အခြေပြုမူလတန်း ကစ္စည်းသဒ္ဒါ - ပို့ချစဉ်

အာချာတ် မှတ်စု
၂၀၂၁-၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ကစ္စည်းသဒ္ဒါသင်တန်း

အ ရှ င် ပ ညာ သေ ဋ္ဌာ လ င်္ကာ ရ
 အာချာတ်ဝိဘတ် (၈) သွယ်၊ (၉၆) လံုး

ပရဿပုဒ် ဝိဘတ် (ေရှ ၆- လံုး) အတေန ပုဒ် ဝိဘတ် (ေန က် ၆- လံုး)

န မေယာဂ တုမှေယာဂ အမှေယာဂ န မေယာဂ တုမှေယာဂ အမှေယာဂ

ပထမပုရိသ် မဇ ိမပုရိသ် ဥတမပုရိသ် ပထမပုရိသ် မဇ ိမပုရိသ် ဥတမပုရိသ်

ဝိဘတ်အမည် ဧကဝုစ် ဗဟုဝုစ် ဧကဝုစ် ဗဟုဝုစ် ဧကဝုစ် ဗဟုဝုစ် ဧကဝုစ် ဗဟုဝုစ် ဧကဝုစ် ဗဟုဝုစ် ဧကဝုစ် ဗဟုဝုစ်

၁။ ဝတမာန် တိ အိ သိ ထ မိ မ ေတ အေ ေသ ေဝှ ဧ ေမှ။

၂။ ပမီ တု အ ဟိ ထ မိ မ တံ အံ ဿု ေဝှါ ဧ အာမေသ။

၃။ သတမီ ဧယျ ဧယျံ ဧယျာသိ ဧယျာထ ဧယျာမိ ဧယျာမ ဧထ ဧရံ ဧေထာ ဧယျာေဝှါ ဧယျံ ဧယျာေမှ။

၄။ ပေရာကာ အ ဥ ဧ တ အ(အံ) မှ တ ေရ ေတာ ေဝှါ ဣ(ဣံ) ေမှ။

၅။ ဟိယျတနီ အာ ဦ ဩ တ အ(အံ) မှာ တ တံ ေသ ဝှံ ဣံ မှေသ။

၆။ အဇတနီ ဤ ဥံ ဩ တ ဣံ မှာ အာ ဦ ေသ ဝှံ အ ေမှ။

၇။ ဘဝိဿိ ဿတိ ဿိ ဿသိ ဿထ ဿာမိ ဿာမ ဿေတ ဿေ ဿေသ ဿေဝှ ဿံ ဿာေမှ။

၈။ ကာလာတိပတိ ဿာ ဿံသု ေဿ ဿထ ဿံ ဿာမှာ ဿထ ဿသု ဿေသ ဿေဝှ ဿ ဿာမှေသ။

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 1

အာချာတ်ကျမ်း မှတ်စု

ြပလုပြ် ခင်း,ြဖစ်ြခင်း,ချက်ြခင်းစေသာ အြဖစ်အပျက်တစ်ခုခုကို ေဖာ်ြပေသာ စကားစုကို ကိယာ-

ဟု ေခပါသည်။ ယင်းကိယာပုဒ်ကို အာချာတ်-ဟုလည်း ေခ၏။

ကိယာ (၂) မျိး

၁။ အာချာတ်ကိယာ = ဓာတ်,ပစည်း,အာချာတ်ဝိဘတ်များြဖင့်ပီးေသာသုတ်။

ပံုစံ = ဂစတိ။

၂။ ကိတ်ကိယာ = ဓာတ်,ပစည်း,န မ်ဝိဘတ်ြဖင့် ပီးေသာပုဒ်။

ပံုစံ = ဂေတာ။

အာချာတ်မည်ပုံ

ကိယာကို ေဟာတတ်ေသာေကာင့် တိ-စေသာ အာချာတ်ဝိဘတ်များသည် အာချာတ်

မည်ပါသည်။

အာချာတ်ဝဘ
ိ တ်များ ြပဆိုေသာသုတ်စဉ်များ (သုတ်စဉ်နံပါတ် ၁၈ မှ ၂၅ အထိ)

၁။ ဝတမာန တိ အိ, သိ ထ, မိ မ, ေတ အေ, ေသ ေဝှ, ဧ ေမှ။

၂။ ပမီ တု အ, ဟိ ထ, မိ မ, တံ အံ, ဿု ေဝှာ, ဧ အာမေသ။

၃။ သတမီ ဧယျ ဧယျံ, ဧယျာသိ ဧယျာထ, ဧယျာမိ ဧယျာမ, ဧထ ဧရံ, ဧေထာ ဧယျာေဝှာ, ဧယျံ ဧယျာေမှ။

၄။ ပေရာကာ အ ဥ, ဧ တ, အ မှ, တ ေရ, ေတာ ေဝှာ, ဣ ေမှ။

၅။ ဟိယျတနီ အာ ဦ, ဩ တ, အ မှာ, တ တံ, ေသဝှံ, ဣံ မှေသ။

၆။ အဇတနီ ဤ ဥံ, ဩ တ, ဣံ မှာ, အာ ဦ, ေသ ဝှံ, အ ေမှ။

၇။ ဿဝိဿီ ဿတိ ဿိ, ဿသိ ဿထ, ဿာမိ ဿာမ, ဿေတ ဿေ, ဿေသ
ဿေဝှ, ဿံ ဿာေမှ။

၈။ ကာလာတိပတိ ဿာ ဿံသု, ေဿ ဿထ, ဿံ ဿာမှာ, ဿထ ဿသု, ဿေသ

ဿေဝှ, ဿ ဿာမှေသ။
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 2

အာချာတ်ဝဘ
ိ တ်သွယ်တိုင်း၏ ေရှဝိဘတ်(၆)လံုးကို ပရဿပုဒ်အမည်ေပးေသာသုတ်

၁။ အထ ပုဗာနိ-ဝိဘတီနံ ဆ ပရဿပဒါနိ။

အာချာတ်ဝဘ
ိ တ်သွယ်တိုင်း၏ ေန က်ဝိဘတ်(၆)လံုးကို အတေန ပုဒ်အမည်ေပးေသာသုတ်

၁။ ပရာဏျတေန ပဒါနိ။

ပထမပုရိသ်, မဇိမပုရိသ်, ဥတမပုရိသ်အမည်ေပးသုတ်

၁။ ေဒွ ေဒွ ပဌမမဇ ိမုတမပုရိသာ။

အာချာတ်ဝဘ
ိ တ်များ၏ သက်ရာအနက် ြပဆိုေသာသုတ်စဉ်များ

(သုတ်စဉ်နံပါတ် ၈-မှ ၁၇-အထိ)

၁။ ကာေလ။

၂။ ဝတမာန ပစပေ။ (ဆဲ, ၏)

၃။ အာဏာတျာသိေ’ုတကာေလ ပမီ။ (ေလာ, ေစသတည်း)

၄။ အုမတိပရိကေပေတသု သတမီ။ (ရာ၏, အံ့နည်း)

၅။ အပစေက ပေရာကာ’တီေတ။ (ပီတဲ့)

၆။ ဟိေယျာပဘုတိ ပစေက ဟိယျတနီ။ (ပီ)

၇။ သမီေပ’ဇတနီ။ (ပီ)

၈။ မာေယာေဂ သဗကာေလ စ။

၉။ အန ဂေတ ဘဝိဿီ။ (လိမ့်မည်, လတံ, အံ့)

၁၀။ ကိယာတိပေ’တီေတ ကာလာတိပတိ။ (ရာပီ, အံ့နည်း)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 3

ဝိဘတ် (၈) သွယ်ကို သဗဓာတ်ဝိဘတ်, အသဗဓာတ် ဝိဘတ် ခွဲြခားြပေသာသုတ်။

၁။ ဟိယျတနီ သတမီ ပမီ ဝတမာန သဗဓာတုကံ။ (၂၆)

ေယာဂ ှင့် ပုရိသ်တွဲစပ်ြခင်း။

၁။ န မေယာဂ ှင့် ပထမပုရိသ်။

၂။ တုမှေယာဂ ှင့် မဇ ိမပုရိသ်။

၃။ အမှေယာဂ ှင့် ဥတမပုရိသ်။

(ကိယာပုဒ်ှင့် ဆက်စပ်ြခင်း၊ အရတူြခင်းကို ေဟာသည်- ဟု ဆို၏။)

(ငါ,မိမိ = အမှ၊ သင်,မင်းစသည်= တုမှ၊ ငါ,သင်မှကွင်းေသာန မ်စားများ = န မ။)

၁။ ေယာက်ျာသည် လမ်းသို သွား၏။ (ဂစ - )

၂။ ငါသည် လမ်းသို သွား၏။ (ဂစ - )

၃။ သင်သည် လမ်းသို သွား၏။ (ဂစ - )

၄။ ငါတိုသည် လမ်းသို သွားကကုန်၏။ (ဂစ - )

၅။ သင်တိုသည် လမ်းသို သွားကကုန်၏။ (ဂစ - )

၆။ ရဟန်းတိုသည် လမ်းသို သွားကကုန်၏။ (ဂစ - )

၇။ ရဟန်းတိုသည် လမ်းသို သွားအပ်၏။ (ဂစ - )

၈။ သင်သည် လမ်းသို သွာြခင်း။ (ဂစ - )

သုတ်စဉ်များ

၁။ န မမှိ ပယုဇမာေနပိ တုလျာဓိကရေဏ ပဌေမာ။

၂။ တုေမှ မဇိေမာ။

၃။ အေမှ ဥတေမာ။

၄။ သေဗသေမကာဘိဓာေန ပေရာ ပုရိေသာ။

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 4

ပရဿပုဒ,် အတေန ပုဒ် ဝိဘတ်များ၏ ေဟာနက်ကို ခွဲြခားြပေသာသုတ်များ။

(ကတားအနက်, ကံအနက်, ေဘာအနက်)

၁။ အတေန ပဒါနိ ဘာေဝ စ ကမနိ။

(အတေန ပုဒ်ဝိဘတ်များကို ေဘာ,ကံအနက်ေဟာ ကိယာပုဒ်အေနြဖင့် သံုးရမည်။)

၂။ ကတရိ စ။

(အတေန ပုဒ်ဝိဘတ်များကို ကတာအနက်ေဟာ ကိယာပုဒ်အေနြဖင့်လည်း သံုးိုင်သည်။)

၃။ ကတရိ ပရဿပဒံ။

(ပရဿပုဒ်ဝိဘတ်များကို ကတာအနက်ေဟာ ကိယာပုဒ်အေနြဖင့် သံုးရမည်။)

အာချာတ်ပစည်းများ

၁။ ဓာတုနိဒိပစည်း (၁၂) ပစည်း။ (ဝိဘတ်မသက်မီ သက်ရသည်။)

၂။ ဝိကရဏပစည်း (၁၇) ပစညး် ။ (ဝိဘတ်သက်ပီးမှ သက်ရသည်။)

၃။ ေဘာ,ကံေဟာ ယ ပစည်း (၁) ပစည်း။ (ဝိဘတ်သက်ပီးမှ သက်ရသည်။)

(၁) ဓာတုနိဒိ (ဓာတုပစယ) ပစည်းများ သက်ေသာသုတ်များ (ြပ- ၂၁၃)

၁။ တိဇဂုပကိတမာေနဟိ ခဆသာ ဝါ။ (ခ,ဆ,သ ပစည်းသက်) (သုတ-် ၂၈/ြပ-၂၀၆)

၂။ ဘုဇဃသဟရသုပါဒီဟိ တုမိစေတသု စ။ (ခဆသ ပစည်းသက်)

၃။ အာယ န မေတာ ကတပမာန ဒါစာေရ။ (အာယ ပစည်းသက်)

၄။ ဤယူ’ပမာန စ။ (ဤယ ပစည်းသက်)

၅။ န မမှာ’တိစေတ။ (ဤယ ပစည်းသက်)

၆။ ဓာတူဟိ ေဏ ဏယ ဏာေပ ဏာပယာ ကာရိတာနိ ေဟတွေတ။

(ေဏ,ဏယ, ဏာေပ, ဏာပယ - ပစည်းသက်၊ အတသဒါြဖင့် အလ ပစည်းသက်)

၇။ ဓာတုူေပ န မသာ ဏေယာ စ။ (ဏယ ပစည်းသက်၊ စသဒါြဖင့်- အာရ,အာလ သက်)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 5

(၂) ဝိကရဏပစည်းများ (ဂိုဏ်းမှတ်ပစညး် များ) သက်ေသာသုတ်များ (ြပ- ၂၂၁)

၁။ ဘူဝါဒိေတာ အ။ (ဘူဝါဒိ အ- ပစည်းသက်) (သုတ-် ၄၀/ ြပ-၂၂၁)

(သဗဓာတ်ဝိဘတ် ေှ င်းရာ၌သာ သက်သည်။)

၂။ ုဓာဒိေတာ နိဂဟီတပုဗ။ (ုဓာဒိ အ- ပစည်းသက်၍ ေရှ၌ နိဂဟိတ်လာ)

စသဒါြဖင့် (ဣ,ဤ,ဧ,ဩ- ပစည်းများသက်) (ြပ- ၂၂၂)

၃။ ဒိဝါဒိေတာ ေယာ။ (ဒိဝါဒိ ယ-ပစည်းသက်)

၄။ သွာဒိေတာ ဏုဏာ ဥဏာ စ။ (သွာဒိ ဏု, ဏာ, ဥဏာ- ပစညး် သက်)

၅။ ကိယာဒိေတာ န ။ (ကိယာဒိ န - ပစည်းသက်)

၆။ ဂဟာဒိေတာ ပဏှာ။ (ဂဟာဒိ ပ, ဏှာ- ပစည်းသက်)

၇။ တန ဒိေတာ ဩယိရာ။ (တန ဒိ ဩ, ယိရ- ပစည်းသက်)

၈။ စုရာဒိေတာ ေဏ ဏယာ။ (စုရာဒိ ေဏ, ဏယ- ပစည်းသက်၊)

အာချာတ်ဂိုဏ်း (၈) ဂိုဏ်း = ဘူ, ု, ဒိ, သွာ၊ ကိ, ဂဟာ၊ တန , စုရာဒိ။

(၃) ေဘာ,ကံေဟာ “ယ” ပစညး် သက်ေသာသုတ်

၁။ ဘာဝကေမသု ေယာ။ (ေဘာအနက်, ကံအနက်တို၌ ယ- ပစည်းသက်) (သုတ-် ၃၅၊ ြပ-၂၁၃)

အာချာတ်ုပတ
် ွက် အစဉ်ကို န်ြပေသာသုတ်များ

၁။ ဘူဝါဒေယာ ဓာတေဝါ။ (ဓါတ်အမည်မှည့်ေသာသုတ်) (သုတ-် ၅၂/ြပ- ၂၃၂)

(ဓာတ်နက်ကားပီးမှ ဓါတ်အမည်မှည့်ရမည်။)

၂။ ဓာတုဿေ ေလာေပါေနကသရဿ။ (ဓာတွန်ေချေသာသုတ်) (သုတ-် ၁၁၆/ြပ-၂၇၈)

(ဓာတု+အ၊ ဓာတွ၊ ဓာတွန်)

(က) ဧကသရဓာတ် = သရတစ်လံုးသာရှိေသာဓာတ်။ (ဘူ, ဟူ, သိ, ဌာ…စသည်။)

(ခ) အေနကသရဓာတ် = ှစ်လံုး, ှစ်လံုးအထက်ရှိေသာဓာတ်။ (ပစ, ဂမု.. စသည်။)

၃။ ဓာတုလိေဂဟိ ပရာ ပစယာ။ (ဓာတ်,လိင်တိုေန င် ဝိဘတ်, ပစည်းများသက်ရန်န်ြပ)

ပစယ = ဝိဘတ်, ပစညး် ကိုယရ

ူ သည်။ (သုတ-် ၂၇/ ြပ- ၂၀၆)
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 6

၄။ ဓာတုပစေယဟိ ဝိဘတိေယာ = (ဓာတုပစယများသက်ပီးမှ ဝိဘတ်သက်ရန် န်ြပ)

(သုတ-် ၅၀/ ြပ- ၂၃၁)

ေဆာင်။ ။ခါဒိပစယ, ဓာတ်နက်ြပသြဖင့်, ပဓာနဆို, အထည်ကိုယ်မုိ, ထိုထိုဝိဘတ်, ဦးစွာမှတ်,

သက်အပ်ကေလတံု။

ဝိကရဏသီးသီး, ယပစညး် ကား, ုပ် ပီးေစမ, အေနလျက်, စုစုဝိဘတ်, သက်ပီးလတ်မှ,

သက်ေလရ, မှတ်က စွဲမဲကုန်။ (ြပ-၂၃၂)

အထက်ပါသုတ်များ န်းဆိုချက်အရ အာချာတ်ုပ်များကို -

၁။ (က) သဒါတည်။ (ခ) ဓာတ်နက်ကား။

၂။ ဓာတ်အမည်မှည့်။

၃။ ဓာတွန်ေချ။ (အေနကသရဓာတ်ကိုသာ)

၄။ အာချာတ်ဝဘ
ိ တ်သက်။

၅။ ဝိကရဏပစည်းများသက်။

၆။ ဆိုင်ရာသုတ်များြဖင့် ုပ်ပီးေအာင် စီရင်။

မှတ်ချက်။ ဓာတုနိဒိပစည်းများကိုးကား ဝိဘတ်မသက်မီ သက်ရမည်။

ပစတိ - အာချာတ်ုပ်တွက်
ပစတိ - ချက်၏။ (ပစ-ဓါတ်၊ အ-ပစည်း၊ တိ-ဝိဘတ်)

ပစတိ - ကို

၁။ (က) ပစ-သဒါတည်။

(ခ) ပစ- ပစဓာတ်သည်၊ ပါေက- ချက်ြခင်းအနက်၌၊ ဝတတိ- ြဖစ်၏၊ ဣတိအေတ- ဤအနက်၌။

၂။ ဘူဝါဒေယာ ဓာတေဝါ -ဟူေသာ သုတ်ြဖင့် ပစ-သဒါကို ဓာတ်အမည်မှည်။့

၃။ ဓာတုဿေ ေလာေပါေနကသရဿ- ဟူေသာ သုတ်ြဖင့် ပစ-ဓာတ်၏ ဓာတွန်ကို ေချ။

၄။ ဝတမာန ပစပေ- ဟူေသာ သုတ်ြဖင့် ဝတမာန်, ပရဿပုဒ်, ပထမပုရိသ်, ဧကဝုစ် တိ-

ဝိဘတ်သက်။ (ပစ် - တိ)

၅။ ဘူဝါဒိေတာ အ - ဟူေသာ ဘူဝါဒိ အပစည်းသက်။ ( ပစ်-အ-တိ)

၆။ စ် ကို အ- သိုကပ်။ ပစတိ-ကားပီး၏။ (ြပ- ၂၂၁)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 7

ဘူဝါဒိဂိုဏ်း ုပ်တွကဆ
် ိုင်ရာ

ဘဝတိ- အာချာတ်ုပတ
် ွက်
ဘဝတိ- ြဖစ်၏၊ (ဘူ- အ- တိ) ဘူ- သတာယံ၊ ထင်ရှားြခင်းအနက်၌။

အေညသု စ = ကာရိတ်မဟုတ်ေသာ ပစည်းေကာင့် ဝုဒိြပ။(သုတ-် ၈၀ ၊ ြပ-၂၅၃ )

ဩ အဝ သေရ = ေန က်သရေကာင့် ဩ-ကို အဝ-ြပ။ (သုတ-် ၁၀၈ ၊ ြပ-၂၇၂ )

ဝုဒိ-သရများ = အာ-ဝုဒိ, ဧ-ဝုဒိ, ဩ-ဝုဒိ

၁။ အ ကို အာ- ဝုဒိြပ။

၂။ ဣ,ဤ ကို ဧ- ဝုဒိြပ။

၃။ ဥ,ဦ ကို ဩ-ဝုဒိြပ။

မှတ်ချက်။ ။ သံယုဂ် (ှစ်လံုးဆင့်အကရာ) မဟုတ်ေသာ ဓါတ်၏ အစိတ်သရကိုသာ ဝုဒ-ိ ြပ ရသည်။

(ြပ- ၂၅၁/၅၆၁/၅၆၂)

လဘတိ- အာချာတ်ုပ်တွက်
လဘတိ- ရ၏၊ (လဘ- အ- တိ) လဘ- လာေဘ၊ ရြခင်း(အနက်)၌၊

ဂစတိ- အာချာတ်ုပ်တွက်
ဂစတိ- သွား၏။ (ဂမု- အ- တိ) ဂမု- ဂတိမှိ- လားြခင်း(ဂတိ)အနက်၌၊

ဂမိဿေ ေစာ ဝါ သဗာသု - ဂမုဓါတ်၏ ဓာတွန် “မ်” ကို စ်-ြပ (သုတ-် ၇၁၊ ြပ- ၂၄၅)

(ပစဓါတ်- ပရဿပုဒ် - ကတုပ်များ)

ပစတိ, ပစိ၊ ပစသိ, ပစထ၊ ပစာမိ, ပစာမ။

၁။ ေလာပေတ မကာေရာ = အပစည်းကို ေချ (သို) ဧ-ြပေသာသုတ်။ (သုတ-် ၁၀၅၊ ြပ- ၂၇၀)

၂။ အကာေရာ ဒီဃံ ဟိမိေမသု = ဟိ,မိ,မ(ေမှ)ဝိဘတ်တိုေကာင့် အကို အာဒီဃြပ။ (သုတ-် ၇၃၊ ြပ-၂၄၇)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 8

ေဘာ,ကံေဟာ “ယ”ပစည်းဆိုင်ရာ ုပ်စီရင်ရန်သုတ်များ

၁။ တဿ စဝဂ,ယကာရ,ဝကာရတံ သဓာတွဿ။ (သုတ-် ၃၆၊ ြပ-၂၁၅)

(ဆိုင်ရာ) ဓာတွန်ှင့်တကွ ေဘာ,ကံေဟာ ယပစညး် ကို “စ-ဝဂ်ြပ, ယ-ြပ, ဝ-ြပ”။

ဤသုတ်တွင် -

ကာရီ = ဓာတွန်ြဖစ်ေသာ စ-ဝဂ်, တ-ဝဂ်, ရအကရာ, ဝ-အကရာတိုှင့်တကွ ယ-ပစည်းကို။

ကာရီယ= စ-ဝဂ်, ယအကရာ, ဝအကရာြပ။

ကာရီ ကာရီယ
..ဓာတွန်င
ှ ့်တကွ ယ- ပစည်းကို ..ြပ
စ တ ။ စ
ဝဂ်ဗျည်း (၁၀) လံုး

ဆ ထ ။ ဆ
ဇ ဒ ။ ဇ
ဈ ဓ ။ ဈ
ဉ န ။ ဉ
အဝဂ်(၂)လံးု

ရ ။ ယ
ဝ ။ ဝ

ေဆာင်။ သီဟဂတိ, ဝဝတိဟု, ေန က်ရှိ ဝါတွက်, စ-တ ဝဂ်ကို, စဝဂ်ဆို၏၊ ရကိုကား ယ, ဝကို ဝ,
ြပရစဉ်တိုင်းမှတ်။ (ြပ- ၂၁၅)
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 9

၂။ ဣဝဏာဂေမာ ဝါ - ေဘာကံေဟာ ယ-ပစည်းေကာင့် ေရှ၌ ဣ, ဤ လာ။ (သုတ်-၃၇၊ ြပ-၂၁၇)

(ဣလာလင် ယပစည်းကို ေဒွေဘာ်ြပရသည်)

၃။ ပုဗူပ - ေဘာကံေဟာ ယ-ပစည်းကို ပုဗုပ်(ေရှးအကရာအတိုင်း) ြပ။ (သုတ်- ၃၈၊ ြပ- ၂၁၈)

ပုဗ
 ုပ်-ြပရန် “ယ”ပစည်းေရှတွင်ရှိိုင်သည့် ဓာတွန်များ

ကဝဂ် (၅)လံုး၊ ဋဝဂ် (၅)လံုး၊ ပဝဂ် (၅)လံုး၊ (ဝဂ်ဗျည်း-၃၀)

ယ, လ, သ- အကရာ (၃) လံုး၊ (အဝဂ်ဗျည်း-၃)

မှတ်ချက်။ ။ “ယ”ပစည်းကို ေရှအကရာပံုစံအတိုင်း ေြပာင်းလဲ၍ထားြခင်ကို ပုဗုပ-် ြပသည်ဟု ဆိုသည်။

ပုဗုပ-် ြပရာတွင် “ယ”ပစည်းကိုသာ (ဓာတွန်မပါဘဲ) ြပရသည်။

ေဆာင်။ ။ တဿ စဝဂ်, မဆိုမွက်သည့်, ကဝဂ် ဋ ပ, ဝဂ်သံုးဝှင့်, ယ-လ-သ ပါ, အကရာစု, ဓာတွန်,

ြပေလ ပုဗုပ်။ (ြပ- ၂၁၉)

၄။ ဝစ,ဝသ,ဝဟာဒီန မုကာေရာ ဝဿ ေယ။ (သုတ-် ၈၂၊ ြပ- ၂၅၅)

ေဘာကံေဟာ ယပစညး် ေှ င်းရာတွင် ဝစ,ဝသ,ဝဟ-ဓါတ်တိုတွင် ၁။ ဝအကရာ, ၂။ ဝ၏ အစိတ်

အ-သရကို “ဥ” ြပ။ (ဥစေတ, ဝုစေတ)

၅။ ဟဝိပရိယေယာ ေလာ ဝါ။ (သုတ-် ၈၃၊ ြပ- ၂၅၆)

၁။ ဓာတွန်-ဟ ှင့် ယ-ပစည်းကို ြပန်၍ ၂။ ယ-ပစည်းကို ရံခါ “လ”ြပ။ (ဝုလှေတ, ဝုယှေတ)

၆။ ယမှိ ဒါ,ဓာ,မာ,ဌာ,ဟာ,ပါ,မဟ,မထာဒီန မီ။ (သုတ-် ၉၇၊ ြပ- ၂၆၄)

ေဘာကံေဟာ ယပစည်းေှ င်းရာတွင် ဒါ,ဓာ အစရှိေသာဓါတ်တို၏ အဆံုးသရကို “ဤ”ြပ။

(ဒီယေတ)

၇။ ယဇဿာဒိဿိ။ (သုတ-် ၉၈၊ ြပ- ၂၆၅)

ေဘာကံေဟာ ယပစည်းေှ င်းရာတွင် ယဇ ဓါတ်၏ ယ-ကို “ဣ”ြပ။ (ဣဇေတ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 10

ေဘာ,ကံေဟာ “ယ”ပစညး် ြဖင့် ပီးေသာ ုပ်များ

၁။ ပစေတ - ချက်အပ်၏။ (ပစ- ယ- ေတ) ပါေက-ချက်ြခင်းအနက်၌။

၂။ ယုဇေတ - ယှဉ်ြခင်း, ယှဉ်အပ်၏။ (ယုဇ - ယ - ေတ) ေယာေဂ - ယှဉ်ြခင်းအနက်၌။

၃။ ပစီယေတ - ချက်အပ်၏။ (ပစ - ယ - ေတ) ပါေက-ချက်ြခင်းအနက်၌။

၄။ ဗုဇေတ - သိြခင်း, သိအပ်၏။ (ဗုဓ - ယ - ေတ) အဝဂမေန- ထိုးထွင်း၍ သိြခင်း၌။

၅။ သကေတ - စွမ်းိုင်ရာ၏။ (ြပ-၂၁၈) (သက - ယ - ေတ) သတိမှိ - စွမး် ိုင်ြခင်း၌။

၆။ ပစိယျေတ - ချက်အပ်၏။ (ပစ - ယ - ေတ) ပါေက-ချက်ြခင်းအနက်၌။

၇။ ဟညေတ - သတ်ြခင်း, သတ်အပ်၏။ (ဟန - ယ - ေတ)

ဟသာဂတီသု - ညဉ်းဆဲြခင်း,ဂတိအနက်တို၌။

၈။ ဂမေတ - သွားအပ်၏။ (ဂမု - ယ - ေတ) ဂတိမှိ - ဂတိအနက်၌။

၉။ ဂမီယေတ - သွားြခင်း, သွားအပ်၏။ (ဂမု - ယ - ေတ) ဂတိမှိ - ဂတိအနက်၌။

၁၀။ ကယျေတ - ြပြခင်း, ြပအပ်၏။ (ကရ - ယ - ေတ) ကရေဏ - ြပြခင်း၌။

၁၁။ ဂမိယျေတ - သွားြခင်း, သွားအပ်၏။ (ဂမု - ယ - ေတ) ဂတိမှိ - ဂတိအနက်၌။

၁၂။ ဒမေတ - ဆံုးမြခင်း။ (ဒမု - ယ- ေတ) ဒမေန - ဆံုးမြခင်း၌

၁၃။ သိဗေတ - ချပ်အပ်၏။ (သိဝု - ယ - ေတ)။ တသ ေန - ချပ်ြခင်း၌။

၁၄။ ဥစေတ - ဆိုအပ်၏။(ဥစ- ယ - ေတ) ဝိယတိယံ ဝါစာယံ၊ စကားလံုးကွဲြပားေအာင် ေြပာဆိုြခင်း၌။

ဃမေ, ဂစီယေ- စသည်တိုဝယ် အေ ဝိဘတ်စသည်တိုေကာင့် ေရှသရေချြခင်း

သရာ သေရ ေလာပံ-သုတ်ှင့် သရ ေလာေပါ (လ)ပကတိ-သုတ်တို၏ သရေချြခင်းအထူး။

သိကိစ၌ တစ်ဝိဘတ်ဆံုးေသာ ေရှတစ်ပုဒ်ှင့်ေန က်တစ်ပုဒ်ကို စပ်ဟပ်ေပးဖို အေရးကီး၏၊

သိုြဖစ်၍ ှစ်ပဒ
ု ်ရှိရာ၌ ေန က်ပုဒ်က အစသရေကာင့် ေရှပုဒ်က အဆံုးသရကို ေချလိုလင် သရာ သေရ
ေလာပံ-သုတ်ြဖင့် ေချရမည်။ (ယဿိ ိယာနိ = ယဿ + ဣ ိယာနိ ကို ကည့်)

တစ်ပုဒ်တည်း၌ ေန က်သရေကာင့် ေရှသရကို ေချလိုလင် ဤ သရ ေလာေပါ သုတ်ြဖင့် ေချရ

မည်။ (ပုရိသံ = ပုရိသ + အံ၊ ဃမေ = ဃမ + အေ တိုကို ကည့)် ဤသို ခွဲြခားသင့်သည်။

ေဆာင်။ ၁။ ှစ်ပုဒ်စပ်ရာ, ေချေသာခါ, သရာ သေရ သုတ်။

၂။ တစ်ပုဒ်တည်းမ, ေချလိုက, သရေလာေပါ သုတ်။ (ြပ- ၆၉)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 11

ဒိဝါဒိဂိုဏ်း ုပ်တွက်ဆိုင်ရာ

၁။ ဒိဝါဒိေတာ ေယာ - ဒိဝါဒိ ယပစညး် သက်။

၂။ တထာ ကတရိ စ - ဒိဝါဒိ “ယ”ပစည်းကို (က) စဝဂ်အြပ, ယအြပ, ဝအြပ၊ (ခ) ပုဗုပြ် ပ။

(သုတ-် ၃၉၊ ြပ- ၂၂၀)

မှတ်ချက်။ ဤသုတ်၏ ကာရီယများသည်း တဿစဝဂ…သုတ် ှင့် ပုဗူပ သုတ်များ၏

သတ်မှတ်ချက်အတိုင်းပင်၊ ေဘာကံေဟာ ယပစည်းှင့် ဒိဝါဒိ ယပစည်းသာ ထူးသည်။

ဗုဇတိ - သိ၏။ (ဗုဓ - ယ - တိ) အဝဂမေန - ထိုးထွင်း၍ သိြခင်း၌။

တုဿတိ - ှစ်သက်၏။ (တုသ - ယ - တိ) ပီတိမှိ - ှစ်သက်ြခင်း၌။

ဒိဗတိ - ြမးတူးေပျာ်ပါး၏။ (ဒိဝု - ယ - တိ)

ကီဠာဝိဇိဂိသာဗျဝဟာရဇုတိထုတိဂတီသု - ကစားြမးတူးြခင်း, ေအာင်ိုင်လိုြခင်း,

ေြပာဆိုြခင်း, ထွန်းပြခင်း, ချီးမွမး် ြခင်း, ဂတိအနက်တို၌။

ယုဇတိ - ပုတ်ခတ်၏။ (ယုဓ - ယ - တိ) သမဟာေရ - ြပင်းစွာပုတ်ခတ်ြခင်း၌။

မညေတ - သိ၏။ (မန၊ ယ၊ ေတ) ကတရိ စ သုတ်ကည့်ရန်။

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 12

ုဓာဒိဂိုဏး် ုပတ
် ွက်ဆိုင်ရာ

၁။ ုဓာဒိေတာ နိဂဟီတပုဗ - ုဓာဒိ-အပစညး် သက်၍ ေရှ၌ နိဂဟိတ်လာ။ (ြပ-၂၂၂)

စသဒါြဖင့် - ဣ, ဤ, ဧ, ဩ ပစည်းများသက်သည်။

ေရှ၌ နိဂဟိတ်လာဟူသည် -

(နိဂဟိတ်သည် ေရှသရကို မှီေသာ ပုဗာသယဗျဉ်းြဖစ်ေသာေကာင့်) သက်ထားေသာ

အပစည်း၏ ေရှ၌ ရှိေသာ ရဿသရကို မှီရမည်ြဖစ်၍ ၎င်းေရှးရဿသရေန င် ကပ်၍ လာရမည်။

၁။ ုတိ - ပိတဆ
် ို၏, တားြမစ်၏။ (ုဓ ◌ံ အ တိ) ုဓ - အာဝရေဏ၊ ပိတ်ပင်ြခင်း၌။ (ြပ -၂၂၂)
၂။ ဘုတိ - စား၏။ (ဘုဇ - ◌ံ အ - တိ) ဘုဇ - ပါလနဗျဝဟရေဏသု၊ ေစာင့်ေရှာက်ြခင်း, စားြခင်းတို၌။
၃။ ုိတိ (ုဓ ◌ံ ဣ တိ)
၄။ ုီတိ (ုဓ ◌ံ ဤ တိ)
၅။ ုေတိ (ုဓ ◌ံ ဧ တိ)
၆။ ုေ တိ (ုဓ ◌ံ ဩ တိ) (နိဂဟိတ်လာြခင်းကိုကား သုတ်ရင်းြဖင့် လာရမည်။)

၁။ မုစတိ - လွတ်၏ ။ မုစ - ေမာစေန၊ လွတ်ြခင်း၌။

၂။ မုတိ - လတ်၏။

၁။ ဆိတိ - ြဖတ်၏။ ဆိဒိ - ဒွိဓာကရေဏ၊ ှစ်ြဖာြပြခင်း၌ (ြဖတ်ြခင်း၌)။

၂။ ဆိဇတိ - ြပတ်၏။

၁။ ဘိတိ - ခွဲ၏။ ဘိဒိ/ဘိဒ - ဝိဒါရေဏ၊ ေဖာက်ခွဲြခင်း (ေပါက်ကွဲြခင်း၌)။

၂။ ဘိဇတိ - ကွဲ၏။

ုဓာဒိ ှင့် ဒိဝါဒိ အထူး

အထက်ပါ ဓါတ်တိုသည် ုဓာဒိဂိုဏ်းြဖစ်မူ သကမက (ကံလိုကိယာ)ြဖစ်၍ ၊
ဒိဝါဒိဂိုဏ်းြဖစ်မူ အကမက (ကံမလိုကိယာ) ြဖစ်၏။ (ူဂဏိ)
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 13

ုဓာဒိဂဏိကဓါတ်များ ုပ်ပုစ
ံ ံ (ကတုပ်, ကမုပ်)

သုေမာတိ - ပုတခ
် တ်၏။(သုဘ-ဩ-တိ)၊ သုဘ- ဒိတိဟ
 သာသု- ထွန်းပတင့်တယ်ြခင်း,ညဉ်းဆဲြခင်းတို၌။

ကမတိ - တုန်လပ်၏။ (ကပိ-အ-တိ) ကပိ- စလေန၊ တုန်လပ်ြခင်း၌။

ိုုဇေတ - ပိတ်ဆိုအပ်၏။ (နိ-ုဓ-ယ-ေတ)

သုဗေတ - ပုတခ
် တ်အပ်၏။ (သုဘ- ယ- ေတ)

ဆိဇေတ -ြဖတ်အပ်၏။ (ဆိဒိ-ယ-ေတ)

မုစေတ - လတ်အပ်၏။ (မုစ-ယေတ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 14

သွာဒိဂိုဏ်း ုပ်တွက်ဆိုင်ရာ

၁။ သွာဒိေတာ ဏု,ဏာ,ဥဏာ စ - ဏု, ဏာ, ဥဏာ ပစည်းများသက်။

ဝုဒိြပေသာသုတ်များ -

၁။ အသံေယာဂဿ ဝုဒိ ကာရိေတ - ကာရိတ်ပစည်းေကာင့် ဓါတ်အစိတ်ကို ဝုဒိြပ။ (ြပ-၂၅၁)

၂။ ဃဋာဒီနံ ဝါ - ကာရိတ်ပစည်းေကာင့် ဃဋ,ဂမု,ဂဏဓါတ်တို၏ အစိတ်ကို ဝုဒိြပ။ (ြပ-၂၅၃)

၃။ အေညသု စ - ကာရိတ်မဟုတ်ေသာပစည်းများေကာင့် ဓါတ်အစိတ်ကို ဝုဒိြပ။ (ြပ- ၂၅၃)

စသဒါ - ဏုပစည်း၏ ဥ ကို ဩ-ဝုဒိြပ။ (ဓါတ်၏ အစိတ်မဟုတ်၍ သုတ်ရင်းြဖင့်မြပိုင်)

ကတုပ်များ -

အဘိသုေဏာတိ - ေရှးန းေထာင်၏။ (အဘိ-သု - ဏု - တိ) သု - သဝေန၊ ကားန ြခင်း၌။

အဘိသုဏာတိ - ေရှးန းေထာင်၏။ (အဘိ-သု - ဏာ - တိ)

ပါပုဏာတိ - ေရာက်၏။ (ပ-အပ - ဥဏာ - တိ) အပ - ပါပုဏေန - ေရာက်ြခင်း၌။

သကဏာတိ - စွမ်းိုင်၏။ (သက - ဥဏာ - တိ) သက - သတိမှိ၊ စွမ်းိုင်ြခင်း၌။

ကမုပ်များ -

သူယေတ - ကားန အပ်၏။ (သု - ယ - ေတ)

ပါပီယေတ - ေရာက်အပ်၏။ (ပ-အပ - ယ - ေတ)

ပဟီယေတ - ေစလတ်အပ်၏။ (ပ-ဟိ - ယ - ေတ) ဟိ - ဂတိမ-ှိ ဂတိအနက်၌။

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 15

ကိယာဒိဂိုဏ်းုပ်တွက်ဆိုင်ရာ

၁။ ကိယာဒိေတာ န - ကိယာဒိ န -ပစည်းသက်။ (ြပ- ၂၂၆)

၂။ ကွစိ ဓာတု သုတ်ကီး - န ပစည်းေကာင့် ဤကို ရဿြပ, န-ကို ဏ-ြပ။

၃။ ာဿ ဇာ,ဇံ,န - ာဓာတ်ကို ဇာ,ဇံ,န -ြပ။ (ြပ- ၂၄၂)

ကတုပ်များ -

ကိဏာတိ - ဝယ်၏။ (ကီ-န -တိ) ကီ-ဒဗဝန

ိ ိမေယ ၊ဥစာကိုလဲလှယ်ြခင်း(ေရာင်းဝယ်ြခင်း)၌။

ဝိကိဏာတိ - ေရာင်း၏။ (ဝိ-ကီ၊ န ၊ တိ)

ဇိန တိ - ေအာင်၏။ (ဇိ၊ န ၊ တိ) ဇိ - ဇေယ၊ ေအာင်ိုင်ြခင်း၌။

ဇာန တိ - သိ၏။ (ာ၊ န ၊ တိ) ာ- အဝေဗာဓေန၊ သိြခင်း၌။

ကမုပ်များ -

ကီယေတ - ဝယ်အပ်၏။ (ကီ၊ ယ၊ ေတ)

ဇီယေတ - ေအာင်အပ်၏။ (ဇိ၊ ယ၊ ေတ) (ကွစိဓာတု-ြဖင့် ဣ-ကို ဤ-ဒီဃြပ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 16

ဂဟာဒိဂိုဏ်း ုပ်တွက်ဆိုင်ရာ

၁။ ဂဟာဒိေတာ ပ,ဏှာ - ဂဟာဒိ ပပစည်း, ဏှာပစည်းသက်။ (ြပ- ၂၂၇)

၂။ ဂဟဿ ေဃ ေပ - ပပစည်းေကာင့် ဂဟဓါတ်ကို ေဃ-ြပ။ (သုတ်-၈၄/ ြပ-၂၅၇)

၃။ ဟေလာေပါ ဏှာမှိ- ဏှာပစည်းေကာင့် ဂဟဓါတ်၏ ဟ-ကို ေချ။ (သုတ်-၈၅/ ြပ- ၂၅၈)

ကတုပ်များ -

ေဃပတိ - ယူ၏။ (ဂဟ၊ ပ၊ တိ) ဂဟ- ဥပါဒါေန၊ ယူြခင်း၌။

ဂဏှာတိ - ယူ၏။ (ဂဟ၊ ဏှာ၊ တိ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 17

တန ဒိဂိုဏ်း ုပတ
် က
ွ ်ဆိုင်ရာ

၁။ တန ဒိေတာ ဩ,ယိရာ - တန ဒိ ဩပစည်း, ယိရပစညး် သက်။

၂။ ကွစိ ဓာတု- သုတ်ကီး - ကရဓါတ်၏ ဓာတွန် ရ်-ကို ေချ။

၃။ ဥတေမာကာေရာ - ဩပစည်းကို ဥ-ြပ။ (သုတ်-၁၀၆/ ြပ-၂၇၁)

၄။ ကရဿာကာေရာ စ - ကရဓါတ်၏ အ-ကို (က၏ အ-ကို) ဥ-ြပ။ (သုတ်-၁၀၇/ ြပ-၂၇၂)

ကတုပ် -

တေန တိ - ချဲထွင်၏။ (တု၊ ဩ၊ တိ) တု - ဝိတာေရ၊ ချဲထွင်ြခင်း၌။

ကေရာတိ - ြပ၏။ (ကရ၊ ဩ၊ တိ) ကရ - ကရေဏ၊ ြပြခင်း၌။

ကယိရတိ - ြပ၏။ (ကရ၊ ယိရ၊ တိ)

ကုုေတ - ြပ၏။ (ကရ၊ ဩ၊ ေတ)

တုေတ - ချဲ၏။ (တု၊ ဩ၊ ေတ)

ပေပါတိ - ေရာက်၏။ (ပ-အပ၊ ဩ၊ တိ) အပ-ပါပုဏေန၊ ေရာက်ြခင်း၌။

သေကာတိ - စွမ်းိုင်၏။ (သက၊ ဩ၊ တိ) သက-သတိမှိ၊ စွမ်းိုင်ြခင်း၌။

ကမုပ် -

ကရီယေတ - ြပအပ်၏။ (ကရ၊ ယ၊ ေတ)

ကယျေတ - ြပအပ်၏။ (ကရ၊ ယ၊ ေတ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 18

စုရာဒိဂိုဏ်းုပ်တွက်ဆိုင်ရာ

၁။ စုရာဒိေတာ ေဏ,ဏယာ - စုရာဒိ ေဏပစည်း, ဏယပစညး် သက်၍ ကာရိတ်အမည်မှည်။ (ြပ-၂၂၈)

၂။ အသံေယာဂဿ ဝုဒိ ကာရိေတ - ကာရိတ်ပစည်းေကာင့် ဓာတ်အစိတ်ကို ဝုဒိြပ။ (ြပ-၂၅၁)

၃။ ကာရိတာနံ ေဏာ ေလာပံ - ကာရိတ်ပစည်း၏ ဏ်အုဗန်ကို ေချ။ (ြပ- ၂၈၀)

မုချကာရိတ် = ေစခိုင်းြခင်းအနက်ကို ေဟာိုင်ေသာ ကာရိတ်။ (ဓာတူဟိ-စေသာသုတ်)

ုီကာရိတ် = ေစခိုင်ြခင်းအနက်ကို မေဟာိုင်ေသာ ကာရိတ်။ (ဓာတုူေပ-, စုရာဒိေတာ-သုတ်များ)

အုဗန်(အုဗ) = ေဏ,ဏယာ စသည်၌ ပါေသာ “ဏ်”အကရာကို တစ်စံုတစ်ခုမ အနက်မရှိဘဲ

အပိုထည့်၍ဖွဲစပ်ထားေသာ အကရာသာြဖစ်ေသာေကာင့် “အုဗန်” ဟု
ေခဆိုရပါသည်။

အုဗန်ထည့်ဆိုရကျိး = ဆိုင်ရာသုတ်များဝယ် တိုတိုကျဉ်းကျဉ်း လိုရင်းအားလံုးကို သိမ် ကံးယူ

လိုေသာေကာင့် ထည့်ဆိုရပါသည်။ (ြပ- ၂၈၀/၂၈၁)

ကတုပ်များ -

ေစာေရတိ - ခိုးယူ၏။ (စုရ၊ ေဏ၊ တိ) စုရ - ေထေယျ၊ ခိုးြခင်း၌။

ေစာရယတိ - ခိုးယူ၏။ (စုရ၊ ဏယ၊ တိ)

စိယတိ - ကံစည်၏။ (စိ၊ ဏယ၊ တိ) စိ - စိ ယံ၊ ကံစည်ြခင်း၌။

မေတိ - တိုင်ပင်၏။ (မ၊ ေဏ၊ တိ) မ - ဂုတဘ

 ာသေန၊ လံု ခံစွာေြပာဆိုြခင်း (တိုင်ပင်ြခင်း)၌။
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 19

အဗာသုပ်များ ဆိုင်ရာ

၁။ ဒဓာ - (ဓာ - ဓာ,ဓာ - ဓ,ဓာ - ဒဓာ)

၂။ ဇိဂုစ - (ဂုပ,် ဆ - ဂုဂုပ်,ဆ - ဇုဂပ

ု ်,ဆ - ဇိဂုပ်,ဆ - ဇိဂုစ်,ဆ)

အဗာသဆိုင်ရာ စီရင်ေသာ သုတ်များ

၁။ ကွစာဒိဝဏာနေမကဿရာနံ ေဒွဘာေဝါ - ဓါတ်အစကို ေဒွေဘာ်ြပ။ (သုတ-် ၅၃/ ြပ-၂၃၄)

၂။ ပုေဗာ ဗာေသာ - ေရှတစ်လံုးကို အဗာသအမည်မှည။ (သုတ-် ၅၄/ ြပ-၂၃၅)

၃။ ရေဿာ - အဗာသရှိ ဒီဃ-ကို ရဿြပ။ (သုတ-် ၅၅/ ြပ-၂၃၅)

၄။ ဒုတိယစတုတာနံ ပဌမတတိယာ - အဗာသရှိ ဒုတိယကရာကို ပထမ, စတုတကရာကို တတိယြပ။

(သုတ-် ၅၆/ ြပ-၂၃၆)

၅။ ကဝဂဿ စဝေဂါ - အဗာသရှိ ကဝဂ်အကရာကို စဝဂ်အကရာြပ။ (သုတ်-၅၇/ ြပ-၂၃၇)

၆။ မာနကိတာနံ ဝတတံ ဝါ - အဗာသရှိ မာနဓါတ်၏ မ်ကို ဝ်ြပ၊ ကိတဓါတ်၏ က်ကို တ်ြပ။

(သုတ်-၅၈/ ြပ- ၂၃၈)

၇။ ဟဿ ေဇာ - အဗာသရှိ ဟ်ကို ဇ်ြပ။ (သုတ-် ၅၉/ ြပ- ၂၃၈)

၈။ အဿိဝဏာကာေရာ ဝါ - အဗာသရှိ သရကို ဣဝဏ်ြပ, အြပ ။ (သုတ-် ၆၀/ ြပ- ၂၃၉)

၉။ နိဂဟိတ - အဗာသအဆံုး၌ နိဂဟိတ်လာ။ (သုတ-် ၆၁/ ြပ- ၂၄၀)

၁၀။ တေတာ ပါမာန နံ ဝါမံ ေသသု - အဗာသေန င် ရှိေသာ ပါဓါတ်ကို ဝါြပ, မာနဓါတ်ကို မံြပ။
(သုတ-် ၆၁/ ြပ- ၂၄၀)

၁၁။ ဟရဿ ဂီ ေသ - သပစည်းေကာင့် ဟရ-ဓါတ်ကို ဂီြပ။ (သုတ-် ၆၉/ ြပ- ၂၄၄ )

ဂီ ေသ -ဒွိဓာကရဏေယာဂိဝိဘာဂ - သပစည်းေကာင့် ဇိ-ဓါတ်ကို ဂီ-ြပ။

၁၂။ ြဗဘူန မာဟဘူဝါ ပေရာကာယံ - ပေရာကာဝိဘတ်ေကာင့် ြဗ-ကို အာဟ၊ ဘူ-ကို ဘူဝြပ။(သုတ-် ၇၀)

ဓာတွန်ကို စ်-ြပ, ခ်ြပေသာ သုတ်များ။

၁။ ဗျနဿ ေစာ ဆပစေယသု စ - ဆပစညး် တိုေကာင့် ဓာတွန်ကို စ်-ြပ။ (သုတ-် ၆၇/ ြပ- ၂၄၃)

၂။ ေကာ ေခ စ - ခပစည်းေကာင့် ဓာတွန်ကို က်-ြပ။ (သုတ-် ၆၈/ ြပ- ၂၄၃)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 20

ေဒွေဘာ်ှစ်ခုအထူး သိပိုင်းက, ေဒွဘာဝ, သရ မပါေချ။

အာချာတ်ပိုင်းလာ, သရ ပါ, မှတရ

် ာ အထူးေပ။ (ြပ- ၂၃၄)

အဗာသ - အပိုအလွန်ရတ်ဆအ
ို ပ်ေသာ အကရာကို “အဗာသ” ဟု ေခပါသည်။ (ြပ- ၂၃၅)

ဓာတုနိဒိုပ်များဆိုင်ရာ

၁။ တိတိကတိ - သည်းညည်းခံ၏။ (တိဇ၊ ခ၊ တိ) (ြပ- ၂၀၆/၂၄၃)

တိဇ - နိသာန,ဗန,ခမာသု၊ ေသွးြခင်း, ဖွဲချည်ြခင်း, သည်းခံြခင်းတို၌။

၂။ ဇိဂုစတိ - ကဲ့ရဲ၏, စက်ဆုပ်၏, ရံမုန်း၏။ (ဂုပ၊ ဆ၊ တိ) (ြပ- ၂၀၆/၂၃၉)

ဂုပ - နိ ယံ၊ ကဲ့ရဲြခင်း၌။

၃။ ဝိစိကိစတိ - ယံုမှား၏။ (ဝိ-ကိတ၊ ဆ၊ တိ) (ြပ- ၂၀၆/၂၃၇)

ကိတ- သံသေယ၊ ယံုမှားသံသယြဖစ်ြခင်း၌။

၄။ တိကိစတိ - ေဆးကု၏။ (ကိတ၊ ဆ၊ တိ) (ြပ- ၂၀၆/၂၃၈)

ကိတ- ေရာဂါပနယေန၊ ေရာဂါကို ပယ်ြခင်း၌။

၅။ ဝီမံသတိ - စူးစမ်း၏။ (မာန၊ သ၊ တိ) (ြပ- ၂၀၆/၂၄၁)

မာန- ဝီမံသာယံ၊ စံုစမ်းြခင်း၌။

၆။ ဗုဘုကတိ - စားြခင်းငှါ အလိုရှိ၏။ (ဘုဇ၊ ခ၊ တိ) (ြပ- ၂၀၇/၂၄၄ )

- ဘုဇ -ပါလနဗျာဝဟရေဏသု၊ ေစာက်ေရှာက်ြခင်း, စားြခင်းတို၌။

၇။ ဇိဃစတိ - စားလို၏။ (ဃသ၊ ဆ၊ တိ) ဃသ - အဒေန၊ စားြခင်း၌။ (ြပ- ၂၀၇/၂၃၉ )

(ဒုတိယ စတုတာနံ - သုတ် စီရင်ပီးမှ ကဝဂဿ စဝေဂါ-သုတ်ကို စီရင်ပါ။ ဃ-မှ ဂ - ဇ )

၈။ ဇိဂီသတိ - ေဆာင်ြခင်းငှါ အလိုရှိ၏။ (ဟရ၊ သ၊ တိ) (ြပ- ၂၀၇/၂၄၄ )

ဟရ - ဟရေဏ၊ ေဆာင်ြခင်း၌။

(က) ဟရ-ဓါတ်ကို “ဂီ”ြပပီးမှ ေဒွေဘာ်ြပေသာနည်း။ (ဂီ မှ ဇိ) (ူပသိဒိ/ေြခြပဆရာတိုအလို)

(ခ) ေဒွေဘာ်ြပပီးမှ ဟရ-ဓါတ်ကို ဂီြပေသာနည်း။ (ဟ မှ ဇိ)

ဝိဇဂ
ိ ီသတိ - ေအာင်ိုင်လို၏။ (ဝိ-ဇိ၊ သ၊ တိ) (ဇိ မှ ဇိ) (ြပ- ၂၀၇/၂၄၄ )

၉။ သုဿူသတိ - န းေထာင်ြခင်းငှါ အလိုရှိ၏။ (သု၊ သ၊ တိ) (ြပ- ၂၀၇/၂၃၅ )

သု - သဝေန၊ ကားန ြခင်း၌။

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 21

၁၀။ ပိဝါသတိ - ေသာက်လို၏။ (ပါ၊ သ၊ တိ) ပါ - ပါေန၊ ေသာက်ြခင်း၌။ (ြပ- ၂၀၇/၂၄၀ )

၁၁။ ဗဘူဝ - ြဖစ်ပီတဲ့။ (ဘူ၊ ပေရာကာ-အ) ဘူ - သတာယံ၊ ထင်ရှားြခင်း၌။ (ြပ- ၂၄၅)

(အသဗဓါတ်ဝိဘတ်ြဖစ်ေသာေကာင့် ဘူဝါဒိ အပစည်းမသက်)

၁၂။ ဒဒါတိ - ေပး၏။ (ဒါ၊ အ၊ တိ) ဒါ - ဒါေန၊ ေပးြခင်း၌။ (ြပ- ၂၃၅)

၁၃။ ဒဓာတိ - ေဆာင်၏။ (ဓာ၊ အ၊ တိ) ဓာ - ဓာရေဏ၊ ေဆာင်ြခင်း၌။ (ြပ- ၂၃၆)

၁၄။ စိေစဒ - ြဖတ်ပီတ့။ဲ (ဆိဒိ၊ ပေရာကာ-အ) ဆိဒိ - ဒွိဓာကရေဏ၊ ှစ်ြဖာြပြခင်၌။ (ြပ-၂၃၆)

၁၅။ စိကိစတိ - ေဆးကု၏။ (ကိတ၊ ဆ၊ တိ) ကိတ - ေရာဂါပနယေန၊ ၌။ (ြပ- ၂၃၇)

၁၆။ ပဗတာယတိ - ေတာင်ကဲ့သို ြပကျင့်၏။ (ပဗတ၊ အာယ၊ တိ) (ြပ- ၂၀၈)

၁၇။ သမုဒါယတိ - သမုဒရာကဲ့သို ြပကျင့်၏။ (သမုဒ၊ အာယ၊ တိ) (ြပ- ၂၀၈)

၁၈။ ဆတီယတိ - ထီးကဲ့သို ြပကျင့်၏။ (ဆတ၊ ဤယ၊ တိ)

(သစ်ခက်ကို (ကံ) ထီးကဲ့သို (ဥပမာန) ြပကျင့်၏။ ထီးလိုေဆာင်း၏)

(အဆတံ ဆတမိဝ အာစရတိ) (ြပ - ၂၀၈)

၁၉။ ပတီယတိ - သပိတ်ကို လိုချင်၏။ (ပတ၊ ဤယ၊ တိ) (ြပ - ၂၁၀)

၂၀။ ပါေစတိ - ချက်ေစ၏။ (ပစ၊ ေဏ၊ တိ) ပစ -ပါေက၊ ချက်ြခင်း၌။

၂၁။ ပါစယတိ - ချက်ေစ၏။ (ပစ၊ ဏယ၊ တိ)

၂၂။ ပါစာေပတိ - ချက်ေစ၏။ (ပစ၊ ဏာေပ၊ တိ)

၂၃။ ပါစာပယတိ - ချက်ေစ၏။ (ပစ၊ ဏာပယ၊ တိ)

(ကာေရတိ, ကာရယတိ, ကာရာေပတိ, ကာရာပယတိ) (ြပ - ၂၅၂)

ဥဝဏ်ေန င်ကျ ေဏ, ဏယ သာ - (ြပ - ၂၁၂)

- သာေဝတိ, သာဝယတိ - ကားေစ၏။ (သု -ဓါတ်)

- ဘာေဝတိ, ဘာဝယတိ - ြဖစ်ေစ၏။ (ဘူ - ဓါတ်)

စုရာ ဣဝေဏ၊ အာ,ဩ,ဧ-မှာ၊ ဏာေပ,ဏာပယ၊ ေန က်ှစ်ဝမှတ် -

- ေစာရာေပတိ, ေစာရာပယတိ - ခိုးေစ၏။ (စုရ - ဓါတ်)

- သယာေပတိ, သယာပယတိ - အိပ်ေစ၏။ (သိ - ဓါတ်)
- ဒါေပတိ, ဒါပယတိ - ေပးေစ၏။ (ဒါ - ဓါတ်)
- ဈာေပတိ, ဈာပယတိ - မီးေလာင်ေစ၏, မီးိ၏။ (ေဈ - ဓါတ်)
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 22

ဓာတုူပ - န မ်မှ ဓာတ်သေဘာသို ေရာက်ပံု

ဒ, အတိဟတီ - စေသာ သဒါများသည် နဂိုက န မ်ပုဒ်ြဖစ်ေသာ်လည်း ဓာတ်နက် (ြပ, လွန်-

စေသာကိယာ) ကို ေဟာတတ်ေသာ ဏယပစည်းှင့်တွဲစပ်လိုက်လင် န မ်ပုဒ်အြဖစ်ကို စွန်၍ ဓာတုူပ
- ဓာတ်အြဖစ်သို ေရာက်သွား၏။ (ဝါ) ဓာတ်မဟုတ်ဘဲ ဓာတ်ကဲ့သို ြဖစ်သွား၏။

၂၄။ ဒယတိ - မဲ မံေအာင် ြပ၏။ (ဒ၊ ဏယ၊ တိ)

အတသဒါ, စသဒါြဖင့် သက်ေသာ ဓာတုနိဒိုပ်များ

၁။ ေဇာတလတိ - ထွန်းလင်းေတာက်ပ၏။ (ဇုတ၊ အလ၊ တိ) ဇုတ - ဒိတိယံ၊ ထွန်းပြခင်း၌။

၂။ သရာရတိ - အြခားရှိသည်ကို ြပ၏။ (သရ၊ အာရ၊ တိ) သ ရ-န မသဒါေန င် အာရ- သက်။

၃။ ဥပကမာလတိ - လံုလြပ၏။ (ဥပကမ၊ အာလ၊ တိ) ဥပကမ-န မသဒါေန င် အာလ-သက်။

တတိယပိုင်း အာချာတ်ုပ်များ

၁။ တိတိ - ( ဌာ - အ - တိ) ဌာ-ကို တိ-ြပ။

၂။ ပိဝတိ - (ပါ - အ - တိ) ပါ-ကို ပိဝ-ြပ။

၃။ ဇာန တိ - (ာ - န - တိ) ာ-ကို ဇာ-ြပ။

၄။ ပဿတိ - (ဒိသ - အ - တိ) ဒိသ-ကို ပဿ-ြပ။

၅။ ဒိဿတိ - (ဒိသ - အ - တိ) ဒိသ-ကို ဒိဿ-ြပ။

၆။ ဒကတိ - (ဒိသ - အ - တိ) ဒိသ-ကို ဒက-ြပ။

၁။ ဌာ တိော - ဌာဓါတ်ကို တိ-ြပ။ (ြပ- ၂၄၁)

၂။ ပါ ပိေဝါ - ပါဓတ်ကို ပိဝ-ြပ။ (ြပ- ၂၄၂)

၃။ ာဿ ဇာ,ဇံ,န - ာဓါတ်ကို ဇာြပ, ဇံြပ, န ြပ။ (ြပ- ၂၄၂) (ေဆာင်ပုဒ်ရှိ)

၄။ ဒိသဿ ပဿ,ဒိဿ,ဒကာ ဝါ - ဒိသဓါတ်ကို ပဿြပ, ဒိဿြပ, ဒိကြပ။ (ြပ- ၂၄၃)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 23

၁။ တိတိ - ရပ်၏။ ( ဌာ - အ - တိ) ဌာ - ဂတိနိဝတိယံ၊ သွားြခင်း၏ ဆုတ်နစ်ြခင်း၌။

၂။ ပိဝတိ - ေသာက်၏။ (ပါ - အ - တိ) ပါ - ပါေန၊ ေသာက်ြခင်း၌။

၃။ ဇာန တိ - သိ၏။ (ာ - န - တိ) ာ - အဝေဗာဓေန၊ သိြခင်း၌။

၄။ ပဿတိ - ြမင်၏, ကည့်၏။ (ဒိသ - အ - တိ) ဒိသ - ေပကေဏ၊ ကည့်ြ ခင်း၌။

၅။ ဒိဿတိ - ြမင်၏, ကည့်၏။ (ဒိသ - အ - တိ)

၆။ ဒကတိ - ြမင်၏, ကည့်၏။ (ဒိသ - အ - တိ)

၇။ အာဟ - (ြဗ - အ) အာဟြပ။

၈။ ဂစတိ - (ဂမု - အ - တိ) “မ်”ကို စ်-ြပ။

၉။ အေဝါစီ - ( ဝစ - ဤဝိဘတ်) အ-လာ၊ ဓါတ်၏“အ”ကို ဩ- ြပ။

၁၀။ အေဝါစံု - ( ဝစ - ဥံ) အ-လာ၊ ဓါတ်၏“အ”ကို ဩ- ြပ။

၁၁။ ဂစာမိ - (ဂမု - အ - မိ) ေရှ အ- ကို ဒီဃြပ။

၁၂။ ဂစ - (ဂမု - အ - ဟိ) ဟိ- ဝိဘတ်ကို ေချ။

၁။ ြဗဘူန မာဟဘူဝါ ပေရာကာယံ - ပေရာကာဝိဘတ်ေကာင့် ြဗ-ကို အာဟ၊ ဘူ-ကို ဘူဝြပ။(သုတ-် ၇၀)

၂။ ဂမိဿေ ေစာ ဝါ သဗာသု - ဂမုဓါတ်၏ ဓာတွန် “မ်”ကို စ်- ြပ။ (ြပ- ၂၄၅)

၃။ အကာရာဂေမာ ဟိယျတနီ,အဇတနီ,ကာလာတိပတီသု - ဓါတ်အစ၌ အ-လာ။ (ြပ- ၂၇၆)(ေဆာင်ရှိ)

၄။ ဝစဿဇတနီမှိ မကာေရာ ဩ - ဝစဓါတ်၏ အ-ကို “ဩ”ြပ။ (ြပ- ၂၄၆)

၅။ အကာေရာ ဒီဃံ ဟိမိေမသု - ဟိ,မိ,မ-ဝိဘတ်တိုေကာင့် ေရှ “အ”ကို ဒီဃြပ။ (ြပ- ၂၄၇)

၆။ ဟိ ေလာပံ ဝါ - အကာရေန င်ရှိေသာ “ဟိ”ဝိဘတ်ကို ရံခါေချ။ (ြပ- ၂၄၇)

၇။ အာဟ - ေြပာဆိုပီ။ (ြဗ - အဝိဘတ်) ြဗ - ဝိယတိယံ ဝါစာယံ၊ အကရာထင်ရှားေသာစကားေြပာဆိုြခင်း၌။

၈။ ဂစတိ - သွား၏။ (ဂမု - အ - တိ) ဂမု - ဂတိမှိ၊ လားြခင်း၌။

၉။ အေဝါစီ - ေြပာဆိုပီ။ ( ဝစ - ဤဝိဘတ်) ဝစ - ဝိယတိယံ ဝါစာယံ၊ --ြခင်း၌။

၁၀။ အေဝါစံု - ေြပာဆိုပီ။ ( ဝစ - ဥံ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 24

၁၁။ ဂစာမိ - သွား၏။ (ဂမု - အ - မိ)

၁၂။ ဂစ - သွားေချေလာ့ ။ (ဂမု - အ - ဟိ)

၁၃။ ေဟဟိတိ ( ဟူ - ဿတိ) ဦကို ဧဟြပ - ဿေချ၊ ဣ-လာ။

၁၄။ ေဟာဟိတိ - (ဟူ - ဿတိ) ဦကို ဩဟြပ - ဿေချ၊ ဣ-လာ။

၁၅။ ေဟတိ - (ဟူ - ဿတိ) ဦကို ဧြပ - ဿေချ၊

(ေဟဟိတိ, ေဟာဟိတိ, ေဟတိ - ြဖစ်လတံ၊ ဟူ - သတာယံ၊ ထင်ရှားြခင်း၌။)

(ေဟဟိဿတိ, ေဟာဟိဿတိ, ေဟဿတိ - တို၌ ဿကို မေချ)

၁။ ေဟာတိဿေရ ေဟာေဟ ဘဝိဿိမှိ ဿဿ စ -

ဘဝိဿိဝိဘတ်ေကာင့် ဟူဓာတ်၏ ဦ-ကို ဧဟြပ, ဩဟ-ြပ, ဧ-ြပ ၍ ဿတိစသည်မှ ဿ-

ကိုလည်း ေချ။ (ြပ- ၂၄၈) (အမှာရှိ)

ဟူ - ဿတိ = ေဟာဟ - တိ (ဩဟ)

ဟူ - ဿတိ = ေဟဟ - တိ (ဧဟ)

ဟူ - ဿတိ = ေဟ - တိ (ဧ)

၁၆။ ကာဟတိ - (ကရ - ဿတိ) ကရ-ကို ကာဟြပ - ဿ-ကိုေချ။

၁၇။ ကာဟိတိ - (ကရ - ဿတိ) ကရ-ကို ကာဟြပ - ဿ-ကိုေချ၊ ဣ-လာ။

(ကာဟတိ, ကာဟိတိ - ြပလတံ၊ ကရ - ကရေဏ၊ ြပြခင်း၌။)

၁။ ကရဿ သပစယဿ ကာေဟာ - ကရဓါတ်ကို ကာဟ-ြပ၍ ဿတိစသည်မှ ဿ-ကိုလည်းေချ။

(ြပ-၂၄၉) (ေဆာင်ရှိ)

၂။ ဣကာရာဂေမာ အသဗဓာတုကမှိ - (အစ၌ဗျဉ်းရှိေသာ) အသဗဓာတ်ဝိဘတ်ေကာင့် ဣလာ။ (ြပ-

၂၇၄)
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 25

အသဗဓာတ်ဝိဘတ်များတွင် -

၁။ သရသက်သက်ရှိေသာ “သရဝိဘတ်”- ပံုစံ- အ, ဥ စသည်။

၂။ အစ၌ သရရှိေသာ “သရာဒိဝဘ

ိ တ်” ပံုစံ- အံ, ဣံ စသည်။

၃။ အစ၌ ဗျဉ်းရှိေသာ “ဗျန ဒိဝိဘတ်” ပံုစံ- တ, မှာ စသည်။

ဟူ၍ (၃) မျိး ရှိပါသည်။

သပစယသဒါပို အစီအရင် -

(ေဆာင်) - သပစယသဒါ, အပိုပါသြဖင့်, ဝစာ မုစ, ဘုဇ ဝိေသ, ဓာတ်ေန က်ေန, ြပေလ ဿ-ကို ခ။
ဝသ လဘ, ဆိ ဘိဒ ှင့်, ုဒ တစ်ေထွ, ဓာတ်ေန က်ေန, ြပေလ ဿ-ကို ဆ။

ဝကတိ - ဆိုလတံ (ဝစ - ဿတိ) ၊ ဝစ - ဝိယတိယံ ဝါစာယံ၊ - ၌။

ဝစတိ - ေနလတံ၊ (ဝသ - ဿတိ) ဝသ - နိဝါေသ၊ ေနြခင်း၌။

(ဇဟာတိ၊ စကမတိ - ုပ်တွက်ကျန်ေသး - ြပ - ၂၃၈/၂၄၀)

ဇဟာတိ- စွန်ကဲ၏။ (ဟာ - အ - တိ) ဟာ - စာေဂ၊ စွန်ြခင်း၌။ (ြပ- ၂၃၈)

စကမတိ- လမ်းေလာက်၏။ (ကမု - အ - တိ) ကမု - ပဒဝိေကေပ၊ ေြခကို ပစ်လင့်ြခင်း၌။

(ြပ- ၂၄၀)
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 26

အာချာတ် စတုတပိုင်း ုပတ

် ွက်များ

၁။ ဒါဒဿံ မိေမသု - မိ,မဝိဘတ်တိုေကာင့် ဒါ-ဓာတ်၏ အာ-ကို အံ-ြပ။ (ြပ- ၂၅၁)

၂။ ဝုဒိြပေသာသုတ် (၃) သုတ်။

၃။ ဩ အဝ သေရ - ေန က်သရေကာင့် ဩ-ကို အဝ-ြပေသာသုတ်။ (ြပ- ၂၇၂)

၄။ ဧ အယ - ေန က်သရေကာင့် ဧ-ကို အယ-ြပေသာသုတ်။ (ြပ- ၂၇၂)

၅။ ေတ အာဝါယာ ကာရိေတ - ကာရိတ်ေကာင့် ဩ-ကို အာဝ, ဧ-ကို အာယ-ြပ။ (ြပ- ၂၇၃)

၆။ ဂုဟဒုသာနံ ဒီဃံ - ဂုဟ,ဒုသ-ဓာတ်တို၏ ဥ-ကို ဒီဃြပ။ (ဝုဒိမြပရ-ဟု တားြမစ်) (ြပ- ၂၅၄)

၁။ ဒမိ - ေပး၏။ (ဒါ - အ - မိ) ဒါ -ဒါေန၊ ေပးြခင်း၌။

၂။ ဒမ - ေပးကုန်၏။ (ဒါ - အ - မ)

၃။ ကာေရတိ - ြပေစ၏။ (ကရ - ေဏ - တိ) ကရ - ကရေဏ၊ ြပြခင်း၌။

သာယာေပတိ - အိပ်ေစ၏။ (သိ - ဏာေပ - တိ) သိ - သေယ၊ အိပ်ြခင်း၌။

၄။ သယာေပတိ - အိပ်ေစ၏။ (သိ - ဏာေပ - တိ) သိ - သေယ၊ အိပ်ြခင်း၌။

ကွစိဓာတု-ြဖင့် အာယ- အြပ၏ အာ-ကို အ-ရဿြပ၊ (ူ- ၃၃၄)

န ယာေပတိ - ေဆာင်ေစ၏။ (နီ - ဏာေပ - တိ) နီ - နေယ၊ ေဆာင်ြခင်း၌။(ပါပေဏ)

၅။ ဘာေဝတိ - ြဖစ်ေစ၏။ (ဘူ - ေဏ - တိ) ဘူ - သတာယံ၊ ထင်ရှားရှိြခင်း၌။

သာေဝတိ - ကားေစ၏။ (သု - ေဏ - တိ) သု - သဝေန၊ ကားန ြခင်း၌။

၆။ ေစာေရတိ - ခိုး၏။ (စုရ - စုရာဒိ-ေဏ၊ တိ) စုရ - ေထေယျ၊ ခိုးြခင်း၌။

၇။ ဃာေဋတိ - ေစ့ေဆာ်၏။ (ဃဋ - စုေဏ - တိ) ဃဋ - ဤဟာယံ၊ အားထုတ်ြခင်း၌။

၈။ ဃာဋယတိ - ေစ့ေဆာ်၏။ (ဃဋ - စုဏယ - တိ)

၉။ ဂါေမတိ - သွားေစ၏။ (ဂမု - ေဏ - တိ)

၁၀။ ေဇတိ, ဇယတိ - ေအာင်ိုင်၏။ (ဇိ - အ - တိ) ဇိ - ဇေယ၊ ေအာင်ြခင်း၌။

၁၁။ ေသတိ, သယတိ - အိပ်၏။ (သိ - အ - တိ) သိ - သေယ၊ အိပ်ြခင်း၌။

၁၂။ ေနတိ, နယတိ - ေဆာင်ယူ၏။ (နီ - အ - တိ) နီ - နေယ၊ ေဆာင်ြခင်း၌။

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 27

၁၃။ ဘဝတိ - ြဖစ်၏။ (ဘူ - အ - တိ)

၁၄။ စဝတိ - စုေတ၏။ ေရေလျာ့၏။ (စု - အ - တိ) စု - စဝေန၊ ေရေလျာြခင်း၌။

၁၅။ သုေဏာတိ - ကားန ၏။ (သု - ဏု - တိ)

၁၆။ ဈာယတိ - ေလာင်၏။ (ေဈ - အ - တိ) ေဈ - ဒဟေန၊ ေလာင်ြခင်း၌။

၁၇။ ဂူဟတိ - လိဝှက်၏။ (ဂုဟ - အ - တိ) ဂုဟ - သံဝရေဏ၊ ေစာက်ေရှာက်ြခင်း၌။

၁၈။ ဂူဟယတိ - လိဝှက်ေစ၏။ (ဂုဟ - ဏယ - တိ)

၁၉။ ဒူသယတိ - ပျက်စီးေစ၏။ (ဒုသ - ဏယ - တိ) ဒုသ - အပီတိမှိ၊ မှစ်သက်ြခင်း၌။

၁။ ဝစဝသဝဟာဒီန မုကာေရာ ဝဿ ေယ - ေဘာကံေဟာ ယ-ပစည်းေကာင့် ဝစ,ဝသ,ဝဟ စေသာ

ဓါတ်တို၏ ဝ်-ဗျည်း(သို) ဝမှာရှိေသာ အ-သရ ကို “ဥ” ြပ။ (ြပ- ၂၅၅)

၂။ ဟ ဝိပရိယေယာ ေလာ ဝါ -ဟ ှင့် ယ ေရှေန က်ြပန်၍ (ယ - ဟ/ယှ) ယ ကို ဝိကပ် လ-ြပ။ (လှ/ယှ)

(ြပ- ၂၅၆)

၃။ ဂဟဿ ေဃ ေပ - ပပစည်းေကာင့် ဂဟ-ဓါတ်ကို ေဃ-ြပ။ (ြပ- ၂၅၇)

၄။ ဟ ေလာေပါ ဏှာမှိ - ဏှာပစည်းေကာင့် ဂဟဓါတ်၏ ဟ- ကို ေချ။ (ြပ- ၂၅၈)

၅။ ကရဿ ကာသတ မဇတနီမှိ - အဇတနီ ဝိဘတ်ေကာင့် ကရဓါတ်ကို ကာသ-ြပ။ (ြပ- ၂၅၈)

ကာသတံ - ဘာဝနိေဒသ အဇတနီဝိဘတ်ေကာင့် “သ်”လာ။

၁။ ဥစေတ - ေြပာဆိုအပ်၏။ (ဝစ - ယ - ေတ) ဝစ - ဝိယတိယံ ဝါစာယံ၊

၂။ ဝုစေတ - ေြပာဆိုအပ်၏။ (ဝစ - ယ - ေတ)

၃။ ဝုဿေတ - ေနြခင်း/ကျင့်သံုးအပ်၏။ (ဝသ - ယ - ေတ) ဝသ - နိဝါေသ၊ ေနြခင်း၌။

၄။ ဝုယှေတ - ေမာအပ်၏။ (ဝဟ - ယ - ေတ) ဝဟ - ပါပေဏ၊ ေရာက်ေစြခင်း၌။

၅။ ဝုလှေတ - ေမာအပ်၏။ (ဝဟ - ယ - ေတ)

၆။ ေဃပတိ - ယူ၏။ (ဂဟ - ပ - တိ) ဂဟ- ဥပါဒါေန၊ ယူြခင်း၌။

၇။ ဂဏှာတိ - ယူ၏။ (ဂဟ - ဏှာ - တိ)

၈။ အကာသိ - ြပပီ။ (ကရ - ဩ - ဤ) ကရ - ကရေဏ၊ ြပြခင်း၌။

၉။ အကာသံု - ြပကုန်ပီး (ကရ - ဩ - ဥံ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 28

၁၀။ အေဟာသိ - ြဖစ်ပီ။ (ဟူ - အ - ဤ) ဟူ - သတာယံ၊ ထင်ရှားရှိြခင်း၌။

၁၁။ အဒါသိ - ေပးပီး။ (ဒါ - အ - ဤ) ဒါ - ဒါေန၊ ေပးြခင်း၌။

၁။ အသသာ မိမာနံ မှိမှာေလာေပါ စ - အသဓါတ်ေန င် မိ-ကို မှိ၊ မ-ကို မှြပ၍ ဓာတွန် သ်-ကိုေချ။
(ြပ -၂၅၉)

၂။ ထဿ တတံ - အသဓာတ်ေန င် ထ-ဝိဘတ်ကို တ-ြပ၍ ဓာတွန် သ်-ကိုေချ။ (ြပ- ၂၆၀)

၃။ တိဿ တိတံ - အသဓာတ်ေန င် တိ-ဝိဘတ်ကို တ-ိ ြပ၍ ဓာတွန် သ်-ကိုေချ။ (ြပ- ၂၆၀)

၄။ တုဿ တတံ - အသဓာတ်ေန င် တု-ဝိဘတ်ကို တ-ြပ၍ ဓာတွန် သ်-ကိုေချ။ (ြပ- ၂၆၁)

၅။ သိမှိ စ - သိ-ဝိဘတ်ေကာင့် အသဓာတ်၏ ဓာတွန် သ်-ကိုေချ။ (ြပ- ၂၆၁)

စသဒါ - ဟိ-ဝိဘတ်ေကာင့် ဓာတွန် သ်-ကို ေချ။

၆။ လဘသာ ဤဣံနံ တ,တ-ံ လဘဓာတ်ေန င် ဤ-ကို တ၊ ဣံ-ကို တံြပ၍ ဓာတွန် ဘ်ကိုေချ။ (ြပ- ၂၆၂)

၇။ ကုသသာ ဒီစိ- ကုသဓာတ်ေန င် ဤ-ကို စိ-ြပ၍ ဓာတွန်ကို သ်-ကိုေချ။ (ြပ- ၂၆၂)

၁။ အမှိ/ အသိ - (အသ - အ - မိ)

၂။ အမှ/ အသ - (အသ - အ - မ)

၃။ အတ - (အသ - အ - ထ)

၄။ အတိ - (အသ - အ - တိ)

၅။ အတ (အသ - အ - တု)

၆။ အသိ - (အသ - အ - သိ)

၇။ အဟိ - (အသ - အ - ဟိ)

၈။ အလတ ( လဘ - အ - ဤ)

၉။ အလတံ (လဘ - အ - ဣံ)

၁၀။ အေကာစိ (အာ -ကုသ - အ - ဤ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 29

၁။ အမှိ/ အသိ - ြဖစ်၏။ (အသ - အ - မိ) အသ - ဘုဝိ၊ ြဖစ်ြခင်း၌။

၂။ အမှ/ အသ - ြဖစ်ကုန်၏။ (အသ - အ - မ)

၃။ အတ - ြဖစ်ကုန်၏။ (အသ - အ - ထ)

၄။ အတိ - ြဖစ်၏, ရှိ၏။ (အသ - အ - တိ)

အတိ - ရှိ၏။ (အာချာတ်) အတိ - ရှိကုန်၏။ (နိပါတ်) အတိ - အတိပစည်းသည်။ (န မ်)

၅။ အတ - ြဖစ်ေစသတည်း။ (အသ - အ - တု)

၆။ အသိ - ြဖစ်၏။ (အသ - အ - သိ)

၇။ အဟိ - ြဖစ်ေလာ, ြဖစ်၏။ (အသ - အ - ဟိ)

၈။ အလတ - သူရပီ။ ( လဘ - အ - ဤ) လဘ - လာေဘ၊ ရြခင်း၌။

၉။ အလတံ - ငါရပီ။ (လဘ - အ - ဣံ)

၁၀။ အေကာစိ - ဆဲေရးပီ။ (အာ - ကုသ - အ - ဤ)

၁။ ဒါဓာတုဿ ဒဇံ - ဒါ-ဓါတ်ကို ဒဇ-ြပ။ (ြပ- ၂၆၃)

၂။ ဝဒဿ ဝဇံ - ဝဒ-ဓါတ်ကို ဝဇ-ြပ။ (ြပ- ၂၆၃)

၃။ ဂမိဿ ဃမံ - ဂမု-ဓါတ်ကို ဃမ- ြပ။ (ြပ- ၂၆၄)

၁။ ဒဇတိ - ေပး၏။ (ဒါ - အ - တိ) ဒါ - ဒါေန၊ ေပးြခင်း၌။

၂။ ဒဇိ - ေပးကုန်၏။ (ဒါ - အ - အိ) (ုပ်စဉ် သတိြပ)

၃။ ဝေဇတိ - ေြပာဆို၏။ (ဝဒ - အ - တိ) ဝဒ - ဝိယတိယံ ဝါစာယံ၊ -၌။

၄။ ဝေဇိ - ေြပာဆိုကုန်၏။ (ဝဒ - အ - အိ) (ုပစ

် ဉ်သတိြပ)

၅။ ဃမတိ - သွား၏။ (ဂမု - အ - တိ) ဂမု - ဂတိမိ၊ှ -၌။

၆။ ဃမိ - သွားကုန်၏။ (ဂမု - အ - အိ)

၇။ ဒီယေတ - ေပးအပ်၏။ (ဒါ - ယ - ေတ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 30

၁။ ယမှိ ဒါ,ဓာ,မာ,ဌာ,ဟာ,ပါ,မဟ,မထဒီန မီ - ေဘာ,ကံေဟာယပစည်းေကာင့် ဒါ စသည်တို၏ အဆံုး

သရ-ကိုဤ-ြပ။ (ြပ- ၂၆၄)

၂။ ယဇဿာဒိဿိ - ေဘာ,ကံေဟာ ယပစည်းေကာင့် ယဇ-၏ ယ-ကို ဣ-ြပ။ (ြပ- ၂၆၅)

၃။ သဗေတာ ဥံ ဣံသု - ဥံ-ဝိဘတ်ကို ဣံသု- ြပ။ (ြပ- ၂၆၆)

သဗေတာ ဥံ -ေယာဂဝိဘာဂ - ဥံ-ဝိဘတ်ကို အံသု, အာသံု -ြပ။

သဒဿ ဒီဒတံ - သဒဓါတ်ကို သီဒြပ။ (ကိတ်သုတ် - ၈၆)

၁။ ဒီယေတ - ေပးြခင်း/ ေပးအပ်၏။ (ဒါ - ယ - ေတ) ဒါ - ဒါေန၊

၂။ ဓီယေတ - ေဆာင်အပ်၏။ (ဓာ - ယ - ေတ) ဓာ - ဓာရေဏ၊ ေဆာင်ြခင်း၌။

၃။ မီယေတ - ိင်းယှဉ်အပ်၏။ (မာ - ယ - ေတ) မာ - မာေန၊ ိင

 ်းယှဉ်ြခင်း၌။

၄။ ဌီယေတ - တည်ြခင်း။ (ဌာ - ယ - ေတ) ဌာ - ဂတိနိဝတိယံ၊ သွားြခင်း၏ဆုတ်နစ်ြခင်း၌။

၅။ ပဟီယေတ - ပယ်စွန်အပ်၏။ (ပ - ဟာ၊ ယ ၊ ေတ) ဟာ - စာေဂ၊ စွန်ြခင်း၌။

၆။ ပီယေတ - ေသာက်အပ်၏။ (ပါ - ယ - ေတ) ပါ -ပါေန၊ ေသာက်ြခင်း၌။

၇။ မဟီယေတ - ပူေဇာ်အပ်၏။ (မဟ - ယ - ေတ။ အဆံုးသရမေချ) မဟ - ပူဇာယံ၊ ပူေဇာ်ြခင်း၌။

၈။ မထီယေတ - လံုးေထွးအပ်၏။(မထ-ယ-ေတ။အဆံုးသရမေချ) မထ - ဝိေလာလေန၊ ေမေှ က်ြခင်း၌။

၉။ ဣဇေတ - ပူေဇာ်ြခင်း/ပူေဇာ်အပ်၏။ (ယဇ - ယ - ေတ)

ယဇ - ေဒဝပူဇာသဂတိကရဏဒါေနသု၊ နတ်ကို ပူေဇာ်ြခင်း, အေပါင်းအစုြပြခင်း, ေပးလှြခင်း တို၌။

၁၀။ ဥပသကမသု - ချဉ်းကပ်ကုန်ပီ။ (ဥပ-သံ- ကမု - ဥံ) ကမု - ပဒဝိေကေပ၊ ေြခကို ပစ်လတ်ြခင်း၌။

၁၁။ နိသီဒသု - ထိုင်ေနကုန်ပီ။ (နိ - သဒ - ဥံ) သဒ - နီသီဒေန၊ ထိုင်ေနြခင်း၌။ (ဝိသာရေဏ)

၁၂။ အဂမံသု, အဂမာသံု - သွားကုန်ပီ။ (ဂမု - ဥံ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 31

၁။ ဇရမရာနံ ဇီရ,ဇီယျ,မီယျာ ဝါ - ဇရဓါတ်ကို ဇီရ, ဇီယျ-ြပ၊ မရဓါတ်ကို မီယျ-ြပ။ (ြပ- ၂၆၆)

၂။ သဗတာသဿာဒိ ေလာေပါ စ - အသဓါတ်၏ အစ အ-ကို ေချ။ (ြပ- ၂၆၇)

၃။ အသဗဓာတုေက ဘူ - အသဗဓာတ်ဝိဘတ်တိုေကာင့် အသဓါတ်ကို ဘူ-ြပ။ (ြပ- ၂၆၈)

ကွစိဓာတု - ဧယျဝိဘတ်ကို ဣယာ-ြပ။ ဧယျံဝိဘတ်ကို ဣယံ-ု ြပ။

၁။ ဇီရတိ, ဇီယျတိ - ေဆွးေြမ့၏။ (ဇရ - အ - တိ) ဇရ - ဝေယာဟာနိမှိ၊ အရယ်၏ ဆုတ်ယုတ်ြခင်း၌။

၂။ မီယျတိ - ေသ၏။ (မရ - အ - တိ) မရ - ပါဏစာေဂ၊ အသက်ကို စွန်ြခင်း၌။

၃။ သိယာ - ြဖစ်ရာ၏။ (အသ - အ - ဧယျ) အသ - ဘုဝိ၊ ထင်ရှားရှိြခင်း၌။

၄။ သိ - ရှိကုန်၏။ (အသ - အ - အိ) အသ - ဘုဝိ၊

၅။ သိယံု - ြဖစ်ကုန်ရာ၏။ (အသ - အ - ဧယျံ)

၆။ ဘဝိဿတိ - ြဖစ်လတံ။ (ဘူ/ အသ- ဿတိ) ဘူ - သတာယံ၊ ထင်ရှားရှိြခင်း၌။

၇။ အဘဝိဿာ - ြဖစ်ရာပီ။ (ဘူ/ အသ- ဿာ) အသ - ဘုဝိ၊

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 32

၁။ ဧယျဿ ာေတာ ဣယာ,ာ - ာဓါတ်ေန င် ဧယျဝိဘတ်ကို ဣယာ,ာ- ြပ။ (ြပ- ၂၆၈)

၂။ န ဿ ေလာေပါ ယကာရတံ - ာဓါတ်ေန င် န ပစည်းကို ေချ, ယ-ြပ။ (ြပ- ၂၆၉)

၃။ ေလာပေတ မကာေရာ - အပစည်းကို ေချ, ဧ-ြပ။ (ြပ- ၂၇၀)

၁။ ဝိဇာနိယာ - သိရာ၏။ (ာ - န - ဧယျ) ာ - အဝေဗာဓေန၊ ထိုးထွင်း၍ သိြခင်း၌။

၂။ ဇညာ - သိရာ၏။ (ာ - န - ဧယျ)

၃။ ဝိဇညာ - သိရာ၏။ (ာ - န - ဧယျ)

၄။ န ယတိ - သိ၏။ (ာ - န - တိ)

၅။ ဇုေဟာတိ - ယစ်ပူေဇာ်၏။ (ဟု - အ - တိ) ဟု - ဒါန ဒနဟဗျပဒါေနသု၊

၆။ အုေဘာတိ - ခံစား၏။ (အု - ဘူ၊ အ၊ တိ)

၇။ ဝေဒတိ - ေြပာဆို၏။ (ဝဒ - အ - တိ) ဝဒ - ဝိယတိယံ ဝါစာယံ၊

ဘူဝါဒိဓါတ် (၄) မျိး

၁။ ဇုေဟာတိ စသည်၌ ဟု-စေသာ ဇုေဟာတျာဒိဓါတ်။

၂။ ေဟာတိ စသည်၌ ဝုဒိအြပထင်ရှားေသာ ဟူ-စေသာ ဟူဝါဒိဓါတ်(သဝုဒိကဓါတ်)။

၃။ ဝုဒိြပေသာ်လည်း ဘဝတိကဲ့သို ဝုဒိမထင်ရှားေသာ အဝုဒိကဘူဝါဒိဓါတ်။

၄။ တုဒတိ စသည်၌ တုဒ စေသာ တုဒါဒိဓါတ် - ဟု (၄) မျိး ရှိပါသည်။ (ူ- ၃၀၆)

အပစည်းကို ေချရာတွင် သတ်မှတ်ချက်

ထို (၄) မျိးတွင် - အမှတ် (၁) (၂) ဓါတ်တို ေန င်သာ အ-ပစည်းကို ေချရမည်။

အမှတ် (၃) (၄) ဓါတ်တိုေန င် အ-ပစည်းကို မေချရပါ။

ေဆာင် ။ ဇုေဟာတျာဒိ, ဘူဝါဒိဟု, ဝုဒိမေသွ, ေန က်ေန အ-သာ, ေကျေကာင်းရာ၏။

ဧ-ြပမှာကား, လွန်နည်းပါသည်, လိုက်ြငား ဝဝတိ-ဝါ ေကာင့်တည်း။ (ြပ - ၂၇၀)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 33

အ-ပစည်ကို ေချြခင်း/ဧြပြခင်း သတ်မှတ်ချက်

ဟူဝါဒိ
အဝုဒိကဘူဝါဒိ တုဒါဒိ ဇုေဟာတျာဒိ
(သဝုဒိက)
(ရံခါ ဧ-ြပ) အ - ေချ အ - ေချ
ဘူ တုဒ ဟူ,ဘူ ဟု
ပစ ဝိသ သိ ဟာ
ဂမု ုဒ နီ ဒါ
ဒိသ
ဣသု ဌာ ဓာ
(အတိသဇေန)
ယမု လိခ ပါ
အာသ ဖုသ အသ
လဘ ဃဋ ြဗ
ဝစ ဟန
ဝသ
ုဒ
ကုသ
ဝဟ
ဂုဟ
ဇရ
မရ
ဒိသ
(ေပကေန)
သဒ
ယဇ
ဝဒ
ကမု
စလ
ဒလ
ေဈ
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 34

၁။ ဥတေမာကာေရာ - ဩ-ပစညး် ကို ဥ-ြပ။ (ြပ- ၂၇၁)

၂။ ကရဿာကာေရာ စ - ကရ်-ဓါတ်၏ အ-ကို ဥ-ြပ။ (ြပ- ၂၇၁)

၁။ တုေတ - ချဲ၏။ (တု - ဩ - ေတ) တု - ဝိတာေရ၊ ချဲြခင်း၌။

၂။ ကုုေတ - ြပ၏။ (ကရ - ဩ - ေတ) ကရ - ကရေဏ၊ ြပြခင်း၌။

၃။ ကုဗိ - ြပကုန်၏။ (ကရ - ဩ - အိ)

၄။ ကဗိ - ြပကုန်၏။ (ကရ - ဩ - အိ)

 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 35

ကစည်းကျမ်းလာ သုတ်ကီး(၄)သုတ်
(အြခားသုတ်များြဖင့် မပီးိုင်ေသာ ုပ်များပီးစီးေအာင် စီရင်ိုင်ေသာ သုတ်ကီးများ)
၁။ ေတသု ဝုဒိေလာပါဂမဝိကာရဝိပရီတာေဒသာ စ။ (တဒိတ်သုတ် - ၆၁)

၂။ ကွစိ ဓာတုဝိဘတိပစယာနံ ဒီဃဝိပရီတာေဒသေလာပါဂမာ စ။ (အာချာတ်သုတ် - ၁၁၂)

၃။ ပစယာဒနိာ နိပါတန သိဇိ။ (ကိတ်သုတ် - ၄၈)

၄။ ယဒုပပ နိပါတန သိဇိ။ (တဒိတ်သုတ် - ၄၈)

ကွစိ ဓာတုဝိဘတိပစယာနံ ဒီဃ,ဝိပရိတာ,ေဒသ,ေလာပါ,ဂမာ စ -

- ဓါတ်,ပစည်း,ဝိဘတ်တိုကို ဒီဃကာရိယ၊ ဝိပရိတ(ရဿ)ကာရိယ၊ အာေဒသကာရိယ၊

ေလာပကာရိယ၊ အာဂမကာရိယ- ဟူေသာ ကာရိယ(၅)မျိး ြပပါသည်။
-
- ၁။ ယ ပစယ, ေှ င်းက ဒီဃာ၊
ယ -ပစည်းေှ င်ရာ ေရှသရကို ဒီဃ-ြပ။ (ဇီယတိ၊ သူယတိ)

- ပေရာကာေကာင့်, အဗာ မဟု, ဂမု ဒီဃာ၊

ပေရာကာဝိဘတ်ေကာင့် အဗာသမဟုတ်ေသာ ဂမုဓါတ်၏ ဂ-၏ အ-ကို ဒီဃြပ။ (ဇဂါမ)

- ၂။ န ပစယ, သံေယာဂ-ေကာင့်, ရဿ ြပလတ်၊

- ဟိယျဇတ် အာ၊ ဤ,ဦ,မှာ -ကို၊ ရဿာ ြပရ။
န -ပစည်းေှ င်းရာ၌ ရဿ-ြပ။ (ကိဏာတိ၊ လုန တိ)
သံယုဂ်ေှ င်းရာ၌ ရဿ-ြပ။ (ဌဿတိ)

- ဟိယျတနီ, အဇတနီ-အာ၊ ဤ၊ ဦ၊ မှာ- တိုကို ရဿ-ြပ။

(အဝစ, အေဝါစိ, အဝစု, အေဝါစု, အပါယိမ)ှ

- ၃။ ေှ င်း အဇေကာင့်, ဂမကို ဂါ, စ-မှာကား 

အဇတနီဝိဘတ်ေကာင့် ဂမ်-ကို ဂါ-ြပ။ (အဇဂါ)
စ- ကို -ြပ။ (အဂိ, အဂံ)

- ဟိယျတ-ကိ,ု ထ-တစ်လံုးသာ၊
ဟိယျတနီ တ-ကို ထ- တစ်လံုးတည်းြပ။ (အုဘူယထ)

- အဇ အာ,မှာ၊ ေဒွဘာ တ-ြပ။

အဇတနီ အာ-ကို တ-ြပ။ (အဘဝိတ)
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 36

- တိ,မိ,တု,မိ၊ ဧေယျယျာသိ၊ ဧယျာမိ ဧယျံ၊ ရှစ်တန် ဧ-ြပ။

တိ, မိ စေသာ ဝိဘတ်(၈)လံုးကို ဧ-ြပ။ (ဘေဝ)

- ှစ်ခု အေ၊ အိ ေရ-တည်း

(ဂုပုဗ ရဿ ေန က်၌ရှိေသာ) အိ, အေ တိုကို ေရ-ြပ။ (ဝုစေရ၊ ပဝတေရ)

- ဆံုးေဿ အ၊ ဧ-ကို အ-မှတ်။

ေဿ-၏ အဆံုး ဧ-ကို အ-ြပ။ (အဘဝိဿ)။

- ဟိယျဇတ် ဩ၊ ြပေလာ အ,ဣ။

ဟိယျတနီ, အဇတနီ ဩ-ကို အ-ြပ၊ (အဝစ) ဩ-ကို ဣ-ြပ။ (ဘာယိ)

- ြဗ+တိ အာဟ၊ ေန က် တိ အ-ြပ၊ အိ ဥ-တည်း။

ြဗ-ကို အာဟ ြပ၍ တိ-ကို အ၊ အိ-ကို ဥ-ြပ။ (အာဟ, အာဟု)

- ၄။ ှစ်ခု ဧ, ဩ၊ ပေရာသရ၊ ေကျရမဲမတ

ှ ်။
ဧ - ေန င် အိ ၏ အ-ကို ေချ။ (ပါေလိ)
ဩ - ေန င် အိ ၏ အ-ကို ေချ။ (ကေရာိ)

- ၅။ ဟိယျဇတ်ပါ၊ တ ှင့် မှာ ေကာင့်၊ ဥ-လာ ရဘိ။

ဟိယျတန,ီ အဇတနီ တှင့်မှာ ေကာင့် ဥ- လာသည်။ (အဝစုတ, အေဝါစုမှာ)

ဒီဃြပပံုစံများ -
ဇီယတိ - (ဇိ၊ ယ၊ ေတ)
သူယတိ- (သု၊ ယ၊ ေတ)
ဇဂါမ - (ဂမု၊ အဝိဘတ်)

ဝိပရီတ(ရဿ)ြပပံုစံများ
ကိဏာတိ - (ကီ၊ န ၊ တိ)
လုန တိ - (လူ၊ န ၊ တိ)
ဌဿတိ - (ဌာ၊ ဿတိ)
အဝစ - (ဝစ၊ အာ-ဟိယျတနီ)
အေဝါစ - (ဝစ၊ အာ-အဇတနီ)
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 37

အေဝါစိ - (ဝစ၊ ဤ)
အဝစု - (ဝစ၊ ဥ-ဟိယျတနီ)
အေဝါစု - (ဝစ၊ ဥ-အဇတနီ)
အပါယိမှ - (ပါ-မှာ)

အာေဒသြပပံုစံများ
အဇဂါ - (အဓိ၊ ဂမု၊ ဤ)
အဇဂံု - (အဓိ၊ ဂမု၊ ဥံ)
အဂိ - (ဂမု၊ ဤ)
အဂံ - (ဂမု၊ ဥံ)
အုဘူယထ - (အု-ဘူ၊ ယ၊ တ)
အဘဝိတ - (ဘူ၊ အာ)
ဘေဝ - (ဘူ၊ အ၊ တိ/မိ/တု/မိ/ဧယျ/ဧယျာသိ/ဧယျာမိ/ဧယျံ)
ဝုစေရ - (ဝစ၊ ယ၊ အေ)
ပဝတေရ - (ပ-ဝတု၊ အ၊ အိ)
အဘဝိဿ - (ဘူ၊ ေဿ)
အဝစ - (၀စ၊ ဩ-ဟိယျတနီ)
အေဝါစ - (ဝစ၊ ဩ-အဇတနီ)
ဘာယိ - (ဘီ၊ ဩ)
အာဟ - (ြဗ၊ အ၊ တိ)
အာဟု - (ြဗ၊ အ၊ အိ)

ေလာပပံုစံများ -
ပါေလိ - (ပါလ၊ ေဏ၊ အိ)
ကေရာိ - (ကရ၊ ဩ၊ အိ)

အာဂမပံုစံများ -
အဝစုတ - (ဝစ၊ တ)
အေဝါစုမှာ - (ဝစ၊ မှာ)
 အရှင်ပညာေသာလကာရ - အာချတ်မှတ်စု - 38

၁။ အတေန ပဒါနိ ပရဿပဒတံ - အတေန ပုဒ်ဝိဘတ်ကို ပရဿပုဒ်ဝိဘတ်ြပန်။ (ြပ - ၂၇၆)

၂။ ြဗေတာ ဤ တိမှိ - တိဝိဘတ်ေကာင့် ြဗဓါတ်ေန င် ဤ-လာ။ (ြပ - ၂၇၇)

၃။ ဓာတုဿေ ေလာေပါေနကသရဿ - အေနကသရဓါတ်၏ ဓာတွန်ကိုေချ။ (ြပ- ၂၇၈)

ကွစိသဒါ - အေနကသရဓါတ်ြဖစ်ေသာ်လည်း (၁) ေကေလ -စေသာ ဧကာရဓါတ်များ၊ (၂)မဟဓါတ်၊

(၃) မထဓါတ်-တို၌ ဓာတွန်မေချရ။ (ြပ - ၂၇၈/၉)

၄။ ဣသုယမုနမေ ေစာ ဝါ - ဣသု,ယမုဓါတ်တို၏ ဓာတွန်ကို စ-ြပ။ (ြပ- ၂၇၉)

အေ ေစာ ဝါ -ေယာဂဝိဘာဂ - အာသဓါတ်၏ ဓာတွန်ကို စ-ြပ။

၁။ ဝုစတိ - ဆိုအပ်၏။ (ဝစ၊ ယ၊ ေတ) ဝစ - ဝိယတိယံ ဝါစာယံ။

၂။ အဘဝါ/ဘဝါ - ြဖစ်ပီ။ (ဘူ၊ အာ-ဟိယျတနီ)

၃။ အဘဝီ/ဘဝီ - ြဖစ်ပီ။ (ဘူ၊ ဤ)

၄။ အဘဝိဿာ/ဘဝိဿာ - ြဖစ်ရာပီ။ (ဘူ၊ ဿာ)

၅။ ြဗဝီတိ - ေြပာဆို၏။ (ြဗ၊ အ၊ တိ)

၆။ ဂစတိ - သွား၏။ (ဂမု၊ အ၊ တိ)

၇။ ဣစတိ - အလိုရှိ၏။ (ဣသု၊ အ၊ တိ) ဣသု - ဣစာကီသု၊

၈။ နိယစတိ - ေရှာင်ကည်၏။ (နိ-ယမု၊ အ၊ တိ) ယမု -ဥပရေမ၊

၉။ အစတိ - ေနထိုင်၏၊ (အာသ၊ အ၊ တိ) အာသ - ဥပေဝသေန၊

၁၀။ ကာေရတိ - ြပေစ၏၊ (ကရ၊ ေဏ၊ တိ)

၁၁။ ေစာေရတိ - ခိုး၏။ (စုရ၊ ေဏ၊ တိ)

အာချာတ်မှတစ
် ု ပီးပါပီ။ (၂၈၊ ၃၊ ၂၀၂၂)