დავალება 38.
ნაწყვეტი „ქართლის ცხოვრებიდან“
Assignment 38: Excerpt from The Life of Kartli
Dimitri, a courageous warrior in battle and a mighty leader, had two sons.
The younger son was the chosen one. He lived his life and reached old age,
eventually taking monastic vows. His son, David, ascended to the throne and
ruled for six months. God, who hears prayers, shortened David’s days, and
he passed away before his father. The father elevated his desired son,
appointing him as his successor. This son went on to receive the crown of
seven kingdoms and armed himself to crush the adversaries of the Christian
faith. He advanced upon the great and renowned city of Dvin, captured it,
and brought it under his rule. The sheer number of captives and treasures
filled the valleys and mountains. Once again, he chose to march and set his
sights on the great city of Ani. After three days of fierce battle, he seized the
city. He appointed Ivane Orbeli, the Mandaturtukhutsesi (chief magistrate)
and Amirspasalar (commander-in-chief), as its governor, with Sargis
Mkhargrdzeli assigned as his assistant. Occasionally, during winter, the king
would cross the Likhi mountain range and travel as far as the Pontic Sea. He
would return and hunt in the lands of the Alans. Sometimes, he even
journeyed to the Caspian Sea. While ruling and rejoicing under the favor of
the Olympian gods, he found his army and nobles without tasks. Thus, the
king launched a campaign:
1. He set a date and commanded the Tao, Klarjeti, and Shavsheti people to raid
the lands around Oltisi.
2. He ordered the Meskhs and Thorelians to attack Kari and Ashoran.
3. He assigned the Amirspasalar to lead a force beyond the Mtkvari River
toward Ganja.
4. The king himself, along with the Likhi-Imeretians and Kartlians, advanced
below Ganja along the Mtkvari.
5. He directed the Heretians and Kakhetians to raid from the mouth of the
Alazani River to Shirvan.
This campaign was unlike anything seen before. During this time, the king's
nephew, Demetre, the son of his elder brother David, grew up in the
grandeur of the kingdom and the prosperity of the world. He was handsome,
skilled in every task, and well-educated. However, just as his father David
had once betrayed and turned against his own father, now Demetre, too, fell
to evil influence. Demetre rebelled against the king, gathering the Orbelis
and their allies—Samtshkhe, Hereti, Kakheti, and all the vassals of the
Orbelis. A great battle ensued, filled with bloodshed and [Link]
mighty king gathered his army, marched from Tbilisi, and attacked the rebels
in the mountains of Somkhiti. He defeated them, pursued them, and trapped
them in the fortress of Lore, seizing all other castles and strongholds.
Demetre was abandoned by Sargis Mkhargrdzeli, who took his son and
nephew and defected to the king. The king welcomed him warmly and
granted him the trust and honor he deserved. The king then raided Tashir
and set up camp in Agara, sending his forces—Meskhs, Thorelians, and
Kartlians, along with his trusted chief stable-master, Chiaber, into Hereti.
Meanwhile, the Duke of Hereti, along with the Heretians, Lezgins, and North
Caucasian tribes, gathered an army, and a fierce battle broke out. The king’s
forces emerged victorious. The king, who had been in Agara, then marched
toward Lore. By that time, the Duke of Kartli, Liparit, son of Sumbat, and
Chief Stable-Master Kavtar, son of Ivane, had traveled to Persia in search of
reinforcements. With their absence, the defenders of Lore were left
vulnerable. Demetre escaped from the fortress and fled to his uncle. The
king then captured Lore, brought out the Amirspasalar and other officials,
and delivered justice to his enemies according to their deeds. He returned to
Nacharmagevi, filled with divine wrath upon his foes, celebrating his victory.
The following year, the king gathered the entire kingdom, summoned his
wife and son, and, in the presence of the patriarch, bishops, nobles of both
Iberia and Colchis, viziers, military commanders, and generals, proclaimed
his son as king.
Analyze the excerpt and answer to the following questions
(1) 38.1. Name the king against whom Demetre, son of David, rebelled.
(1) 38.2. What information in the source confirms that the author was familiar with ancient Greek
culture?
(1) 38.3. According to the source, why did the king decide to launch a campaign "the likes of which had
never been seen before"?
(1) 38.4. How do you interpret the chronicler's words, "The king repaid his enemies according to their
deeds"?
(1) 38.5. On whose side (the king’s or Demetre’s) did the North Caucasians fight? Be sure to cite specific
information from the source to support your conclusion.
(1) 38.6. According to the source, what caused the conflict between Prince David and his father?
(1) 38.7. In your opinion, why did the king need the support of the "patriarch, bishops, nobles of Iberia
and Colchis, viziers, commanders, and generals" to place his son on the throne?
(2) 38.8. According to the source, whom did the king "receive with kindness and love," and why, in your
opinion?
(2) 38.9. List all the offenses that David committed, according to the chronicler.
(2) 38.10. Considering the historical reality of that time, who were the "opponents of the Christian faith,"
and how was their defeat manifested?
(2) 38.11. According to the source, in which country did the rebels seek assistance, and in your opinion,
why were they unable to obtain it?
(2) 38.12. Evaluate the role of Ivane Orbeli in strengthening the kingdom. Be sure to provide arguments
based on the source to support your opinion.
38.1. Name the king against whom Demetre, son of David, rebelled.
Demetre, son of David, rebelled against King George III.
38.2. What information in the source confirms that the author was familiar
with ancient Greek culture?
The source references "the rule of the Olympian gods," indicating that
the author was familiar with Greek mythology and cultural concepts.
38.3. According to the source, why did the king decide to launch a
campaign "the likes of which had never been seen before"?
The king saw that his army and nobles were idle, so he organized a large-
scale military campaign to expand the kingdom’s territory and suppress
potential threats.
38.4. How do you interpret the chronicler's words, "The king repaid his
enemies according to their deeds"?
This phrase suggests that the king punished his enemies fairly based on
their actions, likely meaning he executed, imprisoned, or exiled those
who had rebelled or betrayed him.
38.5. On whose side (the king’s or Demetre’s) did the North Caucasians
fight? Be sure to cite specific information from the source to support your
conclusion.
The North Caucasians fought on Demetre’s side.
The source states that “the Duke of Hereti, along with the Heretians,
Lezgins, and North Caucasian tribes, gathered an army”, indicating
that they opposed the king.
38.6. According to the source, what caused the conflict between Prince
David and his father?
The source states that David betrayed and turned against his father,
which led to internal strife and the execution of some nobles.
This political and familial betrayal resulted in division within the kingdom.
38.7. In your opinion, why did the king need the support of the "patriarch,
bishops, nobles of Iberia and Colchis, viziers, commanders, and generals"
to place his son on the throne?
The king needed their approval and support to ensure legitimacy and
political stability.
In medieval Georgia, the church and nobility played a crucial role in royal
succession, and without their endorsement, a ruler could face opposition or
rebellion.
38.8. According to the source, whom did the king "receive with kindness
and love," and why, in your opinion?
The king received Sargis Mkhargrdzeli and his son and nephew with
kindness and love.
This was likely because Sargis abandoned Demetre and pledged loyalty
to the king, making him a valuable ally.
38.9. List all the offenses that David committed, according to the
chronicler.
Betrayed his father and turned against him.
Rebelled against royal authority.
Ordered the execution of some nobles.
These actions led to internal turmoil and weakened the stability of the
kingdom.
38.10. Considering the historical reality of that time, who were the
"opponents of the Christian faith," and how was their defeat manifested?
The opponents of the Christian faith were likely Muslim rulers and
neighboring Islamic states.
Their defeat was demonstrated through the conquest of key cities like
Dvin and Ani, which were under Muslim control at the time.
38.11. According to the source, in which country did the rebels seek
assistance, and in your opinion, why were they unable to obtain it?
The rebels sought assistance from Persia.
They were likely unable to obtain help because:
1. Persia might have been preoccupied with its own political or
military issues.
2. Persia may not have seen any strategic benefit in supporting the
rebels.
3. The king's rapid military response weakened the rebels before they
could secure external aid.
38.12. Evaluate the role of Ivane Orbeli in strengthening the kingdom. Be
sure to provide arguments based on the source to support your opinion.
Ivane Orbeli played a crucial role in the administration and military
defense of the kingdom.
The source states that after Ani was captured, the king appointed Ivane
Orbeli as the governor, showing that he was trusted with significant
authority.
His role in governing key territories and maintaining political stability
contributed to the kingdom’s strength.
Unlike other nobles who sided with Demetre, Ivane Orbeli remained loyal to
the king, reinforcing central power and preventing further fragmentation.
დიმიტრის, შეტაკებაში მხნესა და ბრძოლაში მძლეს, ორი ძე ყავდა. მარჩევალი იყო
უმცროსი ძისა. გაიარა ცხოვრება და მიაღწია სიბერეს. აღიკვეცა ბერად. გამეფდა მისი
ძე დავითი და იმეფა ექვსი თვე. ვედრების შემსმენელმა ღმერთმა დავითის დღეები
შეამოკლა და მამის დღეებზე ადრე დაასრულა. მამამ სასურველი ძე თავისთან
აღამაღლა და მოსაყდრედ გამოაჩინა. ამ უკანასკნელმა შვიდი სამეფოს შარავანდედი
მიიღო და აღიჭურვა ქრისტეს რჯულის მოწინააღმდეგეების შესამუსრად. დიდ და
სახელგანთქმულ ქალაქ დვინს მიადგა, აიღო და დაიპყრო. ტყვეებისა და საუნჯის
სიმრავლემ ველები და მთები დაფარა. ისევ ინება გალაშქრება და მიმართა დიდ ქალაქ
ანისს. სამი დღე გაატარა ცხარე ომში და ხელთ იგდო ქალაქი. ივანე ორბელი,
მანდატურთუხუცესი და ამირსპასალარი დატოვა გამგებლად, დამხმარედ სარგის
მხარგრძელი განუმწესა. მეფე ზოგჯერ, ზამთრის პერიოდში, ლიხთიმერეთს
გადავიდოდა და პონტოს ზღვამდე მიდიოდა. გადმოვიდოდა და ინადირებდა ალანთა
ქვეყანაში. ზოგჯერ კასპიის ზღვამდე მიდიოდა. ასე მეფობდა და იხარებდა ოლიმპიელი
ღმერთების მეუფებით. ვინაიდან სამეფოს ლაშქარი და დიდებულები უსაქმოდ იყვნენ
მეფემ ამნაირად გაილაშქრა: ლიხს-იქით მყოფმა ერთი დრო დანიშნა და ტაოელებს,
კლარჯებს და შავშელებს ოლთისის მიმდებარე ქვეყნების დარბევა უბრძანა; მესხებს და
თორელებს - კარისა და აშორანისა: ამირსპასალარს მტკვრის აქეთ განძამდე; თვითონ
ლიხთ-იმერლებთან და ქართლელებთან ერთად - განძის ქვემოთ მტკვრის პირი;
ჰერებსა და კახელებს - ალაზნის შესართავიდან ვიდრე შარვანამდე. ისეთი ლაშქრობა
შეიქმნა, რომელიც აქამდე არავის ენახა. მთელი ქვეყნისა და ამქვეყნიური ცხოვრების
ამგვარ სრულყოფილებაში გაიზარდა მეფის ძმისწული, მისი უხუცესი ძმის, დავითის
შვილი სახელით დემეტრე. გარეგნობით ლამაზი, ყოველ საქმეში მარჯვი, ნასწავლი.
მაგრამ როგორც მამამისმა დავითმა უღალატა და განუდგა რა თავის მამას, ამოწყვიტა
ამ სამეფოს დიდებულთა ნაწილი. ახლაც ეშმაკი შეუჩნდა ამის გულს და გონებას.
განუდგნენ მეფეს მასთან ერთად ორბელები და მათი მომხრეები: სამცხელები, ჰერები,
კახელები და ორბელთა ყველა ქვეშევრდომი. შეიქმნა ბრძოლა, ხოცვა, სისხლი და
რბევა. მეფემ, მძლეთა მძლემ, ლაშქარი შეკრიბა და ქალაქ ტფილისიდან სომხითის
მთებში მყოფ მტრებს შეუტია, დაიფრინა, გააქცია, ლორეს ციხეში შეკეტა და ყველა სხვა
ციხე და სიმაგრე წაართვა. დემეტრეს ჩამოშორდა ორბელთა ახლობელი სარგის
მხარგრძელი შვილით და ძმისწულთან ერთად. მეფემ ტკბილად და სიყვარულით მიიღო
იგი და მისი შესაფერისი ნდობა გამოუცხადა. მეფემ მოარბია ტაშირი და აგარაში
დაიბანაკა. გაგზავნა ლაშქარი: მესხები, თორელები, ქართლელები და თვით თავისი
გაზრდილი მეჯინიბეთუხუცესი ჭიაბერი ჰერეთში. იმ მხრიდან მოვიდნენ ჰერეთის
ერისთავი და ყველა ჰერი, ლეკებითა და ჩრდილო კავკასიელებით და შეიქმნა
ფიცხელი ომი. გაიმარჯვა მეფის ლაშქარმა. მაშინ აგარაში მყოფი მეფე დაიძრა და
ლორეს მიადგა. იქიდან სპარსეთში წასული იყვნენ ქართლის ერისთავი ლიპარიტ
სუმბატის ძე და მეჯინიბეთუხუცესი ქავთარ ივანეს ძე, რომლებიც მეფის მიერ იყვნენ
ხელდასხმულნი და მათთან ერთად ანანია დვინელი დახმარების საძებნელად. ლორეში
მდგომებს ძალა გამოეცალათ. დემეტრე ციხიდან გამოიპარა და თავის ბიძას მიაშურა.
მეფემ ლორე აიღო. ციხეში დარჩენილი ამირსპასალარი და სხვები ციხიდან
გამოიყვანეს. მეფემ მტრებს მათი საქმეების შესაფერისი მისაგებელი მიაგო. თვითონ
ნაჭარმაგევში მოვიდა და მტრებზე რისხვის დამცემი, იხარებდა და იშვებდა. ამის
შემდეგ მეორე წელს მთელი სამეფო შეყარა. მოიწვია თავისი ცოლი და შვილი.
პატრიარქის და ეპისკოპოსების, იმერი და ამიერი დიდებულების, ვაზირების,
სპასალარებისა და სპასპეტების თანადგომით მეფედ გამოაცხადა შვილი.
გაანალიზეთ მოცემული წყარო და უპასუხეთ შემდეგ კითხვებს
(1) 38.1. დაასახელეთ მეფე, რომელსაც აუჯანყდა დემეტრე დავითის ძე.
(1) 38.2. წყაროში არსებული რა ინფორმაცია ადასტურებს, რომ წყაროს ავტორი
იცნობდა ძველი
ბერძნების კულტურას?
(1) 38.3. წყაროს მიხედვით, რატომ გადაწყვიტა მეფემ ისეთი ლაშქრობის მოწყობა,
„რომელიც აქამდე არავის ენახა“?
(1) 38.4. როგორ გესმით მემატიანის სიტყვები, „მეფემ მტრებს მათი საქმეების
შესაფერისი მისაგებელი მიაგო“?
(1) 38.5. ვის (მეფისა თუ დემეტრეს) მხარეს იბრძოდნენ ჩრდილოკავკასიელები?
აუცილებლად დაწერეთ წყაროში არსებულ რა ინფორმაციაზე დაყრდნობით გააკეთეთ
საკუთარი დასკვნა.
(1) 38.6. წყაროს მიხედვით, რამ გამოიწვია დაპირისპირება უფლისწულ დავითსა და
მამამისს შორის?
(1) 38.7. თქვენი აზრით, რატომ დასჭირდა მეფეს შვილის ტახტზე ასაყვანად
„პატრიარქის და ეპისკოპოსების, იმერი და ამიერი დიდებულების, ვაზირების,
სპასალარებისა და სპასპეტების“ თანადგომა?
(2) 38.8. წყაროს მიხედვით, ვინ მიიღო მეფემ „ტკბილად და სიყვარულით“ და თქვენი
აზრით, რატომ?
(2) 38.9. სრულად ჩამოთვალეთ, რა დანაშაული ჩაიდინა, მემატიანის აზრით, დავითმა.
(2) 38.10. იმ დროს არსებული ისტორიული რეალობის გათვალისწინებით, ვინ
იგულისხმება „ქრისტეს რჯულის მოწინააღმდეგეებში“ და კონკრეტულად რაში
გამოიხატა მათი დამარცხება?
(2) 38.11. წყაროს მიხედვით, რომელ ქვეყანაში ეძებდნენ დახმარებას აჯანყებულები
და თქვენი აზრით, რატომ ვერ მიიღეს ეს დახმარება?
(2) 38.12. შეაფასეთ ივანე ორბელის როლი სამეფოს გაძლიერების საქმეში.
აუცილებლად მოიტანეთ წყაროზე დაყრდნობით არგუმენტები საკუთარი მოსაზრების
განსამტკიცებლად.
პასუხები:
38.1. დაასახელეთ მეფე, რომელსაც აუჯანყდა დემეტრე დავითის ძე.
მეფე, რომელსაც დემეტრე დავითის ძე აუჯანყდა, იყო გიორგი III.
38.2. წყაროში არსებული რა ინფორმაცია ადასტურებს, რომ წყაროს ავტორი
იცნობდა ძველი ბერძნების კულტურას?
წყაროში მოხსენიებულია "ოლიმპიელი ღმერთების მეუფება", რაც მიუთითებს
იმაზე, რომ ავტორი იცნობდა ბერძნულ მითოლოგიას და კულტურულ
ტერმინოლოგიას.
38.3. წყაროს მიხედვით, რატომ გადაწყვიტა მეფემ ისეთი ლაშქრობის მოწყობა,
„რომელიც აქამდე არავის ენახა“?
მეფემ გადაწყვიტა მასშტაბური ლაშქრობის მოწყობა, რადგან სამეფოს
ლაშქარი და დიდებულები უსაქმოდ იყვნენ.
ამასთან, იგი ცდილობდა სამეფოს საზღვრების გაფართოებასა და მტრების
დასუსტებას.
38.4. როგორ გესმით მემატიანის სიტყვები, „მეფემ მტრებს მათი საქმეების
შესაფერისი მისაგებელი მიაგო“?
ეს ნიშნავს, რომ მეფემ მტრებზე სამართლიანი შურისძიება განახორციელა
და მათ ის სასჯელი მიაღებინა, რასაც ისინი იმსახურებდნენ.
შესაძლებელია, იგულისხმებოდეს აჯანყებულთა დასჯა, მათი მიწების ან
ძალაუფლების დაკარგვა.
38.5. ვის (მეფისა თუ დემეტრეს) მხარეს იბრძოდნენ ჩრდილოკავკასიელები?
აუცილებლად დაწერეთ წყაროში არსებულ რა ინფორმაციაზე დაყრდნობით
გააკეთეთ საკუთარი დასკვნა.
ჩრდილო კავკასიელები დემეტრეს მხარეს იბრძოდნენ.
წყაროში ნათქვამია, რომ დემეტრესთან ერთად იყვნენ "ჰერები, კახელები და
ორბელთა ყველა ქვეშევრდომი", ხოლო მოგვიანებით მეფის წინააღმდეგ
იბრძოდნენ "ჰერეთის ერისთავი და ყველა ჰერი, ლეკებითა და ჩრდილო
კავკასიელებით".
38.6. წყაროს მიხედვით, რამ გამოიწვია დაპირისპირება უფლისწულ დავითსა და
მამამისს შორის?
წყაროს მიხედვით, დავითმა უღალატა და განუდგა მამას, რაც სამეფოს შიგნით
არეულობას და დიდებულების ნაწილობრივი განადგურებას გამოიწვია.
ამან, სავარაუდოდ, გამოიწვია შიდა დაპირისპირება და პოლიტიკური კრიზისი.
38.7. თქვენი აზრით, რატომ დასჭირდა მეფეს შვილის ტახტზე ასაყვანად
„პატრიარქის და ეპისკოპოსების, იმერი და ამიერი დიდებულების, ვაზირების,
სპასალარებისა და სპასპეტების“ თანადგომა?
მეფეს სჭირდებოდა სამეფო ლეგიტიმაციის გაძლიერება, რადგან შესაძლოა
ტახტის მემკვიდრეობის საკითხი სადავო ყოფილიყო.
შუა საუკუნეებში ეკლესია და არისტოკრატია მნიშვნელოვან როლს
ასრულებდნენ მეფის ძალაუფლების განმტკიცებაში.
მემატიანე ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ტახტზე ასვლა მხოლოდ ფართო
პოლიტიკური მხარდაჭერით იყო შესაძლებელი.
38.8. წყაროს მიხედვით, ვინ მიიღო მეფემ „ტკბილად და სიყვარულით“ და
თქვენი აზრით, რატომ?
მეფემ სარგის მხარგრძელი და მისი შვილი და ძმისწული მიიღო ტკბილად
და სიყვარულით.
სავარაუდოდ, სარგისმა დემეტრეს მიატოვა და მეფის მხარე დაიჭირა, რის
გამოც მეფემ მას პატივი მიაგო და ნდობა გამოუცხადა.
38.9. სრულად ჩამოთვალეთ, რა დანაშაული ჩაიდინა, მემატიანის აზრით,
დავითმა.
დავითმა უღალატა თავის მამას.
განუდგა მას და სამეფოს დიდებულთა ნაწილი ამოწყვიტა.
ეს ქმედებები მემატიანის მიერ როგორც ბოროტება და მოღალატეობა არის
შეფასებული.
38.10. იმ დროს არსებული ისტორიული რეალობის გათვალისწინებით, ვინ
იგულისხმება „ქრისტეს რჯულის მოწინააღმდეგეებში“ და კონკრეტულად რაში
გამოიხატა მათი დამარცხება?
"ქრისტეს რჯულის მოწინააღმდეგეებში" იგულისხმებიან მუსლიმი
მმართველები და მათი სამთავროები, რომლებიც ქრისტიანული
საქართველოს მოწინააღმდეგეები იყვნენ.
მათ წინააღმდეგ ბრძოლა გამოიხატა დვინისა და ანისის აღებაში, რაც იყო
მნიშვნელოვანი ქალაქები მუსლიმური სამყაროსთვის.
ასევე, მათი დამარცხება ნიშნავდა ქრისტიანული სამეფოს გაძლიერებას
რეგიონში.
38.11. წყაროს მიხედვით, რომელ ქვეყანაში ეძებდნენ დახმარებას აჯანყებულები
და თქვენი აზრით, რატომ ვერ მიიღეს ეს დახმარება?
აჯანყებულები დახმარებას ეძებდნენ სპარსეთში.
მათ ვერ მიიღეს დახმარება, რადგან:
1. შესაძლოა, სპარსელები იმ დროს საკუთარ შიდა პრობლემებში იყვნენ
ჩართული.
2. სპარსეთს შესაძლოა მეტი ინტერესი არ ჰქონოდა აჯანყებულთა
მხარდაჭერაში.
3. მეფემ სწრაფი და ეფექტური ქმედებებით დაუშალა აჯანყებულებს
დახმარების მიღების შანსი.
38.12. შეაფასეთ ივანე ორბელის როლი სამეფოს გაძლიერების საქმეში.
აუცილებლად მოიტანეთ წყაროზე დაყრდნობით არგუმენტები საკუთარი
მოსაზრების განსამტკიცებლად.
ივანე ორბელი იყო მანდატურთუხუცესი და ამირსპასალარი, რაც იმ
დროისთვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი თანამდებობა იყო.
წყაროს მიხედვით, მეფემ ანისის აღების შემდეგ ივანე ორბელი ქალაქის
გამგებლად დატოვა, რაც მიანიშნებს მის სანდოობასა და სამხედრო
უნარებზე.
გარდა ამისა, ივანე ორბელის სახელი არ ფიგურირებს დემეტრეს აჯანყებაში,
რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ იგი მეფის ერთგული დარჩა.
მისი როლი სამეფოს გაძლიერებაში გამოიხატებოდა მთავარი ციხეებისა და
ქალაქების გაკონტროლებაში, რაც უზრუნველყოფდა საქართველოს სამხედრო
და ადმინისტრაციულ სტაბილურობას.
