij op straat begroet door
is erg belangrijk voor de identiteitsvorming. Alle Indische Indische mensen en ook op zijn werk heeft hij een bijzonder goed
jongerenorganisaties verklaren dat huidskleur en uiterlijk een contact met zijn Indische en Molukse collega’s. “Op mijn werk
ondergeschikte rol spelen en binnen de organisaties is dat ook vragen mensen meteen ‘Jij bent toch Indisch of Moluks?’. Ze zijn
inderdaad het geval. Een Indo met een lichte huidskleur en blond dan zelf ook vaak Moluks of Indisch en dan kan je makkelijk met
elkaar praten. Je trekt meteen naar elkaar toe. Dat zie je ook met
14
Halus volgens de huidige Indonesische spelling.
uitgaan en in winkels; er is respect. Je denkt ‘hee! die zijn Indisch,
dat zijn mijn vrienden.’ Ook met sporten is het duidelijk. Na een derde generatie Indo’s. Fontessa: “Het lijkt soms net alsof Indo’s die
voetbalwedstrijd praat je verder door met een andere Indo en je geeft er niet zo Indisch uitzien, juist meer dat gevoel hebben”.
elkaar een hand. Dan merk je het. Dat is het Indische gevoel, dat je De donkere huidskleur van sommige bestuursleden speelt een
een band hebt met elkaar”. Uiteindelijk is het eerste criterium rol in mening over discriminatie. Gabriël: “Ik kan er helemaal niet
waarop een mens een ander in een hokje plaatst het uiterlijk. Nus tegen als iemand een discriminerende opmerking maakt. Dat
wordt, ondanks zijn Nederlandse opvoeding, door andere Indo's gebeurde laatst op mijn werk; iemand zei iets over een zwarte man.
gezien als “een van ons”. De grens tussen “Us” en “Them” lijkt Het is niet dat ik vergeleken wil worden met een neger, maar je
getrokken (Eriksen 1993:28). ouders komen toch uit het Indonesië en we zijn toch erg bruin
Merah zou, vermoed ik, door de meeste mensen als vergeleken met Nederlander. Ik ben toch ook bruin?”. Als iemand in
Hollandse Nederlander ingeschat worden. Zelfs Indische mensen, haar omgeving een negatieve opmerking maakt over “die
15
die zeggen hier een oog voor te hebben zien het niet altijd. Als allochtonen altijd”, is dat ook voor Fontessa stof tot nadenken. “Dan
“meest Indische en meest blanke” van zijn broers en zussen, is denk je ‘ja, ik ben toch ook bruin!’”.
Merah erg bedreven in het uitleggen dat Indische identiteit niet vast
zit aan huidskleur. Toch is juist hij (de meest blanke) bestuurslid van Allochtoon?
Darah Ketiga, terwijl zijn broers en zussen niet met het Indische Naast vragen als “wat ben jij?” worden de jongeren vaak
bezig zijn. Juist door het gevecht tegen het cliché dat etniciteit alleen geconfronteerd met onwetendheid. Veel mensen weten niet wat
aan donkere mensen toebehoort, is Merah zich meer als Indo gaan Indisch is en schatten de Indo's in als iemand van Marokkaanse of
profileren. In zijn verhaal herken ik veel van mijn eigen ervaringen; Turkse afkomst. Talitha heeft daar geen moeite mee: “Soms
als meest blanke van zes kinderen, schrijf juist ik een scriptie over beginnen ze ook in het Turks tegen me te praten en dan zeg ik
gewoon ‘sorry ik versta het niet’. Gabriël daarentegen vertelt dat een
15 Indo altijd als allochtoon gezien wordt zodra hij iets fout doet.
Zoals ook bleek uit de discussie die Merah had met de twee heren op de Pasar
Malam in Hengelo. Zie Hoofdstuk 1.
“Omdat ik bruin ben. Mensen vragen ook vaak aan me of ik een
Marokkaan of een Turk ben. Als je het goed doet, dan ben je een negatieve impulsen van migratie te zien en ze zouden eens
Nederlander”. een keer de positieve kant kunnen benaderen, via de Indische
Gediscrimineerd voelen ze zich over het algemeen niet. Ze groep. En daarom, ook uit respect voor mijn moeder, voel ik
worden veelal gezien als een Nederlander met een kleurtje. Toch me liever allochtoon. Mijn moeder is hier in dezelfde situatie
wordt Fontessa geregeld geconfronteerd met stereotype beelden die gekomen als de Marokkanen en de Turken nu, het is
er over Indo's bestaan. “Laatst reageerde een vriend van mij heel natuurlijk wel iets anders, maar je moet je wel op dezelfde
verbaasd toen ik zei dat ik aardappelpuree zou gaan eten die avond. manier aanpassen”.
Hij dacht dat ik dat niet lustte. ‘Ik dacht dat jij alleen maar nasi, Erik en Quincy voelen zich Nederlander, maar bovenal Indisch, wat
bami en rijst at’, zei hij”. Pitty vindt het juist vervelend als haar hen tot “niet-stereotype Nederlanders” maakt. Fontessa voelt zich
Turks-Nederlandse vrienden haar als Nederlandse bestempelen. Nederlandse, maar wel anders. Pitty leent een term van haar vader,
Anderen zien haar als de multiculturele jongedame die ze zelf zegt te “Nederlander plus”:
zijn. “Ik voel me gewoon anders en dat wil zeker niet zeggen dat
Door de manier waarop de buitenwereld op hem reageert ik niet van hutspot houd. Ik voel me ook weer geen
voelt Ray zich allochtoon, een buitenlander: “Vaak zijn mensen buitenlander; ik voel me meer een aparte Nederlander. Ik kan
verbaasd als ik mijn hand op steek als ze mijn naam roepen. Ze Nederland wel waarderen. Veel Indische mensen willen vaak
verwachten niet dat ik zo’n Hollandse naam heb”. Gabriël zegt zich terug, maar ik zie ook de mooie dingen in Nederland. Je hebt
liever allochtoon te willen voelen - ondanks de negatieve connotaties hier veel mogelijkheden, al mist het land een beetje warmte”.
die eraan verbonden zijn. Over het algemeen voelen de bestuursleden zich verbonden
Gabriël: met Molukkers. De twee oprichters van Darah Ketiga zijn immers
“Ik vind het goed als mensen zich bewust worden van het feit via de Molukse gemeenschap met elkaar in contact gebracht en op
dat de grootste groep allochtonen mensen nog steeds die van het idee gekomen ook iets voor Indische jongeren op te zetten. De
Indische mensen is. Via de media krijgen mensen alleen de anderen voelen ook een speciale band met Molukkers: “Ze zijn om
dezelfde redenen naar Nederland gegaan als Indische mensen” wilden we alleen Nederlands zijn en nu kom je toch tot
(Ray). ontdekking dat je meer hebt dan alleen je Nederlandse kant.
Over andere etnische minderheden hebben de bestuursleden Ik denk dat er wel een Indische gemeenschap is, maar die is
weinig op te merken. Talitha zou eerder een Molukker dan een niet geografisch gebonden”.
Marokkaan op straat begroeten, stelt ze. Dit sluit aan bij de Erik legt uit:
uitlatingen van Nus eerder dit hoofdstuk. Fontessa ging vroeger erg “Volgens mij kan dat ook niet meer bij Indische
veel met Antillianen om en Nus verklaarde zelfs dat allochtonen Nederlanders; dat is een etnische groep zonder land. Andere
vroeger “alles” voor hem waren. Vandaag de dag voelen beiden allochtone gemeenschappen hebben nog wel een land om
echter weinig verbintenis met niet-Aziatische migrantengroepen. naar terug te keren. Zelfs voor Molukkers geldt dat, al is het
Vergeleken met andere etnische minderheden in Nederland, niet zo reëel, Molukkers koesteren de RMS. Het is al
kan men zich afvragen of er eigenlijk een Indische gemeenschap helemaal niet reëel om de kolonie te koesteren. Op de Pasar
bestaat. Nus is als enige overtuigd dat deze er is: “Mensen knikken Malam komen heel veel mensen om te koesteren, maar het is
als ze zien dat je Indisch bent”. Ray noemt het een “verborgen meer delen met. Dat noem ik geen gemeenschap”.
verband” tussen Indische mensen. Ondanks dat het niet heel Pitty vindt het woord gemeenschap ook niet passend: “Bij het
merkbaar aanwezig is voel je het toch. De term gemeenschap roept woord gemeenschap denk ik meteen aan een scheiding ten opzichte
met name associaties op van andere etnische groepen. Ten opzichte van de rest. Het Indische bestaat voornamelijk uit losse flarden, maar
van Marokkaanse en Turkse groepen in Nederland is het goed, het ligt maar aan de definitie”.
gemeenschapsgevoel onder Indo’s vele malen minder sterk.
Fontessa: Zoektocht
“Het is natuurlijk niet zo dat we met z'n allen in dezelfde Of ze wel of niet Indisch zijn opgevoed, de jongeren hebben
wijk wonen. We zijn heel erg geïntegreerd. Maar je ziet nu allemaal hun eigen zoektocht meegemaakt. Voor de meesten begon
ook dat ondanks de integratie we elkaar juist opzoeken. Eerst dat op de basisschool als ze een werkstuk over Indonesië schreven.
Gabriël: “Op de basisschool schreef ik een keer werkstuk over Voor de anderen was het bezoek aan de archipel een
Indonesië. Dat was natuurlijk zwaar bagger, maar je leert er wel iets ambivalente ervaring. Enerzijds voelden ze een verbintenis met het
van. Ik had het wel verkeerd aangepakt, want mijn werkstuk ging land en anderzijds vonden ze weinig terug van de cultuur die van ze
over Indonesië vandaag de dag, terwijl ik het liever over Nederlands- van thuis uit mee hadden gekregen. Al is Indonesië in de afgelopen
Indië had gedaan”. Ook Pitty’s spreekbeurten op school gingen elk decennia steeds minder gaan lijken op het Indië van hun
jaar standaard over Indonesië. grootouders, “het is toch wel leuk om bepaalde dingen die je toch
Van de negen bestuursleden zijn alleen Pitty en Nus nog hebt overgehouden uit de Indonesische cultuur daar terug te zien”
nooit naar Indonesië geweest, al zijn ze allebei van plan om in de (Gabriël). Indonesië heeft voor velen een bijzondere waarde, maar
nabije toekomst het land te bezoeken. Nus ziet Indonesië als zijn deze is moeilijk te beschrijven. Voor Quincy was het land niet
thuisland. Ondanks het feit dat hij Indonesië nog nooit bezocht heeft, geheel vreemd en Fontessa besefte in Indonesië “oh, hier kom ik dus
is zijn grootste droom om voor het Indonesische voetbalteam te vandaan”. Ray noemt het een “mysterieus gevoel”. Hoe dan ook,
spelen. “Op de voetbalclub was ik vaak ‘die buitenlandse jongen’. Ik thuis is het niet. Ray: “Het voelt als op visite gaan. Mijn opa en oma
voel me dus ook geen Nederlander van binnen. Indonesië is het hadden het altijd over terug gaan, maar dat woord heeft voor mij
enige land dat geldt”. Ondanks het feit dat hij door anderen geen betekenis. Ik ga helemaal nergens naar terug”.
gewaarschuwd is voor de ontgoocheling , denkt hij zelf dat hij in Erik is ervan overtuigd dat alle Indische jongeren toch wel
Indonesië geaccepteerd zal worden. Hij is dan ook van plan meer te iets van zichzelf herkennen in Indonesië. Zelf is hij er één keer
zien dan het toeristische plaatje: “Ik wil de echte cultuur zien, niet geweest: “Je deelt een cultuur en de geschiedenis samen. Mijn
alleen de cultuur die voorgeschreven is in toeristen boekjes. Ik zou familie heeft langer in Indonesië gewoond dan in Nederland”. Toch
heeft ook Erik gemengde gevoelens bij Indonesië:
willen meedoen in het dagelijks leven en niet veel opvallen. Ik wil “Als je ernaartoe gaat om de geschiedenis te weten te komen,
zelfs de armste kampongs in en me aan het leven van daar zal je teleurgesteld raken. Als je er voor vakantie heen gaat,
aanpassen. Dat noem ik pas vakantie”. zal je een leuke tijd beleven. Van je roots zal je in Indonesië
 vrij weinig terugvinden. Misschien wat gebouwen, maar de different generational and locational points of reference, both the
bevolking kent ook het hele verhaal niet. Als je denkt met real and imagined” (Wolf 1997:459). Net zoals Filipino’s
open armen onthaald te worden, zal je zeker teleurgesteld opgegroeid in de VS, hebben ze vaak een geromantiseerd beeld van
worden”. het land van hun voorouders. Ze bevinden zich emotioneel tussen
De bestuursleden vinden het wel jammer dat ze in Indonesië meestal twee werelden in.
gewoon voor toeristen aangezien worden. Fontessa werd niet als
Indo herkend: “Ik voelde me ook wel een beetje thuis daar, maar aan Partnerkeuze
de andere kant juist niet. Ik werd toch de hele tijd aangekeken zo van Een Indische gemeenschap bestaat er niet, zoals andere etnische
‘wat ben jij groot, wat ben jij breed, wat ben jij wit’ en ik had juist groepen in Nederland die hebben. Een van de redenen is exogamie;
zoiets van ‘ja, maar ik ben ook een beetje bruin’”. Talitha vertelt: de meeste Indische Nederlanders trouwen met niet Indische
“Op straat werd ik vaak aangesproken met ‘hey Belanda!’. Zodra ze Nederlanders. Dit ligt enerzijds verankerd in het verleden; “Een
er achter komen dat ik Indonesisch spreek, vinden ze dat helemaal huwelijk met een Nederlandse of een zo licht mogelijk getinte
geweldig. Ja, je bent ook Belanda, je bent het toch”. Indische partner was een vorm van opwaartse mobiliteit op de
De Indo’s voelen zich niet geheel thuis in het land van (één koloniale ladder” (Captain 2000:264).
van) hun voorouders. Het idee dat ze niet Indonesisch zijn, al Zowel Marlene de Vries als Esther Captain noemen echter
worden ze in Nederland soms als zodanig benaderd wordt tijdens ook andere redenen voor het feit dat Indische mensen elkaar niet als
hun reizen bevestigd. Ze zijn en blijven Belanda’s. Deze ervaringen liefdespartner prefereren. Een van deze redenen is namelijk dat
zijn vergelijkbaar met die van tweede en derde generatie Indische vrouwen Indo’s soms te vrouwelijk vinden, zowel qua
Amerikaans-Filippijnse jongeren die als balikbayan naar de uiterlijk als qua gedrag (De Vries 2000:39). Deze mening ben ik ook
Filippijnen terugreizen (Rafael 1997:269). Deze jongeren zijn veelal meerdere malen tegengekomen. Een van de dames vertelde me:
niet van gemengde bloede, maar desalniettemin hebben ze te maken “Ik vind Indonesische of Indische jongens wel heel mooi,
met “emotional transnationalism which situates them between maar ik val er gewoon niet op. Ik vind ze meestal een beetje
 te makkelijk, te lief. Het liefst zou ik wel een Indo als vriend “Met Hollandse meisjes kan ik niet meer overweg. Ik kan het
willen hebben, omdat je het dan samen over cultuur kan niet. Ik kan het niet! Ik heb het echt geprobeerd, maar ik kan
hebben en samen dezelfde achtergrond hebt, maar ik val er het niet! Met Indische meisjes kan ik beter opschieten. Dat
gewoon niet op”. geldt niet voor alle Indische meisjes, maar over het algemeen
De andere reden is dat liefdesrelaties tussen Indo's als incestueus gaat het beter. En ik ben niet de enige. Kijk naar jezelf”.
gezien worden. Aangezien Indische mensen in Nederland in de De anderen zijn niet zo uitgesproken als Merah over hun keuze voor
minderheid zijn, wordt hun band als die van een grote familie een Indische partner. Voor een groot gedeelte wordt er naar toeval
gezien. Voor een Indische man is een Indisch meisje snel “een soort gewezen: “Ik had ook verliefd kunnen worden op een Nederlander
zusje” (Captain 2000:266). Esther Captain verwacht echter wel een of op een Surinamer” (Talitha). Het Indische speelt geen rol, zeggen
bescheiden ommekeer in de partnerkeuze van haar derde ze stellig. Toch volgt daar de nuance: “Met Indische meisjes is er
generatiegenoten en van de generaties die volgen: “Behalve de haast een soort van erkenning en herkenning naar elkaar toe. Je herkent de
onvermijdelijke reis naar Indonesië is immers te zien dat de derde thuissituatie en snapt snel hoe de familie in elkaar zit. Verder heb je
generatie het gezelschap van mede-Indo’s en de Indonesiërs opzoekt. allerlei vragen over het verleden. Je zoekt automatisch steun bij
Dat uit deze ontmoetingen vriendschappen, maar ook verliefdheden lotgenoten” (Erik). Het feit dat het bestuursleden zo bezig zijn met
kunnen ontstaan, is onvermijdelijk” (2000:272). Het blijkt dat iets Indische identiteit, speelt zeker een rol. Aan een Indo hoeven ze
dergelijks momenteel het geval is. Van de twaalf personen die ik minder uit te leggen. Eén van de heren vertelt:
uitvoerig heb gesproken, hebben er zeven een relatie met een mede- “Ik heb ook een Nederlandse vriendin gehad. Met haar klikte
Indo of Euraziaat. Merah: “De tweede generatie heeft bewust het ook wel, maar het was toch moeilijk uit te leggen. Ze was
gekozen voor een niet Indische partner. Het werd hen verteld dat als op en top Nederlands en had geen kennis van het koloniale
je het wilt maken, je een Belanda moet nemen”. De derde generatie verleden. Ik moest uitleggen wat het verschil is tussen
kiest zelf een partner. Merah: Indisch en Indonesisch en tussen Indisch en Moluks, want ze
gooide alles op een hoop. Ze moest leren dat Indisch eten niet
 hetzelfde eten is wat je bij het Chinees-Indische restaurant kleinkinderen doorvertellen. Ik zal vertellen hoe het is
om de hoek kan krijgen en dat mijn opa en oma vroeger in geweest, wat mijn opa en oma hebben meegemaakt en
Indië al Nederlands hebben geleerd. Op een gegeven moment uitleggen waarom een van mijn ouders bruin is en de andere
word je daar heel erg moe van”. blank. Omdat mijn kind mijn genen zal hebben, is het
Schrijfster Jill Stolk betreurt haar eigen partnerkeuze in het eigenlijk al Indo. Ook zal het mijn gewoontes overnemen; de
hoofdstuk ‘Over het in stand houden van de soort’ uit haar bundel manier van eten en misschien de manier van praten. Als het
Kleurverschil schrijft ze: “Stom, stom. Ik ben stom geweest. En nu is maar verteld is, dan zal het verhaal van het Indische niet
het te laat. Overdoen is er niet meer bij. Alle hoop is gevestigd op de sterven. Als ik nu mijn mond houd zullen mijn kinderen het
derde generatie. Ik op mijn beurt zal de derde generatie met het mes niet weten en mijn kleinkinderen ook niet en ja dan sterft het
op de keel laten weten dat ze alleen maar hoeven thuis te komen met uit. Het verhaal moet doorverteld worden; zoals dat ook bij
een soortgenoot” (Stolk 1988:54). Indianen en Chinezen gebeurt”.
De bestuursleden worstelen wel met het idee dat er een einde In vergelijking met de twintig dames van de naoorlogse (tweede)
komt aan het Indische. Enerzijds zijn ze ervan overtuigd dat Indische generatie die Esther Daniëls sprak, zijn de bestuursleden heel wat
mensen uiteindelijk zullen uitsterven. Anderzijds zullen zij er wel optimistischer gestemd. “Bijna alle deelneemsters zijn doordrongen
alles aan doen om het Indische (met of zonder Indische partner) aan van het besef dat de Indische cultuur waarschijnlijk zal vervagen en
hun kinderen door te geven. Quincy: verdwijnen. De eerste generatie sterft uit en de sfeer van vroeger die
“Ik vind het belangrijk om een kind niet met veel raadsels te sommige deelneemsters zich nog kunnen herinneren” (1995: 113).
laten staan. Daarom zal ik het meteen aan mijn kinderen
uitleggen, zodat ze niet met vragen in hun hoofd blijven Generatiekloof
zitten. Als je zelf weet wie je bent, is dat een fijn gevoel. Het Hoe staan de Indische grootouders tegenover de activiteiten van hun
is bevredigend voor mij om te weten wat mijn identiteit is. kleinkinderen? Van de bestuursleden zijn de meeste grootouders niet
Straks zal ik dat verhaal ook aan mijn kinderen en op de hoogte van het bestaan van Darah Ketiga. Wellicht is het −
ondanks de openheid van de derde generatie − toch nog taboe om met de derde generatie. De jongeren hebben dezelfde
hierover binnen de familie te spreken. Gabriël heeft dat zelf zo identiteitscrisis, alleen zijn wij ons er meer bewust van”.
ervaren: Merah maakte iets dergelijks mee:
“Je moet mijn opa en oma niets vragen over Nederlands- “Veel familieleden zien het Indische als een blok aan hun
Indië, want dan raken ze geïrriteerd en dan is de sfeer meteen been, met uitzondering dan van mijn oom − die is Indo 4 life,
verpest. Ze vinden het ook complete onzin dat ik met IJO weetjewel. Daar kom ik ook het liefst. Het zijn lieve mensen
bezig ben. Ik weet eigenlijk niet helemaal waarom, maar die het Indische hoog in het vaandel houden”.
volgens mij is het zo dat ze het onzin vinden om de Indische De meeste ouders vinden de manier waarop hun kinderen bezig zijn
cultuur in Nederland hoog te houden. We moeten ons nu met hun Indische identiteit, in eerste instantie een beetje overdreven.
gewoon richten op de Nederlandse samenleving, want daar Quincy:
zitten we op het moment in. Dat is ook niet zo gek, want ze “Voordat ik bij DK ging en mijn Indo Pride rond aan het
zijn eigenlijk meer Hollander dan Indo. Alle zoons en showen was, zeiden ze vaak dat ik normaal moest doen en
dochters en kleinkinderen en achterkleinkinderen zijn wilden het een beetje sussen. Misschien deden ze dat omdat
allemaal met blonde meisjes en jongens getrouwd. Wat dat ik toen de enige was. Maar nu ik bij Darah Ketiga zit, zien ze
betreft ben ik de tegengestelde richting gegaan”. hoe belangrijk het eigenlijk wel is. Veel ouderen zeggen ook
‘heh heh, eindelijk nemen de jongeren ook zelf initiatief en
Met familieleden van de tweede generatie zijn er ook discussies zijn ze voor hun eigen cultuur opgestaan’”.
geweest. Ray’s tante was in het begin erg kritisch: De beide vaders van Pitty en Fontessa hebben Suara Indo opgericht,
“Ze zei dat we nu in Nederland zijn en dat haar generatie het een vereniging voor de tweede generatie. Zij zijn dan ook erg
juist moeilijk heeft gehad om te kunnen assimileren en enthousiast en geven hun dochters tips over hoe ze het kunnen
integreren.. ‘Waarom maak je dat kapot?’ vroeg ze me. aanpakken.
Inmiddels is ze wel bijgedraaid. Ze ziet dat het niet ophoudt
Zoals al in het vorige hoofdstuk bleek, zijn er veel Indische mensen Indische hoort in het verleden. Er was alleen nog een
van de eerste generatie niet altijd even positief over de oprichting nostalgie die op de Pasar Malams lucratief bleek te zijn. De
van Darah Ketiga. Ten eerste vinden sommigen − zoals de mevrouw tweede generatie ging ook zo denken. En in een keer is daar
op de Pasar Malam in Hengelo − de naam ongepast, omdat deze in de derde generatie; wij slaan de boot om en zeggen: ‘Wij zijn
het Indonesisch is. De bestuursleden van DK weten niet goed wat ze Indo, weet je!’. De jeugd is Proud to be Indo. Wij nu en zij
met dergelijke kritiek aan moeten. Fontessa: toen gaan door een heel ander proces. Zij hebben het gevoel
“Volgens mij hebben zij het gevoel dat wij hun naam en hun dat wij met onze lompe voeten over hun zandkasteeltjes heen
taal gebruiken, maar ja die zijn net zo goed van ons. Kunnen stampen. En dat net nu de Nederlanders ons leuke en aardige
wij er wat aan doen dat wij nu geboren zijn! Ik vind het best bruintjes vinden”.
wel stom dat ze dat zeggen, want we zijn toch ook Daarnaast is het een vorm van jaloezie:
Indonesisch, alleen dan gemengd. Maar je bent het wel, “De tweede generatie is voornamelijk bruin. Het was dus
Indisch dus. Ik snap ook niet dat ze zouden zeggen dat we duidelijk dat ze Indisch waren. Dat was zichtbaar aan hun
onze naam moeten veranderen; waarin moeten die dan uiterlijk, maar ze mochten het niet uiten. Nu is dat niet meer
veranderen? Dat zeggen ze er dan ook niet bij”. zo; wij mogen ons nu wel manifesteren. De ouderen zijn
Ten tweede zien veel ouderen het nut niet in van een Indische jaloers omdat wij het wel mogen. Daarom zegt tweede
jongerenvereniging. Merah legt uit: generatie: ‘Wij zijn nog Indischer dan jullie’”.
“Toentertijd (toen Indische mensen naar Nederland kwamen, Erik zegt zich van de kritiek van de ouderen zo weinig mogelijk iets
AAB) was het aanpassen, integreren en assimileren, net als aan te trekken:
bij de Borg: ‘Resistance is futile’.16 Het Indische werd zeg “Op elke Pasar is er wel een die zo reageert. Als je met ze in
maar, een soort kamerplantje. Het was een mind set: het discussie gaat, schiet je er niks mee op. Ik snap de reactie van
de ouderen ook wel; Darah Ketiga wil geen sociale
16 uitsluiting, het is meer een extraatje zeg maar. We willen ook
Uit de SF-serie ‘Startrek’
 de Nederlandse rol in de Indische cultuur belichten en laten Darah Ketiga een begrip wordt onder Indische jongeren. De
zien dat het verbonden is. Veel ouderen zijn bang dat we de bestuursleden hebben nog veel tijd omdat de bewerkstelligen, want
Indonesische kant te veel zullen belichten en dat we daardoor ze zijn ervan overtuigd nog lang te zullen bestaan. “Darah Ketiga
een ‘buitenlandse’ groep worden”. heeft geen einddoel en zal daarom ook nooit stoppen; na ons komt er
Quincy stelt: misschien wel Darah Keempat” (Merah). Voor Pitty staat er slechts
“Darah Ketiga kan negatief in de oren voor ouderen klinken, een klein intern obstakel in de weg: “Ik erger me wel een beetje aan
maar veel Indische organisaties vinden het wel positief. Dus dat jam karet (de anderen komen altijd te laat), maar als we een
ik luister niet naar die mensen, wij doen ons eigen ding en beetje het Nederlandse met het Indische combineren, komt Darah
wij weten wie we zijn. Het blijft altijd hetzelfde met hen. Het Ketiga er wel”.
wiel van de eerste en tweede generatie is al lang rond gegaan,
het is misschien al tien keer rond gegaan. Wij hebben dat nu Drijfveer
wel begrepen en wij gaan onze eigen gang… Het is een feit Waar komt de motivatie voor het Indische vandaan? Wat is de
dat onze opa's en oma's heel hard hebben gewerkt om hier nu drijfveer voor deze mensen om zo intensief met het Indische bezig te
te kunnen zijn. Ze hebben een nieuw bestaan opgebouwd, zijn? Het lijkt een combinatie van twee factoren; enerzijds hebben ze
ook voor de derde generatie. Alleen dat Indische is nooit “een ongewenste prestatiedrang” (Gabriël), anderzijds vinden ze het
doorverteld. Daar is een bepaalde stop geweest. De zelf erg gezellig om met andere Indo’s samen te zijn en ook om
overdracht is vergeten, maar gelukkig zijn we niet te stom nieuwe mensen te ontmoeten. Fontessa was eigenlijk liever in bed
om er zelf niet achter te komen, toch?” blijven liggen, toen ze om zeven uur ‘s ochtends op moest staan om
Nu dat de bestuursleden weten wie ze zijn, zullen ze het wiel van de naar de pasar in Hengelo te gaan: “Ik hou zo van slapen!”. Maar
derde generatie draaiende houden. Met name Darah Ketiga is desondanks was ze er bij: “Ik vond het heel erg leuk toen ik had
positief gestemd over de toekomst. De vereniging zit in een ontdekt dat Darah Ketiga bestond en ik hoop gewoon dat ook andere
groeifase en krijgt steeds meer bekendheid. Fontessa hoopt dat
mensen die vreugde ontdekken”. Ze lacht en zegt “beetje stom te kort doen. Toch is het belangrijk dat ze elkaar opzoeken. Ze
misschien, halleluja!”. willen niet alleen Indische vrienden, maar ook zoeken ze het
Indische in de intimiteit van een liefdesrelatie. Anders dan de
Tussen wal en schip ervaringen omschreven in eerdere onderzoeken naar de tweede en
Indisch jongeren zijn wel ‘anders’, maar ook weer niet. De Indo’s derde generatie, is het voor deze Indo’s prettig om een Indische
geven verschillende en soms tegenstrijdige invullingen aan hun partner te hebben.
Indische identiteit. Dit wordt bepaald door de manier waarop ze door De Indische jongeren eren hun grootouders door te vertellen
de buitenwereld gezien worden. Al zeggen zij huidskleur over het verleden. Daarmee openen ze een beerput, die met opzet is
onbelangrijk te vinden (misschien ook om de interviewer niet tegen dichtgehouden. De jongeren verzetten zich tegen oudere generaties,
het hoofd te stoten), in de samenleving gaat men er vaak vanuit dat die het onzin vinden het Indische te willen behouden. Alles is
iemand met een donkere huid etnisch ‘anders’ is. In het leven van ambivalent.
alledag wint de primordiale benadering van etniciteit. Het meest opvallende is dat het beeld van de Indo door de
Jongeren krijgen dus te stellen met etnische clichés. Soms jaren heen is veranderd. In de afgelopen vijftig jaar heeft het
gelden deze voor hen, soms zijn de clichés moeilijk te claimen. Niet Indische een andere status heeft. De termen ‘Indo’ en ‘halfbloed’
alleen en niet alle Indo’s eten Indisch en zijn gastvrij. Doordat ze worden niet meer als negatief ervaren, maar zelfs als geuzennamen
zelf met discriminatie geconfronteerd worden, zeggen ze zelf niet te gebruikt. Terwijl een Indo-Europeaan een “marginal man” (Surie
discrimineren. Anderzijds hebben ze wel de behoefte zich als Indo te 1971:46) was, oftewel een Nederlander-min, heeft een Indo vandaag
profileren en worden ze niet graag aangezien voor ‘allochtoon’. de dag een streepje voor op de doorsnee Hollander. Een van de
Het is toeval dat zo velen van de bestuursleden een Indische oorzaken hiervoor is het contact dat Indische jongeren hebben met
partner hebben. Zo zeggen ze zelf. Daarmee ontkennen ze in zekere leden van andere etnische minderheden. Door vragen over hun
zin het belang van het Indische in hun leven, op dit moment. afkomst gaan ze zich sneller en grondiger afvragen waar hun wortels
Misschien willen ze het verleden met een niet-Indische partner niet liggen. De trots van onder andere Molukkers en Marokkanen op hun
culturele achtergrond, maakt dat ook Indo’s het niet-Nederlandse Mijn bevindingen komen dus niet overeen met die van De Vries. Zij
gaan benadrukken. stelt dat “Ethnicity can thus come to serve as an explanation for less
Terwijl uit het onderzoek van Marlene de Vries blijkt dat het pleasant or difficult behavior, making it acceptable and more or less
beeld van de Indo als marginal man onder haar respondenten nog excusing the person in question” (1999:39). Het gedrag van oude
altijd gangbaar is, ben ik zelf dergelijke gedachten nauwelijks Indische mensen waarvan sommige aspecten door de jongeren als
tegengekomen. Al gaat het wellicht niet bewust, de geïnterviewden negatief worden ervaren, bestempelen ze wel als “typisch Indisch”.
van De Vries hebben de neiging de eigen prestaties te bagatelliseren Zij kiezen er echter voor van deze aspecten van de Indische identiteit
en als uitzondering te zien. “Mentioning names of other succesful afstand te doen. Ze zijn er trots op Indo te zijn.
Dutch Eurasians who attract publicity is readily dismissed by calling
them ‘exceptional’”(2000: 39). Zoals ook bij een van de
vergaderingen bij IJO bleek, zijn de bestuursleden van de Indische
jongerenverenigingen juist erg trots op bekende Indo's, zoals Lois
Lane en de zanger van de popgroep Kane. Indische eigenschappen
worden veelal als positief ervaren. Zo is het juist goed dat Indische
mensen “te lief” zijn. Dat geeft voor deze Indo’s een meerwaarde
aan hun leven in de Nederlandse samenleving. Pitty: “De Indische
cultuur is iets speciaals en iets moois en als ik dat kan overdragen,
vind ik dat positief. Het Indische zit in je alleen de positieve dingen,
moet je overbrengen op de volgende generatie”.
Slechts bij uitzondering wordt etniciteit gebruikt als excuus
voor bepaalde negatieve eigenschappen. Het is eigenlijk alleen
Gabriël die enkele opmerkingen maakt zoals “Indo's zijn altijd blut”.
Hoofdstuk 3
Virtual Identity

“Foto!!” klinkt het. Voor ik het weet staan er vijf Indo’s in een
Maar dat is niet alles. De jongeren wisselen op de forums
stoere pose klaar. Het is de zoveelste groep Indo’s die, zonder naar
ideeën uit over zeer uiteenlopende onderwerpen. Een terugkerend
een reden te vragen, voor mij op de foto gaat. Het maakt ze niet uit
thema is het Indo-zijn. Hier zal ik natuurlijk in dit hoofdstuk
wie ik ben en waarom ik een foto neem. Opvallend is dat ze
aandacht aan besteden. Aansluitend zal ik ingaan op de manier
naderhand bijna allemaal vragen op welke website ze de foto’s
waarop het Indische zich verhoudt tot de opkomst van een
kunnen gaan bekijken. Ze lijken teleurgesteld als ik zeg dat ze in
Aziatische identiteit in Nederland. Wat vinden de Indische
mijn scriptie komen te staan en dat ik ze niet, zoals ze gewend zijn
jongerenverenigingen eigenlijk van al die Aziatische feesten en
van de fotografen op Asian Parties, op het internet zal zetten;
organisaties?
feesten, foto’s en internet zijn voor (Eur)Aziatische jongeren in
Nederland onlosmakelijk met elkaar verbonden.
In dit hoofdstuk staat de Aziatische jongerencultuur in
Nederland centraal. Naast de Aziatische feesten en de kledingstijl
van jonge Aziaten, worden ook de virtuele ontmoetingsplekken van
Aziatische jongeren besproken. Het internet lijkt de spil te zijn van
de communicatie tussen (Eur)Aziatische jongeren; op het
‘wereldwijde web’ zien ze waar en wanneer de volgende Asian Party
wordt gehouden. Ook bekijken ze na afloop van ieder feest de foto’s
op het internet en op de online forums bespreken ze de feesten na.
Asian Parties
Humanentertainment. Volgens organisator Jerrel Hu zijn Aziaten
Allemaal vieren ze medio 2003 hun tweeënhalfjarige bestaan; de
gefascineerd door nieuwe technische snufjes (Horeca Entree 11: 21).
nieuwe lichting Asian Party organisaties: Santai, VeryAzn en I Love
Men is er in de horecawereld inmiddels achter gekomen dat
Indo. Humanentertainment bestaat inmiddels al drie jaar en
Asian Parties erg lucratief zijn. Aziaten geven namelijk veel geld uit
organiseert ‘Asian Nights’ in discotheek ‘Brothers’ in Bunnik. De
aan een avondje stappen. Mede-eigenaar van Brothers, Marco Peek
uitgangspunten van de organisaties verschillen niet veel van elkaar.
vertelt in het horeca vakblad ‘Horeca Entree’: “Tijdens de Asian
Qua muziek, opbouw van de avond en lay-out van de flyers hebben
Nights krijgen onze barkeepers bestellingen van dertig drankjes te
ze een vergelijkbare aanpak. Het zijn vrijwel dezelfde deejays en
verwerken. Degene die de drankjes betaalt, stalt ze allemaal uit op
mc’s die op Aziatische feesten voor de muziek zorgen. Dit is meestal
een tafel. Iedereen kan daar dan zijn drankje vanaf pakken […]
R&B, Hip Hop en two-step/garage.
Chinezen gaan hier tijdens de feestavonden over het algemeen
chiquer gekleed dan het Nederlandse publiek. En het is helemaal
goed voor hun uitstraling als ze zich zo’n dranktafel kunnen
veroorloven” (Horeca Entree 11:21).
Wellicht gelokt door de te winnen prijzen, komen er telkens
zo’n vijftienhonderd jongeren naar de Asian Nights. De feesten
FF
worden dus erg goed bezocht. Door de feesten van
Flyer VeryAZN feest op het strand
Humanentertainment is de vrijdagavond in de discotheek in Bunnik
Humanentertainment wil zich van haar concurrentie net zo populair als de zaterdagavond. Humanentertainment richt zich
onderscheiden en nodigt daarom andere Aziatische deejays uit. De in eerste instantie op een Chinees publiek, maar ook andere Aziaten
loterij, waarbij de bezoekers kans maken op een van de nieuwste zijn welkom. Autochtone Nederlanders mogen er alleen in als ze met
mobiele telefoons of zelfs op een auto, is een ander extraatje van een Aziaat mee komen. Jerrel Hu: “Een Asian Night draait om het
gegeven dat Aziaten een feest hebben. Komen er veel niet-Aziaten die tussen Aziaten en andere groeperingen niet bestaat. Het is een
op zo’n avond af, dan haal je het grondidee weg. We hebben daarom bepaald gevoel, waarbij men zich thuis voelt wanneer men in het
afgesproken dat een autochtone Nederlander alleen als introducé gezelschap is van andere Aziaten”. Wat dat gevoel precies is, kan
toegang krijgt” (Horeca Entree 11:21). hij niet goed omschrijven.
De andere organisaties zijn iets minder streng in hun
toelatingsbeleid. Ondanks het feit dat Santai een Indonesisch woord VeryAzn heeft ook net haar tweeëneenhalf jarig bestaan gevierd met
is (het betekent “chill/relax”) richt de organisatie zich niet alleen op een feest in discotheek ‘Sinners’ in Amsterdam. Op de flyer stond
een Indonesisch publiek. Op de website wordt uitgelegd: “Our crew vermeldt dat het een “private party” was en dat het management het
consists of people with different Asian backgrounds and in the recht behield om selectief te zijn. Naar mijn weten zijn er geen
beginning most of the people that visited our events were Asian. mensen geweigerd omdat ze niet-Aziatisch waren. Zelf stond ik
Nowadays our Santai parties attract more and more people of all immers ook tussen het feestgedruis. Het was erg druk en op een
kinds of cultures, although the majority has an Asian background. handjevol niet-Aziaten na, werd ik omringd door hippe urban
All our events are suitable for everyone who likes to party the santai Asians18. Twee mannen van middelbare leeftijd vielen nogal uit de
way”.17 En dat zijn er veel. Santai Entertainment begon in april 2001 toon. Een van de twee zag er Indisch uit. Hij had voor deze
met het organiseren van Asian Parties in Rotterdam. Met succes. De gelegenheid een oud T-shirt (gekocht op de Pasar Malam?) met
kaarten voor het jubileum feest waren al een half uur na aanvang opdruk ‘makan instructions’ aangetrokken. Zouden het onderzoekers
uitverkocht. De opbrengst van het feest is door Santai aan Unicef- zijn?
projecten in Azië gedoneerd. Ondanks het feit dat er ook anderen Incognito observeerde ik al dansend verder. De R&B bonkte
naar Santai feesten gaan, is het merendeel van de bezoekers van en er werd enthousiast gedanst. Er waren ongeveer evenveel jongens
Aziatische afkomst. Een van de organisatoren, Norman, laat me als meisjes. De meeste waren (vermoed ik) niet ouder dan twintig.
weten dat “er tussen Aziaten onderling een bepaalde band bestaat,
17 18
[Link] VeryAzn noemt haar doelgroep zo.
Een jongen zette met een digitale camera iedereen op de foto.19 Op Reza: “Indo’s en Molukkers zijn heel erg ijdel. Hippe Indo’s maken
dit feest valt op dat uiterlijk en stijl voor Aziatische jongeren erg zelfs hun eigen kleding en dan bedoel ik de jongens! De jongens zijn
belangrijk zijn. Ze zien er altijd goed verzorgd uit. Tijd om te kijken altijd bezig met hoe ze er uitzien”.
wat die stijl precies inhoudt. Hoe zien ze er dan uit? Ze dragen een spijkerbroek met breed
omgeslagen randen, All Star gympen of sportschoenen, een
Indo Stylo sportjasje met een rits, of een spijkerjasje met de kraag omhoog. Het
Niet alleen op het VeryAzn feest, maar ook op andere Asian
meest opvallende is het haar; in de stijl van Japanse animatieserie
Parties, op de Pasar Malam Besar in Den Haag en overal op straat is
Dragonball Z dragen ze het met veel gel in punten omhoog of naar
de hippe stijl van Aziaten te herkennen. Met name Indo’s en
achter.
Molukkers vallen op. Reza van VeryAzn stelt dat het in de jaren ‘90
de Surinaamse jongeren waren die het straatbeeld beïnvloedden en
de trend zetten met hun hiphop kleding. Sinds een jaar of drie maken
volgens hem ook Indo’s en Molukkers hier deel van uit. “Zij zijn de
trendsetters in de two-step en garage20 scene. De populariteit van het
merk Puma is hier mede aan te danken”. Veel kledingmerken zijn
zich er bewust van dat jonge Aziaten belangrijke trendsetters zijn “al
zullen ze dat niet bluntly zeggen”.
Merkkleding hoort bij de kledingstijl. Puma is inderdaad het
populaire merk van het moment: heel veel jongens dragen rood-witte
(is dat toeval?) jasjes van dat merk. Met name de jongens vallen op.

De flyer van Image Matters

19
Deze foto’s zijn te zien op [Link]
20
Dit zijn muzieksoorten.
Voorafgaand aan de feesten stonden buiten al wat jongens op elkaar in twijfel trekken. Met hun kleding en hun stijl maken ze een
te wachten. Ze hebben een snelle looppas en een stoere uitstraling. statement” (Reza).
Ze hebben de nieuwste mobiele telefoontjes en digitale camera’s. De
meisjes zien er meestal tiptop uit; ze gaan met de trends mee. Op dit AZN
moment zijn de jaren tachtig weer terug, dus lange puntschoenen, Zoals blijkt uit de populariteit van de Asian parties hebben jonge
netpanty’s, zwarte handschoentjes en minirokjes worden met stijl Aziaten een behoefte om met elkaar te feesten. Waar komt deze
gedragen. behoefte vandaan? Jongeren hebben sowieso de behoefte om met
“Indo-zijn is vooral een lifestyle” meldt het weekblad Vrij elkaar te feesten, maar daarnaast hebben Aziaten iets gemeen. Het
Nederland. Volgens Reza zit er meer achter: uiterlijk is daarin het meest van belang. Aziaten hebben veelal
“De eerste generatie Aziaten is erg stil geweest. Het ging ze dezelfde uiterlijke kenmerken. Eén ervan is dat Aziaten meestal niet
alleen om hard werken en integreren. Of liever gezegd erg lang zijn, op Asian parties kunnen jongens eindelijk meisjes van
dubbel zo hard werken en niet opvallen, geen golven maken. dezelfde lengte ontmoeten. Reza:
Onze generatie is hier in Nederland opgegroeid en leeft “Een feest wordt gemaakt door de meisjes; door het aantal en
volgens Nederlandse normen en waarden. Ze zijn dus ook het soort meisjes. Indische en Chinese meisjes zijn altijd al
mondiger en treden nu steeds meer naar buiten”. populair geweest, ook onder niet Aziaten. In de discussie
Daar is eerder nooit een noodzaak voor geweest; Aziaten hebben over jongeren en integratie wordt dit niveau vaak vergeten;
voornamelijk te maken met positieve vooroordelen. Voor andere de feesten en de interculturele relaties die daardoor ontstaan”.
etnische groepen is wegens discriminatie de noodzaak en behoefte Verder bieden, volgens de organisaties, de Aziatische feesten, de
veel groter geweest om samen sterk te staan. Tegenwoordig mengen mogelijkheid aan veel Chinese meisjes om uit te gaan. Zij mochten
steeds meer Aziaten zich in het maatschappelijk debat. VeryAzn niet uit naar gewone discotheken, maar konden wel zonder
biedt daar een mogelijkheid voor: “Ze willen nu zelf ook graag naar problemen een Aziatisch feest bezoeken. De feesten trokken een
buiten treden en de vooroordelen dat ze altijd stil zijn en ‘ja’ knikken breder publiek aan. Niet alleen Chinezen, maar ook Indo-Chinezen,
Indo’s en niet-Aziaten kwamen er op af. De sfeer was gemoedelijker contemporary (sometimes lumpen) youth populations, create new
dan in veel andere discotheken. Waarom? Misschien was het een cultures of masculinity and violence” (1996: 40). Chinese normen en
soort ons-kent-ons gevoel. In ieder geval was er weinig agressie. waarden worden tot een hoger goed verheven. Het Confuciaanse
De populariteit van Azië is mijns inziens erg belangrijk in de gedachtegoed representeert een uitgebalanceerd Azië dat tegenwicht
opkomst van een Aziatische identiteit in Nederland. Niet alleen Indo biedt aan de kapitalistische westerse maatschappij. Het Oosten is
zijn is vet, ook Asian zijn is in. De Chinese vechtsport kungfu is zowel populair onder westerlingen, die door het gebrek aan religie
razend populair, zelfs in Hollywood. Chinese filmsterren, zoals Jet op zoek gaan naar andere ‘waarheden’, als onder Aziaten. Deze
Li, doen het ook in het Westen goed en Hollywood films zoals laatsten claimen Azië. Een Chinese Nederlander die Hong Kong
kaskraker The Matrix hebben hun succes mede aan deze vechtsport alleen uit films kent, heeft (door het geloof in primordia) recht op de
te danken Overal zijn Bruce Lee T-shirts te koop, in het najaar van Aziatische cultuur.
2003 komt de eerste Nederlandse kungfu film in de bioscoop en ook ‘De Aziaat’ bestaat dus. Niet alleen in de belevingswereld
in reclames doet Azië het erg goed. Zo probeert een deodorant merk van jongeren met een Aziatische afkomst, maar ook in de wereld
haar verkoop te stimuleren door te laten zien hoe een jonge daaromheen. Voor Aziaten is etniciteit veel minder een keuze dan
(Eur)Aziaat niet stinkt na het uitvoeren van een paar mooie kungfu het voor blanken is. Het idee dat etniciteit een optie is, zoals geuit
moves. Aihwa Ong stelt dat “the great appeal of these movies for door Marlene de Vries, gaat voor mensen met een gekleurde huid
diasporan-Chinese communities lies not only in their action genre; niet op. Yen Le Espiritu betoogt in haar boek ‘Asian American
they are also very popular because they are a medium for exploring Panethnicity’ dat “to conceptualize ethnicity as a matter of choice is
reified Chinese values (cast through the lens of Hollywood) in to ignore ‘categorization’, the process whereby one group
conditions of displacement and upheaval under capitalism” ascriptively classifies another” (1992:6). Deze categorisatie komt
(1999:162). Ook Appadurrai ziet de internationale beweging van de voort uit machtsrelaties; de dominante groep gebruikt een
vechtsport als een rijke illustratie van “the ways in which the long categorische identiteit om de inferioriteit van de andere groep te
standing martial arts tradition, reformulated to meet the fantasies of benadrukken. Espiritu geeft met het begrip panetniciteit aan hoe
verschillende etnische groepen, door de categorische gemakzucht om Aziaten klein te houden. Lee verklaart het beeld van Aziaten als
van anderen, op een hoop geveegd worden. Mensen met een Zuid- model minderheid uit het feit dat Aziaten niet zwart zijn: “Asian
Amerikaanse achtergrond worden in de VS ‘Hispanics’ genoemd. In Americans were ‘not black’ in two significant ways: They were both
Nederland wordt de term ‘allochtoon’ – in de media en de politically silent and ethnically assimilable” (1999:145). Normen en
volksmond – steeds meer als panetnische verzamelnaam gebruikt waarden als discipline en gehoorzaamheid worden in de VS door
voor Turken en Marokkanen. zowel niet-Aziaten als Aziaten gezien als inherent aan het karakter
Categorisatie weerspiegeld ook het denken in opposities van de Aziaat. “The Asian American model minority is thus a
tussen Oost en West, waarbij het Westen veelal als superieur gezien simulacrum of both an imaginary Asian tradition from which it is
wordt. De bekende academicus Edward Said noemt deze wishfully constructed and an american culture for which it is an
gedachtegang ‘oriëntalisme’. In zijn gelijknamige boek stelt hij nostalgic mirror” (Lee 1999:183). Het verheerlijken van ‘de
“Orientalism is fundamentally a political doctrine willed over the Aziatische cultuur’ is voor zowel Aziaten als niet-Aziaten een soort
Orient, because the Orient was weaker than the rest, which elided the “nostalgia for the present” (Jameson geciteerd in Appadurai
Orient’s difference with its weakness” (1979:204). In het 1999:30). Men verlangt terug naar iets wat men nooit heeft verloren.
oriëntalistische discours die het Westen volgens Said al eeuwen Zowel Lee als Said zien oriëntalisme als een eenzijdig
hanteert, worden Oriënt en Occident als culturele tegenpolen proces. Ik voeg me echter bij Ong die Aziaten als “co-creators of
beschouwd. Waar Said zich richt op de representatie van Arabieren orientalism” (1999:131) aanwijst. Zij stelt dat “Diasporan-Chinese
in de moderne cultuur, past Robert G. Lee, Said’s theorie toe op academics now use orientalist codes to (re)frame overseas Chinese
Aziaten in de VS. Hij toont aan hoe door verschillende clichébeelden as enlightened cosmopolitans who posses both economic capital and
Asian Americans als vreemdelingen en een bedreiging voor de humanistic values” (Ong 1999:131). Mijns inziens is de “Confucian
Amerikaanse samenleving afgeschilderd worden. cultural triumphalism” waarvan Ong spreekt opgenomen in de
Dat Aziaten een ‘model minority’ vormen, is een van deze panetniciteit van een wereldwijde Aziatische diaspora.
stereotypen (Lee 1999:10). Dit stereotype is ontstaan uit de behoefte
 Door de panetnische categorisatie hebben sommige etnische op het land werken enzovoorts. Veel mensen uit andere
groepen juist de behoefte zich in een kleiner verband te organiseren. Aziatische landen komen wel van het platteland, dat is heel
Sommigen verzetten zich tegen opname in een grote categorie. Huib anders”.
Deetman is daar een van. Tijdens Indo4Life21, een De redenen die worden aangegeven waarom Indo’s niet bij
jongerenprogramma van Het Indisch Huis, verdedigde hij de stelling Nederlandse Aziaten horen, stammen uit het koloniale tijdperk. Feit
dat Indo’s zich niet onder Aziatische verenigingen, zoals VeryAzn, is dat Indische jongeren bij VeryAzn en consorten hun heil zoeken.
moeten scharen. Darah Ketiga is een organisatie die dit tegen moet Niet alleen de Indische jongerenverenigingen vinden de
gaan. De bestuursleden van DK zelf vinden VeryAzn echter een panetnische paraplu te groot, ook feestorganisatie I Love Indo richt
goed initiatief. Het is volgens hen geen probleem dat Indo’s zich bij zich op een groep binnen de Nederlandse Aziaten. De organisatie
VeryAzn aansluiten. Als Indo van zestien ben je er volgens Fontessa was eigenlijk als grap begonnen, maar heeft inmiddels al drie
nog niet zo bewust mee bezig. Zelf is ze ook begonnen met Asian succesvolle feesten georganiseerd. Initiatiefnemer Johnny is echter
Parties: “Dan ga je vanzelf verder zoeken en kom je vanzelf bij nog niet tevreden. Wegens de moordende concurrentie worden zijn
Darah Ketiga uit!”. Erik voelt zich niet tot het Aziatische feesten naar zijn mening nog niet goed genoeg bezocht. Zelf was ik
aangetrokken en vind het verwarrend dat Aziaten organisaties verbaasd toen ik op Eerste Pinksterdag zag dat de grote discotheek
opzetten. De onderlinge verschillen zijn volgens hem te groot: ‘The Powerzone’ in Amsterdam vol stond met jongeren.
“Je gaat toch ook geen VeryMiddleEast opzetten, want Iedereen die Indonesisch, Indisch, Moluks en Javaans (ook
Turken en Marokkanen zijn heel anders […] Het Indische, Surinaams Javaans) is, behoort tot de doelgroep; anderen zijn echter
het klinkt een beetje lullig, heeft te maken met sociale klasse. ook welkom. “Niemand is uitgesloten, het is een multicultureel
Indische mensen hadden hoge sociale posities in Nederlands- event” (Johnny). I Love Indo zit nu nog in een beginfase volgens de
Indië. Onze voorouders kwamen niet uit de kampong en organisator. Hij verwacht de komende maanden een toenemend
waren niet rijst aan het planten op de sawa’s. Je zag ze niet aantal bezoekers.
21
Op 14-08-2002
 Over de naam I Love Indo bestaat nogal wat verwarring, zelfs een liedje in het Indonesisch, ondanks het feit dat (zo zei ze
want waar staat ‘Indo’ voor? In dit geval is Indo een afkorting voor zelf) haar Indonesisch niet erg goed is. Deze achttienjarige Moluks-
Indonesië, een term die veel Indonesische (volbloed of ‘nieuwe’ Indische is overigens erg populair. Ze treedt niet alleen bij bijna alle
migranten) jongeren, zowel in Nederland als in Indonesië gebruiken Aziatische feesten op, maar ook andere feesten in binnen- en
om het land mee aan te duiden. Ondanks dat (of misschien juist buitenland doet ze aan.
daardoor) voelen veel Indo’s (Indische Nederlanders) zich Terwijl de Indische jongerenverenigingen vinden dat I Love
aangesproken en zijn ze ruim vertegenwoordigd onder de bezoekers. Indo ten onrechte de term ‘Indo’ gebruikt en zich op een te breed
De reden dat jonge Aziaten in Nederland graag Aziatische publiek richt, is Johnny van mening dat Indo’s vooruit moeten
feesten bezoeken is volgens Johnny dat ze het fijn vinden om onder kijken. De kritiek van Darah Ketiga op het gebruik van roodwitte
“hun eigen mensen” te zijn. I Love Indo richt zich specifiek op vlaggetjes, snapt hij niet goed. “Vroeger was vroeger; we leven nu.
jongeren die een band met Indonesië hebben. De organisatie vindt Als je zo gaat denken kan ik me ook gaan afvragen waarom ik hier
het belangrijk dat jongeren de Indonesische cultuur niet vergeten. De eigenlijk ben. Mijn land is door Nederland gekolonialiseerd! Maar
taal spreken veel Ind(ones)ische jongeren niet, omdat ze die niet van goed, dat was vroeger. Ik kijk naar de toekomst!”. In die toekomst
huis uit mee hebben gekregen. Johnny stimuleert jonge Indonesische gaat I Love Indo groeien. Johnny is telkens bezig iets nieuws te
artiesten om het podium op te gaan. Zo is hij de stuwende kracht verzinnen. Al tweemaal is er een ticket naar Indonesië weggegeven,
achter de band ‘Bahaya’(Indonesisch voor ‘gevaar’), die op het I gesponsord door Garuda Indonesia. “Zo kunnen ze Indonesië zien en
Love Indo Superstar feest haar debuut maakte. Veel van de meer leren over de Indonesische cultuur” (Johnny). Ook wordt de
aanwezige jongeren waren niet erg enthousiast over de liedjes die de website verbeterd, zodat de voor- en
band – bestaande uit Ind(ones)ische jongeren – ten gehore bracht. napret van de feesten op het Forum besproken kunnen worden.
Johnny: “Dat komt omdat ze het nog niet kennen, dat komt nog
wel”. Twee bekenden uit de wereld van Asian Parties, Dj Irwan en
MC Lady Bee namen de vocalen voor hun rekening. Lady Bee zong
Forums
Een perfecte illustratie van de manier waarop internet en feesten in zijn zowel lichte onderwerpen zoals lifestyle en entertainment, maar
elkaar gevlochten zijn is VeryAzn, “een dynamische on-en offline ook onderwerpen met meer diepgang te vinden.
Asian community in Nederland”.22 VeryAzn is namelijk meer dan Het forum is een doolhof. De onderwerpen zijn in vier grote
een feestorganisatie. In december 2000 is VeryAzn van start gegaan clusters onderverdeeld. Deze clusters bestaan weer uit verschillende
met een forum genaamd ‘Made in Asia’ in theater ‘de Balie’ in subcategorieën. In totaal zijn er opgeteld 1687
Amsterdam. Op het programma stond een modeshow, een kungfu discussieonderwerpen, waarin 104542 berichten geplaatst zijn. Deze
demonstratie, stand-up comedy en een debat over Aziatische aantallen groeien met de dag24. De 2329 leden en een onbekend
identiteit. Na dit drukbezochte forum (alle 150 kaarten waren aantal ongeregistreerde bezoekers hebben duidelijk voorkeur voor de
uitverkocht), werd de website opgezet. De populariteit van de categorieën Entertainment (Muziek, films, games, celebs), Style
website is geleidelijk opgekomen. In tweeëneenhalf jaar tijd is (Fashion, lifestyle, shopping, beauty, health), Life (Liefde, Seks,
VeryAzn - met zo’n 1500 bezoekers per dag - uitgegroeid tot Relaties, familie, geloof) en Chill Zone (Off topic, Chillin’& Illin’,
“Holland’s largest and leading website for, by and about the Asian whatever). Met name de eerste twee zijn populair – met ieder meer
community”23. dan 300 discussie onderwerpen. Reza: “Op ons online forum werden
In eerste instantie werd de website voornamelijk bezocht om in eerste instantie alleen persoonlijke issues besproken zoals de
de foto’s, die de organisatie van de bezoekers heeft genomen, te relaties die jongeren hebben met hun ouders. Later kaartten de wat
bekijken. Organisator Reza Kartosen vertelt: “Aziatische jongeren ouderen onder de jongeren de ‘grotere issues’ aan zoals politiek, de
zijn best ijdel en fashionminded. Ze wilden kijken of ze ook de foto situatie in Aziatische landen enzovoorts”. De organisatie hoopt
stonden en voornamelijk hoe”. De jongeren bespreken de foto’s van middels het forum een bijdrage te leveren aan een politieke
zichzelf en anderen op het online forum van VeryAzn. Op dit forum bewustwording van jonge Aziaten. In ‘The Arena’ (met 102
onderwerpen en 3729 berichten) komen de serieuzere onderwerpen
22
Deze informatie staat op [Link]
23 24
Van de flyer van ‘VeryAzn The Party’. Deze cijfers zijn van 26 juni 2003.
dan ook aan de orde, zoals de effecten van SARS, school en geloof, bloedpercentage belangrijk, maar voor sommigen geeft huidskleur
homosexualiteit, Pim Fortuyn en de uit de hand gelopen herdenking de doorslag. Over lichtere Indo’s zegt iemand die zich ‘Grote Aap’
op RMS-dag. noemt: “dan komt hun overoveroverovergrootmoeder uit Indonesia,
De bedoeling van het forum is om de Aziatische identiteit en de rest allemaal belanda....dan gaan ze gelijk zo van Jaa ik ben
meer inhoud te geven. Volgens Reza zijn Aziatische jongeren indo”. Op de vraag of Indo’s verenigd zijn of niet, wordt
economisch en qua opleiding goed geïntegreerd in de Nederlandse geantwoord: “jullie zijn 1 fokking natie!! shit hey....... jullie hebben
samenleving, alleen doen ze cultureel gezien ze niet mee. Reza is zelfs indo parties like as I LOVE INDO, indische avond waar dan
van mening dat de invloed van ouders met betrekking tot ook en al that kind of shit............... jullie zijn echt nie in de
studiekeuze van Aziatische jongeren doorslaggevend is voor de minderheid...... de rest van de azn zijn in de minderheid........ nie
manier waarop deze jongeren zich ook cultureel manifesteren. Ze indows”.
kiezen vaak voor studies als economie, rechten, geneeskunde en Darah Ketiga komt ook aan bod. De discussanten, waaronder
andere zeer praktijk gerichte studies. “Een echte Aziaat wordt geen DK leden zelf, vinden het onduidelijk welke doelen de organisatie
journalist. Dat past niet. VeryAzn kan daar misschien verandering eigenlijk heeft. Sommigen vinden het onzin dat Indo’s zich
inbrengen door te laten zien wat je ook kan doen”. verenigen en hebben het liever over ‘Azn’s United’. Erik is op de
Zo wordt er op het internet eindeloos gediscussieerd over wat hoogte gesteld van de kritiek en doet op de internet community van
een Aziaat eigenlijk is, maar nog meer over het Indo zijn. Op de DK een oproep aan de leden:
website van VeryAzn wordt een discussie gevoerd onder het kopje “Het is makkelijk om te zeggen dat DK (of andere Indische
“Zijn Indo’s united?”. In drie maanden tijd zijn er 155 reacties jongerenorganisaties) te onduidelijk zijn of te weinig
geweest en is de discussie 1813 keer gelezen. Het gesprek komt doen...DK en andere Indische jongerengroepen zoals IJO
langzaam op gang, omdat men het niet eens kan worden over de hebben het lef gehad om hardop te zeggen dat ze Indisch zijn,
definitie van een Indo. “Telt iemand die gedeeltelijk Indo / Italiaans / Niet-Indonesisch en dat wij de cultuur van onze voorouders
Schots / Nederlands is ook mee?” vraagt iemand. Wederom is het willen koesteren en daarnaast deze cultuur willen
ontwikkelen met de Indische jongeren van nu: jullie! maar op met ideeën en plannen! En help mee met deze uit te
Bestuursleden van DK en IJO hebben het lef om hun nek uit voeren!”.25
te steken, aandacht te vragen voor de ontwikkeling en De stijl van schrijven op het web is recht voor z’n raap. De meeste
kennisoverdracht voor Indische jongeren […] Maar DK (en jongeren op de forums nemen geen blad voor de mond, omdat ze in
andere) bepalen niet hoe Indische jongeren zich MOETEN anonimiteit gehuld zijn. Op het gastenboek van Darah Ketiga
gedragen: DK biedt alleen een middel om achter de feiten te worden dan ook regelmatig uitdagende opmerkingen geplaatst. “als
komen aangaande de Indische cultuur. Nee, wij zijn geen jullie indo’s zijn eet ik mijn pet op/ jullie lijken wel een stel
Indonesiërs, de Indische Nederlandse cultuur bestaat al ruim Hollandse kwajongens die alleen in lekker eten, sawa’s, hous (?) en
driehonderd jaar! Zo hebben wij ons gespecialiseerd in de populair geouwehoer geïnteresseerd zijn/ niks geen maleis, niks
Indische geschiedenis: hoe begon de Indische cultuur, hoe en geen Indonesisch, geen spatje Aziatisch gevoel in de aderen”. De
wanneer kwamen wij in Nederland. […] Ik vind het dus reacties lopen uiteen van grapjes tot uitgebreide uiteenzettingen van
vervelend dat Indische jongeren (en zelfs leden van ons) zich de Indische geschiedenis. Wederom legt Erik uit:
afvragen wat onze doelen zijn en wat we nu precies “Indische Nederlanders [hebben] deze beslissing genomen
doen...DK is slechts een middel om je Indische cultuur te om weg te zijn van domme Indonesiërs die hun huizen
bewaren, of dat lukt en of je er gebruik van wilt maken ligt plunderden en mensen mishandelden...jammer genoeg waren
aan jezelf. Als je liever doelloos wilt rondhangen en daarmee deze domme mensen de baas over de meerderheid van
verwacht dat er over 10 jaar nog een Indische cultuur is dan vriendelijke Indonesiërs...Het was niet de bedoeling dat
heb je het toch aardig mis. Zoals een beroemd man ooit zei: domme mensen zoals jij (orang Indonesia?) ons zouden na
Vraag jezelf niet af wat je volk voor jou kan doen, maar reizen...en nu weer zeuren dat we een van jou zijn, terwijl
vraag jezelf eens af wat jij voor je volk kunt doen! Dus kom domme mensen zoals jij ons volk hebben weggestuurd omdat
ze zeggen dat we Hollands zijn...wat willen jullie nu precies?
25
[Link]/darahketiga
 Ene keer zijn we Indonesisch, de andere keer Nederlands schijnbaar onlogische wijze afgewisseld worden, stoort hen. Toch
Volgens mij ben je beetje gek in het koppie...en ik hoop dat lijken de discussies tot gevolg te hebben dat de jongeren iets nieuws
je pet lekker smaakt Maak er anders maar een hutspot van”. leren.
Niet alleen op de website van DK gaat het er heftig aan toe. Ook op Het forum van I Love Indo is onder constructie. Voor de
het forum van Indoweb worden er spannende discussies gevoerd. virtuele verbouwing kwam de verwarring over de betekenis van de
26
Indoweb is a place where indo's unite! . Zowel jong en oud is term ‘Indo’ uitgebreid aan bod. Andere onderwerpen waren “wat
welkom op deze virtuele ontmoetingsplek voor Indo’s. Het forum is maakt Indo’s zo cool?”, “Indonesische avonden” en veel meer.
op dezelfde manier opgebouwd als het forum van VeryAzn. In totaal Jongeren vertellen elkaar waar en wanneer er voor Indo’s iets te
zijn er 15379 berichten geplaatst door de 812 leden van Indoweb. doen is.
Indische identiteit is absoluut het favoriete gespreksonderwerp (154
discussies gaan hierover en daarin zijn 3289 berichten geplaatst)27. Op zoek naar Azië
Toch wordt er op Indoweb ook ingegaan op de politieke situatie in Op het internet gebeurt er dus erg veel voor en door Indische
Indonesië en gekletst over vakantieliefdes, muziek, uitgaan en jongeren. Er zijn verschillende forums waar Indo’s terechtkunnen
computerspelletjes. met vragen over hun Indisch zijn. Ideeën over hoe de Indische
De generatiekloof bestaat ook op Indoweb. Het forum trekt ‘imagined community’ aan elkaar verbonden is, worden via het web
namelijk Indo’s uit verschillende leeftijdscategorieën aan. De verspreid. Voor een organisatie als Darah Ketiga is het internet een
28
ouderen kunnen het taalgebruik van de jongeren vaak niet volgen. goed medium om de doelgroep mee te bereiken. Het hele vraagstuk
De hippe manier van typen, waarbij onder-en bovenkast op over waar Indo’s bij horen, wordt op het internet uitgewerkt. Voor
Darah Ketiga zijn Indo’s Indisch, niet Aziatisch. Tegelijkertijd heb
26
[Link] ik in dit hoofdstuk laten zien dat veel Indo’s zich aangetrokken
27
Deze cijfers zijn van 20 juni 2003
28 voelen tot het Aziatische. Ze worden zonder problemen geaccepteerd
Hun leeftijd is te zien in hun persoonlijke profiel.
en zijn zelfs de trendsetters als het op stijl aankomt. Veel jonge
Indo’s hebben geen behoefte zich in de geschiedenis van Indische
Nederlanders te verdiepen en identificeren zich met symbolen van
Indonesië. Dit maakt dat ze zich bij Aziaten kunnen aansluiten.
Onder Aziaten bestaat er een mythe van Aziatische superioriteit. In
deze kapitalistische maatschappij hebben zij het voor elkaar; naast
materiële welvaart, in de vorm van tafels vol met drankjes en de
nieuwste digitale camera, hebben ze ook hogere normen en waarden,
zoals respect voor ouderen en innerlijke rust.
Conclusie
Indovation

Hoe geven Indische jongeren invulling aan hun Indisch zijn?

Indische Nederlanders bestaan. De jongeren van de derde generatie
In deze scriptie heb ik laten zien hoe er een gelaagdheid is in
laten luid en duidelijk van zich horen. Het Indische van deze
de etnische identiteit van jonge Indo’s. Een groot gedeelte weet
generatie is anders dan het Indische van opa en oma. Het oude Indië
weinig van het Indische verleden. Ze gebruiken symbolen van
bestaat misschien enkel nog in de herinnering van de eerste
Indonesië om hun identiteit mee aan te geven. Ze dragen deze met
generatie, jonge Indo’s zetten een nieuw Indisch bewustzijn op de
trots, ook op Asian parties. De vlag en de Garuda zijn denkbeeldige
kaart.
toegangsbewijzen voor de feesten geworden. Door de identificatie
Niet alle Indo’s geven dezelfde invulling aan hun etnische
met Indonesië, horen Indo’s ook bij Nederlandse Aziaten.
identiteit. Het gros van de meer dan 200.000 jongeren met een
De subcultuur van de Aziatische jongeren is in eerste
Indische (groot)ouder, bezoekt misschien hooguit een keer per jaar
instantie oppervlakkig. Het draait om kleding en stijl. Allemaal
een Pasar Malam. Afgezet tegen deze meerderheid, is het slechts een
dragen ze dezelfde merken. Dit verbindt Aziaten in Nederland met
klein percentage dat wel aandacht aan de Indische identiteit besteedt.
elkaar. Toch hebben ze, in hun optiek, meer met elkaar gemeen.
Het zijn honderden, misschien een paar duizend, Indo’s die
Hierover spreken ze op internet forums zoals VeryAzn. Daar krijgen
Aziatische feesten bezoeken en honderden die de websites van IJO
Aziatische jongeren de ruimte om hun nieuw verworven identiteit
en DK geregeld bezoeken. Toch zijn deze Indische jongeren
meer diepgang te geven. Al discussiërend definiëren en
belangrijk. Deze Indische jongeren zijn trots op hun afkomst. Zoals
herdefiniëren ze continu hun eigen groep.
ook de tweede generatie in de jaren tachtig haar stem heeft laten
Onder het vluchtige van trends en internetgesprekken ligt een
horen, toont de derde generatie nu haar bestaan. En de interesse
diepere band verborgen: het geloof in een gezamenlijke afkomst en
neemt toe.
een Aziatische cultuur. Deze band speelt voor de hippe jongeren
ongetwijfeld geen rol op een bewust niveau. Zowel bewust als
onbewust hebben zij echter het denkbeeld van Azië als verlicht ontbreekt de relevantie van uiterlijke kenmerken. Bij Indische
continent overgenomen; zij hebben het oriëntalisme geïnternaliseerd. jongeren blijkt dat velen op zoek gaan naar hun wortels, omdat ze als
Een Indo is een Nederlander plus. Juist doordat Indische ‘anders’ gezien worden. Hetgeen de meeste bezoekers van Asian
Nederlanders zo goed geïntegreerd zijn, kunnen ze (zonder gevaar Parties met elkaar gemeen hebben, is dat ze zwart haar, een donkere
voor negatieve markering) uitkomen voor hun etnische identiteit. huid en donkere ogen hebben. Ze zoeken elkaar op en voelen zich
Richard Alba beschrijft in Optional Identity dezelfde trend onder blijkbaar op hun gemak.
Amerikanen met een Italiaanse en Ierse afkomst (Alba 1990). Sommige groepen willen niet onder de paraplu van het
Groepen die goed geïntegreerd zijn, kunnen hun etnische identiteit Aziatische geschaard worden. I Love Indo richt zich op iedereen met
als een voordeel beschouwen. Het maakt hen bijzonder. Het uitten Indonesische wortels en de Indische jongerenverenigingen hebben
van hunetnische identiteit geeft hen plezier in het leven (Alba nog een nauwere doelgroep. Deze organisaties groeien. Darah
1990:121). Etniciteit is voor hen een goede [Link] Ketiga heeft binnen een paar jaar meer dan honderd leden gekregen
etnisch zijn is voor Indo’s dus meer een keuze dan het voor en dit aantal blijft toenemen. Ze krijgen ook steeds meer aandacht in
Marokkanen in Nederland is. De Marokkaanse gemeenschap in de media; na verschillende interviews in regionale dagbladen,
Nederland is erg hecht. Er is dus veel groepspressie en maakte Vrij Nederland Darah Ketiga in een keer nationaal bekend.
groepscultuur. Dit is bij Indische Nederlanders veel minder het De jongerenverenigingen grijpen terug op het verleden.
geval. Darah Ketiga herschrijft de geschiedenis. Via het internet draagt ze
Toch is Indische identiteit niet geheel een keuze, met name deze uit. Terwijl natiestaten de nationale geschiedenis vastgesteld
voor Indo’s met een donkere huidskleur. Zij worden door anderen hebben, kunnen diasporas met een andere versie van het verleden
geconfronteerd met hun etnische identiteit. Dat geldt veel minder komen. Volgens Ben Anderson creëerden natiestaten “imagined
voor Amerikanen van Ierse afkomst. Afgezien van hun achternamen, communities” om een gevoel van nationalisme op te leggen
hebben ze geen ‘anders’ voorkomen (Alba 1990, Halter 2000, De (Anderson 1991). Mijn onderzoek wijst uit dat Darah Ketiga op een
Vries 2000). In de theorie die etniciteit als optioneel beschouwt, zelfde manier een gemeenschapsgevoel onder Indische jongeren tot
stand wil brengen. Benedict Anderson’s “print-capitalism” is echter heeft. De toon is erg fel. En dat allemaal uit respect voor oudere
vervangen door de moderne media. In de zestiende eeuw creëerde de Indo’s.
opkomst van de boekdrukkunst “unified fields of exchange and Het raciale denken waartegen de tweede generatie opstond,
communication” en daarmee het nationaal bewustzijn (1991: 44). wordt door de voorzitter van Darah Ketiga, Erik, gedeeltelijk weer
Appadurai stelt dat de nieuwe media vandaag de dag de rol van de in het leven geroepen. Hij geeft weer hoe volgens hem Indo’s in de
drukpers hebben overgenomen (1996: 35). kolonie tijd niet zwetend op de sawa’s stonden, maar als personen
Moderne symbolen worden gecreëerd. Een voorbeeldige van stand gezien werden. De Indonesische kant wordt
vorm van “invention of tradition” (Hobsbawm 1983) is de manier gebagatelliseerd. Als reactie op Indische jongeren die zonder enige
waarop Darah Ketiga zich identificeert met de vlag van Vic kennis van het verleden een Indonesische vlag dragen, is er binnen
Phefferkorn. De Indo Melati vlag is namelijk nog geen twintig jaar de denkwijze van Darah Ketiga weinig ruimte voor Indonesië.
geleden ontworpen. Naast het feit dat de vlag voor Indische trots De Indische jongerenverenigingen schipperen tussen het
staat (ook vandaag de dag), verwijst de vlag sterk naar Nederlands- tonen van respect voor de generatie van hun grootouders en het zich
Indië. Het vraagt bijvoorbeeld – met de afbeelding van de Melati afzetten tegen die generatie. Ze vinden dat ouderen vaak nogal
(een bloem) – aandacht voor de Indische vrouw, die het met name zeuren en hebben kritiek op de manier waarop ze met hun Indische
tijdens de Japanse bezetting erg moeilijk heeft gehad. identiteit om zijn gegaan (en hoe ze er nog steeds mee omgaan).
In de gedachtegang van de bestuursleden van DK is de Indische mensen zijn in de optiek van DK te “soft” en hebben zich
Indonesische vlag het symbool van de vijand. De betekenis van het vanaf het begin te bescheiden opgesteld. Darah Ketiga wil een
Indonesische roodwit zou voor Indische Nederlanders zelfs ‘echte’ Indische groep creëren. In een heftige discussie in het
vergelijkbaar zijn met het effect dat het hakenkruis op iemand van gastenboek van DK stelt Erik dat Pasar Malams alleen voor Indische
Joodse afkomst heeft. Deze opmerking is nogal kort door de bocht, mensen en Molukkers toegankelijk zouden moeten zijn. Indische
maar het geeft wel de emotionele lading weer, die het binnen DK mensen moeten eens op hun strepen gaan staan en de grens
aangeven.
 De jongeren van de verenigingen breken taboes over het
verleden open. Taboes die met zorg door de ouderen waren
verborgen. De jongeren openbaren de pijn van hun opa’s en oma’s.
Het Indische wordt wederom een vorm van slachtofferschap.
Hiertegen heeft Pamela Pattynama zich uitgesproken en ik sluit me
bij haar aan.29 Pattynama past het werk van Paul Gilroy, The Black
Atlantic, toe op de Indische situatie. Terwijl Gilroy stelt dat het
slachtofferschap voor zwarten strategische voordelen heeft, hebben
ook Indische mensen zich lange tijd als slachtoffers voorgesteld.
“Het slachtofferschap heeft grote nadelen; het is statisch en bevestigt
de eenzijdige verhouding van gekoloniseerde en kolonisator (of
dader en slachtoffer) (Pattynama 2000:6)”.
Nadat de tweede generatie zich, mede wegens haar
Indonesische wortels, uitsprak tegen racisme, staat bij Darah Ketiga
Indië weer voorop. Decennia nadat iedereen stond te swingen op
Indo Rock, breakdances jonge Indo’s op Hip Hop. Net zoals hun
vaders en grootvaders stelen Indische jongens de show door hun met
veel gel gestileerde kapsels. Deze mogen inmiddels al geen
Dragonball Z meer heten; dit seizoen is er weer een ander kapsel in.
Indische jongeren innoveren. Morgen kan het alweer anders zijn.

29
[Link]
Bibliografie
Captain, Esther, 2001, ‘De Indische derde generatie; breuken en
Alba, Richard D., 1990, Ethnic Identity: The Transformation of schakels in de overdracht tussen Indische generaties’, lezing
White America, New Haven: Yale University Press. uitgesproken tijdens de Studiedagen Indische Nederlanders VI, Den
Haag: Pasar Malam Besar.
Anderson, Benedict, herziene druk 2000, Imagined Communities;
Reflections on the Origin and Spread of Nationalism, London: Verso Clifford, James, 1997, Routes; Travel and Translation in the Late
[eerste druk 1991]. Twentieth Century, Cambridge, Massachusetts: Harvard University
Press.
Appadurai, Arjun, 1996, Modernity at Large;Cultural Dimensions of
Globalization, Minneapolis: University of Minnesota Press. Cohen, Robin, 1997, Global diasporas; An introduction, Seattle:
University of Washington Press.
Barth, Fredrik, 1969, ‘Introduction’, in: Fredrik Barth (ed), Ethnic
Groups and Boundaries; The Social Organiszation of Culture Daniëls, Esther E.G., 1995, ‘Ons is nooit wat gevraagd’; De
Difference, pp. 9-38, Oslo: Universiteitsforlaget. Indische naoorlogse generatie: een onderzoek aan de hand van
literatuur en interviews, Amsterdam.
Boer-Laschuyt, Topaas, de, 1960, ‘Eurasian Repatriants in Holland’:
R.E.M.P. Bulletin 8-2: 23-45. Ellemers, J.E. en R.E.F. Vaillant, 1985, Indische Nederlanders en
gerepatrieerden, Muiderberg: Dick Coutinho.
Bruin, R, de, 1990, ‘De Indo-Europeaan in de geschiedenis van
Nederlands-Indië’, in: Willems, Wim (red.), Indische Nederlanders Eriksen, Thomas. H., 1993, Ethnicity & Nationalism;
in de ogen van de wetenschap, pp. 26-51, Leiden: C.O.M.T. Anthropological Perspectives, Chicago: Pluto Press.

Captain, Esther, 1996, ‘Een archipel van verhalen; gedachten over Espiritu, Yen Le, 1992, Asian American Panethnicity: Bridging
Indische identiteit’: Lover; Tijdschrift over feminisme, cultuur en Institutions and Identities, Philadelphia: Temple University Press.
wetenschap, 23 (4): 6-12. Ex, J., 1966, Adjustment after Migration: A longitudinal study of the
process of adjustment by refugees to a new environment, Den Haag:
Captain, Esther, 2000, “Een soort zusje en dus verboden terrein”; Martinus Nijhoff.
Indische generaties en relaties anno 2000’, in: Esther Captain,
Marieke Hellevoort en Marian van der Klein (red.), Vertrouwd en Fasseur, Cees, 1992, ‘Hoeksteen of struikelblok; Rassenonderscheid
Vreemd; ontmoetingen tussen Nederland, Indië en Indonesië, en overheidsbeleid in Nederlands-Indie’, Tijdschrift voor
pp.257-274, Hilversum: Verloren. geschiedenis 105:218-242.
 Nederlandse samenleving, Den Haag : Staatsdrukkerij- en
Geugten, Tom, van der, 1989, Met gemengde gevoelens; Het Uitgeverijbedrijf.
zelfbeeld van Indische Nederlanders, Amsterdam.
Lavie, Smadar and Ted Swedenburg, 1996, ‘Introduction:
Geugten, Tom, van der, 1998, ‘Wat is Indisch?’, Bewerkte versie Displacement, Diaspora and Geographies of Identity’ in: Smadar
van een lezing gehouden in het Bibit Theater op de Pasar Malam Lavie & Ted Swedenburg (eds.), Displacement, Diaspora and
Besar, [Link] (bezocht op 15- Geographies of Identity, pp. 1-25, Durham: Duke University Press.
10-2002).
Lee, Robert G., 1999, Orientals: Asian Americans in Popular
Gilroy, Paul, 1993, The Black Atlantic: Modernity and Double Culture, Philadelphia: Temple University Press.
Consciousness, Cambridge, Massachusetts: Harvard University
Press. Moesson, Onafhankelijk Indisch Tijdschrift, 1997, 41(9)-22.

Gross, Joan, McMurray, David and Swedenburg, Ted, 1996, ‘Arab Okamura, Jonathan Y., 1998, Imagining the Filipino American
Noise and Ramadna Nights: Rai, Rap, and Franco-Mahgrebi Diaspora: Transnational relations, identities, and communities,
Identities’ in: Smadar Lavie and Ted Swedenburg, (eds.) New York: Garland Publishing.
Displacement, Diaspora and Geographies of Identity, pp. 119-155,
Durham: Duke University Press. Ong, Aihwa, 1999, Flexible Citizenship; The Cultural Logics of
Transnationality, Durham: Duke University Press.
Halter, Marilyn, 2000, Shopping for Identity: The Marketing of
Ethnicity, New York: Schocken Books. Pattynama, Pamela, 1994, ‘Oorden en woorden; Over
rassenvermenging, interetniciteit, en een Indisch meisje’, Tijdschrift
Hobsbawm, E., 1983, ‘Introduction: inventing traditions’ in: E. voor vrouwenstudies 15-1: 30-45.
Hobsbawm (ed.) The invention of tradition, New York: Cambridge
University Press Pamela Pattynama, 2000, ‘Enkele gedachten over Indische
identiteit’,
Jansen, Tineke E., 2001, ‘Begin Jaren 80: Een paradijselijk [Link]
kruispunt?’, lezing uitgesproken op de Indische Studiedagen op 25 (Bezocht op 15-10-2002).
en 26 juni 2001 in Den Haag.
Kraak, J.H., 1956, De repatriëring uit Indonesië; Een onderzoek Pollmann, Tessel en Ingrid Harms, 1987, In Nederland door
naar de integratie van de gerepatrieerden uit Indonesië in de omstandigheden, Den Haag: Ambo/Novib.
Rafael, V. L., 1997, ‘Your grief is our gossip: Overseas Filipinos Hart, Jan Lucassen en Henk Schmal (red.), Nieuwe Nederlanders;
and other spectral presences’, Public Culture 9: 267-291. Vestiging door de eeuwen heen, Amsterdam: SISWO.

Said, Edward., 1979, Orientalism, New York: Vintage Books. Wolf, D. L., 1997, ‘Family secrets: transnational struggles among
children of Filipino
Schuurmans, Paulien, 2003, ‘Tussen Wal en Schip; Ervaringen van immigrants’, Sociological perspectives 40-3: 457-482.
Indische Nederlanders bij de repatriëring’, SKRIPT historisch
tijdschrift 25(1): 32-45. Zeijl, Femke, van, 2003, ‘Indo zijn is vet; Derde generatie is trots op
zijn wortels’, Vrij Nederland 64(24): 42-45.
Stolk, Gerben, 2003, ‘Asian Nights in het hart van Holland’, Horeca
Entree 22(11): 20-21.

Stolk, Jill, 1988, Kleurverschil, Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar.

Surie, H.G.,1971, ‘De gerepatrieerden’, in: Allochtonen in

Nederland, H. Verwey-Jonker (red), Den Haag: Staatsuitgeverij.

Timmerije, Anneloes, 1992, Gemengde gevoelens; erfenis van twee

culturen, Bloemendaal: Aramith Uitgeverij.

Verkuyten, Maykel, 1999, ‘Third-generation South Moluccans in the

Netherlands: the nature of ethnic identity’, Journal of ethnic and
migration studies, 25:63-79.

Vries, Marlene, de, 2000, ‘Why ethnicity?; The ethnicity of Dutch

Eurasians raised in the Netherlands’, in: Crul, Maurice and Lindo,
Flip and Pang,Ching Lin (eds.) Culture, Structure and Beyond;
Changing identities and social positions of immigrants and their
children, pp.28-48, Amsterdam: Het Spinhuis Publishers.

Willems, Wim, 1996, ‘Koloniaal en etnisch; Molukkers,

Hindostanen en Indische Nederlanders vergeleken’ in: Marjolein ’t
Websites:

[Link], ledentelling van 26 juni 2003

[Link], gegevens opgenomen op 20 juni 2003
[Link]
[Link]
[Link]
[Link]

Illustraties:
Titelpagina en Indo’s op p.44: eigen materiaal, genomen op Image
Matters op de Pasar malam Besar, met dank aan Rapti Miedema.

Flyer IJO feest Venlo: [Link]

DK Logo: www. [Link]
Indo Melati vlag: gemaakt door Diederik Moreno
Flyer VeryAzn p.45: [Link]/flyerfront, op 2 augustus 2003
Flyer Image Matters p.47: [Link]
[Link]

Titel:

Afkomstig van de band van Nicky Boot. Met toestemming gebruikt,

Bedankt!
Bijlage: Vragenlijst Bestuursleden30

• Wat is je leeftijd?
• idem broers en zussen.
• Welke opleiding heb je gevolgd/ volg je?
• Welke andere manieren zijn er voor jongeren om hun
Indische identiteit te uitten?
• Wat voor werk doe je?
• Bestaat er volgens jou een Indische gemeenschap met een
• Zijn je beide ouders Indisch? Indische cultuur?
Indische identiteit/zelfbeleving
• Zo ja, wat betekent deze voor je?
• Wat bedoel als je zegt dat je “Indisch” bent?
• Op welke manier denk je dat de Indische cultuur behouden
kan worden?
• Hoe uit jij je Indisch zijn (situaties en kenmerken:
opvoeding, uitgaan, muziek, kerk…)?
Vereniging
• Wanneer ben je bestuurslid van DK geworden? • Hoe ben je bestuurslid van … geworden?
• Ben je eerder of op een andere manier met je ‘Indische’ • Hoe ziet de toekomst van … er uit?
identiteit bezig geweest?
• Waarom denk je dat veel Indische ouderen negatief reageren
• Zijn er in jouw omgeving anderen bezig met hun Indische op ..? (bijv. Pasar Malam)
identiteit?
Etniciteit van partner / Vragen voor respondenten met een
• Op welke manier doen zij dat? partner
• Wat vinden jouw ouders en grootouders van de manier • Welke afkomst (etniciteit) heeft je partner?
waarop je met je Indische identiteit omgaat?
30 • In hoeverre speelt afkomst een rol binnen de relatie?
Deze vragenlijst is gebaseerd op de vragenlijst van Danielle van der Broek,
mede studente Indonesisch
Nederlandse Identiteit

• Voel je je Nederlander?

• Wat betekent dit voor je?

Oriëntatie ten aanzien van Indonesië?

• Wat betekent Indonesië voor je? (ben je er wel eens

geweest?)

• Hoe komt dit tot uiting?

De multiculturele samenleving

• Hoe denk je dat anderen jou zien binnen de multiculturele

samenleving?

• Voel je je allochtoon, autochtoon of iets anders?

• Voel je verbonden met Aziatische jongeren in Nederland?

• Wat vind je van een organisatie als VeryAzn?

• Voel je je verbonden tot een of meerdere andere etnische

groepen?

• Zo ja, welke en waarom?