dla odmiany

Modernizm w Katowicach
Szlak Moderny
 ZOBACZ KONIECZNIE: 1
17
1. Dom usługowo-mieszkalny przy
ul. Dworcowej 13
2. Dom Oświatowy przy ul. Francuskiej 12 2 3
3. Dom mieszkalny przy ul. Wojewódzkiej 23
4. Dom mieszkalny przy ul. Dąbrowskiego 24
1 5. Gmach Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego
i dawnego Sejmu Śląskiego przy 4 5
ul. Jagiellońskiej 25
6. Gmach Urzędów Niezespolonych przy Placu
ska

2
łow

3 Sejmu Śląskiego 1
ko
Mi

7. Budynek Polskiego Radia Katowice przy

Dąbrowskiego 6 7 8
4 ul. Ligonia 29
Żw
irki
iW
16 Kopernika
8. Dom mieszkalny przy ul. Podchorążych 3
igu
ry
9. Willa przy ul. Bratków 4
6
ska

10. Willa przy ul. Kościuszki 65

15
ow
koł

7 11. Willa własna architekta Tadeusza Michejdy

Mi

9 10
PCK 14 5 przy ul. Poniatowskiego 19
Jord
12. Willa przy ul. Kilińskiego 46
Skłodow skiej-Curie

ana

Pon
13 8 13. Dom mieszkalny przy ul. PCK 10
Podchorążych

iato
14. Dom mieszkalny przy ul. PCK 6
Rybnicka

wsk
iego 11 12 13
11 15. Gmach Urzędu Skarbowego (tzw. Drapacz
Ponia Chmur) przy ul. Żwirki i Wigury 15/17
Kilińskiego

Lompy

10 towsk
iego
16. Kościół Garnizonowy pw. św. Kazimierza
9 przy ul. Skłodowskiej-Curie 20
Bratkó
w
17. Bank Gospodarstwa Krajowego przy 14 15
12
rów

ul. Mickiewicza 3
Ast

16 17
Polskie Chicago Katowicki Szlak Moderny Katowice wczoraj i dziś
Monumentalne wieżowce (pierwsze Uznana, nowoczesna architektura, którą
tworzono między I a II wojną światową Miasto przyłączone do Polski w roku 1922 in-
w Polsce), surowe połączenie betonu
jest wizytówką miasta. Stworzono szlak tensywnie się rozwijało. Stało się stolicą au-
i stali oraz liczne przeszklenia budynków.
moderny jako trasę turystyczną, aby tonomicznego województwa śląskiego. Nie
Tak Katowice zasłużyły kiedyś na “pol-
przybliżyć przyjezdnym 17 przykładowych tylko miejscem zamieszkania i pracy. Kato-
skie Chicago”. Miasto w znacznej części
perełek modernistycznej zabudowy okresu wice przemieniono w funkcjonalną przestrzeń.
zawdzięcza swój oryginalny charakter
międzywojennego. Trasa ukazuje obiekty Unikatowe na skalę europejską konstrukcje są
międzywojennej zabudowie modernisty-
prezentujące różnorodność funkcjonalną nieustającą inspiracją dla fotografików i film-
cznej, a budynki z lat 20. i 30. XX wieku
i użytkową. owców.
czynią miasto atrakcją architektoniczną.

Modernizm w pigułce: Czy wiesz, że:

Na kształt dzisiejszych Katowic wpłynęli
Funkcjonalność – forma budynku wynikająca z jego tak znakomici i znani ar chitekci jak:
funkcji, oddzielenie stref mieszkalnych i przemysłowych
Tadeusz Michejda, Karol Schayer, Zbigniew
terenami zielonymi.
Rzepecki, Lucjan Sikorski, Tadeusz Kozłowski,
Leon Dietz d’Arma, Jadwiga Dobrzyńska
Minimalizm i prostota – płaskie dachy z tarasa- i Zygmunt Łoboda.
mi, jednolite elewacje.
Krajobraz katowickiej moderny jest unika-
towy w skali kraju.
Światło, światło, światło – pasy szerokich
okien, przeszklenia klatek schodowych, a nawet całych
Miasto inspirowało uznanych reżyserów,
elewacji, ogrody zimowe, czasem okrągłe okna – bulaje.
którzy nakręcili tutaj filmy, w tym Lech Ma-
jewski, Magdalena Piekorz, Jerzy Domaradzki,
Beton i stal – żelbetonowa konstrukcja sprawia, Radosław Piwowarski i Kazimierz Kutz.
że szkielet dźwiga obciążenia, a ściany mogą być ze szkła.
 Dom usługowo DOM OŚWIATOWY
- Mieszkalny ul. Francuska 12
ul. Dworcowa 13
Br yła budynku złożona jest z trzech
prostopadłościanów: dwóch leżących,
Obiekt spełnia prawie wszystkie zasady
tworzących narożnik i jednego pomiędzy nimi,
n o w o c z e s n e j a r c h i t e k t u r y, b r a k t u j e -
wypiętrzonego w górę i nadwieszonego na fi-
d yni e cał ko w i c i e w o l n e g o par t e r u , c h o ć
larach. Główne wejście znajduje się na rogu
żelbetow y szkielet to umożliwia. Pier w-
ul. Francuskiej i ul. Wojewódzkiej, w głębokim
szym właścicielem budynku, położonego
podcieniu, opartym na rzędzie graniastych fi-
u zbiegu ulic Dworcowej i św. Jana, był inżynier
larów.
Jan Squeder. W tym okresie pierwsze dwie
kondygnacje zajmowała kawiarnia Skala,
Gmach został zbudowany z woli mieszkańców
a powyżej znajdowała się część mieszkalna bu-
Górnego Śląska. Fundusze na budowę zgro-
dynku.
madzono podczas wielkiej zbiórki pieniędzy
zorganizowanej 3 maja 1923 roku przez To-
warzystwo Czytelni Ludowych. Budynek był
siedzibą Biblioteki Śląskiej, która do dzisiaj
pozostała jego właścicielem.

1 2
Jak go rozpoznać? Jak go rozpoznać?
kształt bryły w formie sześcianu,
pion części środkowej podkreślają
profilowane lizeny i pionowe pasy okien,
szkieletowa konstrukcja wykonana z żelbetu,
we wnętrzu znajduje się dwukondygnacyjna
podcięty i przeszklony parter,
sala dekorowana okładziną ze sztucznego
marmuru.
okna w układzie pasmowym.
DOM MIESZKALNY DOM USŁUGOWO -
ul. Wojewódzka 23 MIESZKALNY
Jest jednym z pierwszych wieżowców wybu- ul. Dąbrowskiego 24
dowanych w Polsce. Oddany do użytku
w roku 1931 dom dla profesorów Śląskich Został zaprojektowany przez wybitnego pol-
Technicznych Zakładów Naukowych liczy skiego architekta urodzonego we Lwowie,
osiem kondygnacji. Karola Schayera. Budynek charakteryzuje
się zwartą bryłą zbliżoną do sześcianu.
Głęboko wcięte wnęki balkonów znakomi-
cie podkreślone światłocieniem oferują
przestrzeń rekreacyjno-wypoczynkową przy
sypialniach, nie dopuszczając jednocześnie
nadmiernej ilości zachodniego słońca do pokoi
i usytuowanej między nimi łazienki.

Jak go rozpoznać?
asymetryczna bryła złożona z trzech
części: wypiętrzonej w górę środkowej
i bocznych pięciokondygnacyjnych,
Jak go rozpoznać?
wyższa, przeszklona dolna kondygnacja,
podcięty parter i narożny filar wspierający
charakterystyczne okna narożnikowe nadwieszony gmach,
i okna w poziomych pasach,
w elewacji ul. Dąbrowskiego charakterysty-
3 zaokrąglone pasy balkonów. czne loggie.
GMACH ŚLĄSKIEGO URZĘDU
WOJEWÓDZKIEGO I dawnego SEJMU 5 6
ŚLĄSKIEGO
ul. Jagiellońska 25
Ten niezwykły budynek zbudowany jest głównie z cegły częściowo
GMACH URZĘDÓW Jak go rozpoznać?
oblicowanej piaskowcem. Obejmuje 634 pomieszczenia, a łączna NIEZESPOLONYCH
długość jego korytarzy wynosi ponad sześć kilometrów. W momen- bryłę tworzy leżący, sześciokondygnacyjny
cie powstania w 1932 roku był to największy budynek w Polsce.
pl. Sejmu Śląskiego 1 prostopadłościan o zupełnie gładkich ścianach
oblicowanych kamieniem,
Obiekt powstał jako ostatni element kompozy-
cji przestrzennej katowickiego forum. Harmonia okna w układzie pasmowym,
Czy wiesz, że...? proporcji i prostota bryły budynku zaskakuje
formą i elegancją, a zarazem lekkością. Obecnie wejście w niszy o zaokrąglonych ościeżach.
W podziemiach gmachu przechowywano Skarb Śląski. mieści się tu Wydział Filologiczny Uniwersytetu
Niezwykle grube mury skarbca nie były jedynym zabezpiecze- Śląskiego.
niem przed rabunkiem. Dodatkową ochronę zapewniał mecha-
nizm, który po nieuprawnionym otwarciu włazu zalewał go wodą
(nie przechowywano tam banknotów, a jedynie sztabki złota
i inne metale wartościowe). Umieszczony poniżej skarbca basen
z wodą był i jest dodatkowym zabezpieczeniem od ewentualnych
podkopów. Dziś skarbiec służy do archiwizacji dokumentów.
 DOM MIESZKALNY Jak go rozpoznać?
ul. Podchorążych 3
niezwykle charakterystyczny, wielki,
Jest to przykład realizacji koncepcji biegnący przez wszystkie kondygnacje,
modernistycznych nawiązujących do formy całkowicie przeszklony, zaokrąglony ryzalit
transatlantyków o opływowych kształtach. z ogrodami zimowymi.
Budynek przyciąga wzrok biegnącymi
przez wszystkie kondygnacje, całkowicie
przeszklonymi ogrodami zimowymi, które
starają się zatrzeć kontrast między wewnętrzną
a zewnętrzną częścią budynku.

SIEDZIBA POLSKIEGO RADIA

W KATOWIACH
7
ul. Ligonia 29
Podążając Katowickim Szlakiem Moderny
koniecznie należy zobaczyć siedzibę Pol-
skiego Radia w Katowicach. Gmach zaprojek-
towany przez Tadeusza Łobosa oddano do
użytku w październiku 1937 roku. Katowicki
budynek był pierwszym w Polsce obiektem
zaprojektowanym i wzniesionym specjalnie
na potrzeby rozgłośni. W jego wnętrzach Jak go rozpoznać?
znajdowały się cztery studia (w tym koncer-
towe, w którym mogła zmieścić się orkiestra na frontowej ścianie świecący napis Polskie
symfoniczna), amplifikatornia oraz bogate Radio Katowice,
i nowoczesne jak na owe czasy wyposażenie.
Był wówczas jednym z najnowocześniejszych charakterystyczne okna narożnikowe i okna
gmachów radiowych w Europie. w układzie pasmowym.

8 8
WILLA WILLA
ul. Bratków 4 ul. Kościuszki 65
Willa stanowi jeden z nielicznych przykładów Obiekt jest pierwszym w Katowicach
konstrukcji, w której do budowy małego przykładem zastosowania architektury
domu mieszkalnego zastosowano szkie- funkcjonalistycznej w budownictwie wil-
let stalowy. Budynek zaprojektowany przez lowym. Charakterystycznym elementem
wybitnego polskiego architekta Tadeusza budynku jest płaski dach, na którym
Michejdę charakteryzuje się rozbudowaną umieszczono taras. Pasy cegieł między
bryłą o zróżnicowanej wysokości z wyciętym oknami narożników oraz na półokrągłym
narożnikiem wejścia. Ciekawym elementem są ryzalicie podkreślają poziomy układ ele-
również przykryte i otwarte tarasy na różnych wacji.
poziomach płaskiego dachu.

9 10
Jak ją rozpoznać?
bryła w formie leżącego prostopadłościanu
z wyciętym narożnikiem,
Jak ją rozpoznać?
poziome pasy okien.
rozbudowana bryła o zróżnicowanej wysoko-
ści z wyciętym narożnikiem wejścia,

okna w układzie pasmowym na części

elewacji.
WILLA ARCHITEKTA WILLA
TADEUSZA MICHEJDY ul. Kilińskiego 46
ul. Poniatowskiego 19 Budynek charakteryzuje się rozbudowaną
bryłą o zróżnicowanej wysokości. Jej
To wielki dom jednorodzinny, który Tadeusz poszczególne odcinki zwieńczone są własną
Michejda zaprojektował dla swojej rodziny. płytą gzymsu, tworząc płaskie dachy – tara-
Ten wybitny architekt nazywany jest „ojcem sy. To kolejny przykład działalności projek-
modernistycznych Katowic”. Budynek, jako towej Tadeusza Michejdy.
jeden z niewielu w Katowicach, nawiązuje
do polskiej sztuki dekoracyjnej związanej
z Wystawą Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu
w 1925 r.

11 12

Jak ją rozpoznać? Jak ją rozpoznać?

nadbudówka przykryta płaskim dachem, półokrągły narożnik,

monumentalna elewacja frontowa z trzema czterospadowy dach

wnękami oddzielonymi schodkowymi filarami najwyższej kondygnacji,
i pasami okien,
podkreślenie linii poziomych
dwie płaskorzeźby postaci ludzkich (alegoria wydatnymi gzymsami płytowymi
architektury z prawej strony – wskazuje usytu- i pasami nad- i podokiennymi.
owanie pracowni architektonicznej za ścianą
– i alegoria rzeźby po lewej stronie).
DOM MIESZKALNY Jak go rozpoznać?
ul. PCK 10 podcięty parter z wolno stojącym słupem,
Jedna z najlepiej zachowanych kamienic
nadwieszony ryzalit,
w Katowicach. Często jest nazywana
„miękkim narożnikiem” z powodu charak-
poziome pasy okien,
terystycznie zaokrąglonego rogu z oknami
wypełnionymi wygiętymi, cylindrycznymi
ażurowa balustrada obiegająca dach.
szybami.

Jak go rozpoznać?
zwarta, pięciokondygnacyjna bryła
z zaokrąglonym narożnikiem, 14
pełne balustrady balkonów,

pełne pasy pól podokiennych.

DOM MIESZKALNY
ul. PCK 6

13 Budynek projektu Karola Schayera wyróżnia

się kształtem i oryginalnością rozwiązań
formalnych. Jest to jeden z pierwszych
obiektów wielorodzinnych w Katowicach,
w którym zastosowano ideę ogrodów
zimowych.
 GMACH URZĘDU KOŚCIÓŁ GARNIZONOWY
SKARBOWEGO PW. ŚW. KAZIMIERZA
TZW. DRAPACZ ul. Skłodowskiej-Curie 20
CHMUR Budynek jest pierwszym funkcjonalistycznym
ul. Żwirki i Wigury 15/17 obiektem sakralnym w Polsce, zbudowanym
według wzorów awangardowej architek-
To jeden z pier wszych najw yższych tury europejskiej. Został uznany za jedną
budynków ówczesnej Europy. Katowicki z najwybitniejszych budowli zrealizowanych
drapacz chmur zbudowano dzięki zastoso- w latach międzywojennych. We wnętrzu
waniu stalowej konstrukcji szkieletowej i do znajduje się oryginalne wyposażenie
dziś uważa się go za najbardziej spektaku- w stylu art deco: kamienny ołtarz główny
larny przykład funkcjonalizmu w Polsce. i ołtarze boczne, balustrada i chrzcielnica oraz
oryginalne rzeźby, konfesjonały, ławki i lampy.

Czy wiesz, że...? Jak go rozpoznać?

W drapaczu mieszkali [Link]. reżyserzy Gus- bryła skomponowana z prostych
taw Holoubek i Kazimierz Kutz oraz pisarze graniastosłupów,
Kalman Segal i Bolesław Lubosz.
zwężający się ku górze prostopadłościan
zwieńczony ażurową nadbudową
w narożniku pełni funkcję dzwonnicy,

okna w kształcie wąskich, wysokich

szczelin.

15 16
BANK GOSPODARSTWA Szlaku ciąg dalszy SŁOWNICZEK
KRAJOWEGO Na szlaku nie kończy się przygoda z katowicką Ogród zimowy: Ościeże:
ul. Mickiewicza 3 Moderną. Idąc przez miasto, minąć można inne obudowane szklanymi ścianami pomieszczenie, powierzchnia muru otaczająca otwór okienny lub
budynki zbudowane w tym stylu, na przykład: często adaptowane na domowy ogródek. Ogród drzwiowy po jego bokach. Zwykle prostopadła
Budowla charakteryzuje się zimowy jest idealnym miejscem odpoczynku od lub nachylona do lica budynku.
potężną, zgeometr yzowaną br yłą Gmach Śląskich Technicznych Zakładów miejskiego zgiełku.
z łoż oną z dosta wion y c h d o s i e- Naukowych (obecnie Politechnika Śląska)
bie uskokowo prostopadłościanów.
Loggia:
przy ul. Krasińskiego 8, który zaprojektowali: Podcienie: pomieszczenie znajdujące się zwykle na
Sześciokondygnacyjny budynek zbu- J. Dobrzyńska i Z. Łoboda, przestrzeń w dolnej części budynku, powstała piętrze. Jest zawarte w bryle budynku, lecz
dowano na planie trapezu, który wa-
w wyniku cofnięcia jego ściany zewnętrznej „otwiera się” na przestrzeń zewnętrzną. Często
runkuje jego formę. Wraz z szatą Gmach Syndykatu Polskich Hut Żelaznych na wysokości pierwszych kondygnacji. W pod- z kolumnadą lub arkadami zamiast ścian.
dekoracyjną całość przedstawia styl przy ul. Lompy 14, który zaprojektowali: cieniach można schronić się przed upałem Służy głównie jako miejsce wypoczynku. Log-
„maniery na trójkątno” – połączenia T. Michejda i L. Sikorski,
lub obejrzeć sztukę podczas Letnich Ogrodów gia, w przeciwieństwie do balkonu czy tara-
geometrycznych stylizowanych moty-
Teatralnych. su, jest pomieszczeniem obudowanym z co
wów polskiej sztuki dekoracyjnej. Gmach Urzędu Miasta Katowice z 1930 roku,
najmniej trzech stron. Jest czymś w rodzaju
który zaprojektowali L. Sikorski, T. Łobos
Lizena: wnęki, zamkniętej przeszkleniem bądź otwartej
i L. Dietz d’Arma.
płaski, pionowy występ muru. Występuje i ograniczonej jedynie barierką. Obecnie loggią
Jak go rozpoznać? Dom Powstańca Śląskiego przy ul. Matejki 3, w miejscu narażonym na działanie sił często nazywane są balkony wnękowe.
który zaprojektował Z. Rzepecki. rozpierających budynek (znaczenie konstruk-
rozczłonkowaną formę podkreśla cyjne) lub służy jako element podziału ściany. Ryzalit:
bogata dekoracja, Dom mieszkalny przy ul. Kopernika 13, firmy wysunięta z lica część budowli, zazwyczaj
K. Korna. Pilaster: o takiej samej wysokości. Tworzy integralną
pilastry zwieńczone kapitelami element architektoniczny wystający z lica całość z budynkiem. Ryzalit służy do
z geometryczną dekoracją. Dom mieszkalny przy al. Korfantego 60, który ściany budynku w postaci prostokątnej kolum- powiększenia powierzchni pomieszczeń
zaprojektował: K. Schayer. ny przyściennej. Posiada bazę i głowicę. Pełni i urozmaicenia bryły budynku.
funkcję dekoracyjną i/lub wzmacniającą ścianę.
Dom mieszkalny Dyrekcji Kolei, przy
ul. Słowackiego 41/43, który zaprojektował
T. Michejda.
BEZPŁATNE AUDIOPRZEWODNIKI
Budynek ratusza w Janowie (obecnie szpital)
przy ul. Szopienickiej 10, który zaprojektował Warto spacerować szlakiem, który wyznaczają modernistyczne budynki, korzystając z bezpłatnego
T. Michejda. audioprzewodnika. Zawarto w nim informacje o historii modernizmu i poszczególnych obiektów,
a także o historii miasta z licznymi ciekawostkami. Nawigacja dostępna jest w języku polskim, angi-
Po obejrzeniu moderny w Janowie koniecznie elskim i niemieckim. Pliki dźwiękowe można pobrać ze strony internetowej albo wypożyczyć audio-
zwiedź Nikiszowiec - osiedle górnicze na Szlaku przewodnik w Centrum Informacji Turystycznej przy Rynku 13.

17 Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Monumentalne wieżowce dla odmiany

Połączenie betonu i stali

Lekkie przeszklenia budynków

Odwiedź Szlak Moderny

Zapraszamy do podróży w czasie i przestrzeni

Szczegóły na [Link]

Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego – realna odpowiedź na realne potrzeby

„Stworzenie i oznakowanie Szlaku Moderny w Katowicach”
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007 – 2013