CONDEZA, Precious Medche A. Critique Paper No.

2 - Rizal in the Context of 19th

Century Philippines
BSED – Eng 2-1 Prof. Lorenz Aric A. Ancheta

Sa ika-labing siyam na siglo ay napakaraming naganap sa iba’t-ibang aspeto ng bansa,

ekonomiya, political, sosya-kultural, at relihiyon. Hindi maipagkakaila na ang panahong ito ay naging
sanhi ng maraming pagsubok ngunit ay nakatulong naman upang makapagdulot ng kakaibang
transpormasyon para sa ating bansa. Hindi lingid sa kaalaman ng lahat na sa mga nakaraang taon, ang
pamahalaang Espanyol ay may bahid ng korupsyon na ginagawa sa ating bansa. Ngunit sa huling
bahagi ng ikalabinsiyam na siglo, maraming pagbabagong naganap na nakatulong sa ating bansa at
kapwa Pilipino lalo na ang mga nasa gitna at mataas na antas ng pamumuhay na nagging dahilan kung
bakit nagkaroon ng magandang kalidad na edukasyon.

Una na rito ay ang negosyo ng pag-export ng Pilipino ng mga produktong agrikultura tulad ng
tabako, abaka, at asukal ay lumawak nang malaki kasabay ng paglaki rin ng populasyon. Higit na
nakakuha ng benepisyo rito ay ang mga probinsyang pinanggagalingan ng produktong abaka. Sa kabila
ng pagpapawalang-bisa ng Gobernador-Heneral Primo de Rivera sa monopolyo ng tabako ng gobyerno,
ang mga cigars ng Pilipino ay nanatiling popular sa United Kingdom, Europe, at North America. Ang
abaca, na itinuturing na pinakamahusay na materyal para sa lubid at cordage, ay naging mahalaga at sa
wakas ay lumampas sa asukal bilang pinakamahalagang pag-export ng bansa. Ito ay dahil sa
inagurasyon ng daungan ng Iloilo noong 1855, pati na rin ang negosyante at teknikal na kasanayan ng
bise consul ng British na si Nicholas Loney. Ipinagtaguyod din ni Loney ang pagpapalit ng mababang-
grade sugar production na may mga refineries na pinapagana ng singaw, pati na rin ang paggamit ng
mga manggagawa mula sa kalapit na isla ng Panay.

Pagdating ng mga Espanyol, pinanatili ng gobyerno ng Espanya ang mga nabuong koneksyon at
negosyo para sa ekonomiya sa pamamagitan ng pakikipag-sosyo sa ibang mga bansa. Ang huling
pagbara ng mga Espanyol ng mga pantalan ng Maynila sa lahat ng mga bansa maliban sa Mexico, sa
kabilang banda, ay nagdulot ng simula ng Manila-Acapulco Trade, na kilala rin bilang Galleon Trade, na
konektado sa Pilipinas sa Mexico sa loob ng 250 taon. Ang Galleon Trade na ito ay isang monopolyo ng
gobyerno ng dalawang komersyal na barko: ang isa ay nagmula sa Acapulco, Mexico, sa Maynila sa
loob ng 120 araw na may 500,000 piso sa komersiyo at ang iba pang naglayag mula sa Maynila
hanggang Acapulco sa loob ng 90 araw na may 250,000 piso sa kalakal.

Ang Suez Canal Opening noong 1869 ay nagbigay sa Pilipinas at Espanya ng medyo madaling
ruta ng maritime para sa pangangalakal ng Espanya. Nagsimula ito bilang isang kasunduan sa pagitan
ng Ferdinand de Lesseps at ng gobernador ng Ottoman ng Egypt upang magtayo ng isang 100 milya na
kanal sa buong Isthmus ng Suez. Nagsimula ang konstruksyon noong Abril 1859 kasama ang sapilitang
mga manggagawa na naghuhukay sa pamamagitan ng kamay at mga pala, ngunit ang mga hindi
pagkakaunawaan sa paggawa at isang epidemya ng cholera ay naantala ang pagkumpleto nito sa loob
ng apat na taon. Sa kabila ng laki nito, ang kanal ay isa sa pinaka-mabigat na na-navigate na mga
nautical channel sa buong mundo. Ang paglipat mula sa Habsburgs hanggang sa Bourbons sa huling
bahagi ng ika-18 siglo ay humantong sa napakalaking reporma sa ekonomiya, pampulitika, panlipunan,
at kultura sa Pilipinas. Ang muling pagsasaayos ng mga patakarang kolonyal ng Espanya ay humantong
sa mga reporma sa Bourbon na naglalayong muling mabuhay ang henerasyon ng mga kita sa mga
kolonya ng Espanya at pag-convert sa kanila sa sapat na mga teritoryo ng piskal.
 Masasabing ang pagbabagong ito ay nagkaroon ng positibong epekto sa pamumuhay ng pamilya
ni Rizal. Ito ay nagsimula sa Tsinong ninuno ni Rizal na si Domingo Lam-co at mas lalo pang lumago
ang pagmamay-ari nilang hektarya dahil sa kaniyang ama.

Ang ekonomiya ng Pilipinas ay konektado rin sa politikal na pagbabago ng bansa, kapag may
positibong pagbabago sa ekonomiya, ibig-sabihin ay maayos ang pamamahala ng mga opisyal.
Nagkaroon ng maliit na progreso sa ekonomiya ngunit dahil sa mayroong hindi pagkakaunawaan sa
mga Conservatives at Liberals ay hindi naging maayos ang pamamahala sa Pilipinas. Hindi nagkaroon
ng permanenteng gobernador ang Pilipinas, sa loob ng 45 na taon ay nagkaroon din ng 41 na
gobernador at nagmistulang pag-e-ensayuhan ng mga Espanyol ang Pilipinas at tapunan ng mga bulok
na opisyales upang magkaroon ang mga ito ng trabaho at mangurakot sa yaman ng Pilipinas. Paulit-ulit
itong nangyari kung kaya’t hindi nagkaroon ng kaayusan at permanenteng polisiya.

Dahil din sa korupsyon ng mga Espanyol ay hindi naibigay ang mga pangunahing
pangangailangan ng ating bansa kagaya na lamang ng maayos na kalsada, edukasyon, kaayusan at iba
pa upang maituring na modernong bansa ang Pilipinas. Karamihan din sa mga guardia sibil ay inaabuso
ang kapangyarihan inatang sa kanila at naningingil ng malaking buwis sa mga magsasaka at iba pang
manggagawa. Kahit na ang nangongolekta ng buwis ay ganito ang Gawain ngunit hindi naman
naramdaman ang buwis na kanilang natatanggap sa mga Pilipinong manggagawa sapagkat hindi
ganoon kalaki ang inusad at progreso ng ating bansa.

Ito rin ang nagging dahilan kung bakit maagang namulat si Rizal sa mga kaganapan sa ating
bansa at ninais na makalaya na ang ating bansa mula sa mga korup na mga Espanyol. Nagresulta ito
sa sobrang pag-iipon, na nagdulot ng mga problema sa kalinisan, kalusugan ng publiko, pagtaas ng
krimen, at kadaliang kumilos, na nagpapahirap sa pagkolekta ng buwis. Ang pamahalaang kolonyal ay
nagsalita sa huli na may mas mahusay na mga mekanismo ng pagsubaybay at mga pamamaraan ng
regulasyon, tulad ng utos ng Gobernador-Heneral Narciso Claveria na 1849 na nangangailangan ng
mga tao na kumuha ng apelyido, magparehistro, at magkaroon ng isang cedula na nagpapahiwatig ng
kanilang pangalan at paninirahan, pati na rin ang pagtatrabaho ng guardia sibil, na ipinagpalagay ang
isang madaling pag-andar sa pagsasagawa ng mga patakaran ng kolonyal na pamahalaan.

Ang maunlad na ika-19 na siglo ng ekonomiya ay nag-i-implika na mas mahusay na pamamahala

ng lupa sa pamamagitan ng mga katanungan, na karamihan sa mga Tsinong mestizo, at mga katutubo
na umaabot sa kanila upang tustusan ang mga pagdiriwang tulad ng binyag, libing, mga anibersaryo, at
mga kasalan, na ang lahat ay ipinagdiriwang na may malalaking mga piging, ang pag-agaw ng lupa ay
naging isa pang paraan ng pagkuha ng lupa. Sa Pilipinas, ang mga nagtatanong ay mga leaseholder ng
mga estatistang pang-agrikultura na nagmamay-ari ng mga katutubo na nag-upa ng mga katutubo o
mga kasosyo upang mabuo ang pag-aari kapalit ng mga pagbabahagi. Ang mga Tsinong mestizo na ito,
na bumubuo ng bahagi ng isang panlalawigang pang-sosyal na klase ay bunga ng isang pagbabago sa
lipunan ng Pilipinas, ang sistema ng pagtatanong, na kalaunan ay pinayagan silang makakuha ng
malawak na katutubong lupain sa pamamagitan ng pacto de retroventa, na nangyayari kapag ang mga
katutubong may utang ay sumuko sa kanilang lupain sa gobyerno.
Relihiyon.

Ang paglago ng populasyon ng mestizo ng bansa ay nagresulta sa pagdaragdag ng isang

intermediate mestizo stratum at isa pa pagkatapos ng isang masa ng mga purong dugo na katutubo at
nagdulot ng marami pang ibang katawagan sa mga banyagang may halu-halong dugo mula sa iba-
ibang bansa. Kagaya na lamang ng paglaki ng populasyon ng mga Tsinong mestizo na dahilan ng pag-
unlad ng komersyal na agrikultura at nagmamay-ari ng malaking bilang ng mga hacienda ng asukal at
iba pa. Ang nasyonalismo naman ay nagsimulang maramdaman ng ilang mga Pilipino nang sila ay
makapag-aral na sa Peninsula at naranasan ang maginhawa at malayang buhay na dinaranas din ng
ibang bansa maliban sa ating bansa. Masasabing Malaki at napaka-importante ng nagging tulong ng
edukasyon sa ating pagiging makabayan sapagkat ito ang dahil kung paanong nagkaroon tayo ng
pagpapahalaga sa ating nasyonalismo.

Ang ating bansa noong umpisa pa lamang ay Malaki ang respeto sa simbahang Katoliko at kilala
sa pagiging maka-Diyos. Ngunit nang mamulat ang mata sa mga gawain at korupsyon ng simbahang
Katoliko ay lumayo na rin ang loob ng ilang mga Pilipino rito. Ang ilang mga prayle ay umabuso rin sa
kanilang kapangyarihan at tila ba ginamit na lamang ang pangalan ng Diyos upang sundin nang walang
pag-aalinlangan ng ating kapwa Pilipino. Kung kaya naman ang ibang Pilipino ay mas sinamba pa ang
mga prayle kaysa sa ating tunay na Diyos.

Labis ding nakaapekto ang pag-garote sa tatlong paring GomBurZa sa kung paanong
mailalarawan ang relihiyong mayroon ang ating bansa noon. Si padre Burgos ang isa sa naka-
impluwensya sa kung paanong mag-isip at magmahal sa sariling bayan. Ito rin ang dahilan kung bakit
ninais ni Rizal na magkaroon na ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng Espanya at Pilipinas, iyon ang
nagtulak sa kaniya upang ipaglaban ang mga karapatan din ng mga Pilipinong pari at magkaroon ng
pantay na pagtrato mula sa mga paring Espanyol.

Malaki ang naging impluwensya ng mga pangyayaring ito sa kung paanong mag-isip si Rizal
sapagkat bata pa lamang siya ay nakaranas na siya ng maginhawang buhay kung kaya’t maiintindihan
na hindi pa siya nagkakamalay sa mga nagaganap na mga problemang kinakaharap ng ating bansa.
Ngunit masasabi kong noong makita niya ang nangyari sa GomBurZa ay doon na nagsimulang mamulat
ang kaniyang mata tungkol sa kasamaan ng Espanyol. Hindi maipagkaka-ilang lumaki si Rizal sa
maginhawang buhay kung kaya’t nakayanan na makaranas siya ng dekalidad na edukasyon ngunit kahit
na lumaki sa marangyang buhay ay nakikita niya pa rin ang mga paghihirap na dinaranas ng kaniyang
kapwa Pilipino. Nkakatuwa sapagkat ginawa niya itong inspirasyon upang maglakas loob na ipaglaban
ang kung anong dapat na tinataglay at dinaranas ng ating bansa. Dumaan sa maraming kaunlaran at
pagsubok ang ating bansa ngunit dahil sa pagtutulungan ng maraming bayani, isa na rito si Rizal, ay
nakamit din natin sa wakas ang kalayaang kay tagal na ipinaglaban ng ating mga bayani.