Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
3Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
NOLI

NOLI

Ratings: (0)|Views: 3,158|Likes:
Published by sagacity05

More info:

Published by: sagacity05 on Dec 23, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/21/2012

pdf

text

original

 
Noli Me Tangere
Spain, to Rizal, was a venue for realizing his dreams. He finished hisstudies in Madrid and this to him was the realization of the bigger partof his ambition. His vision broadened while he was in Spain to the pointof awakening in him an understanding of human nature, sparking inhim the realization that his people needed him. It must have been thissentiment that prompted him to pursue, during the re-organizationalmeeting of the Circulo-Hispano-Filipino, to be one of its activities, thepublication of a book to which all the members would contributepapers on the various aspects and conditions of Philippines life."My proposal on the book," he wrote on January 2, 1884, "wasunanimously approved. But afterwards difficulties and objections wereraised which seemed to me rather odd, and a number of gentlemenstood up and refused to discuss the matter any further. In view of this Idecided not to press it any longer, feeling that it was impossible tocount on general support…""Fortunately," writes one of Rizal’s biographers, the anthology, if wemay call it that, was never written. Instead, the next year, PedroPaterno published his Ninay, a novel sub-titled Costumbres filipinas(Philippines Customs), thus partly fulfilling the original purpose of Rizal’s plan. He himself (Rizal), as we have seen, had ‘put aside hispen’ in deference to the wishes of his parents.But the idea of writing a novel himself must have grown on him. Itwould be no poem to forgotten after a year, no essay in a review of scant circulation, no speech that passed in the night, but a long andserious work on which he might labor, exercising his mind and hand,without troubling his mother’s sleep. He would call it Noli Me Tangere;the Latin echo of the Spoliarium is not without significance. He seemsto have told no one in his family about his grand design; it is notmentioned in his correspondence until the book is well-nigh completed.But the other expatriates knew what he was doing; later, when Pastellswas blaming the Noli on the influence of German Protestants, he wouldcall his compatriots to witness that he had written half of the novel inMadrid a fourth part in Paris, and only the remainder in Germany."From the first," writes Leon Ma. Guerrero, Rizal was haunted by thefear that his novel would never find its way into print, that it wouldremain unread. He had little enough money for his own needs, letalone the cost of the Noli’s publication… Characteristically, Rizal wouldnot hear of asking his friends for help. He did not want to compromisethem.Viola insisted on lending him the money (P300 for 2,000 copies); Rizalat first demurred… Finally Rizal gave in and the novel went to press. The proofs were delivered daily, and one day the messenger,according to Viola, took it upon himself to warn the author that if heever returned to the Philippines he would lose his head. Rizal was tooenthralled by seeing his work in print to do more than smile. The printing apparently took considerably less time than the originalestimate of five months for Viola did not arrive in Berlin until Decemberand by the 21st March 1887, Rizal was already sending Blumentritt acopy of "my first book."Rizal, himself, describing the nature of the Noli Me Tangere to hisfriend Blumentritt, wrote, "The Novel is the first impartial and boldaccount of the life of the tagalogs. The Filipinos will find in it the historyof the last ten years…"Criticism and attacks against the Noli and its author came from allquarters. An anonymous letter signed "A Friar" and sent to Rizal, datedFebruary 15, 1888, says in part: "How ungrateful you are… If you, orfor that matter all your men, think you have a grievance, thenchallenge us and we shall pick up the gauntlet, for we are not cowardslike you, which is not to say that a hidden hand will not put an end toyour life."A special committee of the faculty of the University of Santo Tomas, atthe request of the Archbishop Pedro Payo, found and condemned thenovel as heretical, impious, and scandalous in its religious aspect, andunpatriotic, subversive of public order and harmful to the Spanishgovernment and its administration of theses islands in its politicalaspect.On December 28, 1887, Fray Salvador Font, the cura of Tondo andchairman of the Permanent Commission of Censorship composed of laymen and ordered that the circulation of this pernicious book" beabsolutely prohibited.Not content, Font caused the circulation of copies of the prohibition, anact which brought an effect contrary to what he desired. Instead of what he expected, the negative publicity awakened more the curiosityof the people who managed to get copies of the book.Assisting Father Font in his aim to discredit the Noli was an Augustinianfriar by the name of Jose Rodriguez. In a pamphlet entitled CaiingatCayo (Beware). Fr. Rodriguez warned the people that in reading thebook they "commit mortal sin," considering that it was full of heresy.As far as Madrid, there was furor over the Noli, as evidenced by anarticle which bitterly criticized the novel published in a Madridnewspaper in January, 1890, and written by one Vicente Barrantes. Inlike manner, a member of the Senate in the Spanish Cortes assailedthe novel as "anti-Catholic, Protestant, socialistic."It is well to note that not detractors alone visibly reacted to the effectsof the Noli. For if there were bitter critics, another group composed of staunch defenders found every reason to justify its publication andcirculation to the greatest number of Filipinos. For instance, Marcelo H.Del Pilar, cleverly writing under an assumed name Dolores Manapat,successfully circulated a publication that negated the effect of FatherRodriguez’ Caiingat Cayo, Del Pilar’s piece was entitled Caiigat Cayo(Be Slippery as an Eel). Deceiving similar in format to Rodriguez’Caiingat Cayo, the people were readily "misled" into getting not a copyo Rodriguez’ piece but Del Pillar’s. The Noli Me Tangere found another staunch defender in the person of a Catholic theologian of the Manila Cathedral, in Father Vicente Garcia.Under the pen-name Justo Desiderio Magalang. Father Garcia wrote avery scholarly defense of the Noli, claiming among other things thatRizal cannot be an ignorant man, being the product of Spanish officialsand corrupt friars; he himself who had warned the people of committing mortal sin if they read the novel had therefore committedsuch sin for he has read the novel.Consequently, realizing how much the Noli had awakened hiscountrymen, to the point of defending his novel, Rizal said: "Now I diecontent."Fittingly, Rizal found it a timely and effective gesture to dedicate hisnovel to the country of his people whose experiences and sufferings hewrote about, sufferings which he brought to light in an effort to awakenhis countrymen to the truths that had long remained unspoken,although not totally unheard of.
Noli Me Tangere: Mga Tauhan
Sinimulang sulatin ni Dr. Jose P. Rizal ang mga unang bahagi ng "NoliMe Tangere" noong 1884 sa Madrid noong siya ay nag-aaral pa ngmedisina. Nang makatapos ng pag-aaral, nagtungo siya sa Paris atdoon ipinagpatuloy ang pagsusulat nito. At sa Berlin natapos ni Rizalang huling bahagi ng nobela.Ang pagsusulat ng "Noli Me Tangere" ay bunga ng pagbasa ni Rizal sa"Uncle Tom's Cabin" ni Harriet Beacher Stowe, na pumapaksa sakasaysayan ng mga aliping Negro sa kamay ng mga panginoongputting Amerikano. Inilarawan dito ang iba't ibang kalupitan atpagmamalabis ng mga Puti sa Itim. Inihambing niya ito sa kapalarangsinapit ng mga Pilipino sa kamay ng mga Kastila.Sa simula, binalak ni Rizal na ang bawat bahagi ng nobela ay ipasulatsa ilan niyang kababayan na nakababatid sa uri ng lipunan sa Pilipinasat yaon ay pagsasama-samahin niyang upang maging nobela. Ngunithindi ito nagkaroon ng katuparan, kaya sa harap ng kabiguang ito,sinarili niya ang pagsulat nang walang katulong.Ipinaliwanag ni Rizal sa kanyang liham sa matalik niyang kaibigang siDr. Ferdinand Blumentritt ang mga dahilan kung bakit niya isinulat ang"Noli." Ang lahat ng mga ito ay maliwanag na inilarawan sa mgakabanata ng nobela.Ang pamagat ng "Noli Me Tangere" ay salitang Latin na ang ibigsabihin sa Tagalog ay "Huwag Mo Akong Salingin" na hango saEbanghelyo ni San Juan Bautista. Itinulad niya ito sa isang bulok salipunan na nagpapahirap sa buhay ng isang tao.
Mga Tauhan:Crisostomo Ibarra
Binatang nag-aral sa Europa; nangarap na makapagpatayo ngpaaralan upang matiyak ang magandang kinabukasan ng mgakabataan ng San Diego.
Elias
Piloto at magsasakang tumulong kay Ibarra para makilala ang kanyangbayan at ang mga suliranin nito.
Kapitan Tiyago
Mangangalakal na tiga-Binondo; ama-amahan ni Maria Clara.
 
Padre Damaso
Isang kurang Pransiskano na napalipat ng ibang parokya mataposmaglingkod ng matagal na panahon sa San Diego.
Padre Salvi
Kurang pumalit kay Padre Damaso, nagkaroon ng lihim na pagtatangikay Maria Clara.
Maria Clara
Mayuming kasintahan ni Crisostomo; mutya ng San Diego nainihimatong anak ng kanyang ina na si Doña Pia Alba kay PadreDamaso
Pilosopo Tasyo
Maalam na matandang tagapayo ng marurunong na mamamayan ngSan Diego.
Sisa
Isang masintahing ina na ang tanging kasalanan ay ang pagkakaroonng asawang pabaya at malupit.
Basilio at Crispin
Magkapatid na anak ni Sisa; sakristan at tagatugtog ng kampana sasimbahan ng San Diego.
Alperes
Matalik na kaagaw ng kura sa kapangyarihan sa San Diego
Donya Victorina
Babaing nagpapanggap na mestisang Kastila kung kaya abut-abot angkolorete sa mukha at maling pangangastila.
Donya Consolacion
Napangasawa ng alperes; dating labandera na may malaswang bibigat pag-uugali.
Don Tiburcio de Espadaña
Isang pilay at bungal na Kastilang napadpad sa Pilipinas sapaghahanap ng magandang kapalaran; napangasawa ni DonyaVictorina.
Linares
Malayong pamangkin ni Don Tiburcio at pinsan ng inaanak ni PadreDamaso na napili niya para mapangasawa ni Maria Clara.
Don Filipo
 Tinyente mayor na mahilig magbasa na Latin; ama ni Sinang
Señor Nol Juan
Namahala ng mga gawain sa pagpapatayo ng paaralan.
Lucas
 Taong madilaw na gumawa ng kalong ginamit sa di-natuloy napagpatay kay Ibarra.
Tarsilo at Bruno
Magkapatid na ang ama ay napatay sa palo ng mga Kastila. Tiya IsabelHipag ni Kapitan Tiago na tumulong sa pagpapalaki kay Maria Clara.
Donya Pia
Masimbahing ina ni Maria Clara na namatay matapos na kaagad nasiya'y maisilang.
Iday, Sinang, Victoria,at Andeng
Mga kaibigan ni Maria Clara sa San Diego
Kapitan-Heneral
Pinakamakapangyarihan sa Pilipinas; lumakad na maalisan ng pagka-ekskomunyon si Ibarra.
Don Rafael Ibarra
Ama ni Crisostomo; nakainggitan nang labis ni Padre Damaso dahilansa yaman kung kaya nataguriang erehe.
Don Saturnino
Nuno ni Crisostomo; naging dahilan ng kasawian ng nuno ni Elias.
Mang Pablo
Pinuno ng mga tulisan na ibig tulungan ni Elias.
Kapitan Basilio
Ilan sa mga kapitan ng bayan sa San Diego Kapitan Tinong at KapitanValentin
Tinyente Guevarra
Isang matapat na tinyente ng mga guwardiya sibil na nagsalaysay kayIbarra ng tungkol sa kasawiang sinapit ng kanyang ama.
Kapitana Maria
 Tanging babaing makabayan na pumapanig sa pagtatanggol ni Ibarrasa alaala ng ama.
Padre Sibyla
Paring Agustino na lihim na sumusubaybay sa mga kilos ni Ibarra.
Albino
Dating seminarista na nakasama sa piknik sa lawa.
Kabanata IIsang HandaanBuod
Isang marangyang salu-salo ang ipinag-anyaya ni Don Santiago de losSantos na higit na popular sa taguring kapitan Tiago. Ang handaan aygagawin sa kanyang bahay na nasa daang Anluwage na karating ngIlog-Binundok.Ang paayaya ay madaling kumalat sa lahat ng sulok ng Maynila. Bawatisa ay gustong dumalo sapagkat ang mayamang Kapitan ay kilalabilang isang mabuting tao, mapagbigay at laging bukas ang palad samga nangangailangan. Dahil dito, ang iba ay nababalino kung ano angisusuot at sasabihin sa mismong araw ng handaan.Nang gabing iyon dagsa ang mga panauhin na gaya ng dapat asahan.Puno ang bulwagan. Ang nag-iistima sa mgta bisita ay si Tiya Isabel,isang matandang babae na pinsan ng may-bahay. Kabilang sa mgabisita sina tinyente ng guardia civil, Pari Sibyla, ang kura paroko ngBinundok, si pari Damaso na madaldal at mahahayap ang mga salita atdalawang paisano. Ang isa ay kararating lamang sa Pilipinas.Ang kararating na dayuhan ay nagtatanong tungkol sa mga asal ngmga katutubong Pilipino. Ipinaliwanag niya na ang pagpunta niya sabansa ay sarili niyang gastos. Ang pakay ng kanyang paglalakbay ayupang magkaroon ng kabatiran tungkol sa lupain ng mga Indiyo.Nagkaroon ng mainitang balitaktakan ng mabanggit ng dayuhan angtungkol sa monopolyo ng tabako. Nailabas ni Pari Damaso angkanyang mapanlait na ugali. Nilibak niya ang mga Indiyo. Ang tinginniya sa mga ito ay hamak at mababa. Lumitaw din sa usapan angpanlalait ng mga Espanyol tungkol sa mga Pilipino noong mganakalipas na araw. Mapanlibak si Pari Damaso. Kung kaya’t iniba niPari Sibyla ang usapan.Napadako ang usapan tungkol sa pagkakalipat sa ibang bayan ni PadreDamaso pagkatapos ng makapagsilbi sa loob ng 20 taon bilang kuraparoko ng San Diego. Sinabi niya kahit na ang hari ay hindi dapatmanghimasok sa pagpaparusa ng simbahan sa mga erehe.Pero, ito ay tinutulan ng Tinyente ng Guardia Civil sa pagsasabing maykarapatan ang Kapitan Heneral sapagkat ito ang kinatawan ng hari ngbansa.Ipinaliwanag pa ng tinyente ang dahilan ng pagkakalipat ni PariDamaso. Ito, umano ang nag-utos na hukayin at ilipat ang bangkay ngisang marangal na lalaki na napagbintangang isang erehe ng pari dahillamang sa hindi pangungumpisal.Ang ginawa ay itinuturing sa isang kabuktutan ng Kapitan Heneral.Kung kaya inutos nito ang paglilipat sa ibang parokya ang paringPransiskano bilang parusa. Nagpupuyos sa galit ang pari kapagnaaalala niya ang mga kasulatang nawaglit.Iniwanan na ni Tinyente ang umpukan, pagkatapos nitongmakapagpaliwanag. Sinikap ni Pari Sibyla na pakalmahin ang loob niPari Damaso. Lumawig muli ang talayan. Dumating ang ilan pang mgabagong panauhin. Ilan sa mga ito ay ang mag-asawang sina Dr. deEspadaña at Donya Victorina.
Tanong
Sino si Pari Damaso? Bakit niya tinawag na Indiyo ang mga Pilipino?
Sagot
Siya yung Paring may magaspang na pag-uugali na nanirahan sa SanDiego ng halos 20 taon. Dahil sa kasamaan ng ugali niya, ang mga taoay hindi naibigan ang paring ito, kaya sila tinawag na Indiyo.
 
Kabanata IISi Crisostomo IbarraBuod
Dumating si Kapitan Tiyago at si Ibarra na luksang-luksa ang kasuotan.Binating lahat ni kapitan ang mga panauhin at humalik sa kamay ngmga pari na nakalimot na siya ay bendisyunan dahil sa pagkabigla. SiPari Damaso ay namutla ng makilala si Ibarra.Ipinakilala ni Kapitan Tiyago si Ibarra sa pagsasabing ito ay anak ngkanyang kaibigang namatay at kararating lamang niya buhat sa pitongtaong pag-aaral sa Europa. Malusog ang pangangatawan ni Ibarra, sakanyang masayang mukha mababakas ang kagandahan ng ugali.Bagamat siya ay kayumanggi, mahahalata rin sa pisikal na kaanyuannito ang pagiging dugong Espanyol. Tinangkang kamayan ni Ibarra si Pari Damaso sapagkat alam niyangito ay kaibigang matalik ng kanyang yumaong ama. Ngunit, ito ay hindiinamin ng pari. Totoo, siya ang kura sa bayan. Pero, ikinaila niyangkaibigan niya ang ama ni Ibarra.Napahiya si Ibarra at iniatras ang kamay. Dagling tinalikuran niya angpari at napaharap sa tinyenteng kanina pa namamasid sa kanila.Masayang nag-usap sina tinyente at Ibarra. Nagpapasalamat angtinyente sapagkat dumating ang binata ng walang anumangmasamang nangyari. Basag ang tinig ng tinyente ng sabihin niya sabinata na nasa ito ay higit na maging mapalad sa kanyang ama. Ayonsa tinyente ang ama ni Ibarra ay isang taong mabait. Ang ganitongpapuri ay pumawi sa masamang hinala ni Ibarra tungkol sa kahabag-habag na sinapit ng kanyang ama.Ang pasulyap ni Padre Damaso sa tinyente ay sapat na upang layuanniya ang binata. Naiwang mag-isa si Ibarra sa bulwagan ng walangkakilala. Tulad ng kaugaliang Aleman na natutuhan ni Ibarra buhat sa kanyangpag-aaral sa Europa, ipinakilala niya ang kanyang sarili sa mgananduruong kamukha niyang panauhin. Ang mga babae ay hindiumimik sa kanya. Ang mga lalaki lamang ang nagpapakilala rin sakanya. Nakilala niya ang isang binata rin na tumigil sa pagsusulat.Malapit ng tawagin ang mga panauhin para maghapunan, nanglumapit si Kapitan Tinong kay Ibarra para kumbidahin sa isangpananghalian kinabukasan. Tumanggi sa anyaya ang binata sapagkatnakatakda siyang magtungo sa San Diego sa araw na naturan.
Tanong
Bakit biglang nabugnot at nagbago ng pakiramdam si Pari Damasonang makitang magkasama sina Kapitan Tiyago at Crisostomo Ibarra?
Sagot
Nainis si Pari Damaso dahil ayaw niyang makita si Ibarra sapul nangmamatay ang ama nito. May alam kasi siya sa naging kamatayan ngama ni Ibarra.
Kabanata IIIAng HapunanBuod
Isa-isang nagtungo ang mga panauhin sa harap ng hapagkainan. Saanyo ng kanilang mga mukha, mahahalata ang kanilang pakiramdam.Siyang-siya si Pari Sybyla samantalang banas na banas naman si PadreDamaso. Sinisikaran niya ang lahat ng madaanan hanggang sa masikoniya ang isang kadete. Hindi naman umiimik ang tenyente. Ang ibangbisita naman ay magiliw na nag-uusap at pinupuri ang masarap nahanda ni Kapitan Tiyago. Nainis naman si Donya Victorina sa tenyentesapagkat natapakan ang kola ng kanyang saya habang tinitignan nitoang pagkakulot ng kanyang buhok.Sa may kabisera umupo si Ibarra. Ang magkabilang dulo naman aypinagtatalunan ng dalawang pari kung sino sa kanila ang dapat nalumikmo roon.Sa tingin ni Pari Sibyla, si Pari Damaso ang dapat umupo roon dahilsiya ang padre kumpesor ng pamilya ni Kapitan Tiyago. Pero, si PariSibyla naman ang iginigiit ng Paring Pransiskano. Si Sibyla ang kura salugar na iyon, kung kaya’t siya ang karapat-dapat na umupo.Anyong uupo na si Sibyla, napansin niya ang tinyente at nagkunwangiaalok ang upuan. Pero, tumanggi ang tenyente sapagkat umiiwassiyang mapagitnaan nang dalawang pari.Sa mga panauhin, tanging si Ibarra lamang ang nakaisip na anyayahansi Kapitan Tiyago. Pero, kagaya ng may karaniwang may pahanda,magalang na tumaggi ang kapitan sabay sabing "huwag mo akongalalahanin."Sinimulan ng idulot ang pagkain. Naragdagan ang pagpupoyos ngdamdamin ni Pari Damaso, ang ihain ang tinola. Paano puro upo, leegat pakpak ng manok ang napunta sa kanya. Ang kay Ibarra ay puromasasarap na bahagi ng tinola. Hindi alam ng pari, sadyang ipinalutong kapitan ang manok para kay Ibarra.Habang kumakain, nakipag-usap si Ibarra sa mga ibang panauhin namalapit sa kinaroroonan niya. Batay sa sagot ng binata sa tanong niLaruja, siya ay mayroon ding pitong taong nawala sa Pilipinas.Bagamat, wala siya sa bansa, hindi niya nakakalimutan ang kanyangbayan. At sa halip, siya ang nakakalimutan ng bayan sapagkat ni walaman lang isang taong nakapagbalita tungkol sa masaklap na sinapit ngkanyang ama. Dahil sa pahayag na ito ni Ibarra, nagtumibay angpaniniwala ng tinyente na talagang walang alam ang binata sa tunayna dahilan ng pagkamatay ng kanyang amang si Don Rafael. Tinanong ni Donya Victorina si Ibarra na bakit hindi man lang itonagpadala ng hatid-kawad, na kagaya ng ginawa ni Don Tiburcio nangsila ay magtaling-puso."Nasa ibang bayan ako nitong mga huling dalawang taon", tugonnaman ni Ibarra.Nalaman ng mga kausap ni Ibarra na marami ng bansa angnapuntahan nito at marami ng wika ang kanyang alam. Angkatutubong wikang natutuhan niya sa mga bansang pinupunntahanniya ang ginagamit niya sa pakikipagtalastasan. Bukod sa wika, pinag-aaralan din niya ang kasaysayan ng bansang kanyang pinupuntahanpartikular na ang tungkol sa Exodo o hinay-hinay na pagbabago sakaunlaran.Ipinaliwanag ni Ibarra na halos magkakatulad ang mga bansangnapuntahan niya sa tema ng kabuhayan, pulitika at relihiyon. Pero,nangingibabaw ang katotohanang nababatay sa kalayaan at kagipitanng bayan. Gayundin ang tungkol sa ikaaalwan at ikapaghihirap nito.Naudlot ang pagpapaliwanag ni Ibarra sapagkat biglang sumabad siPadre Damaso. Walang pakundangan ininsulto niya ang binata. Sinabiniyang kung iyon lamang ang nakita o natutuhan ni Ibarra, siya ay nag-aksaya lamang ng pera sapagkat kahit na bata ay alam ang mga sinabinito. Nabigla ang lahat sa diretsang pagsasalita ng pari.Kalmado lamang si Ibarra, ipinaliwanag niyang sinasariwa lamang niyaang mga sandaling madalas na pumunta sa kanila si Pari Damasonoong maliit pa siya upang makisalo sa kanilang hapag-kainan. Nigaputok ay hindi nakaimik ang nangangatal na si Damaso.Nagpaalam na si Ibarra. Pinigil siya ni Kapitan Tiyago sapagkatdarating si Maria Clara at ang bagong kura paroko ng San Diego. Hindirin napigil sa pag-alis si Ibarra. Pero, nangako siyang babalikkinabukasan din.Ngumakngak naman si Padre Damaso, nang umalis si Ibarra. Binigyandiin niya na ang gayong pagkilos ng binata ay tanda ng kanyangpagiging mapagmataas. Dahil dito, aniya, dapat na ipagbawal ngpamahalaang kastila ang pagkakaloob ng pahintulot sa sinumang Indiona makapag-aral sa Espanya.Nang gabing iyon, sinulat ng binata sa kolum ng Estudios Colonialesang tungkol sa isang pakpak at leeg ng manok na naging sanhi ngalitan sa salu-salo; ang may handa ay walang silbi sa isang piging atang hindi dapat pagpapaaral ng isang Indio sa ibang lupain.
Tanong
Bakit ipinagbabawal ng pamahalaan ang pangingibang bansa ngKabataang Pilipino?
Sagot
Ang mga mag-aaral na nangingibabang bansa ay nagiging palalo atmapagmataas kapag nakakabalik nang muli sa kanilang tinubuangbayan.
Kabanata IVErehe at Pilibustero

Activity (3)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
charishtampos liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->