##ok;aNohnk pkb ;tk;E ekfonkeqw(nkoH phH n?
;H
e/H)nXhB fJbki ns/ o?cob ;pzXh rkJhvbkJhBK##
gzikp oki d/ 0 s' 18 ;kb sZe d/ pZfunK dk ok;aNohnk pkb
;tk;E ekfonkeqw nXhB 30 fpwkohnK (BZEh ;{uh nB[;ko) d/ w[cs fJbki
ns/ o?co eoB bJh rkJhvbkJhBK j/m fby/ nB[;ko jB L1H
fJ; ekfonkeqw d/ sfjs gzikp oki d/ ;oekoh ns/ ;oekoh ;jkfJsk
gqkgs ;e{bK ftZu gVQd/ gfjbh s' pkoth_ ebk; sZe d/ pZu/
( 6 s' 18 ;kb), ns/ nKrDtkVQh ;?_NoK ftZu doi pZu/ ( 6 jcs/
s' 6 ;kb )ns/ ;oekoh j;gskbK ftZu g?dk j'J/ Btiks pZu/ i' fe
vfbtoh eoB tkbk o?co eo/rk ns/ xoK ftZu g?dk j'J/ Btiks pZu/
(0 s' 6 jcs/) Ii' nkFk toeo tZb' nKrDtkVQh ;?_NoK ftZu o?co
ehs/ ikDr/, fJbki bJh jZedko j'Dr/. i/eo fJbki d'okB e'Jh
pZuk ;e{b s' gVQDk iK nKrDtkVQh
2H
SZv fdzdk j? sK T[j
w[cs fJbki dk jZedko Bjh j't/rk##.
nkoH phH n?;H e/H gq'rokw nXhB nKrDtkVh ;?NoK d/
p`funK dk f;js fBohyD (;eohfBzr) ;kb ft`u d' tkoh ns/
;oekoh ns/ ;oekoh ;jkfJsk gqkgs ;e{bK d/ gfjbh s' pkothI
iwks d/ p`funk dk f;js fBohyD (;eohfBzr) ;kb ft`u fJ`e tkoh
ehsk ikt/rk. fBohyD d'okB 30 fpwkohnK ftZu' fe;/ th
fpwkoh Bkb ghVQs FZeh pZfunK ~ w'pkfJb j?bE Nhw tZb'
o?cob ekov okjh fibQk j;gskb, ;p vth}Bb j;gskb, ;hHn?
uH;h, n?BHnkoH;h (Nutritional Rehabilitation Centre) n?;Hn?
BH;hH:{H (Sick Newborn Care Unit), iK vhHJhHnkJhH;h(District
Early Intervention Centre) ftZu iKu ns/ fJbki bJh G/fink ikt/rk.fJ;
s' fJbktk g{o/ ;kb d"okB i/eo fe;/ pZu/ ~ fJjBK 30
phwkohnK ftZu' fe;/ phwkoh bJh th gqkfJwoh, ;?ezvoh iK
NoFoh e/no dh io{os g?_dh j? sK T[j ;pzXs pbke dh
w'pkfJb j?bE Nhw s' o?cob ekov Gotk e/ iKu ns/ fJbki bJh
fibQk j;gskb, ;p vth}Bb j;gskb, ;hHn?uH;h, n?BHnkoH;h,
n?;Hn?BH;hH:{HiK vhHJhHnkJhH;h ftZu ik ;edk j?. ;e{b
dk w[Zyh iK nKrDtkVh ;?_No dk fJzukoi th pZu/ ~ o?
3H
cob ekov s/ fJbki bJh G/i ;edk j?.
;pzXs ;oekoh j;gskbK ~ pZfunK d/ fJbki bJh n?_vtK;
4H
w[jZJhnK eotkfJnk ikt/rk.
30 fpwkohnK ftZu'I fe;/ th fpwkoh Bkb ghVQs pZu/ dh
w[aYbh iKu ns/ fJbki s/ i' youk nkt/rk T[j nkoH phH n?;H
e/H gq'rokw nXhB wjZJhnk eotkJ/ rJ/ czvK ftZu'I n?vi;N
ehsk ikt/rk. fJ; dh wjhBktko fog'oN fJ; dcso dh ;{uBk j/m
5H
n?BHn?uHn?wHgzikp ~ G/ih ikt/rh.
j;gskb ftZu i/eo e'Jh dtkJh iK b?p N?;N nkfd T[gbZpX Bjh
jB sK ;pzXs j;gskb dk fJzukoi nkgDh nrtkJh j/m fszB w?
_poh ew/Nh rms eo/rk. ew/Nh tZb' gzikp ;oeko$B?;aBb j?
bE fw;aB
dhnK gqufbs jdkfJsK nB[;ko dtkJhnK ns/ b?p
N?;N nkfd d/ o/N fBoXkfos ehs/ ikDr/. fJj th ;[fBf;us ehsk
ikt/rk fe piko s' dtkJhnK yohdD s' gfjbK iB n'FXh FN'o s'
dtkJhnK dh T[gbZpXsk pko/ gsk eo fbnk ikt/. fJjBk o/NK
nB[;ko b?p N?;N eotkJ/ ikD ns/ dtkJhnK dh yohd ehsh ikt/.
fJjBK N?;NK ns/ dtkJhnK dh yohd d/ you/, fJbki bJh fdZs/ n?
_vtK; ftZu' ehs/ ikDr/. fJ; dh wjhBktko fog'oN BZEh
gqckow/ s/ fJ; dcso dh ;{uBk j/m n?BHn?uHn?wHgzikp ~
6H
G/ih ikt/rh.
i/eo fe;/ pZu/ ~ NoFoh e/no dh io{os j? sK T[; tk;s/ pZu/ d/
wkfgnK tZb'_ w[cs fJbki eotkT[D bJh p/Bsh gZso fdZsk
ikt/rk.fJj p/Bsh gZso fibQk j;gskb$ ;p vth}Bb j;gskb$;hHn?
uH;h$ n?BHnkoH;h$ n?;Hn?BH;hH:{H$ vhHJhHnkJhH;h$
dcso fibQk f;Zfynk nc;o$ dcso ;hHvhHghHUH$ dcso f;tb
;oiB ftZu T[gbZpX j't/rk. fJj p/Bsh gZso n?BHnkoHn?uHn?
wH dh t?p-;kJhN www.pbnrhm.org ns/ vhHn?uHn?;H dh t?
p-;kJhN www.pbhealth.gov.in s'_ th vkT[Bb'v$ gqkgs ehsk
7H
ik ;edk j?.
pZu/ d/ wkg// w[cs fJbki bJh p/Bsh gZso Go e// vkeNo dh
o?cob ;fbZg ;w/s ;e{b d/ w[Zyh$ nKrDtkVh toeo ns/
;hHvhHghHUH
s'
s;dhe
eotkT[D
T[gozs
fibQ/
d/
3
vhHJhHnkJhH;h ( District Early Intervention Centre) s/ nkT[Dr/.
( vhHJhHnkJhH;hH ;?_No ;Ekfgs j'D sZe pZu/ d/ wkg// w[cs
fJbki bJh p/Bsh gZso Go e/ ;pzXs fibQ/ d/ vhHJhHnkJhH;hH
w?B/io ew nkoHphHn?;He/H e[nkovhB/No e'b nkT[Dr/ ).
vhHJhHnkJhH;h w?B/io ew nkoHphHn?;He/H e[nkovhB/No
tZb' ;pzfXs wkfjo vkeNo dh ;bkj s' pknd b'V nB[;ko pZu/ ~
fJbki bJh BZEh gqckowk ns/ w?vheb iKu (UHghHvhH)dh
gouh ;w/s
nkoHphHn?;He/H B'vb nc;o ns/ f;tb ;oiB s'
s;dhe eotkT[D s' pknd ;N/N j?Zv- e[nkoNo s/ G/fink
ikt/rk. ;N/N j?Zv- e[nkoNo s' pZu/ dh io{os nB[;ko NoFoh
e/no
;?INo
;oekoh
nzfwqs;o$gfNnkbk$cohde'N,
8H
w?vheb
ghHihHnkJhHuzvhrVQ
ekbi
iK
fJzg?Bbv j;gskb ftZu G/fink ikt/rk.
fibQ/ d/ nkoHphHn?;He/H B'vb nc;o ns/ f;tb ;oiB tZb'
ghfVQs pZfunK ~ fibQk j?v-e[nkoNo s/ T[gbZpX fibQk
;e{b nc;o (gqkfJwoh ns/ ;ezvoh) s' gqkgs ;e{bK dh fb;N
ftZu' ;e{b d/ ;oekoh iK ;oekoh ;jkfJsk gqkgs j'D pko/ gsk
9H
eoB s'I pknd jh o?co ehsk ikt/rk.
ghVQs pZfunK ~ fibQk-gZXo s'I fibQ/ d/ nkoHphHn?;He/H
B'vb nc;o ns/ f;tb ;oiB tZb' o?co eoB s'I gfjbK fJj :ehBh
pDkfJnk ikt/rk fe ;e{b$ nKrDtkVQh s'I gqkgs p/Bsh gZso
4
d/ ;ko/ ekbw soshptko ns/ ;jh Yzr Bkb Go/ j'D/ ukjhd/ jB.fJ;
p/Bsh gZso s/ ;e{b w[Zyh$ nKrDtkVQh toeo tZb'I
s;dheF[dk d' c'N'nK BZEh ehshnK j'DhnK ukjhdhnK
jB.p/Bsh gZso ftZu pZu/ pko/ Goh ikD tkbh ikDekoh ;e{b
w[Zyh$nKrDtkVQh toeo tZb'I ;e{b$ nKrDtkVQh foekov
w[skfpe ;jh ns/ ;gZFN Goh ikt/ ns/ fJj ikDekoh fe;/ gZy' th
rbs j'D bJh y[d ;e{b w[Zyh$ nKrDtkVQh toeo fizw/tko
10H
j'Dr/.nX{o/ p/Bsh gZso f;tb ;oiB tZb' o?co BjhI ehs/ ikDr/.
pZfunK d/ wkg/$nN?Iv?INK ~ e'Jh ;coh iK ofjD dk youk
nkfd BjhI fdZsk ikt/rk.
11H
;oekoh w?vheb ekbi nzfwqs;o,gfNnkbk ns/ cohde'N ~
pZfunK d/ fJbki bJh 10-10 bZy o[gJ/ n?vtK; fdZs/ ikDr/.
fgqz;hgb ;oekoh w?vheb ekbi tZb'_ w[Zyh pZuk ftGkr iK
T[;
tZb'_
c?ebNh
ftZu'
B'whB/fNv
vkeNo
nkoHphHn?;He/HB'vb nc;o brkfJnk ikt/rk. n?_vtK; czvi bJh
w?vheb ;[gozv?_N ns/ nkoHphHn?;He/H B'vb nc;o dk
i[nkfJzN nekT{_N y'fbnk ikt/rk.fJ; you/ dh wjhBktko youk
fog'oN fBoXkos gockow s/ G/ih ikt/rk (gockowk BZEh j?).
fswkjh :{NhbkJhi/FB ;oNhfce/N, fwFB vkfJo?eNo,n?BHn?
uHn?w gzikp,ns/ gq'rokw ncFo nkoHphHn?;He/H(;jkfJe
vkfJo?eNo f;js f;Zfynk) gzikp ~ G/fink ikt/rk. EDL (Essential
5
Drug List) s' fpBK Ii' io{oh dtkJhnK pkjo' yohdhnK ikDrhnK,
T[jBK d/ o/N fBoXkfos eoB bJh ;pzXs ftGkr d/ w[Zyh dh
gqXkBrh j/m ew/Nh rfms ehsh ikt/rh ns/ T[; ew/Nh d[nkok
dtkJhnK d/ o/N fBoXkfos ehs/ ikDr/, T[jBK fBoXkfos o/NK
d/ nB[;ko piako s' dtkJhnK dh yohd ehsh ikt/rh. fJ; soQK
jh Ii' b?p N?;N ;oekoh w?vheb ekbiK ftZu T[gbZpX Bjh jB,
T[jBK ;pzXh ;oekoh w?vheb ekbiK ns/ ;pzXs ftGkrK d[nkok
b?pkoNohnK Bkb n?wHUH:{H ;kJhB ehsk ikt/rk ns/ n?
wHUH:{HnB[;ko fBoXkfos o/NK nB[;ko b?p N?;N eotkJ/
ikDr/. dtkJhnK ns/ b?p N?;NK d/ you/ n?_vtK; czvi ftZu'
12H
ehs/ ikDr/.
;oekoh w?vheb ekbi nzfwqs;o,gfNnkbk ns/ cohde'N ftZu g?
dk j'J/ pZfunK ~ i/eo 30 fpwkohnK ftZu' fe;/ fpwkoh Bkb
ghVQs
13H
vkJhrB'i
ehsk
iKdk
j?
sK
T[;dk
fJbki
th
nkoHphHn?;He/H gqq'rokw nXhB w[cs ehsk ikt/rk.
i/eo ghHihHnkJhHuzvhrVQ fe;/ pZu/ ~ T[;dh fpwkoh dh jkbs
~ wZd/B}o oZyd/ j'J/ J/w} BthI fdZbh fty/ o?co eodk j? sK
T[; pZu/ dk w[cs fJbk} J/w} BthI fdZbh fty/ th ;oekoh o/NK
nB[;ko eotkfJnk ikt/rk.pZuk J/w} BthI fdZbh fty/ fJbk}
eotke/ J/w} d/ fpZb fJ; dcso ~ ohfJzpo;w?IN bJh g/F
eo/rk.i/eo fe;/ pZu/ d/ wkg/ pZu/ dk fJbk} J/w} BthI fdZbh
6
fty/ nkgD/ you/ s/ BjhI eotk ;ed/ sK vkfJo?eNo J/w} BthI
fdZbh ~ pZu/ d/ fJbki bJh T[uZ nfXekohnK s' wzi{oh b?D s'I
14H
pknd nzdk}B you/ dk 75% sZe n?vtK; fdZsk ik ;edk j?.
fe;/ th fJjBK 30 fpwkohnK s' ghVQs i' ;oekoh ns/ ;oekoh
;jkfJsk gqkgs ;e{bK ftZu gVQd/ (6-18 ;kb) ns/ nKrDtkVQh
e/dAo ftZu doi pZu/ (0-6 ;kb ) ghHihHnkJhH uzvhrVQ iK
fe;/ j'o j;gskb fty/ gfjbK s' jh fJjBK ftZu' fe;/ fpwkoh dk fJbk}
nkgD/ you/ s/ eotk oj/ jB, T[j th fJ; ;ehw d/ nXhB
15H
rkJhvbkJhBi d/ nB[;ko w[cs fJbk} d/ jZedko jB.
Gkos ;oeko tZb' nkJhnK Procedures and Model costing for surgeries
under RBSK (BZEh) fJbki bJh ehs/ ikD tkb you/ bJh jtkb/
(reference) tZi' G/ihnK ik ojhnK jB. nkoHn?uHvhH$ ;hHn?
uHvhH fpwkoh dk fJbki gfjbK s' ikoh fB:wK nB[;ko jh ehsk
ikt/rk.